391
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
OʻZBEKISTONDA DINIY BAGʻRIKENGLIK
Panjiye a Aziza Nomoz qizi
E-mail: aziza[email p o ec ed]
Eshmi zaye a Dilba Sha o iddin qizi
E-mail: dilba eshmi zaye[email p o ec ed]
Nu o a Ma habo Abdullaye na
E-mail: [email p o ec ed]
Deno adbi ko lik a pedagogika ins i u i
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17738955
Anno a siya: Mazku maqolada Oʻzbekis onda diniy bagʻ ikenglikning a ixiy ildizla i,
mus aqillik da ida shakllangan e’ iqod e kinligi siyosa i hamda bu sohada amalga oshi ilayo gan
isloho la haqida soʻz yu i iladi. Shuningdek, P eziden Sha ka Mi ziyoye siyosa ida bagʻ ikenglik
gʻoyasining o‘ ni, mamlaka da u li din akilla ining o u hayo i a xalqa o miqyosda
Oʻzbekis onning bagʻ ikenglik bo asidagi ashabbusla i yo i ilgan. Maqola jamiya da diniy
bagʻ ikenglikning inchlik, milla la a o o u lik a a aqqiyo dagi ahamiya ini ochib be adi
Аннотация: В статье рассматриваются исторические корни религиозной толерантности
в Узбекистане, политика свободы вероисповедания, сформированная в период независимости,
и реформы, проводимые в этой сфере. Также рассматривается роль идеи толерантности в
политике Президента Шавката Мирзиёева, гармоничное сосуществование представителей
различных религий в стране, инициативы Узбекистана в области толерантности на
международном уровне. В статье раскрывается значение религиозной толерантности в
обществе для мира, межнационального согласия и развития.
Abs ac : This a icle discusses he his o ical oo s o eligious ole ance in Uzbekis an, he
policy o eedom o eligion o med du ing he pe iod o independence, and he e o ms being
implemen ed in his a ea. I also discusses he ole o he idea o ole ance in he policy o P esiden
Sha ka Mi ziyoye , he ha monious li e o ep esen a i es o di e en eligions in he coun y, and
Uzbekis an's ini ia i es in he ield o ole ance a he in e na ional le el. The a icle e eals he
impo ance o eligious ole ance in socie y o peace, in e e hnic ha mony, and de elopmen
Kali soʻzla : Oʻzbekis on, diniy bagʻ ikenglik, ijdon e kinligi, dinla a o o u lik, islom,
e’ iqod, Kons i u siya, milla la a o hamjiha lik, Sha ka Mi ziyoye , dinla a o muloqo .
Ключевые слова: Узбекистан, религиозная толерантность, свобода совести,
межконфессиональное согласие, ислам, вера, Конституция, межнациональное согласие,
Шавкат Мирзиёев, межконфессиональный диалог
Keywo ds: Uzbekis an, eligious ole ance, eedom o conscience, in e ai h ha mony, Islam,
ai h, Cons i u ion, in e e hnic ha mony, Sha ka Mi ziyoye , in e ai h dialogue.
Ki ish; Ha bi jamiya ning ba qa o ligi, inchligi a a aqqiyo i — undagi uqa ola ning
o‘za o hu ma , meh -oqiba a bagʻ ikenglik amoyilla iga amal qilishiga bog‘liq. Diniy
bagʻ ikenglik shunday yuksak qad iya ki, u insonla ni dini, milla i yoki e’ iqodidan qa ’i naza ,
yagona maqsad – inch a a o on hayo sa i bi lash i adi. Oʻzbekis on – qadimiy si iliza siya
o‘chog‘i, u li madaniya a dinla ning cho ahasida joylashgan yu . Ta ix da omida bu zaminda
islom, nas oniylik, yahudiylik, buddizm, za dush iylik kabi dinla yonma-yon ma jud bo‘lib,
ula ning akilla i o‘za o o u yashab kelganla . Shu bois, diniy bagʻ ikenglik Oʻzbekis on xalqining
qoniga singib ke gan, milliy ong a ma’na iya ning aj almas qismiga aylangan.
Ta ix ildizla i
Oʻzbekis on hududi qadimda Buyuk Ipak yo‘li cho ahasida joylashgan bo‘lib, bu joyla Sha q
a G‘a b madaniya la ini, u li e’ iqod a alsa ala ni bi lash i gan. Miloddan a algi as la da bu
392
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
ye da za dush iylik, keyinchalik esa buddizm keng a qalgan. A xeologik opilmala , xususan,
Te miz, Fayoz epa, Dal a zin epa yodgo likla ida opilgan budda haykalla i bu yu da diniy xilma-
xillik qadimdan ma jud bo‘lganini ko‘ sa adi. Shuningdek, qadimiy So‘g‘diyona a Xo azmda
x is ianlik a yahudiylik jamoala i ham aoliya yu i gan. VIII as da Ma kaziy Osiyoga islom dini
ki ib kelgach, xalqning dunyoqa ashi, madaniya i a u mush a zida ka a o‘zga ishla yuz be di.
Bi oq bu da da ham boshqa din akilla i bilan mu osa a hu ma asosida yashash an’anala i saqlanib
qoldi. Masalan, Buxo o a Sama qandda yahudiy jamoala i as la da omida islom ahli bilan bi
qa o da yashab, sa do-so iq, ilm a huna mandchilikda aol bo‘lgan
Mus aqillik da ida diniy e kinlik siyosa i
1991-yilda Oʻzbekis on mus aqillikka e ishganidan so‘ng, ijdon a e’ iqod e kinligi masalasi
da la siyosa ining muhim yo‘nalishla idan bi iga aylandi. Oʻzbekis on Respublikasi
Kons i u siyasining 31-moddasida:
Ha bi inson ijdon e kinligi huquqiga ega. Ha kim xohlagan dinga e’ iqod qilish yoki hech
bi dinga e’ iqod qilmaslik huquqiga ega.”deb belgilangan.
Shuningdek, “Vijdon e kinligi a diniy ashkilo la o‘g‘ isida”gi Qonun diniy jamoala ning
huquqiy maqomini belgilab be di. Bu hujja la asosida ba cha din akilla ining qonun oldida engligi
a’minlandi.
Bugungi kunda mamlaka da 2 mingdan o iq masjid, 40 ga yaqin che ko , 10 dan o iq sinagoga
aoliya yu i moqda. Islom, P a osla , Ka olik, P o es an , Yahudiy a Buddis kon essiyala i qonun
asosida e kin aoliya olib bo moqda. Shuningdek, diniy a’lim muassasala i – Imom Buxo iy, Imom
Te miziy, Mi A ab, Toshken Islom ins i u i, shuningdek, p a osla semina iyasi kabi o‘qu yu la i
yoshla ning chuqu bilim olishi uchun imkon ya a moqda.
P eziden siyosa ida bagʻ ikenglik gʻoyasi:
P eziden Sha ka Mi ziyoye o‘z nu qla ida ko‘p bo diniy bagʻ ikenglik masalasiga o‘x alib,
bu qad iya ni “xalqimizning uhiy qud a i” deb a’ i lagan. U shunday degan:
“O‘zbekis on – u li din a milla akilla i inch- o u , bi -bi iga hu ma bilan yashaydigan yu .
Biz bag‘ ikenglik, sab - oqa a o‘za o hu ma siyosa ini da om e i amiz.”
Shu siyosa na ijasida Oʻzbekis on xalqa o miqyosda ham e’ i o e ilmoqda. Ha yili
mamlaka imizda “Bagʻ ikenglik ha aligi”, “Dinla a o muloqo kuni”, “Milla la a o o u lik o umi”
kabi adbi la o‘ kaziladi.Oʻzbekis on 2021-yilda BMTning “Diniy bagʻ ikenglik a o‘za o hu ma ”
ezolyu siyasini ilga i su ib, uni BMT Bosh Assambleyasi omonidan qabul qildi di. Bu ashabbus
xalqa o hamjamiya omonidan yuqo i baholandi.
Jamiya da diniy bagʻ ikenglikning ahamiya i
Diniy bagʻ ikenglik — bu jamiya ba qa o ligi a a aqqiyo ining ka ola i. U quyidagi jiha la
bilan muhimdi :
• Tinchlikni a’minlaydi. Diniy bagʻ ikenglik ma jud bo‘lgan joyda zo‘ a onlik a adikalizm
ildiz o maydi.
• Milla la a o o u likni kuchay i adi. Tu li din akilla i bi -bi ining e’ iqodini hu ma qilgan
holda bi galikda yashaydi.
• Yoshla ni a biyalaydi. Bagʻ ikenglik o qali yosh a lod insonpa a lik, meh -oqiba , sab - oqa
kabi azila la ni o‘ ganadi.
• Madaniya la a o muloqo ni kengay i adi. Diniy bagʻ ikenglik xalqa o do‘s lik aloqala iga ham
xizma qiladi.
Shu sababli, Oʻzbekis onda diniy bagʻ ikenglik aqa so‘zda emas, balki amalda ham o‘z
i odasini opgan.
393
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
Mahalla, oila a yoshla hayo ida bagʻ ikenglik qad iya la i
Oʻzbek xalqining milliy hayo i – bu o‘za o hu ma , meh -oqiba a bagʻ ikenglikka asoslangan
ij imoiy muhi di . Mahalla ins i u ida u li milla a din akilla i bi oila kabi yashaydi. Ula
bay amla da bi -bi ini ab iklaydi, o‘y a mo am ma osimla ida ish i ok e adi, bu esa diniy
o u likning eng abiiy shaklidi .O a-onala a zandla ini bolalikdan boshqala ning e’ iqodiga hu ma
bilan qa ash, hech kimni dini yoki milla i sababli kamsi maslik uhida a biyalaydi. Mak abla da esa
“Va anpa a lik”, “Milla la a o o u lik” kabi ma zula da da sla , suhba la a adbi la
o‘ kaziladi.Yoshla ashkilo la i, xususan, “Yoshla i i oqi”, “Ma’na iya ma kazla i”
bagʻ ikenglikni a g‘ib e u chi loyihala ni amalga oshi moqda. Bu o qali yoshla ongida eks emis ik
a adikal g‘oyala ga qa shi immuni e shakllanadi.
Oʻzbekis onning xalqa o nu uzi
Bugungi kunda Oʻzbekis on diniy bagʻ ikenglik bo‘yicha xalqa o maydonda ham namunali
da la si a ida an olingan. BMT, YUNESKO, Islom hamko lik ashkilo i kabi uzilmala
mamlaka imizda diniy e kinlik a o u lik sohasida amalga oshi ilayo gan siyosa ni e’ i o e gan.
Sama qandda o‘ kazilgan “Diniy bagʻ ikenglik a milla la a o o u lik – ba qa o a aqqiyo ga o i”
ma zusidagi xalqa o kon e ensiyala ham Oʻzbekis onning bu bo adagi ye akchi aj ibasini dunyoga
namoyish e di.
Xulosa
Diniy bagʻ ikenglik — bu Oʻzbekis on xalqining eng yuksak ma’na iy qad iya la idan bi idi .
Bu qad iya a ixdan, o a-bobola imizning hayo iy aj ibasidan, xalqimizning meh li a insonpa a
abia idan ildiz olgan. Bugungi kunda mamlaka imizda diniy e kinlik, e’ iqod hu ma i a inson
huquqla iga ioya qilish siyosa i ba qa o da om e moqda. Ba cha din akilla ining inch- o u hayo
kechi ayo gani, o‘z e’ iqodini e kin ado e ayo gani – Oʻzbekis onning yuksak madaniya i a
bagʻ ikenglik siyosa ining yo qin i odasidi .Ha bi imiz bu qad iya ni as ab-a aylab, yosh a lodga
bagʻ ikenglik, sab - oqa , insoniylik uhida a biya be ishimiz ke ak. Chunki bagʻ ikenglik
bo‘lmagan joyda inchlik bo‘lmaydi. Diniy o u lik esa — Va an a naqi, xalq a o onligi a kelajak
a lod bax ining ka ola idi . Ha bi imiz bu qad iya ni as ab-a aylab, yosh a lodga bagʻ ikenglik,
sab - oqa , insoniylik uhida a biya be ishimiz ke ak. Chunki bagʻ ikenglik bo‘lmagan joyda inchlik
bo‘lmaydi. Diniy o u lik esa — Va an a naqi, xalq a o onligi a kelajak a lod bax ining
ka ola idi .
Adabiyo la , Re e ences, Литературы:
1. Oʻzbekis on Respublikasi Kons i u siyasi. – Toshken , 2023
2. “Vijdon e kinligi a diniy ashkilo la oʻgʻ isida”gi Qonun. – OʻRQ–312-son, 1998-yil 1-may
(so‘nggi ah i la bilan).
3. Mi ziyoye Sh.M. Yangi Oʻzbekis on s a egiyasi. – Toshken : Oʻzbekis on, 2021.
4. Oʻzbekis on Respublikasi Vazi la Mahkamasi huzu idagi Din ishla i boʻyicha qoʻmi a asmiy
say i: www. eligions.uz
5. BMT Bosh Assambleyasi. “Diniy bagʻ ikenglik a oʻza o hu ma oʻgʻ isida” ezolyu siyasi. –
Nyu-Yo k, 2021-yil.
6. Qosimo , A. Oʻzbekis onda dinla a o bagʻ ikenglik siyosa i. – Toshken : Maʼna iya , 2020.
