397
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
JALOLIDDIN MANGUBERDI — VATAN UCHUN JONINI FIDO ETGAN
BUYUK SARKARDA
Qa shiye a Ezoza
Deno adbi ko lik a pedagogika ins i u i
Biologiya yo‘nalishi, 1-ku s alabasi
h ps://doi.o g/ 10.5281/zenodo.17739107
Anno a siya: Mazku maqolada XIII as boshla ida yashab o‘ gan buyuk sa ka da a da la
a bobi Jaloliddin Mangube di hayo i, aoliya i hamda a ixdagi o‘ ni yo i ilgan. U Xo azmshohla
da la ining so‘nggi hukmdo i si a ida o‘z Va anini mo‘g‘ulla is ilosidan himoya qilgan, xalq
bi ligini saqlab qolish uchun idoyilik bilan ku ashgan. Maqolada Jaloliddinning ha biy san’a i,
siyosiy aoliya i, ma dligi, shaxsiy azila la i hamda bugungi a lod uchun qoldi gan saboqla i ahlil
e ilgan. Shuningdek, Jaloliddinning ob azining O‘zbekis on mus aqillik da ida qay a iklanishi a
xalqimiz ma’na iy hayo idagi o‘ ni ham keng yo i iladi.
Kali so‘zla : Jaloliddin Mangube di, Xo azmshohla da la i, mo‘g‘ulla bosqini, Chingizxon,
jaso a , a anpa a lik, mus aqillik, me os.
Ki ish: Ha bi xalqning o‘z a ixida shunday siymola bo‘ladiki, ula ning nomi as la osha
xalq xo i asida yashaydi. O‘zbekis on xalqi uchun bunday buyuk siymola dan bi i — Jaloliddin
Mangube di. U XIII as da yashab, o‘z hayo ini Va an ozodligi a xalq mus aqilligi yo‘lida baxshida
e gan.
Jaloliddinning hayo i — bu ma dlik, sadoqa a a anpa a likning yo qin namunasi. U
mo‘g‘ulla bosqiniga qa shi xalqini bi lash i ishga, mus aqillik uchun ku ashga da’ a e gan. Ga chi
u zamonida kuch jiha dan eng bo‘lmagan dushman bilan o‘qnashgan bo‘lsa-da, o qaga
chekinmagan, dushman oldida iz cho‘kmagan. Shu bois Jaloliddin Mangube di na aqa o‘z
da ining, balki bu un musulmon olamining ax iga aylangan.
Asosiy qism: Jaloliddin Mangube di 1199-yilda G‘azna shah ida, Xo azmshohla sulolasining
hukmdo i Muhammad II oilasida ug‘ilgan. Onasi u kman qabilala idan bo‘lgan Tu kon xo un edi.
U yoshligidan aql-zako a li, ma d, jasu bola si a ida anilgan. O a-onasi uni da la boshqa u i,
adola a ha biy san’a si la iga o‘ ga ishgan.
Jaloliddin o‘smi lik chog‘idan boshlab o asi hukm onligi da ida ha biy yu ishla da
qa nashgan. Uning o‘ziga xos azila la i, ma dligi a ha biy is e’dodi ezda a o dagila ning e’ ibo ini
o gan. O‘sha pay da Xo azm da la i dunyoning eng qud a li da la la idan bi i bo‘lib, O‘ a Osiyo,
E on, A g‘onis on, I oq a ha o Hindis on hududla iga a’si o‘ kazgan edi. Ammo bu buyuk sal ana
ichki nizola u ayli as a-sekin zai lashib bo ayo gan edi.
1219-yilda Chingizxon boshchiligidagi mo‘g‘ul qo‘shinla i Xo azmshohla da la iga bos i ib
ki di. Buning sababi — O‘ o oqeasi edi. Xo azmshohning amaldo la idan bi i mo‘g‘ul
sa doga la ini o‘ldi ganidan keyin Chingizxon buni bahona qilib yu ish boshladi.
Bu pay da Muhammad II mamlaka ning u li iloya la ida ko‘plab qo‘zg‘olonla bilan
mashg‘ul edi. U mo‘g‘ulla ga qa shi yagona kuch o‘play olmadi. Shunda Jaloliddin o asiga
dushmanga qa shi qa ’iy ku ash olib bo ishni akli qildi, bi oq o asi uni ishonchsizlik bilan qa shi
oldi.
O asi a o idan so‘ng Jaloliddin ax ni qo‘lga oldi a da la ni qay a iklash, mo‘g‘ulla ga qa shi
ku ashni da om e i ishga ki ishdi. U 1221-yilda Pa on jangida mo‘g‘ul qo‘shinla iga qa shi g‘alaba
qozonib, a ixda o‘z nomini abadiylash i di. Bu jangda u son jiha dan kam bo‘lsa-da, jaso a a ha biy
maho a bilan dushmanni mag‘lub e gan.
Ammo keyingi jangla da mo‘g‘ul qo‘shinla i us unlikni qo‘lga ki i di. Jaloliddin o‘z aska la i
bilan Hind da yosiga ye ib kelgach, o ini su ga haydab, da yodan kechib o‘ gan. Shu pay da
398
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
Chingizxon uning jaso a idan hay a ga ushib, “Mana haqiqiy sa ka da!” degan so‘zla ni ay ganligi
a ixiy manbala da qayd e ilgan.
Jaloliddin na aqa jasu sa ka da, balki o‘z xalqining kelajagi uchun qayg‘u gan siyosa chi edi.
U u li qabilala ni bi lash i ishga ha aka qildi, mamlaka da adola ni iklash, aholining inchligini
a’minlash yo‘lida ish olib bo di. U A g‘onis on, E on a Hindis on hududla ida aq incha
hokimiya ni iklab, mus aqil siyosa yu i gan.
Shuningdek, Jaloliddin xalqni ozodlikka, bi likka a a anpa a likka da’ a e gan. Uning
siyosiy qa ashla i xalqpa a lik a milliy g‘u u ga asoslangan edi. Mo‘g‘ulla is ilosi da ida xalq
uhiya ini ko‘ a ish, dushman oldida bo‘yin egmaslik — Jaloliddinning eng muhim azila la idan bi i
bo‘ldi.
Jaloliddinning hayo i o‘zbek xalqining jaso a i a sadoqa ining amzidi . U hayo ini Va an
mus aqilligi uchun baxshida e gan. Uning nomi as la osha xalq xo i asida yashab kelmoqda.
Bugungi kunda Jaloliddin Mangube di O‘zbekis on a ixining eng ax li shaxsla idan bi i
si a ida e’ i o e iladi. Mus aqillik yilla ida uning nomi iklandi, haykalla i o‘ na ildi, mak abla ,
ko‘chala a a ixiy majmuala ga uning nomi be ildi. 1999-yilda uning 800 yillik yubileyi yu imizda
keng nishonlandi.
Uning hayo i bugungi yoshla uchun a anpa a lik, sab - oqa a idoyilik sabog‘idi . Ha bi
yosh Jaloliddinning “Va an uchun jonim ido” degan g‘oyasini yu agiga singdi ishi, o‘z sohasida yu
a naqi uchun xizma qilishi ke ak. Chunki u xalq bi ligi a ozodligi uchun ku ashgan eng buyuk
o‘g‘lonla dan bi idi .
Xulosa: Jaloliddin Mangube di O‘zbekis on a ixida abadiy nom qoldi gan buyuk sa ka da a
a anpa a inson edi. U hayo i da omida Va an ozodligi uchun ku ashdi, xalqini bi lash i ishga
ha aka qildi a o‘z nomini ma dlik imsoli si a ida a ix sahi ala iga yozdi ib ke di. Bugun
O‘zbekis on mus aqil da la si a ida o‘z a ixiy qad iya la ini e’zozlayo gan bi pay da Jaloliddin
Mangube di nomi yana po lamoqda. Uning hayo i ha bi o‘zbek uchun ax , ha bi yosh uchun
ib a di . U bizga ma dlik, a anpa a lik a sadoqa ni o‘ ga adi. Jaloliddinning nomi abadiy yashaydi
— u o‘z Va anining haqiqiy qah amoni edi.
Adabiyo la , Re e ences, Литературы:
1. Ka imo I.A. Yuksak ma’na iya — yengilmas kuch. — Toshken : Ma’na iya , 2008.
2. Rajabo A. Jaloliddin Mangube di — jaso a imsoli. — Toshken : O‘zbekis on, 2019.
3. O‘zbekis on a ixi ensiklopediyasi. — Toshken : Fan, 2020.
4. Hayi o Sh. Buyuk ajdodla me osi. — Toshken : Yangi as a lodi, 2020.
5. Xo‘jaye A. Xo azmshohla da la i a Jaloliddin Mangube di. — Sama qand: Ilm ziyo.
