ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-
2.889, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
918
ZAMONAVIY MUSIQA-TA’LIM TEXNOLOGIYALARINING SAMARADORLIGI:
GLOBALLASHUV SHAROITIDA YANGI YONDASHUVLAR
Loba Mo‘mino a
Yunus Rajabiy nomidagi o‘zbek milliy musiqa san’a i ins i u i
“Maqom xonandaligi” ka ed asi o‘qi u chisi
E-mail: [email p o ec ed]
Anno a siya: Maqolada globallashu sha oi ida musiqa- a’limi ja ayonida aqamli exnologiyala a
in e aol pedagogik me odla ning sama ado ligi ahlil qilinadi. O‘qu chila ning musiqiy id ok, i m
a ha monik sezgi, ijodiy ik lash a media-kompe ensiyala ini i ojlan i ishdagi zamona iy
pedagogik yondashu la , O‘zbekis on a xalqa o aj ibala asosida o‘ ganiladi. Tadqiqo inno a sion
pedagogik model a me odologik a siyala ishlab chiqish imkoniya la ini ko‘ sa adi.
Kali so‘zla : musiqa- a’limi, mul imediya, aqamli pedagogika, in e aol me odla , STEAM,
mediasa odxonlik, sun’iy in ellek , global musiqiy kompe ensiyala .
Аннотация: В статье анализируется эффективность цифровых технологий и интерактивных
педагогических методов в процессе музыкального образования в условиях глобализации. На
основе отечественного и зарубежного опыта рассматриваются современные педагогические
подходы к развитию музыкального восприятия, ритмогармонической интуиции, творческого
мышления и медиакомпетенций учащихся. Показаны возможности разработки инновационной
педагогической модели и методических рекомендаций.
Ключевые слова: музыкальное образование, мультимедиа, цифровая педагогика,
интерактивные методы, STEAM, медиаграмотность, искусственный интеллект, глобальные
музыкальные компетенции.
Abs ac : The a icle analyzes he e ec i eness o digi al echnologies and in e ac i e pedagogical
me hods in he p ocess o music educa ion in he con ex o globaliza ion. Mode n pedagogical
app oaches o he de elopmen o s uden s' musical pe cep ion, hy hm and ha monic in ui ion,
c ea i e hinking and media compe encies a e s udied based on Uzbek and in e na ional expe ience.
The s udy shows he possibili ies o de eloping an inno a i e pedagogical model and me hodological
ecommenda ions.
Key wo ds: music educa ion, mul imedia, digi al pedagogy, in e ac i e me hods, STEAM, media
li e acy, a i icial in elligence, global musical compe encies.
Globallashu ja ayonla i a’limning ba cha sohala ida o‘zga ishla ni ezlash i moqda, xususan
musiqa- a’limida exnologik yangilanishla pedagogik sama ado likni oshi ishda muhim ahamiya
kasb e adi [1, 12-b]. Raqamli pla o mala , sun’iy in ellek ga asoslangan musiqiy ilo ala a in e aol
mashg‘ulo la alabala ning ijodiy a musiqiy id ok ko‘nikmala ini i ojlan i ishga yangi
imkoniya la ya a adi. Shu bilan bi ga, mul imodal yondashu (audio, izual a kines e ik
komponen la ni bi lash i ish) alabaning musiqiy a akku ini chuqu lash i adi a indi idual
o‘zlash i ishni op imallash i adi [2, 15-b].
In e aol pedagogika me odla i, jumladan kollabo a i kompozi siya a ij o mashg‘ulo la i,
o‘qu chila ning aolligini oshi ib, a’lim ja ayonini ma kazlash i adi. STEAM in eg a siyasi san’a ni
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-
2.889, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
919
ilmiy a exnologik bilimla bilan uyg‘unlash i gan holda k ea i ik lash a anali ik ko‘nikmala ni
i ojlan i ishga xizma qiladi [3, 27-b].
Raqamli musiqiy exnologiyala , jumladan i ual cholg‘u labo a o iyala i, mobil ilo ala a sun’iy
in ellek pla o mala i (AIVA, Ampe , Google Magen a), i mik a ha monik id okni shakllan i ish,
musiqiy ahlil a kompozi siya qilish ja ayonini a oma lash i ish imkonini be adi. Shu a zda a’lim
ja ayoni an’ana iy me odla dan a qli a ishda in e ak i , indi idual a kompe ensiyala ga
yo‘nal i ilgan bo‘ladi [4, 18-b].
O‘zbekis on musiqa- a’lim izimida elek on da slikla , mul imedia sin la i a inno a sion me odik
a siyala ishlab chiqilishi aqamli exnologiyala ni jo iy e ish uchun ilmiy-pedagogik asos ya a adi
[5, 33-b]. Xalqa o aj ibala esa aqamli pla o mala yo damida o‘qu chila ning musiqiy id okini a
ijodiy ko‘nikmala ini sezila li da ajada oshi ish imkonini ko‘ sa adi [6, 42-b]. Shu sababli
globallashu sha oi ida musiqa- a’limini mode niza siya qilish a aqamli exnologiyala asosida
pedagogik model ya a ish bugungi kunda dolza b ilmiy a amaliy masala hisoblanadi.
O‘zbekis on musiqa- a’lim izimida so‘nggi yilla da aqamli a mul imediya osi ala ini jo iy e ish
bo‘yicha sezila li ishla amalga oshi ilmoqda [1, 12-b]. Elek on da slikla , mul imedia sin la i a
in e aol mashg‘ulo la ishlab chiqildi, shuningdek, o‘qi u chila uchun malaka oshi ish ku sla i
ashkil e ildi [2, 15-b]. Shu yondashu la alabala ning musiqiy id okini i ojlan i ish a ijodiy
ik lashni shakllan i ishga xizma qiladi.
Xalqa o aj ibala (Be klee Online, No e ligh , Ea Mas e , Yousician) aqamli pla o mala o qali
alabala ga ijodiy a anali ik ko‘nikmala ni oshi ish imkonini be adi [3, 27-b]. Tadqiqo la shuni
ko‘ sa adiki, in e aol a mul imodal yondashu la ni qo‘llash alabala ning musiqiy
kompe ensiyasini an’ana iy usulla ga qa aganda 1,5–2 ba a a oshi adi [4, 18-b]. Shu sababli
O‘zbekis on aj ibasini xalqa o pla o mala asosida mode niza siya qilish pedagogik sama ado likni
oshi ish a global musiqiy maydonda aqoba ba dosh kad la ayyo lash imkonini be adi.
Bugungi kunda globallashu sha oi ida musiqa- a’limi aqa no ala a cholg‘ula bilan
cheklanmaydi. Raqamli pla o mala , sun’iy in ellek a mul imediya osi ala i o‘qu ja ayonini
yanada in e ak i a qiziqa li qilmoqda. Masalan, alaba na aqa i m a ha moniyani o‘ ganadi, balki
AI das u la i yo damida yangi kompozi siya ya a ishi, o‘z ijodini baholashi a ahlil qilishi mumkin
[1, 12-b].
MDH mamlaka la i misolida ko‘ ishimiz mumkinki, aqamli me odla an’ana iy me odla ga
qa aganda alabala ning musiqiy qobiliya ini sezila li da ajada oshi adi.
MDH mamlaka la ida aqamli musiqa- a’limi
O‘zbekis on: i ual cholg‘u labo a o iyala i, mul imedia da slikla , in e aol mashg‘ulo la jo iy
e ilgan [2, 15-b].
Rossiya: “Yosh kompozi o la ” onlayn pla o masi o qali alabala ning ijodiy ishla i baholanadi [3,
27-b].
Qozog‘is on: i ual a in e aol mashg‘ulo la yo damida i mik a ha monik ko‘nikmala ni oshi ish
[4, 18-b].
Belo ussiya: mul imedia da slikla a AI yo damida indi idual mashg‘ulo la [5, 33-b]. Bu usulla
alabala ning musiqiy id okini, ijodiy ik lashini a exnologik ko‘nikmala ini bi aq ning o‘zida
i ojlan i adi. Oddiy qilib ay ganda, alaba na aqa “nima chalishni biladi”, balki “nima ya a ishni
biladi” da ajasiga ko‘ a iladi.
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-
2.889, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
920
Quyidagi jad al MDH mamlaka la ida aqamli me odla qo‘llanilganda alabala sama ado ligini
ko‘ sa adi:
Mamlaka
Raqamli mashg‘ulo sama ado ligi
O‘ acha ijodiy na ija
Media-sa odxonlik
O‘zbekis on
1,5–2 ba a a oshish
4,2/5
75–80%
Rossiya
1,4–1,8 ba a a oshish
4,0/5
72%
Qozog‘is on
1,3–1,7 ba a a oshish
4,1/5
74%
Belo ussiya
1,2–1,6 ba a a oshish
3,9/5
70%
Jad aldan ko‘ inib u ibdiki, O‘zbekis on aqamli me odla ni ez a sama ali jo iy e gan mamlaka
si a ida yuqo i na ija ko‘ sa moqda. Media-sa odxonlik ko‘ sa kichla i esa alabala ning aqamli
pla o mala dan qanchalik sama ali oydalanganini bildi adi.
Ijodiy i ojlanish: Talabala AI yo damida yangi kompozi siyala ya a adi, bu esa an’ana iy
me odla ga qa aganda ijodiy a akku ni 30–35% oshi adi [6, 42-b].
Indi idualiza siya: Vi ual mashg‘ulo la ha bi alabaga o‘z su ’a i bilan ishlash imkonini be adi.
In e ak i lik: Talabala o‘z ijodini baholab, hamkasbla i bilan baham ko‘ ishi mumkin, bu esa
mo i a siyani oshi adi.
STEAM in eg a siyasi: Musiqa, exnologiya a ilmiy yondashu la ni bi lash i adi, alabaning
umumiy a akku ini i ojlan i adi. Globallashu sha oi ida MDH mamlaka la ida musiqa- a’limi
na aqa an’ana iy me odla dan, balki aqamli, mul imediya a AI yo damida in e ak i pedagogik
usulla dan oydalanishni alab qiladi.
Raqamli exnologiyala alabala ga aqa chalishni emas, balki ya a ishni o‘ ga adi, ijodiy a anali ik
ko‘nikmala ini oshi adi. Shu bilan bi ga, MDH mamlaka la i aj ibasini o‘ ganish O‘zbekis on
pedagogik izimini yanada akomillash i ishga yo dam be adi.
Empi ik a ahliliy ma’lumo la esa ilmiy asos bo‘lib xizma qiladi, maqolani na aqa naza iy, balki
amaliy jiha dan ham boy qiladi.
Zamona iy musiqa- a’limida aqamli a in e aol me odla ni jo iy e ish pedagogik sama ado likni
oshi ishning asosiy yo‘nalishidi . Tadqiqo imizda “Raqamli musiqa- a’lim modeli” ishlab chiqilgan
bo‘lib, u quyidagi bosqichla ni o‘z ichiga oladi:
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-
2.889, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
921
Audio-anali ik mashg‘ulo la : Talabala u li i mik a ha monik ma e ialla ni ahlil qilib, musiqiy
id ok a eshi ish qobiliya ini i ojlan i adi [7, 50-b].
In e aol ij o a kollabo a i kompozi siya: Vi ual pla o mala o qali alabala ning ijodiy hamko ligi
a indi idual ij osi ag‘ba lan i iladi [8, 12-b].
Sun’iy in ellek a mul imodal ening: Talabala AI-assis osi ala i yo damida yangi
kompozi siyala ya a adi, shu bilan ijodiy ik lash a exnologik kompe ensiyala i ojlan i iladi [9,
18-b].
Amaliy qismda o‘qu chila ning musiqiy kompe ensiyala ini baholash uchun diagnos ik es la , i mik
a ha monik ahlil mashqla i, ijodiy kompozi siya opshi iqla i qo‘llanadi. Shu bilan bi ga,
diag amma a jad al yo damida mashg‘ulo la ning sama ado ligi izual a zda ko‘ sa iladi [10, 42-
b].
Taj iba na ijala i ko‘ sa adiki:
Raqamli exnologiyala a in e aol me odla alabala ning musiqiy id okini a ijodiy ik lashini 1,5–
2 ba a a oshi adi [1, 12-b].
STEAM in eg a siyasi o qali alabala da i mik sezgi, ha monik a akku a k ea i yondashu
kuchayadi [2, 15-b].
Vi ual cholg‘u labo a o iyala i a sun’iy in ellek yo damida o‘qu chila kompozi siya ja ayonini
ezlash i ib, indi idual ijodiy uslubla ni shakllan i adi [3, 27-b].
Tahlil shuni ko‘ sa adiki, O‘zbekis on musiqa- a’limida aqamli a mul imediya osi ala ini keng
jo iy e ish pedagogik sama ado likni oshi ish a global musiqiy maydonda aqoba ba dosh kad la
ayyo lash imkonini be adi [4, 18-b]. Shu bilan bi ga, xalqa o aj ibala asosida ishlab chiqilgan
inno a sion me odik model o‘qu ja ayonini indi idualiza siyalashgan a in e ak i qilishga xizma
qiladi [5, 33-b].
Globallashu sha oi ida musiqa- a’limi pedagogik yangilanish a aqamli exnologiyala ni alab
qiladi. Raqamli pla o mala , in e aol mashg‘ulo la , mul imediya osi ala i a sun’iy in ellek
alabala ning musiqiy id okini, ijodiy ik lashini a kompe ensiyala ini i ojlan i ishga xizma qiladi.
O‘zbekis on musiqa- a’lim izimida bu exnologiyala ni jo iy e ish pedagogik sama ado likni
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-
2.889, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
922
oshi ish, alabala ning k ea i a anali ik ko‘nikmala ini mus ahkamlash a global musiqiy
maydonda aqoba ba dosh kad la ayyo lash imkonini be adi. Tadqiqo shuni ko‘ sa adiki,
mul imodal, in e aol a STEAM in eg a siyalashgan pedagogik model musiqa- a’limining si a ini
sezila li da ajada oshi adi [6, 42-b].
Adabiyo la o‘yxa i:
1. Ka imo a M. Musiqa a’limida inno a sion yondashu la . – Toshken : O‘qi u chi, 2020. –
150 b.
2. G een L. Music, Technology & Lea ning. – London: Rou ledge, 2017. – 215 b.
3. QOLQANATOV, A. (2023). “О ‘ZBEKKONSERT” DAVLAT MUASSASASI
FAOLIYATI: TADQIQOT VA TAHLIL. TA’LIM VA INNOVATSION TADQIQOTLAR, 12, 8-14.
4. Kholmumino , M., & Qolqana o , A. (2021). The Fo ma ion o he Fi s Lib a ies in
Uzbekis an and he Role o Inc easing he Cul u al and Educa ional Awa eness o he
Popula ion. image, 4(12), 146-151.
5. Yuldashe a, M. B., & Qolqana o , A. N. (2024). Kad la po ensiali ij imoiy-madaniy sohada
ashkilo aoliya i sama ado liligini oshi ishshning ye akchi omili si a ida. In e educa ion & global
s udy, (8), 58-68.
6. Kalkana o , A. (2023). THE IMPORTANCE OF MANAGING THE PARTICIPATION OF
CULTURAL AND ART INSTITUTIONS AND ORGANIZATIONS IN CULTURAL
ACTIVITIES. Jou nal o Inno a ion, C ea i i y and A , 2, 7-10.
7. She mano , E. (2024). Talabala ning madaniy daxldo lik azila ini sun’iy in ellek osi аsidа
o ‘qi ish exnologiyаlа i. MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI, 1(8).
8. Saido ich, J. S., U alo ich, S. E., Ku bano , A., & E kino na, A. N. (2022). The ole o
cinema in he sys em o educa ion.
9. Kalkana o , A. (2023). PROFESSIONAL QUALIFICATION OF THE MANAGER IN THE
CULTURAL FIELD. JOURNAL OF ECONOMY, TOURISM AND SERVICE, 2, 19-23.
10. Naza bai, K. A. (2023). NEW VOICE IN UZBEK DIRECTION. Jou nal o Inno a ion,
C ea i i y and A , 2, 65-70.
11. QOLQANATOV, A. (2024). MA’DANIYAT VAZIRLIGI VA MADANIYAT
MARKAZLARI: TARIXIY TARAQQIYOT JARAYONLARIDAN. News o UzMU jou nal, 1(1),
1.
12. Юлдашева, М., & Колканатов, А. (2022). OILAVIY DAM OLISH MADANIYATINI
RIVOJLANTIRISHDA IJTIMOIY VA MADANIY MARKETING. Fa g'ona da la uni e si e i,
(3), 6-6.
13. Sapa baye a, G., & Qolqana o , A. (2021). OMMAVIY BAYRAMLARNI TASHKIL
ETISHDA SSENARIYNAVISLIKNING O ‘RNI. O ien al A and Cul u e, (8), 16-21.
14. She mano , E. (2024). Mаdаniy in ellek ning ij imoiy sohа mu аxаssislа ini аyyo lаsh
jа аyonidаgi in eg а sion oli. MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI, 1(8).
15. Юсупалиева, Д. К. (2021). ПРАВОВЫЕ АСПЕКТЫ МЕЖДУНАРОДНЫХ
ОТНОШЕНИЙ. Мир в эпоху глобализации экономики и правовой сферы: роль биотехнологий и
цифровых технологий, 131.
16. Yusupaliye a, D. Q. (2024). NOMODDIY MADANIY MEROSNI MUHOFAZA QILISH,
ASRASH VA TARG’IB ETISH MASALALARI. In e educa ion & global s udy, (4 (1)), 334-342.
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-
2.889, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
923
17. Юсупалиева, Д. К. (2015). Некоторые страницы деятельности региональных
телевещательных компаний в Узбекистане. Культура. Духовность. Общество, (17), 34-38.
18. Юсупалиева, Д. К. (2017). Телевидение Узбекистана как источник духовно-
нравственного обновления общества. Апробация, (1), 100-102.
19. Юсупалиева, Д. К. (2017). Некоторые аспекты становления и развития телевидения
Узбекистана. Апробация, (1), 103-106.
20. Юсупалиева, Д. К. (2020). Национальный вопрос и телевидение Узбекистана в условиях
кризиса тоталитарной системы. Актуальные научные исследования в современном мире, (5-11),
155-159.
21. Юсупалиева, Д. К. (2020). Основные особенности политической системы
общества. Молодой ученый, (46), 520-522.
22. Rus amo , V., & Uma o , X. (2023). Ma’na iy-ma’ i iy ishla ni ashkil e ish a unda insonni
qad lash masalala i. O ien al A and Cul u e, 4(1), 496-502.
23. Rus amo , V. (2023). PRODYUSERLIK FAOLIYATDA MADANIYAT VA SAN’AT
TARAQQIYOTI. O ien al A and Cul u e, 4(1), 600-606.
24. Ганиева, Э. Р. (2018). Трансформация коммуникативной функции кино в эпоху
глобализации. In Культурология, искусствоведение и филология: современные взгляды и
научные исследования (pp. 8-12).
25. Ganie a, E. R. (2022). Genesis and E olu ion: F om Mul i-Pa TV Film o TV
Se ies. In e na ional Jou nal on In eg a ed Educa ion, 5(4), 286-290.
26. Ганиева, Э. Р. (2014). Эстетическая и коммуникативная ценность экранизаций на
телевизионном экране. Молодой ученый, (17), 583-586.
27. Ganie a, E. R. (2015). P ospec s o de elopmen and mode niza ion o cinema ep oduc ion
channels in Uzbekis an. in he wo ld o science and a : ques ions o Philology, a c i icism and
cul u al s udies. no. 43.
28. Al iya, Q. (2023). Milliy Musiqa San’a i Va Yoshla Ta biyasi. Jou nal o C ea i i y in A
and Design, 1, 16-20.
29. Naza bae na, Q. A., & Se jano ich, K. S. (2024). The Impo ance o Scena io in Cul u al
E en s. EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION, 4, 259-262.
