402
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
BIRLASHGAN MILLATLAR TASHKILOTI VA O‘ZBEKISTON
O‘RTASIDA HAMKORLIK ALOQALARNING YO‘LGA QO‘YILISHI
Boqiye Ab o Nodi o ich
Qodi o Nodi Bekzod o‘g‘li
Deno adbi ko lik a pedagogika ins i u i
a ix yo‘nalishi alabala i
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17739406
Anno a siya: O‘zbekis on mus aqil da la si a ida ashkil opgach, xalqa o huquqiy maydonda
o‘z o‘ nini belgilab olishga ki ishdi. O‘zbekis on 1991-yil 1-sen ab kuni O‘zbekis onda mus aqillik
e’lon qilganidan so‘ng bi qa o xalqa o ashkilo la ga a’zo bo‘lish yo‘lini anladi. Shula dan bi i
BMT ashkilo i edi. Ushbu maqolada O‘zbekis on Respublikasining BMT ga a’zo da la si a ida
qabul qilinishi, o’za o hamko lik aloqala ining yo’lga qo’yilishi a keyingi da la dagi iq isodiy a
siyosiy ja ayonla haqida ma’lumo la be ilgan.
Kali so’z: BMT, “Coun y Coope a ion P og amme”, UNDP, UNESCO, logis ika, A al min aqa,
UNICEF.
Аннотация. После обретения Узбекистаном независимости, он начал определять своё
место на международной правовой арене. После провозглашения независимости Узбекистана
1 сентября 1991 года Узбекистан выбрал путь членства в ряде международных организаций.
Одной из них стала Организация Объединенных Наций. В данной статье представлена
информация о вступлении Республики Узбекистан в ООН, установлении отношений
сотрудничества и экономических и политических процессах в последующие периоды.
Ключевые слова: ООН, «Программа сотрудничества со странами», ПРООН, ЮНЕСКО,
логистика, Приаралье, ЮНИСЕФ.
Abs ac . A e he es ablishmen o Uzbekis an as an independen s a e, i began o de e mine
i s place in he in e na ional legal a ena. A e he decla a ion o independence o Uzbekis an on
Sep embe 1, 1991, Uzbekis an chose he pa h o membe ship in a numbe o in e na ional
o ganiza ions. One o hese was he UN o ganiza ion. This a icle p o ides in o ma ion abou he
admission o he Republic o Uzbekis an as a membe s a e o he UN, he es ablishmen o mu ual
coope a ion ela ions and economic and poli ical p ocesses in subsequen pe iods.
Keywo ds: UN, “Coun y Coope a ion P og amme”, UNDP, UNESCO, logis ics, A al egion,
UNICEF.
1992-yil 2 ma da O‘zbekis on — 193 a’zo da la ga ega bo‘lgan BMTga oʻliq a’zo da la
si a ida qabul qilindi.
1
Bu oqea O‘zbekis onning mus aqil ashqi siyosa ini yu i ishga ki ishgani a
global hamko lik maydonida o‘z o‘ nini opishga in ilgani si a ida ahamiya lidi . BMTga a’zo bo‘lish
bilan bi qa o da, O‘zbekis onda BMT izimi bilan hamda uning u li maxsus agen likla i bilan aol
hamko lik yo‘li ochildi. Masalan, Bi lashgan Milla la Ta aqqiyo Das u i (UNDP) O‘zbekis onda
1993-yilda ish boshlagani, keyinchalik 1999-yildan boshlab “Coun y Coope a ion P og amme”
(Da la Hamko lik Das u i) doi asida loyiha-ishla olib bo ilgani ma’lumo la da kel i ilgan.
Shuningdek, BMT izimidagi agen likla — YuNESKO, Bi lashgan Milla la Bolala Jamgʻa masi
(UNICEF), Jahon Sog‘liqni Saqlash Tashkilo i (WHO) a boshqa ko‘plab ashkilo la O‘zbekis onda
aoliya yu i a boshladi. Bu ham O‘zbekis onning xalqa o hamko likni kengay i ish, i ojlanish
hamda inson huquqla i, a’lim, sog‘liqni saqlash kabi ij imoiy sohala ni i ojlan i ishga
qa a ilganligini ko‘ sa adi. Hamko likning das labki bosqichida, xa sizlik, inchlik a min aqa iy
1
N. Jo‘ aye , A.Zamono “O‘zbekis on a ixi” Toshken -2018
403
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
ba qa o lik masalala i ma kaziy o‘ in u di. Masalan, O‘zbekis onning Ma kaziy Osiyo min aqasida
yad o iy qu oldan holi zona ya a ish ashabbusi BMT doi asida ilga i su ildi. O‘zbekis onda
kimyo iy qu olla ni aqiqlash kon ensiyasini imzolaganligi (1995-yil 24 noyab ) a 1996-yil
26 ap elda a i ika siya qilgani ham bu yo‘nalishdagi hamko lik misolla idan bi idi . Bula ning
ba chasi BMTning xa sizlik, qu olla ni a qa maslik a min aqa iy xa sizlikni a’minlashga
qa a ilgan global maqsadla i bilan mos keladi. Keyingi bosqich — BMT bilan i ojlanish,
ij imoiy-iq isodiy sohala da hamko likni kengay i ish bo‘ldi. Masalan, O‘zbekis onda 1993-yilda
BMT akola xonasi ochilgan (Toshken da) a bu bilan BMT izimi mamlaka ichida o‘z aoliya ini
shakllandi di. Hamko lik das u la i ichida milliy us u o yo‘nalishla bilan hamohang a ishda
“Ba qa o i ojlanish maqsadla i” (Sus ainable De elopmen Goals, SDG-la ) doi asida ish olib
bo ildi.
2
Masalan, 2020-yilda BMTning O‘zbekis ondagi mamlaka jamoasi (UN Coun y Team)
2021-2025 yilla ga mo‘ljallangan Hamko lik Ramkasini ayyo lagan. 2025-yil 28 ok ab da esa
2026-2030 yilla ga mo‘ljallangan yangi Hamko lik Ramkasi imzolandi. Bu hujja BMT agen likla i,
jamg‘a mala i a das u la i bilan O‘zbekis on hukuma ining keyingi besh yillik hamko lik
yo‘nalishla ini belgilaydi: sama ali boshqa u a adola , munosib hayo a ij imoiy himoya, si a li
sog‘liq, inkluzi a’lim, iqlimga ha aka a a o -muhi ni ba qa o lik, A al dengizi hududini kompleks
i ojlan i ish. O‘zbekis onda BMT bilan hamko likning muhim jiha la idan bi i — min aqa iy a
global muammola ga qo‘shgan hissasi. Masalan, A g‘onis ondagi aziya ni ba qa o lash i ishda
O‘zbekis on aol ish i ok e moqda hamda BMT bilan bi ga ix iyo iy yo dam a logis ika ma kazla i
ashkil qilgan. Shuningdek, A al dengizi ekologik inqi ozi bilan ku ashishda ham O‘zbekis on a
BMT hamko ligi alohida ahamiya kasb e moqda: O‘zbekis onning BMT Bosh Assambleyasida A al
min aqasini “ekologik inno a siyala a exnologiyala zonasi” deb e’lon qilish ashabbusi ma judligi
qayd e ilgan. Bunday ashabbusla o qali hamko lik mahalliy ahamiya ga ega bo‘lgan
muammola dan global hamko lik mexanizmla iga aylan i ilishiga zamin ya a di.
Hamko lik ja ayonida O‘zbekis onning milliy s a egiya a huquqiy hujja la i bilan BMT
s anda la i, kon ensiyala i mu o iqligi kuchaydi. Masalan, O‘zbekis on 2008-yilda Bi lashgan
Milla la Tashkilo i Ko up siyaga Qa shi Kon ensiyasiga qo‘shilgan. Shuningdek, a’lim, sog‘liqni
saqlash, ij imoiy himoya, ayolla huquqla i, madaniy me osni saqlash a i ojlan i ish yo‘lida
BMTga qa ashli agen likla bilan sha nomala uzildi — masalan UNESCO bilan 1995-yil
26 a gus da Hamko lik Memo andumi imzolangan. Hozi gi bosqichda hamko lik yanada izimli a
s a egik yo‘lga qo‘yilgan. O‘zbekis on a BMT izimi bilan bi ga “2026-2030 yilla Hamko lik
Ramkasi” imzolashi buning yaqqol asdig‘i.
3
Bu hujja o qali besh yillik is iqbolda 25 a BMT
agen ligi, jamg‘a masi a das u ining O‘zbekis ondagi aoliya i mu o iqlash i iladi hamda asosiy
us u o yo‘nalishla belgilanadi: yu isdik siya a adola izimini kuchay i ish; munosib hayo a
ij imoiy himoya; si a li sog‘liq a a o onlik; inkluzi a eng a’lim; iqlim ha aka i a a o -muhi ni
ba qa o lik; A al min aqasi i oji. O‘zbekis onning BMT bilan hamko ligida yana bi jiha — da la
o ganla i, xalqa o ashkilo la , noda la sek o a akademiya ish i okidagi keng majlisla o qali
hamko likni kengay i ish. Masalan, amkala ni ishlab chiqishda hukuma , pa lamen a uqa olik
jamiya i bilan maslaha lashu la o‘ kazilgan. Bu ham hamko likning oda iy dono -qabul qilu chi
shakldan o‘ ib, hamko likka asoslangan, muloqo li a she iklikka ayangan modelga aylanishini
2
N. Jo‘ aye , A.Zamono “O‘zbekis on a ixi” Toshken -2018
3
Join Chambe s.ch – Uzbekis an-UN: Coope a ion o Sus ainable De elopmen (2023)
404
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
ko‘ sa adi. Hamko lik na ijala i jiha dan quyidagi mezonla ni aj a ish mumkin: BMT agen likla i
bilan bi ga O‘zbekis onda bi qa o loyihala amalga oshi ilgan, ij imoiy-iq isodiy sohala da
o‘zga ishla yo‘lga qo‘yilgan; xa sizlik a ba qa o lik bo‘yicha min aqa iy ashabbusla ilga i
su ilgan; xalqa o kon ensiyala a s anda la doi asidagi huquqiy moslik kuchaygan; i ojlanish
dunyo hamjamiya ining kun a ibiga ki i ilgan. Misol uchun, 2022-yilda O‘zbekis on a BMT
hamko ligi 30 yillik deb e’lon qilingan. Bundan ashqa i, BMT bilan hamko likning zamona iy
bosqichi global muammola — iqlim o‘zga ishi, sog‘liqni saqlash pandemiyala i, mig a siya, gende
engligi, aqamli i ojlanish —ga hizma qilmoqda. Masalan, A al dengizi hududi i oji BMT
hamko ligida ekologik ba qa o lik a inno a siyala zonasi si a ida ko‘ ilmoqda.
4
O‘zbekis onda
BMTning “qu qa u chi” a “inno a sion” she ik si a ida oli o ib bo moqda. O‘zbekis onda BMT
bilan hamko likka oid muammola a cheklo la ham ma jud. Masalan, milliy ins i u sional
salohiya ni oshi ish, mahalliy esu sla a dono lik modeli, hamko likning BMT izimi a milliy
us u o likla bilan mu o iqligi masalasi, hamko lik na ijala ining moni o ing a baholash
mexanizmla ini kuchay i ish za u a i haqida mulohazala bo . Shuningdek, hamko lik ja ayonida
xalqa o s anda la bilan moslikni oshi ish, uqa olik jamiya i ish i okini mus ahkamlash a
hamko likning mahalliy ij imoiy-madaniy kon eks ga mosligi muhim ahamiya kasb e adi. Kelgusi
is iqbolda hamko likni yanada chuqu lash i ishga ka a imkoniya la ma jud. Masalan, 2030 yilla ga
mo‘ljallangan SDG maqsadla i kon eks ida O‘zbekis onning BMT bilan she ikligi keng oq qam o li
bo‘ladi: aqamli iq isodiyo , yashil ene ge ika, iqlimga mos keladigan in a uzilma, sog‘liqni
saqlashni mus ahkamlash, yoshla siyosa i a gende masalala i. 2026-2030 yilla ga mo‘ljallangan
yangi Hamko lik Ramkasi bu yo‘nalishla ni belgilab be di.
5
Shu bilan bi ga, O‘zbekis on a BMT
o‘ asidagi hamko likni sama ali na ijala ga aylan i ish uchun quyidagi yo‘nalishla dolza b: milliy
s a egiyala a BMT agen likla i das u la ining in eg a siyasi, mahalliy esu sla a jamoa
ish i okaning kuchay i ilishi, na ijala moni o ingi a baholash izimla ining akomillashu i,
hamko likning ba qa o moliyalash i ilishi.
Xulosa qilib ay ganda, O‘zbekis on a BMT hamko ligi mus aqillikdan keyingi da da
boshlangan a bugunga kelib izimli hamko lik shakliga aylangan. 1992-yildan boshlab, xa sizlik
a ba qa o lik, ij imoiy-iq isodiy i ojlanish, inson huquqla i, ekologiya kabi sohala da hamko lik
yo‘lga qo‘yildi; zamona iy bosqichda esa 2026-2030 yillik Hamko lik Ramkasi bilan besh yillik
s a egik eja qabul qilindi. Bu esa O‘zbekis onning global hamjamiya dagi o‘ nini mus ahkamlash
a BMT bilan hamko lik o qali milliy us u o likla ini amalga oshi ish imkonini be adi.
Adabiyo la , Re e ences, Литературы:
1. N. Jo‘ aye , A.Zamono “O‘zbekis on a ixi” Toshken -2018
2. Uni ed Na ions o icial websi e, Uzbekis an page
(h ps://www.un.in /uzbekis an/uzbekis an/uzbekis an-and-un)
3. BASIC FACTS ABOUT THE UNITED NATIONS Uni ed Na ions. New Yo k, 1998
4. Inson huquqla i umumjahon dekla a siyasi a O‘zbekis onda inson huquqla ini himoya qilish
milliy izimi / mualli la jamoasi: A.X.Saido , F.X.Bakae a, K.Sh.A slano a a boshq: ma‟sul
4
UzDaily – 30 yea s o ui ul coope a ion be ween Uzbekis an and he UN (2022)
5
Join Chambe s.ch – Uzbekis an-UN: Coope a ion o Sus ainable De elopmen (2023)
405
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
muha i A.X.Saido ; Inson huquqla i bo„yicha O‘zbekis on Respublikasi milliy Ma kaziy.
O‘zbekis on Respublikasi Adliya azi ligi. “O‘zbekis on”, 2010. – 368 b
5. UzDaily – 30 yea s o ui ul coope a ion be ween Uzbekis an and he UN (2022)
6. UNESCO – Uzbekis an-UN coope a ion (2020)
7. Join Chambe s.ch – Uzbekis an-UN: Coope a ion o Sus ainable De elopmen (2023).
