THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF
INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”,
NOVEMBER 20, 2025
196
QURILISH TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANGAN
HOLDA KAM QAVATLI BINOLARNI BARPO ETISHDAGI
ISHLARINI MEXANIZATSIYALASHNING O‘ZIGA XOS
XUSUSIYATLARI
1Yusupo X.I., 2Egambe diye a T.I.
1,2 Toshken a xi ek u a-qu ilish uni e si e i, Toshken , O‘zbekis on
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17739816
Anno a siya Maqola zamona iy qu ilish exnologiyala i asosida kam qa a li binola ni
ba po e ishda ishla ni mexaniza siyalash i ishning o‘ziga xos xususiya la ini o‘ ganadi. Kam
qa a li qu ilishda mexaniza siyaning a zallikla i, qo‘llaniladigan exnologiyala a uskunala ,
shuningdek, exnologik ja ayonla ni op imallash i ish masalala i ko‘ ib chiqiladi. Mehna
unumdo ligini oshi ish, qu ilish mudda la ini qisqa i ish a xa aja la ni kamay i ish
imkoniya la i ahlil qilinadi.
Kali so‘zla : kam qa a li qu ilish, mexaniza siya, qu ilish exnologiyala i, mehna
unumdo ligi, qu ilish mudda i, xa aja la ni kamay i ish.
Abs ac . The a icle explo es he speci ics o mechaniza ion o wo ks in he cons uc ion
o low- ise buildings based on mode n cons uc ion echnologies. The ad an ages o
mechaniza ion in low- ise cons uc ion, he echnologies and equipmen used, as well as he
op imiza ion o echnological p ocesses a e conside ed. The possibili ies o inc easing labo
p oduc i i y, educing cons uc ion ime and educing cos s a e analyzed.
Keywo ds: low- ise cons uc ion, mechaniza ion, cons uc ion echnologies, labo
p oduc i i y, cons uc ion ime, cos educ ion.
Ki ish. Hozi gi aq da O‘zbekis onning kam qa a li uy-joy qu ilishi sek o i jadal
i ojlanish bosqichida a qoida a iqasida, shaha a o i a qishloq xo'jaligi hududla ini
i ojlan i ishga qa a ilgan. Bi inchi na ba da, kam qa a li uy-joy qu ilishi hajmining o'sish
enden siyasi ko'p qa a li u a -joy binola i qu ilishiga nisba an kam qa a li binola ni qu ish ancha
a zon bo'lishi bilan bog'liq. Bundan ashqa i, kam qa a li u a -joy binola ining oydalanish
xa aja la i ko'p qa a li binola ga qa aganda ancha pas , chunki qimma baho muhandislik
uskunala ini (li uskunala i, yuqo i qu a li nasos uskunala i, yong'indan himoya qilish izimla i
a boshqala ) o' na ishga hoja yo'q. Mamlaka uqa ola ini a zon a shinam uy-joy bilan
a’minlash sohasidagi da la das u la i uning so u qiyma ini ha omonlama kamay i ishni
naza da u adi, bu bi inchi na ba da qu ilish xa aja la ini pasay i ish, shu jumladan, jo iy yil
da omida yoqilg‘i-ene ge ika esu sla i (YEH) sa ini kamay i ish hisobiga e ishiladi. binola ni
qu ish.
So'nggi yilla da uy-joy qu ilishida is iqbolli yo'nalish binola ni eksplua a siya qilish
ja ayonida ene giya sa ini kamay i ish uchun ene giya ejo chi exnologiyala dan oydalanish
bo'ldi. Shu bilan bi ga, binola ni qu ish bosqichi kapi al a moddiy zichlik, qu ilish exnikasi a
mexanizmla ini ishla ish xa aja la i, shuningdek, qu ilish maydonchasini ashkil e ish za u a i
bilan a si lanadi. Ushbu xususiya la mashinala , uskunala a mexaniza siyalashgan asbobla ni
ishla ish uchun yoqilg'i-ene ge ika esu sla ini (keyingi o' inla da yoqilg'i-ene ge ika esu sla i
deb yu i iladi) is e'mol qilish, qu ilish maydonchasi a u a -joy lage ining qu ilishni i ojlan i ish
THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF
INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”,
NOVEMBER 20, 2025
197
bilan bog'liq ishlashi bilan bog'liq. yozgi qishloqla , mahallala a boshqala shaklidagi
majmuala . O'z na ba ida, bu qu ilish xa aja la ining umumiy a kibining muhim qismini egallashi
mumkin, bu binola ni qu ishda hisobga olinishi ke ak.
Ma e ialla a usulla .
Kam qa a li qu ilishda mexaniza siyaning o‘ziga xos xususiya la i quyidagila dan ibo a :
Qu ilish maydonining cheklanganligi. Kam qa a li qu ilish, oda da, zich joylashgan
hududla da olib bo iladi, bu esa qu ilish maydonining cheklanganligini angla adi. Shuning uchun,
mexaniza siyalashda ixcham a mane li exnika a uskunala dan oydalanish alab e iladi.
S anda bo‘lmagan elemen la . Ko‘pincha, kam qa a li binola indi idual loyihala
asosida qu iladi, bu esa s anda bo‘lmagan elemen la dan oydalanishni alab e adi. Bunday holda,
uni e sal a moslashu chan mexaniza siyalash usulla idan oydalanish maqsadga mu o iqdi .
Ishlab chiqa ishning a qoqligi. Kam qa a li qu ilish ob’ek la i, qoida a iqasida, bi -
bi idan uzoqda joylashgan bo‘ladi. Bu esa exnika a uskunala ni bi ob’ek dan boshqasiga
ko‘chi ish bilan bog‘liq qo‘shimcha xa aja la ni kel i ib chiqa adi. Shuning uchun, anspo
xa aja la ini minimallash i ish uchun op imallash i ilgan logis ika izimini ya a ish za u .
Qo‘llaniladigan exnologiyala a uskunala
Kam qa a li qu ilishda quyidagi mexaniza siyalash exnologiyala i a uskunala idan
oydalanish mumkin:
❖ Ye qazish ishla i: Mini-ekska a o la , yuklagichla , бульдозерla .
❖ Poyde o qu ilishi: Be on nasosla i, ib a o la , mixalla .
❖ De o qu ilishi: Ko‘chma k anla , yuk ko‘ a u chi mexanizmla , g‘ish e ish obo la i.
❖ Tom yopish ishla i: Tom yopish mashinala i, ko‘ a u chi pla o mala .
❖ Ichki beza ish ishla i: Gipsoka on o‘ na ish obo la i, bo‘yoq pu kagichla .
Texnologik ja ayonla ni op imallash i ish
Qu ilish ja ayonla ini op imallash i ish o qali ham mexaniza siyalash sama ado ligini
oshi ish mumkin. Bu quyidagila ni o‘z ichiga oladi:
➢ BIM- exnologiyala dan oydalanish. BIM (Building In o ma ion Modeling)
exnologiyala i qu ilish ja ayonini modellash i ish a op imallash i ish imkonini be adi.
➢ Logis ika izimini akomillash i ish. Ma e ialla a kons uksiyala ni ye kazib be ishni
ejalash i ish a boshqa ish.
➢ Ishchila ning malakasini oshi ish. Zamona iy exnika a uskunala bilan ishlash
ko‘nikmala ini i ojlan i ish.
Na ijala a muhokama
Texnik osi ala ning ishlash da omiyligi ha bi ko‘ ib chiqilayo gan qu ilish
exnologiyasi uchun kam qa a li binoning be ilgan ish hajmla idan kelib chiqib, ENER, GES,
TER a boshqala o‘plamla iga mu o iq hisoblab chiqilgan.
Tanlangan qu ilish obyek i de o la ini ba po e ishda ha xil u dagi mashina a
mexanizmla omonidan yoqilg‘i-ene ge ik ma e ialla sa i 1-jad alda kel i ilgan.
THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF
INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”,
NOVEMBER 20, 2025
198
1-jad al. Kam qa a li u a -joy binosi de o la ini ba po e ishda mashina a
mexanizmla omonidan yoqilg‘i-ene ge ika esu si sa i
Ishning nomi
Mashina a
mexanizmla
Is e’mol
qilish
TER
Mexaniza si
yalash aq i
ishla , soa .
Ene giya sa i,
kg.
u. .
De o la ni g‘ish dan e ish
G‘ish e ishni
ayyo lash
e i ma
Denzel B-160
be onqo gichi
0,7
k /soa
5,2
0,44
G‘ish uza ish a
e i ma
A omobil
KS-3577 jo‘m agi
5,5 l/soa
(D)
7,2
57,42
Umumiy ene giya sa i:
57,86
Ke amzi be on blokla dan de o e ish
G‘ish e ishni
ayyo lash
e i ma
Denzel B-160
be onqo gichi
0,7
k /soa
4,3
0,36
Blokla ni uza ish a
e i ma
A omobil
KS-3577 jo‘m agi
5,5 l/soa
(D)
3,5
27,91
Umumiy ene giya sa i:
28,27
De o la ni olinmaydigan qolipda qu ish
To‘g‘ i chiziqli
de o la ga a ma u a
o‘ na ish
A ma u ali p essli
nasos s ansiyasi
PA-80
4 kV /s
12,0
5,76
Pay andlash
MMA-220 in e o
7 kV /s
1,0
0,84
Be onlash
de o kons uksiyala i
A obe on nasosi
ABN 15
7 l/soa
(D)
12,0
121,80
Be on qo ishmasini
zichlash
Chuqu lik ib a o i
IV-75
1,4
k /soa
3,0
0,51
Umumiy ene giya sa i:
128,91
SIP-panella dan de o a o ayopmala qu ish
SIP panella ni ye kazib
be ish
K an-manipulya o
Fassi F65B.0.24
5 l/soa (D)
26,4
191,4
Umumiy ene giya sa i:
191,4
G‘ish li yoki be onli kam qa a li u a -joy binola ining o ayopmala i monoli yoki
za odda ayyo langan emi -be on pli ala dan yig‘ilgan holda qo‘llaniladi.
Yaxli o ayopma qu ilmasi olinadigan qolipda baja iladi, uning bo‘shlig‘i be on qo ishmasi
bilan o‘ldi iladi. Yuqo i mus ahkam monoli kons uksiya olish uchun be onni bi ma ada quyish
a siya e iladi, shuning uchun be on qo ishmasi qu ilish joyiga be on ashu chi mashinala
THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF
INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”,
NOVEMBER 20, 2025
199
yo damida kel i iladi, qolipga uza ish esa a obe on nasos yo damida amalga oshi iladi. Hozi gi
aq da kam qa a li qu ilishda o‘liq bu iladigan aqsimlo chi s elali a uza ish maso asi 15 m
gacha bo‘lgan kichik gaba i li a obe onnasosla keng qo‘llanilmoqda.
Kam qa a li uyla da yig‘ma o ayopmala si a ida ko‘p bo‘shliqli emi -be on pli ala
ishla iladi. Bunday buyumla ning yengillash i ilgan og‘i ligi a ula ni uza ish balandligining
kichikligi kichik yuk ko‘ a ish qobiliya iga ega bo‘lgan qu ilish exnikasi - guseni sali yoki
a omobilda yu adigan 15 onnagacha bo‘lgan k anla ni qo‘llash imkonini be adi. Ko‘ sa ilgan
qu ilish mashinala ida o‘ na ilgan d iga elning u iga qa ab, ene giya sa i l/soa yoki kV /soa da
aniqlanadi. Yoqilg‘i-ene ge ik ma e ial sa i mashina d iga elining exnik pa ame la iga,
shuningdek, baja iladigan exnologik ope a siyala ning xususiya la iga bog‘liq. O ayopmala
uzilishining ikki a ian i uchun 2-jad alda mexaniza siyalash i ilgan ishla ning belgilangan
me’yo la ga mu o iq hisoblab chiqilgan da omiyligi a soa lik yoqilg‘i sa i bilan ula ni ishlab
chiqa ish uchun anlangan qu ilish mashinala i a mexanizmla i.
2-jad al. Kam qa a li u a -joy binosining monoli a yig‘ma o ayopmala ini
qu ish bo‘yicha mexaniza siyalash i ilgan ishla ni baja ishda yoqilg‘i-ene ge ika esu si
sa ini aqqoslash
O ayopma u i
Ishning nomi
Mashina a
mexanizmla
Yoqilg‘i-
ene ge ika
esu si sa i
Ishni
mexaniza siyal
ash i ish aq i,
soa .
Ene giya
sa i, kg. u. .
Monoli
Taxlash
be on
qo ishmasi
A obe -
ABN 15 nasosi
7 l/soa (D)
4,0
40,6
Be on zichlash
a alashmala
Chuqu lik
ib a o i
IV-75
1,4 kW/h
1,0
0,17
Jami ene giya sa i:
40,77
Yig‘ma
O‘ na ish
yopma pli ala i
A omobil
KS-3577
jo‘m agi
5,5 l/soa (D)
7,4
59,01
Jami ene giya sa i:
59,01
Kel i ilgan qiyma la monoli a yig‘ma o ayopmala ni qu ishda ene giya esu sla i
sa ining u li miqdo iy ko‘ sa kichla ini a si laydi. Yaxli o ayopma qu ilmasi yig‘ma qu ilmaga
nisba an kam oq ene giya sa i bilan aj alib u adi, ammo qolipni o‘ na ish bo‘yicha qo‘shimcha
ishla a be onning qo ishidagi exnologik ana us bilan bog‘liq bo‘lgan uni qu ishning uzoq
mudda la ini hisobga olish ke ak.
Xulosa
Kam qa a li binola ni ba po e ishda ishla ni mexaniza siyalash i ish qu ilish mudda la ini
qisqa i ish, mehna unumdo ligini oshi ish a xa aja la ni kamay i ishga yo dam be adi.
Zamona iy qu ilish exnologiyala i a uskunala idan oydalanish, shuningdek, exnologik
ja ayonla ni op imallash i ish o qali mexaniza siyalashning sama ado ligini yanada oshi ish
mumkin
THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF
INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”,
NOVEMBER 20, 2025
200
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Yusupo , X. I., & Egambe diye a, T. I. (2025). Kam qa a li u a -joy binola ini ba po e ishda
ene giya is e’molchila ining asni i. Строительство и образование, (Спецвыпуск 1), 64-
68.
2. Норов, Н. Н., & Худайназарова, Ю. Ж. (2024). МАВЖУД КАМ ҚАВАТЛИ ҚИШЛОҚ
УЙЛАРИНИНГ ЭНЕРГИЯ САМАРАДОРЛИГИНИ ОШИРИШ
МАСАЛАЛАРИ. Строительство и образование, 3(1), 21-26.
3. Tu iyo, E. (2020). P ac ical applica ion o supe plas icize s in he p oduc ion o conc e e and
ein o ced conc e e p oduc s, sa ing cemen consump ion. Asian Jou nal o Mul idimensional
Resea ch (AJMR), 9(5), 112-117.
4. Ризаев, Б. Ш., & Эгамбердиева, Т. И. (2021). Распределение температуры и влажности
в бетоне по сечению железобетонных колонн. Экономика и социум, (6-2 (85)), 197-203.
5. Турапов, М. Т., & Эгамбердиева, Т. И. (2022). УДК 693.01243 ТЕМИР БЕТОН
БУЮМЛАР ИШЛАБ ЧИҚАРИШДА ЭНЕРГИЯ ТЕЖАМКОР УСУЛЛАРДАН
ФОЙДАЛАНИШ. Scien i ic Impulse, 1(2), 646-648.
