Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | ISSUE 15 | 2025
h ps:// .me/E us_uz Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe ,
2025
13
DOI: h ps://10.5281/zenodo.17779529
KASBIY TA’LIM TASHKILOTLARIDA FIZIKA VA ASTRANOMIYA
FANINING O‘RNI
Toshe a Dilnoza Po‘la o na
Olmaliq kon-me allu giya exnikumi
“Aniq a abiiy anla ” ka ed asi mudi i
Abdu asulo a Kumush Dilmu od qizi
Olmaliq kon-me allu giya exnikumi
Fizika a as anomiya ani o‘qi u chisi
ANNOTATSIYA
Mazku maqolada kasbiy a’lim muassasala ida izika a as anomiya anining
o‘qu chi yoshla in ellek ual salohiya ini shakllan i ishdagi oli, amaliy ko‘nikmala ni
i ojlan i ishdagi ahamiya i hamda ushbu anla ni o‘qi ishda uch aydigan muammola
ahlil qilinadi. Shuningdek, dunyo aj ibasi hamda zamona iy ilmiy-uslubiy adqiqo la
asosida a’lim ja ayonini akomillash i ish bo‘yicha akli la ishlab chiqiladi.
Kali so‘zla : kasbiy a’lim, STEM yondashu i, ilmiy dunyoqa ash, labo a o iya
aj ibala i, i ual a’lim, exnik a akku , kompe ensiyala , kosmik exnologiyala .
KIRISH
Bugungi kunda kasbiy a’lim izimi oldida u gan eng muhim azi ala dan bi i –
mehna bozo ida aqoba ba dosh, exnik ik lashi i ojlangan, zamona iy ishlab
chiqa ish ja ayonla i mohiya ini ushunadigan mu axassisla ni ayyo lashdi . Bu
ja ayonda abiiy anla , ayniqsa izika a as anomiya alohida o‘ in u adi. Chunki ha
qanday exnologik ja ayon, mexanika, ene ge ika, elek onika, geodeziya,
mashinasozlik, me allu giya, qu ilish kabi sohala ning asosla i izika qonunla iga
ayanadi.
As anomiya esa o‘qu chi yoshla ning ilmiy dunyoqa ashini kengay i ib,
modellash i ish, kuza ish, ahlil qilish, s a is ik ik lash kabi uni e sal ko‘nikmala ni
shakllan i adi. So‘nggi yilla da sun’iy yo‘ldoshla , kosmik exnologiyala , GPS
izimla i, as o izika kabi yo‘nalishla ning ez i ojlanishi kasbiy a’limda
as anomiyaning dolza bligini yanada oshi moqda.
Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | ISSUE 15 | 2025
h ps:// .me/E us_uz Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe ,
2025
14
Fizika a as anomiya anla ining kasbiy a’limdagi naza iy-amaliy o‘ ni.
Ko‘plab xalqa o ilmiy maqolala da (masalan, STEM- a’lim bo‘yicha adqiqo la , PISA
a TIMSS na ijala i ahlili) izika a boshqa abiiy anla ning kasbiy yo‘nalishda
o‘qiyo gan yoshla uchun quyidagi ko‘nikmala ni shakllan i ishi qayd e iladi:
• Sabab-oqiba ni ushun i ish
• Muammoni ahlil qilish a modellash i ish
• Ishlab chiqa ish ja ayonining izik asosla ini anglash
• Ene giya ejamko lik a xa sizlik alabla ini ushunish
• O‘lchash, kuza ish, ekspe imen o‘ kazish
Masalan, me allu giya exnikumla ida issiqlik almashinu i, e i mala izikasi,
elek pechla ning ishlash p insipi; qu ilish yo‘nalishla ida kuchlanish, de o ma si-ya,
ma e ialla mus ahkamligi; a omexanika yo‘nalishida mexanika, ichki yonu
d iga elining e modinamikasi izika qonunla iga asoslanadi.
As anomiyaning ilmiy dunyoqa ashni shakllan i ishdagi oli. Zamona- iy
ilmiy maqolala da as anomiya yoshla uchun quyidagi jiha la ga ega an si a ida
e’ i o e iladi:
• Mu akkab izimla ni ahlil qilishga o‘ ga adi
• Ma ema ik modellash i ish ko‘nikmasini shakllan i adi
• Ilmiy dalilla ga asoslangan ik lashni kuchay i adi
• Keng ik lash a global dunyoqa ashni i ojlan i adi
Bugungi kasbiy yo‘nalishla da — geoin o ma sion izimla , yo‘ldosh
exnologiyala i, adio exnika, op ika, me eo ologiya kabi sohala da as onomik
bilimla ning amaliy qo‘llanilishi kengaymoqda.
Ta’lim ja ayonida uch ayo gan dolza b muammola :
➢ Ekspe imen la ye ishmasligi. Ko‘plab adqiqo chila a’kidlashicha, kasbiy
a’lim muassasala ida labo a o iyala zamona iy alabga ja ob be maydi.
O‘qu chila da izik ja ayonla ni o‘z ko‘zi bilan ko‘ ish, o‘lchash, aj iba qilish
imkoniya la i cheklangani sababli: naza iy bilimla pux a shakllanmaydi; izik
a akku i oji sus kechadi; an o‘qu chiga qu uq o mula si a ida uyuladi.
➢ As anomiya bo‘yicha o‘qu -uslubiy ma e ialla kamligi. Ay im kasbiy a’lim
ashkilo la ida as anomiya ani qo‘shimcha modul si a ida o‘ iladi yoki umuman
o‘qi ilmaydi. Zamona iy as onomik kuza u me odla i, kosmik exnologiyala haqida
ye a li o‘qu adabiyo la i yo‘qligi a’lim si a iga salbiy a’si ko‘ sa adi.
➢ O‘qi u chila ning pedagogik a exnik ayyo ga ligi. Ilmiy maqolala ahlili
shuni ko‘ sa adiki, kasbiy a’lim izimida: in e aol me odla ye a li qo‘llanmaydi; izik
Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | ISSUE 15 | 2025
h ps:// .me/E us_uz Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe ,
2025
15
ja ayonla ni amaliy kasbiy misolla bilan bog‘lash sus ; aqamli exnologiyala (PhET
simulya siyala , i ual labo a o iyala ) kam ishla iladi.
➢ Na ijada an o‘qu chila ga hayo iy emas, mu akkab a qu uq ko‘ inadi.
Ilmiy maqolala ahlili asosida akli la a yechimla
✓ STEM yondashu ini jo iy e ish. Jahon ilmiy hamjamiya i a’kidlaganidek,
izika a as anomiyani exnologiya, muhandislik a ma ema ika bilan in eg a siyalash
(STEM modeli): o‘qu chila ni amaliy azi ala bilan shug‘ullanishga o‘ ga adi;
muammoli azi ala ni o‘ziga xos yechishga undaydi; kasbiy ik lashni kuchay i adi.
Kasbiy a’limda izik a as onomik ja ayonla ni eal ishlab chiqa ish hola la i bilan
bog‘lash juda sama ali.
✓ Vi ual a mobil labo a o iyala . Zamona iy ilmiy maqolala ga ko‘ a, i ual
labo a o iyala : aj iba o‘ kazishni osonlash i adi; xa li ja ayonla ni simulya siya
qilish imkonini be adi; exnik bazasi sus bo‘lgan exnikumla uchun qulay osi a bo‘la
oladi. PhET (Colo ado), GeoGeb a, S ella ium, SpaceEngine kabi das u la dan
oydalanish o‘qu chi mo i a siyasini oshi adi.
✓ As anomiyani amaliy yo‘nalishla bilan bog‘lash. As anomiyani quyidagi
eal kasbiy sohala bilan in eg a siya qilish mumkin:
• geodeziya a ka og a iya
• sun’iy yo‘ldosh izimla i
• me eo ologiya
• op ika, laze exnologiyala i
• ae okosmik muhandislik
Bu o‘qu chila da as anomiyaga qiziqishni kuchay i adi.
Ilmiy adabiyo la ahlili ko‘ sa ishicha, o‘qi u chila da:
• yangi me odikala ;
• ishlab chiqa ish bilan in eg a siya qilingan da s modulla i;
• ilmiy adqiqo ga yo‘nal i ilgan amaliy da sla
bo‘yicha mun azam eningla bo‘lishi ke ak.
XULOSA
Kasbiy a’lim ashkilo la ida izika a as anomiya anla i na aqa o‘qu chi
yoshla ning naza iy bilim bazasini shakllan i adi, balki ula ning kasbiy ayyo ga ligi,
qiziqishi, ilmiy a akku i a global dunyoqa ashiga kuchli a’si ko‘ sa adi. Hozi gi
aqamli a exnologik i ojlanish da ida bu anla siz malakali kad la ayyo lash
mumkin emas.
Zamona iy ilmiy maqolala ahlili asosida quyidagila dolza b azi a si a ida
belgilanadi:
Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | ISSUE 15 | 2025
h ps:// .me/E us_uz Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe ,
2025
16
1. labo a o iyala ni mode niza siya qilish;
2. as anomiyani eal kasbiy ja ayonla bilan in eg a siya qilish;
3. aqamli exnologiyala a i ual aj ibala ni keng jo iy e ish;
4. o‘qi u chila ning malakasini oshi ish;
5. izika a as anomiyani amaliy loyihala o qali o‘qi ish.
Mazku akli la amalga oshi ilsa, kasbiy a’lim ashkilo la ida izika a
as anomiya anla ining o‘ ni yanada kuchayadi, o‘qu chila esa zamona iy mehna
bozo ida aqoba ba dosh mu axassisla si a ida shakllanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI: (REFERENCES)
1. Abdullaye , S., & Jo‘ aye , A. (2021). Fizika o‘qi ish me odikasi. Toshken :
O‘zbekis on milliy uni e si e i nash iyo i.
2. Bybee, R. (2013). The case o STEM educa ion: Challenges and oppo uni ies.
A ling on, VA: NSTA P ess.
3. Na ional Resea ch Council. (2012). A amewo k o K–12 science educa ion:
P ac ices, c osscu ing concep s, and co e ideas. Washing on, DC: Na ional
Academies P ess.
4. IEA. (2020). TIMSS 2019 in e na ional esul s in science. Ams e dam: In e na ional
Associa ion o he E alua ion o Educa ional Achie emen .
5. Rasulo , X. (2023). Oliy a kasbiy a’limda as onomiyani o‘qi ishning dolza b
masalala i. As onomiya a izika a’limi ju nali, 2(1), 33–41.
