Hom, Gideon S.; Wai , Cha les V.R.
A icle
Die in loed an inlig ings egnologie op we k e ska ing in
die Suid-A ikaanse inansiële sek o
Sou h A ican Jou nal o Business Managemen
P o ided in Coope a ion wi h:
Uni e si y o S ellenbosch Business School (USB), Bell ille, Sou h A ica
Sugges ed Ci a ion: Hom, Gideon S.; Wai , Cha les V.R. (1992) : Die in loed an inlig ings egnologie
op we k e ska ing in die Suid-A ikaanse inansiële sek o , Sou h A ican Jou nal o Business
Managemen , ISSN 2078-5976, A ican Online Scien i ic In o ma ion Sys ems (AOSIS), Cape Town,
Vol. 23, Iss. 1, pp. 16-20,
h ps://doi.o g/10.4102/sajbm. 23i1.880
This Ve sion is a ailable a :
h ps://hdl.handle.ne /10419/218078
S anda d-Nu zungsbedingungen:
Die Dokumen e au EconS o dü en zu eigenen wissenscha lichen
Zwecken und zum P i a geb auch gespeiche und kopie we den.
Sie dü en die Dokumen e nich ü ö en liche ode komme zielle
Zwecke e iel äl igen, ö en lich auss ellen, ö en lich zugänglich
machen, e eiben ode ande wei ig nu zen.
So e n die Ve asse die Dokumen e un e Open-Con en -Lizenzen
(insbesonde e CC-Lizenzen) zu Ve ügung ges ell haben soll en,
gel en abweichend on diesen Nu zungsbedingungen die in de do
genann en Lizenz gewäh en Nu zungs ech e.
Te ms o use:
Documen s in EconS o may be sa ed and copied o you pe sonal
and schola ly pu poses.
You a e no o copy documen s o public o comme cial pu poses, o
exhibi he documen s publicly, o make hem publicly a ailable on he
in e ne , o o dis ibu e o o he wise use he documen s in public.
I he documen s ha e been made a ailable unde an Open Con en
Licence (especially C ea i e Commons Licences), you may exe cise
u he usage igh s as speci ied in he indica ed licence.
h ps://c ea i ecommons.o g/licenses/by/4.0/
16 S.-A .Tydsk .Bed y sl.1992,23(1)
Die in loed an inlig ings egnologie op we k e ska ing in die
Suid-A ikaanse inansiele sek o
Gideon S. Hom*
Depa emen Elconomie, Uni e si ei Vis a, P i aa sak X613, Po Elizabe h 6000, Republiek an Suid-A ika
Cha les V.R. Wai
Depa emen Ekonomie, Uni e si ei an Po Elizabe h, Posbus 1600, Po Elizabe h 6000, Republiek an Suid-A ika
On ang 30 Sep embe 1991; aan aa 23 Janua ie 1992
The lnnuence o In o ma ion echnology on he p o ision o employmen In he Sou h A ican nanclal sec o .
The highe le els o p oduc i i y in he manu ac u ing sec o , as a esul o he au oma ion and o he signi ican
changes in p oduc ion unc ions, o en lead o ea s o highe le els o unemploymen , as ce ain ypes o labou could
become edundan . The applica ion o in o ma ion echnology in he o m o compu e s, da a banks and elecom
munica ion ne wo ks has, o a g ea ex en , con ibu ed o he au oma ion o ou ine unc ions, as well as o he
in eg a ion o a ious p oduc ion unc ions. The dange exis s ha a g ea numbe o wo ke s eleased om he manu
ac u ing sec o a e no always ained and sui able o employmen in he se ice sec o . In addi ion, he e may no be
su icien employmen oppo uni ies o accommoda e hese wo ke s. The in luence o in o ma ion echnology on
employmen should, howe e , be conside ed in e ms o he ne e ec o he h ee dis inguishing e ec s o in o m
a ion echnology on an economy, namely he p ocess, p oduc and o ganiza ion e ec s. In Sou h A ica, employmen
and alue added inc eased in he building socie y and banking ields du ing he pe iod 198�9. Those inc eases a e
a ibu ed speci ically o he p oduc e ec Since he eigh ies, banks, building socie ies and insu ance companies ha e
all s a ed o ma ke new and mo e p oduc s ha a e di ec ly linked o in o ma ion echnology.
H� lakke p oduk iwi ei in die ab iekswese as ge olg an die ou oma ise ing en ande wesenlike e ande ings in
p oduksie unksies, lei dikwels o ees i ho ! lakke we kloosheid nama e seke e ipes a beid oo bodig aak. Die
aanwending an inlig ings egnologie in die o m an ekenaa s, da abanke en elekommunikasiene we ke, he in 'n
g oo ma e byged a o die ou oma ise ing an oe ine unksies, sowel as die in eg e ing an e skeie p oduksie
unksies. Die ge aa bes aan da die g oo aan al we ke s wa ui die ab iekswese yges el wo d, nie al yd opgelei o
geskik is i indiensname in die diens esek o nie, o da daa nie oldoende we ksgeleen hede bes aan en einde hie 
die we ke s e akkommodee nie. Die in loed an inlig ings egnologie op indiensname behoo eg e oo weeg e wo d
in e me an die ne o e ek an die onde skeie ge olge an inlig ings egnologie in 'n ekonomie, naamlik die p oses-,
p oduk- en o ganisasie-e ek. In Suid-A ika he indiensname en oege oegde waa de in bou e enigings en die bank
wese gedu ende die pe iode 198�9 oegeneem. Hie die oenames wo d spesi iek aan die p oduke ek oegesk y .
Sede die ag ige ja e he banke, bou e enigings en e seke ingsmaa skappye begin om al mee en nuwe p oduk e e
bema k wa di ek aan inlig ings egnologie gekoppel is ..
*Aan wie ko espondensie ge ig kan wo d.
lnleldlng en doels elllng is. Hie die diens e-inse e bes aan e al ui besigheids- en
in as uk u ele diens e en slui na o sings-, on we p-,
ingenieu s-, e sp eidings-, da a e we kings- en inansiile
diens e in. Die ol an diens e-inse e wo d e de e hoog
as ge olg an g oo skaalse e ande ings in inlig ings- en
kommunikasie egnologie, wa o e de e e hogings in die
ab iekswese se p oduk iwi ei aanleiding gee.
In die ekonomiese li e a uu wo d ekonomiese on wikkeling
en g oei gede iniee as 'n wesenlike en oo du ende oena
me in die pe capi a-p oduk, hoo saaklik as ge olg an
mode ne egnologiese inse e (Meie , 1989: 6 & 8). Kuz
ne s (1966: I & 5) beskou een an die belang iks e eien
skappe an mode ne ekonomiese g oei as h� koe se an
s uk u ele e ande ings in die ekonomie, waa ydens eko
nomiese ak iwi ei e en ekonomiese hulpb onne, hoo saaklik
a beid, anui die landbou na ee s die ab iekswese en e 
olgens na die diens esek o e skui . Die a beidsmag wo d
blssen die e skillende sek o e en be oepe he e deel, wa
ge olglik wee sosiale mobili ei en die o ganisasie an
we k be n loed.
Tydens hie die s uk u ele e ande ing handhaa die a
b iekswese sy �le posisie en opsig e an sy absolu e by
d ae o die BBP en b ei di sel s ui , maa ennag di wel
me 'n kleine a beidsmag. Di dui op hoe p oduk iwi ei in
die ab iekswese, hoo saaklik as ge olg an wesenlike e 
ande ings in p oduksie unksies (Nicolaides, 1989: 22). Die
ab iekswese is oo du end onde wo pe aan e ande ings
in p oduksie unksies, e al as ge olg an doel e ende en
mode ne inse e wa op olgehoue ui indsels en egnol
giese oo ui gang in hoo saaklik die diens esek o gebasee
Mee gemeganisee de p oduksie egnieke wa p oduk iwi
ei in die ab iekswese e hoog, maak seke e ipes a beid
in die ab iekswese oo bodig. Die oo bodige a beid in die
ab iekswese as ge olg an hoi! p oduk iwi ei , aak oo 
wegend i die diens esek o beskikbaa en nama e di a 
beid in di sek o in diens geneem wo d, wo d die ela iewe
g oeikoe s an sek o e gehandhaa . Die ge aa bes aan eg
e da 'n g oo aan al we ke s wa op hie die wyse ui die
ab iekswese on slaan wo d, nie al yd geskik en opgelei is
i be ekkings in die diens esek o nie, o da daa nie ol·
doende we ksgeleen hede in die diens esek o sal bes aan
en einde hie die we ke s e akkommodee nie. So 'n si ua
sie kan dus o we kloosheid in die o mele a beidsma k
aanleiding gee.
Die beweging an a beid ui die ab iekswese na die
diens esek o , is soo gelyk aan di an a beid oee anui
die landbousek o na die ab iekswese as ge olg an boo
S.A J .Bus.Mgm 1992,23(1)
p oduk iwi ei in die landbousek. o (Hough on, 1973: 67).
Die hoe lakke an p oduk iwi ei in hie die ge al is e al
deu die geb uik an doel e ende inseue, ana hoo 
saaklik die ab iekswese, eweeg geb ing. Voo beelde bie 
an slui in: be e plaasge eedskap, meganiese oe us ing en
chemiese kunsmis.
Die doel an hie die a ikel is om e le op die in loed
wa inlig ings egnologie en ge o de de diens e-inse e op
we k e ska ing in die algemeen, maa e al in die inan
sii!le sek o in Suid-A ika, ui oe en. Die we k e ska 
ingsp oses is o edelik onlangs in beginsel as 'n s abiele
en een oudige inse -ui se e houding bes empel. Hie ol
gens e eis die p oduksie an enige p oduk 'n asges elde
kombinasie inse e an kapi aal, a beid en g onds owwe en
einde 'n e langde eenheid ui se oo e b ing (Rajan,
1987: 13). Die aanwending an nuwe inlig ings egnologie,
egnologiese oo ui gang en modeme on wikkelings wa
oo du end in die ab iekswese gei'nko po ee wo d en
daa oe hyd a da p oduksie unksies e ande , be eg e o
ge olg da indicnsname en we k e ska ing nie mee ne
me 'n kons an e inse -ui se be ekening beoo deel kan wo d
nie.
Rol an lnllg lngs egnologle In die hedendaagse
p odukslep oses
Hoo saaklik as ge olg an hul hoe g aad an be ou
baa heid, dalende eenheidskos e en e b uike s iende
likheid, is inlig ingskomponen e soos ekenaa s, da abanke
en elekommunikasiene we ke deesdae baie oeganklike i
e al on wikkelende ekonomiel! as wa die ge al was me
die hoo aam- ekenaa egnologie an oee . Inlig ing o m
ans inde daad die gemeenskaplike basis an die diens e
sek o (Lan in, in B essand & Nicolai'dis, 1989: 106).
Di dien as belang ike in e medie e inse in ei lik alle
modeme p oduksie-ak iwi ei e en bedien as' wa e ande
diens e- en e aa digingsbed ywe. Die aanwending an die
mees ge o de de en modeme inlig ings egnologie, hoo 
saaklik weens hoe p oduk iwi ei , asook g o e s oo -, e 
oe - en e handelbaa heid, maak die diens esek o oene
mend egnologie-geo il!n ee d, soda we kme odes, p oduk
mengsels en o ganisasies uk u e oo du end e ande .
Die oenemende hoe eelheid inlig ing wa benodig wo d
om goede e en diens e e p odusee , esame me die on 
wikkeling an suiwe inlig ingsp oduk e, wo d deu Rada
(in Gia ini, 1987: 132) na e wys as die 'in o ma iza ion o
socie y' en implisee 'n hoe egnologiese inhoud in land
bou-, ab ieks- en diens ep oduksie. Di he innige , goed
kope en doel e ende gewo d om inlig ing elek onies e
e send en e s oo , me die landbou-, die sekonde e en die
" diens esek o wa oo deel ek ui skaal oo dele wa
moon lik gemaak wo d deu gesen alisee de p oduksie en
die elek oniese e sp eiding an diens e. As ge olg an die
oenemend belang ike ol wa inlig ing in e al besigheids
diens e soos inansiele diens e, ingenieu swese, asook
ma kna o sing en on wikkeling be okke by indus ialisasie
speel, is inlig ings egnologie o ei lik 'n p oduksie ak o in
eie eg e he (Lan in, in B essand & Nicola'idis,
1989: 105).
Die aanwending an inlig ings egnologie d a g oo liks by
o die ou oma ise ing an oe ine unksies, die e be e ing
17
an die p oduk iwi ei an landbou-, ab ieks- en diens e
ak iwi ei e, asook die in eg e ing an e skeie p oduksie
unksies. Inlig ings egnologie se e moe be ook daa oe
byged a da die ie bekende en adisionele kan oo plig e,
naamlik die e sameling, e we king, be ging en he win
ning an inlig ing, geou oma isee is. Di is as ge olg an
die aa d an hul oe ine ake, da e al kle klike unksies en
dag- o -dag adminis a iewe unksies ges andaa disee en
geou oma isee wo d. Sel s s a egiese unksies soos di an
beplanning en bema king s eun oenemend op inlig ings eg
nologie i g o e doel e endheid.
Inlig ings egnologie he e al 'n g oo in loed op die g
biede an die bankwese, e seke ing, konsulwie en die in
genieu swese (Roach, 1985: 20). Hie die diens enywe hede
is, hoo saaklik as ge olg an die beskikbaa heid an eke
naa s en e be e de kommunikasiene we lce, in s aa om 'n
eel wye eeks diens e een 'n hoe spoed en lae kos e aan
e b uike s e e ska . Daa wo d anui 'n we kskeppings
oogpun soms me komme gele op die oename in alle
daagse diens e-ak iwi ei e SOOS die geb uik an ou oma iese
elle masjiene by banke, sel bediening deu middel an
elebank- en elekoop asili ei e, die koop an 'n bus- o
einkaa jie by 'n ou oma iese masjien, asook sel bediening
in a delingswinkels en hipe ma k e. Di skyn aso sel s be
s uu de s en adminis a eu s die isiko loop om hul we k e
e loo deu da minde oesig benodig mag wo d.
ln loed an lnllg lngs egnologle op we k e
lng In lnanslAle lns elllngs
Gegewe die bogenoemde impak an inlig ings egnologie,
esame me die ei da die ab iekswese as ge olg an hoe
p oduk iwi ei po ensieel al hoe minde we ksgeleenlhede
skep, kom die diens esek. o as al e na iewe b on an we lc
skepping naas die p ime e en sekonde e sek o e, oenemend
onde die soeklig. Komme bes aan in e skeie oo de da
die e moe an inlig ings egnologie om adisionele ake
baie innige as isiese a beid e ol ooi. die geb uik an
kapi aal oe us ing en kos e an a beid e de sa be o de .
Die e anging an a beid deu kapi aal hou ui e aa d ne
ga iewe implikasies i we kskepping in (Ba as, 1986:
763). P oduksiewe ke s se e moens, gebasee op ja e se
onde inding en opleiding, wo d by oo beeld onde myn
deu 'n onpe soonlike s elsel an onde mee ekenaa s wa
hoe lakke an we lc e ig ing bied. Hie die endens he
e de die po ensiaal om die pe soonlike e houding wa
ussen diens e e b uike s en diens e oo siene s bes aan,
soos in die ge al an dok e en pasien , onde wyse en
lee ling, p oku eu en klil!n , in e k imp o heel emal e
emie ig. Ha well (1978: 384) slui hie by aan en e klaa
da modeme indus ialisasie die e houding ussen be
s uu de en we kneme in die a beidsma k e ande be , e 
wy l die same oeging an 'n g oo aan al we ke s in die
sel de we kplek, ook nuwe sosiale p obleme i die
we ke sklas geskep he .
Rajan (1987: 21) he in 'n s udie be ind da inlig ings
egnologie die olgende d ie onde skeiba e in loede op 'n
ekonomie en in besonde indiensname he , naamlik 'n
p oses-, p oduk- en o ganisa o iese e ek.
18
P osese ek an inlig ings egnologie
Die p osese ek e wys na e lo e indiensname as di ek e
ge olg an die ou oma ise ing an p oduksie-, oo d ag- en
behee p osesse (Rajan, 1987: 21). Di be us op die e on
de s elling dal inlig ings egnologie die inhoud en onn an
die inse -ui se e houding beiil loed deu dal we kneme s
deu leapi aalloe us ing e ang wo d.
Di is e al op die gebied an inansiele diens e, asook
e sp eidings-, kommunikasie- en pe soonlike diens e, waa
inlig ingsdiens e die belang iks e ol in die asionalise ing
an oe ine unksies speel en isiese a beid bespaa . Ho elle
maak by oo beeld oenemend an ekenaa s geb uik om
oe ine unksies soos besp ekings, e ekenings en oo aad
behee e ou oma isee . In die bankwese en e seke ing is
di ou oma iese elle masjiene (OTM's) en k ag ige eke
naa s, wa unksies soos die di ek e inbe aling an sala isse
in pe soonlike ekenings, saldo-na ae, e ekenings en on
middellike p emiekwo asies i e skillende e seke ings
diens e ou oma ies en een lae eenheidskos e, e ig.
Kle klike pe soneel wo d in 'n g ool ma e deu hie die
p osese ek e ang, e wyl sel bediening deu die e b ui
ke oeneem. In die algemeen wil di dus oo kom aso die
p osese ek as sodanig 'n nega iewe ui we king op we k e 
slea ing kan he. Di lean eg e ook posi ie wees in ge alle
waa nuwe s elsels o die on wikkeling an spesialis- en
nuwe aa dighede lei en nie bes aande aa dighede di ek
e ang nie.
P oduke ek an inlig ings egnologie
Die p oduke ek hou e band me ·n· oename in we ksge
leen hede wa hul oo sp ong he in die on wikkeling an
nuwe goede e en diens e as ge olg an die geb uik an in
lig ings egnologie (Rajan, 1987: 22). Tegniese oo ui gang
he nie slegs nuwe en mee p oduk iewe me odes on wikkel
en einde bes aande p oduk e e e be e en behoe es e
be edig nie, maa ook nuwe p oduk e en nuwe behoe es
geskep (Thi lwall, 1982: 31). So by oo beeld he die was
masjien, s o suie , ideo-opneme , sak ekenaa en pe 
soonlike ekenaa eel mee nuwe behoe es en nuwe
we ksgeleen hede geskep as wa emie ig is.
Die geb uik an inlig ings egnologie in inansiele diens e
he o kwan i a iewe oenames in a beidsp oduk iwi ei ,
p oduk e skeidenheid, kos ebespa ings en e be e ings in
die kwali eil an diens e gelei (Howells, 1988: 88). 'n Sp e
kende oo beeld hie an is die modeme k edie kaa wa i
banksake en i aankope geb uik kan wo d. Die g o e e 
skeidenheid an unksies wa as ge olg an e be e de
egnologie een 'n hoe spoed me behulp an 'n k edie kaan
gedoen kan wo d, sp eek die mode ne e b uike aan en
dien e sel denyd as ui s ekende bema kingsins umen .
Op die gebied an e seke ing he die e moe an g oo
ekenaa s elsels die on wikkeling an massa ges andaa 
disee de, e b uike ge ig e diens e be o de . By bou e 
enigings lei die nuwe beskikba e diens e o onde mee
oenemende spaa - en huiseienaa sleaps ansaksies, wa op
hu beun wee o g o e besigheids olume en akne we ke
lei.
Die aan al en e skcidenheid inansiele p oduk e wa aan
klan e gebied wo d, he gedu ende die a gelope ja e dan
ook ske p oegeneem en die oename is as' wa e g o e as
S.-A .Tydsk .Bed y sl.1992,23(1)
die oename in klien ege alle (Rajan, 1987: 23; Thi lwal�
1982: 31). Kos e-e ek iewe we kme odes en de egule ing
as ge olg an die geb uik an modeme inlig ings egnologie,
he inansiele ins ellings ge olglik in s aa ges el om hu
diens e-ak iwi ei e e e mee de , hu geog a iese ma k e 1e
e g oo , nuwe p oduk e e on wikkel en we k e ska mg le
be o de .
In al die bogenoemde ge alle he die g o e sake olume
oolc g o e pe soonlike skakeling ussen pe soneel en klien1e
insake na ae, eisehan e ing, die e we king an nuwe aan
soeke, asook skakelwe k me makelaa s o ge olg. Di lei
op sigsel nie ne o 'n g o e ma e an we k e ska ing
nie, maa lean ook o 'n g o e ma e an we ks e yking en
we ks e edenheid aanleiding gee.
O ganisa o iese e ek an inlig ings egnologie
Hie die de de e ek he e al 'n in loed op die 
hee unksie an i mas. Die o ganisa o iese e ek laa nie
slegs die ou oma ise ing an behee unksies oe deu die
e minde ing an oesighoue s nie, maa akkommodee <d
o ganisa o iese on we p wa o skaal oo dele en g o e
doel e endheld byd a (Rajan, 1987: 21). Die modeme
supe ma k en hipe ma k is goeie oo beelde an o gani
sa o iese inno asie wa s e k op ekenaanegnologie s eun.
Die geb uik an a as e s by be aalpun e hou by oo beeld
eko d an e kope en oo ade en e hoog daa deu die
p oduk iwi ei an a beid. Die o ganisa o iese e ek impli
see da die o an die bes uu de al s e ke op die oo 
g ond ee, en inlig ings egnologie e eis in de waa heid 'n
nuwe ipe bes uu .
Spoed en be oubaa heid an inlig ing is ans baie 
lang ik en wo d deu ekenaanegnologie ges eun. Ve al wa
inansiele diens e be e , is ma k e lewendige , wisselkome
en en ekoe se luk uee mee , die om ang an inansiele
ins umen e soos e bande en aandele neem oe en di wo d
komplekse an aa d. Bes uu de s maak ge olglik 
mend an ekenaa s i kon e ensiedoeleindes, onde s eu
ning- en inlig ings elsels,da abanke, en dies mee , geb uik.
Volgens D ucke (1988: 2) sal die o ganisasie an die
mode ne ondememing in die oekoms al mee op inlig ing
gebasee wees en sal die we ke sko ps g oo liks ui spe
sialis e bes aan. Bes uu sal min oo eens emming me die
huidige en adisionele opd ag- en behee unksie oon, wa
s eeds as die no m in die mees e handboeke oo gehou
wo d. Deu da daa oenemend an inlig ings egnologie ge
b uik gemaak wo d, sal die beslui nemingsp oses, bes uu 
s uk uu en die wyse waa op we k e ig wo d, e ande .
Die belang iks e ui loeisel hie an is da die aan al be
s uu de s en die lakke an bes uu sal k imp, me e al
middelpe sone in bes uu wa sal e minde en heelwa 
s aande bes uu de s oo bodig sal maak. Die eenwoo dig
heid an mee spesialis e in die we ksi uasie kan o ge olg
he da we kneme s hu eie p es asies bes uu en dissiplinee
deu middel an die geo ganisee de e ug oe ing an kol
legas, kli n e en hoo lcan oo . Di be es ig wee eens die
gespesialisee de kennis en opleiding wa an die modemC
bes uu de e lang wo d.
Di is duidelik da , en einde die in loed an inlig ings
egnologie op we kskepping e bepaal, die ne o e ek an
die d ie genoemde en in e a hanklike e ek e in sy geheel
S.A J .Bus. Mgm .1992,23(1)
bes udee moe wo d. lnlig ings egnologie lei op die oog a
o die o s andkoming an 'n g oo e skeidenheid nuwe
p oduk e en e ande ings in p oduksie wa aan die een kan
kapi aal, a beid. ma e iaal en ene gie bespaa , maa aan die
ande kan o 'n sel s g o e e b uik an hie die p oduk
sie ak o e kan lei. As ge olg an die ei da die d ie nie in
di idueel gekwan i isee kan wo d nie, moe die neuo e ek
an inlig ings egnologie een e in kwali a iewe enne ui 
ged uk wo d.
Na ae by as e eiendoms-, e seke ings- en inansiele
diens e-ins ellings in Suid-A ika, dui daa op da die
p oses-, p oduk- en o ganisa o iese e ek e soos hie bo
e duidelik is, wel in Suid-A ika posge a he , alhoewel
die p esiese om ang daa an om e iese edes nie in absolu e
e me gekwan i isee kan wo d nie.
In Tabel I wo d die we k e ska ingsy e en die oo een
s emmende eele jaa likse sy e an die oege oegde waa 
de, ui ged uk in kons an e 1985-p yse, in die Suid-A i
kaanse bankwese, e seke ingswese en bou e enigings i
die pe iode 198�9. aange oon. Die wee eekse sy e s,
naamlik indiensname en oege oegde waa de, is i elke
subsek o me behulp an die TSP- ekenaa p og am geko 
elee . Die ko elasie-koe isien e ( ) e skyn onde aan die
abel en is i die bankwese, e seke ingswese en bou e 
enigings op onde skeidelik 0.992, -0.347 en 0.949 be eken.
Tabel I se gegewens dui ee s ens daa op da gesamen 
like indiensname in die bankwese, e seke ing en bou
e enigings i die genoemde ydpe k in Suid-A ika in 
aal me gemiddeld 46.7% o gemiddeld 4.67% pe jaa
oegeneem he . Die indi iduele oename in we k e ska ing
an die d ie subg oepe i die ydpe k 1980--89 is soos olg
be eken: bankwese (37.1%), e seke ing (70.1%) en bou
e enigings (32.8%).
Tabel 1 Jaa likse we k e ska ing en oege oegde
waa de in die bankwese, e seke ing en bou-
e enigings in Suid-A ika 1980-89
(Ge alle)
Jaa Bankwese Ve seke ing Bou e enigings
lndiens- Byd ae lndiens- Bydne lndiens- Bydne
name o BBP name o BBP name o BBP
(Ge al) (Rm) (Ge1al) (Rm) (Ge al) (Rm)
1980 69 178 2075 36 973 869 16 635 1489
1981 75 253 2349
39 594
914 18 132 1561
1982 79 931 2466 42 684 863 19 066 1703
1983 83 535 2549 46 121 883 19 949 1784
1984 88 584 2731 48 255 900 20 588 1982
1985 88 734 2794 50 967 865 20 871 2032
1986 87 928 2758 50 794 867 21 021 21 11
1987 88 059 2739 53 169 900 20 966 2223
1988 92 614 2925 58 478 867 21 391 2294
1989 94 870 3073 628TI 859 22 089 2360
= 0.992 = -0.347 = 0.949
B on: Suid-A ikaanse Rese webank: Ongepublisee d.
19
Die ko elasie-koe isien e ( ) an 0.992 en 0.949 in die
ge al an onde skeidelik die bankwese en bou e enigings
aoon 'n s e k posi iewe ko elasie ussen die yd eekse aan.
Di dui op 'n s e k moon likheid da , ce e is pa ibus,
s ygende indiensname in albei hie die sek o e me 'n ei lik
oo eenkoms ige pe sen uele oename in oege oegde waa de
gepaa dgaan. Die ko elasie-koe isien wa in die ge al an
e seke ing be eken is, naamlik -0.347, oon da geen a 
leiding in e me an 'n moon like e band ussen indiens
name en oege oegde waa de i hie die sek o gemaak kan
wo d nie.
Die ei da indiensname by bankwese, e seke ing sowel
as bou e enigings gedu ende die ydpe k 1980--89 oege
neem he , laa die e moede on s aan da die g oce ma e
an we k e ska ing wel aan die p oses-, p oduk- en o ga
nisa o iese e ek e oegesk y kan wo d Daa is eeds
>ee aangedui da die byd ae an elk an die e ek e nie
in absolu e e me gekwan i isee kan wo d nie. Die on s aan
an nuwe p oduk e en diens e as ge olg an inlig ings eg
nologie -die sogenaamde p oduke ek -he we k e 
ska ing in Suid-A ika dus ges imulee . Gedu ende die
ag ige ja e he banke by oo beeld e skeie nuwe p oduk e
begin bema k wa di ek aan inlig ings egnologie gekoppel
kan wo d. Bo en behalwe die bekende k edie kaa , slui
ande nuwe p oduk e die olgende in: ga agekaa e, sleu el
kaa e, bank eldiens e, 'n e skeidenheid beleggings
p oduk e, asook 'n g o e e skeidenheid diens e unksies
wa deu ou oma iese elle masjiene gelewe kan wo d.
Die omskakeling an bou e enigings in banke he ook o
g o e we k e ska ing in ee sgenoemde gelei. Bou e 
e.,igings ding ans oenemend me banke mee in die le
we ing an diens e soos pe soonlike lenings, jek asili ei e
en k edie kaa e. 'n G o e we ke sko ps wo d benodig om
die g o e olume nuwe p oduk e en klien e e han ee .
Mee makelaa s wo d ook in diens geneem deu da bou e 
enigings ans oenemend hul kliln e se eie e seke ing
beha ig en hulle ook aangaande beleggingsmoon likhede
ad isee . Spesialis e wa oo heen in banke gewe k he , is
e al na die opbes uu an bou e enigings gelok en einde
die bed y in s aa e s el om by e ande ende inansiele
oms andighede aan e pas. Die om ang an 'n moon like
ne o oename in opbes uu indiensname, as ge olg an
hoo saaklik die p oduke ek, wo d in 'n seke e ma e deu
die publikasie an sy e s deu die Sen ale S a is iekdiens in
e band me aka u es wa i bes u ende, ui oe ende en
adminis a iewe we ke s bes aan, gei1lus ee (RSA, 1989:
207). Die aan al aka u es he ana 1508 in 1977 o 7'247
in 1987 oegeneem, dus 'n oename an 380.6%.
Die beskikbaa heid an mee p oduk e he ook op e se
ke ingsgebied mee we ksgeleen hede i bema ke s en ad
iseu s geskep. As ge olg an in lasie he die publiek mee
bewus gewo d an e seke ing en einde oo siening e
maak i gebeu e soos dood, ongeskik heid en a ede.
Nuwe p oduk e wa e al gedu ende die ag ige ja e bema k
is, slui onde mee die olgende in: auma- e seke ing
een ha aan alle en kanke , ienjaa -beleggingsplanne wa
belas ing oo dcle inhou, asook beleggings wa oo siening
maak i s udiegeld. Die Suid-A ikaanse publiek spaa ans
ee de by wyse an e seke ing in die o m an annu'i ei e
en e ek e us s as by wyse an die kon ensionele bank- en
poskan oo ekeninge.

20
Same a lng
Ui die bogenoemde besp eking wil di oo lcom aso die
g o e geb uikmaking an die ekenaa in Suid-A ika se
inansiele sek o e, indiensname nie so nadelig bein loed
soos wa aan anklik e wag o sel s ge ees is nie. Die be
skikbaa heid an 'n g o e e skeidenheid p oduk e en
diens e in die as e eiendoms-, e seke ings- en inansiele
diens e-ins ellings, he o ge olg da die om ang an eke
naa oe oe en -a oe s eeds oeneem en mee we kneme s
e g om inlig ing na e gaan en e e we lc. 'n G o e aan al
ekenaa gele e de pe sone wo d ook in diens geneem en
einde die nodige ekenaa p oduk e en -s elsels daa e s el,
e de e on wikkel en in s and e hou.
summa y
In o ma ion se ices in he o m o compu e s, da a banks
and elecommunica ion ne wo ks, ha e become he common
and mos impo an in e media e inpu in almos all modem
p oduc ion ac i i ies and se e o he se ice and manu
ac u ing en e p ises. The applica ion o in o ma ion echno
logy has o a g ea ex en con ibu ed o he au oma ion o
ou ine unc ions, as well as he in eg a ion o a ious p
duc ion unc ions.
In o ma ion echnology has g ea in luence on speci i
cally he ields o inancial and dis ibu ion se ices,
dis ibu ion, consul a ion and enginee ing. Fea exis s in
a ious ci cles ha he capaci y o in o ma ion echnology
o comple e adi ional asks much as e han physical
labou , will bene i he use o capi al equipmen a he
expense o labou .
The in luence o in o ma ion echnology on employmen
should, howe e , be conside ed in e ms o he h ee dis
inguishing e ec s o in o ma ion on an economy, namely
he p ocess, p oduc and o ganii.a ion e ec s. The p ocess
e ec e e s o los employmen due o he au oma ion o
p oduc ion, ans e and conl ol p ocesses. The p oduc
e ec conce ns he inc ease in job oppo uni ies which
o igina e om he de elopmen o new goods and se ices
as a esul o he use o in o ma ion echnology. The o 
ganii.a ion e ec in luences he con ol unc ions o i ms. I
implies ha he ole o he manage is b ough sl onge o
he o e, wi h in o ma ion echnology in e ec equi ing a
new ype o managemen
In Sou h A ica, employmen and alue added ha e in
c eased in he building socie y and banking ields du ing he
pe iod 1980-89. These inc eases a e a ibu ed o he
p oduc e ec speci ically. The o igin o new p oduc s and
se ices as a esul o in o ma ion echnology - he so
called p oduc e ec -has s imula ed employmen in
Sou h A ican banks and building socie ies. Du ing he
eigh ies banks ha e s a ed o ma ke new p oduc s ha a e
di ec ly linked o in o ma ion echnology. These p oduc s
include he well-known c edi ca d as well as ga age ca ds,
key ca ds, bank el se ices, a ious in es men p oduc s and
di e en au obank se ices. The change o e o building
S.-A .Tydsk .Bed y sl.1992,23(1)
socie ies in o banks has led o highe employmen in he
o me .
The a ailabili y o mo e p oduc s has also c ea ed mo e
job oppo uni ies in he ield o insu ance. New p oduc s
which ha e been ma ke ed since he eigh ies, include en
yea in es men plans wi h ax ad an ages, in es men s ha
make p o ision o s udy, as well as auma insu ance
agains hea a acks and cance .
In o de o de e mine he in luence o in o ma ion ech
nology on employmen , i is he e o e necessa y o s udy
he ne e ec o he h ee abo e-men ioned and in e linked
e ec s. I appea s as i he use o he compu e in he Sou h
A ican inancial sec o s, has no in luenced employmen as
nega i ely as was ini ially ea ed .
E kennlng
Geldelike bys and, gelewe deu die Sen um i We en
skapon wikkeling ( oo heen RGN: INO) i hie die na o 
sing, wo d hie mee e ken. Menings wa in hie die publika
sie ui gesp eek is en ge olg ekkings waa oe gekom is, is
di an die ou eu s en nie noodwendig di an die Sen um
i W e enskapon wikkeling nie.
Ve wyslngs
Ba as, R. 1986. New echnology and he new se ices. Fulu es,
Decembe : 748-772.
D ucke , P.F. 1988. The coming o he new o ganisa ion.
Dialogue, No. 82: 2-7.
Ha well, R.M. 1978. The se ice e olu ion: he g ow h o
se ices in modem economy. In The FonlQJ'IIJ economic
his o y o Eu ope, Capella, C.M. (ed.). Glasglow: William
Collins.
Hough on, D.H. 1973. The Soulh A ican economy. 3 d ed. Cape
Town: Ox o d Uni e si y P ess.
Howells, J. 1988. Economic, echnological and localional ends
in Eu opean se ices. Gowe : B ook ield.
Kume s, S. 1966. Mode n economic g ow h: ale, s uc u e and
sp ead. Connec icu : Yale Uni e si y P ess.
Lan in, B. 1989. In o ma ion, se ices and de elopmen In
S alegic ends in se 11ices, B essand, A. & Nicolaidis,
K, (eds.). New Yo k: Ha pe & Row Publishe s.
Meie , G.M, 1989. Leading issues in economic de elopmen . 5 h
ed. New Yo k: Ox o d Uni e si y P ess.
Nicolaides, P. 1989. Libe alizing se ice ade. London: The
Royal Ins i u e o In e na ional A ai s.
Rada, J.F. 1987. In o ma ion echnology and se ices. In The
eme ging se ice economy, Gia ini, 0. (Ed.). Ox o d: Pe 
gamon P ess.
Rajan, A. 1987. Se ices - he second indus ial e olu ion?
London: Bu e wo hs.
Republiek an Suid-A ika. Sen ale S a is iekdiens. 1989. Suid
A ikaanse A beids a is ieu. P e o ia: S aa sd ukke .
Roach, S.S. 1985. The in o ma ion economy comes o age.
/n o malion MQJ'IIJgemen Re11iew, Vol. 1, No. 1: 9-18.
Suid-A ikaanse Rese webank. Ongepublisee de da a.
Thi lwall, A.P. 1982. Deindus ialisa ion in he Uni ed Kingdom.
Uoyds Banlc Re iew, No. 144: 22-37.