1
DISCURSO DO REITOR – An onio López Díaz
APERTURA DO CURSO 2020-2021
Pazo de Fonseca – 18.09.2020 – 12.00 h
Saúdos.
P esiden a do Consello Social. Vice ei o de In es igación, Vice ei o as e
Vice ei o es
Sec e a ia Xe al, P o . Viaño, Xe en e da USC Ex ei o es Villanue a, Ba o,
Valedo da Comunidade uni e si a ia. Delegado na CIUG
Decanas e Decanos,Di ec o as e Di ec o es de Depa amen os, memb os
do Consello de Gobe no
Alcalde de Compos ela, Alcaldesa de Lugo,
Consellei o de Sanidade
Au o idades ci is e mili a es.
P o eso ado, pe soal de adminis ación e se izos, es udan es, donas e
seño es,
Ben idas e ben idos odas e odos os que se a opan nes e Salón Nob e, e
saúdos amén a quen nos acompañan na emisión po s eaming des e ac o
de lección inaugu al do cu so 2020-2021 an especial.
- Especial po que emos que man e unha dis ancia de segu idade po
azóns sani a ias, o que ai que non poidamos a eiga es e salón
como é adición. G azas aos que es ades p esencialmen e e unha
desculpa pa a os que, polas limi acións de a o o, edes que segui nos
i ualmen e, un exemplo mais de semip esencialidade.
2
- Especial po que emos que le a a boca apada pa a e i a os
con axios.
- Polas mesmas azóns, nin as oces a inadas do co o, nin as is osas
muce as ado nan es e ac o. B illa, iso sí máis ca nunca, a maza que
p eside es a ce imonia e simboliza a au onomía uni e si a ia, logo
da magní ica es au ación que ixo Ou i es de Compos ela, e que
an o ag adecemos.
Pe o, aínda así, es amos xun os pa a celeb a es e ac o académico e amén
pa a inicia un cu so especial. A Sec e a ia Xe al soubo, na súa Memo ia,
concen a en poucos minu os o esencial do cu so pasado, deixando
cons ancia de como a i upción dun p o agonis a non con idado, o SARS-
COV-2, al e ou odos os plans, ensou e segue poñendo a p oba as nosas
capacidades e as nosas es u u as. É o momen o de ag adece
publicamen e o es o zo de p o eso ado, pe soal de adminis ación e
se izos, e amén do es udan ado pa a ema a o cu so pasado e pa a
p epa a es e que es á a piques de empeza . Pe mí anme un
ecoñecemen o especial pa a odos os que asumides esponsabilidades de
gobe no, especialmen e nos Cen os, polo es o zo, dedicación e
colabo ación ins i ucional. G azas polo ei o, po que nunca nos sen imos
sós, e de ca a ao u u o pe se e ancia, que non é senon o aballo du o que
se ai despois de es a canso do aballo du o xa ei o. Con dis anciamen o
pe o xun os, con másca as pe o con oz, con absolu a colabo ación e con
au onomía esponsable somos quen de saí adian e.
Aínda nunhas ci cuns ancias como as de hoxe, es e ac o inco po a, como
es ablecen os nosos Es a u os, unha lección maxis al que, po quenda
o a o ia, co espóndelle es e ano á Facul ade de Ma emá icas. Ou a máis
das que son únicas no Sis ema Uni e si a io Galego e que co bo ace dos
seus equipos decanais, ep esen ados aquí hoxe pola súa Decana a
p o eso a Vázquez Cendón, e coa paixón do seu pe soal docen e e
in es igado e a adicación do de adminis ación e se izos, oi quen de
e e e unha si uación que apa ecía como p eocupan e hai ago a in e
anos (no cu so 2000-2001 só en a on co en a alumnos), e ecupe a a
con ianza do es udan ado que hoxe compi e po o ma se nas súas aulas e
mesmo si ua se nun luga de e e encia a ni el nacional e in e nacional,
an o en docencia como en in es igación.
3
Moi o i o que e o P o eso Viaño Rey nese p oceso i uoso de
ecupe ación do p es ixio das Ma emá icas de San iago, con p oxec os
ilusionan es como ESTALMAT, pe o amén dende as súas
esponsabilidades, p imei o na p opia acul ade, sendo Di ec o do
Depa amen o de Ma emá ica Aplicada (1986-1992) e Decano da
Facul ade de 2001-2009, e logo dende o gobe no da Uni e sidade, como
Vice ei o de P o eso ado (2009-2010) e como Rei o de 2014 a 2018,
nun momen o especialmen e complicado pa a a nosa Uni e sidade, que
ansi aba pola segunda ase dunha c ise inancei a e que, ago a que se
albiscaba a luz, ol e e se ameazada po es a pandemia.
Tocoulle a el ep esen a aquí a Facul ade con es a lección maxis al na
que nos deixou cla o o papel das ma emá icas baixo esa iloxía uni e sal
de modelización ma emá ica, simulación numé ica e con ol de p ocesos
en aplicacións eais. Pe o amén unha mensaxe cla a pa a o u u o. Igual
que esas ad e encias ípicas dos p odu os inancei os cando nos din que
ganancias pasadas non ga an en ganancias u u as, compa o plenamen e
as e bas do p o . Viaño cando sinala que “En e odos debemos impedi
que os log os alcanzados sexan baldíos pa a o u u o. É empo de muda mos
as es u u as e adap á molas ás necesidades ac uais. Ou as uni e sidades e
Comunidades au ónomas xa nos le an a dian ei a. Non pe damos a
opo unidade”.
Con es a lección inaugu amos hoxe o malmen e un cu so que con a con
moi escasos p eceden es. É ce o que as Uni e sidades expe imen a on
amén i encias di íciles e amén pandemias, como a g ipe de 1918, que
ob iga on, amén naquel momen o, a pecha as aulas. É moi e elado o
es emuño de Josep Plá na súa ob a Cuade no G is, que ecolle as
ano acións que empeza a ace en 1918, cando e a es udan e de De ei o na
Uni e sidade de Ba celona: “Como hay an a g ipe han enido que
clausu a la uni e sidad. Desde en onces mi he mano y yo i imos en casa,
en Pala ugell, con la amilia. Somos dos es udian es ociosos”.
A si uación, en calque a caso, e a ben di e en e. E a aquela unha
uni e sidade de eli es, duns poucos miles de es udan es en odo o país e
case odos masculinos. Non exis ían as e amen as e ecnoloxías dixi ais
que an que, aínda pechadas as aulas p esenciais, o es udan ado de hoxe
non poda dici que es á ocioso como sinalaba Josep Plá e e índose a 1918.
4
Pe o ao meu modo de e hai ou o cambio aínda mais ele an e que en
que e co papel da Uni e sidade ca a á sociedade.
Cambiou moi o a Uni e sidade nes es cen anos que median en e es as
dúas g andes pandemias, ocalizándose es es cambios de o ma especial
no úl imo cua o do século XX e nes es in e anos do XXI.
- A a os anos 70 a Uni e sidade asumía como cen al a súa unción
docen e, de o mación supe io dun núme o moi educido de
pe soas que con o maban as eli es di ixen es.
- Coincidindo coa ansición democ á ica no noso país
democ a izouse amén o acceso á Uni e sidade e, ao mesmo empo,
empezou a cob a o za a ace a in es igado a como esencial na
ac i idade uni e si a ia.
- Nos úl imos anos do século pasado esa unción in es igado a
empeza a mi a pa a ó a dos seus labo a o ios e a en ende que
ademais de xe a coñecemen o é p eciso ans e ilo e poñelo ao
se izo da mello a da sociedade.
- Cos inicios des e século e nes es anos nos que es amos, as
uni e sidades non podemos con o ma nos con o ma , in es iga e
ans e i , senón que se nos pide que asumamos un papel de
lide ado dos mo emen os de ans o mación social, inco po ando
esa ans o mación no ensino uni e si a io, pe o amén
in es igando, ans e indo e ope ando como ac o es dou as
ins i ucións públicas e p i adas pa a a mello a das condicións de
ida da sociedade.
Nes e con ex o, e case sen a isa , apa ece un co ona i us que xe a es a
pandemia global e que demanda espos as, amén dende a ins i ución
uni e si a ia.
A USC eaccionou dian e da pandemia buscando solucións pa a a
ac i idade docen e median e o emp ego de e amen as dixi ais que
pe mi i on, po ou os medios, unha al e na i a á empo almen e
imposible p esencialidade. G azas ao eno me es o zo de oda a
comunidade uni e si a ia, p o eso ado, pe soal de adminis ación e
se izos, e es udan ando, e a pesa de odas as di icul ades penso que
5
omos quen de ema a azoablemen e o cu so 2019-20, e es amos ago a
inaugu ando es e 2020-21, ao que logo me e e i ei.
En endemos que a Uni e sidade iña que poñe odos os seus ecu sos e
capacidade ao se izo da sociedade nun momen o an c í ico coma es e. E
así, po ci a algúns exemplos, puxé onse a disposición das au o idades
sani a ias equipos de p o ección, an escasos neses p imei os momen os,
ab icá onse 9.000 li os de xel sani izan e pa a a ende as necesidades
máis inmedia as do pe soal sani a io cando no me cado non había
dispoñibilidade, e o ecé onse as nosas ins alacións e equipamen os pa a
o que o sis ema sani a io p ecisase.
Pe o o que, ao meu en ende , é o mais impo an e de odo, puxemos amén
oda a nosa po encialidade in es igado a a aballa na loi a con a a
pandemia. Unha in es igación que necesa iamen e en que se ans e sal,
o que ai que ninguén como a Uni e sidade abo dala: in es igación no
ámbi o das ma emá icas, elabo ando modelos e olu i os da pandemia que
an ú iles se e ela on na oma de decisións, no das ciencias sociais
analizando a e olución xeog á ica da pandemia, ou amén no da análise da
p esenza do i us en augas esiduais, ou e amen as de in elixencia
a i ical ou ealidade aumen ada pa a seguimen o e con ol de a o os, e
mesmo dos con ac os de isco.
E, como non, in es igación no ámbi o da biomedicina, dos a amen os, e
no da análise xené ica como e amen a esencial pa a p e e o
compo amen o do i us e o ien a a loi a con a a pandemia. E,
delibe adamen e, deixo pa a o inal o eido das acinas, onde dos 12
p oxec os inanciados polo Minis e io de Ciencia e Inno ación a a és do
Fondo COVID 19 xes ionado polo Ins i u o de Salud Ca los III, dous son
lide ados dende San iago de Compos ela po in es igado es encellados
ao CIQUSC e nou os dous hai unha pa icipación moi ele an e de
in es igado as do CIMUS, a a és de p oxec os conso ciados a ni el
nacional e in e nacional. Fó a do p o agonismo no able do CSIC, ningunha
ou a en idade pública de in es igación pode ac edi a unha posición an
p edominan e.

6
Es a emos odos de aco do en que nes e momen o a sociedade,
cons e nada e odeada de ince ezas, mi a ca a á in es igación, ca a ao
no o coñecemen o, como a peza cla e pa a pa a a pandemia e,
consecuen emen e, pa a saí da c ise que es á a xe a . Nes es momen os
ecob a odo igo esa exp esión, que xa én sendo un ópico dende hai
anos, de que es amos inme sos nun no o modelo de sociedade que imos
denominando como sociedade do coñecemen o, no que as Uni e sidades,
especialmen e na nosa con o na, son axen es esenciais.
Ás eces an al a ci cuns ancias ex ao dina ias, como es a que es amos a
i i , pa a oma conciencia das nosas debilidades, pe o amén das nosas
po encialidades. A Uni e sidade quixo, delibe adamen e, ace se p esen e
nes e momen o de c ise pa a ei indica o seu papel de o mado a, pe o
amén de xe ado a dun coñecemen o que, lonxe de esconde se nunha
o e de ma il, acaba sendo mo i o de espe anza pa a unha sociedade
a ibulada.
Ago a ben, debemos insis i amén en que as solucións, a xe ación de
coñecemen o, non se imp o isa. Es e p o agonismo da in es igación
le ada a cabo desde Compos ela é o oi o dunha axec o ia de anos
apos ando po ela, po es u u as de in es igación como Ins i u os ou
Cen os Singula es que pe mi en compe i a ni el nacional e in e nacional,
pola colabo ación en e académicos e sani a ios a a és de es u u as
conxun as como é o caso do IDIS, pola po enciación da ans e encia nas
súas di e en es modalidades, incluíndo as máis inno ado as pa a a
a acción de p oxec os. Aínda así, seguimos con ando con mecanismos de
inanciamen o da in es igación cen adas no inanciamen o de p oxec os
ou inicia i as conc e as, o que di icul a an o o inanciamen o basal desas
es u u as, como a axei ada con a ación do pe soal que se necesi a pa a
ese desen ol emen o. Vimos de asina no pasado xullo un aco do coas
ep esen acións sindicais pionei o a ni el nacional que supón un paso
adian e moi impo an e na egula ización desas si uacións, pe o seguimos
demandando mecanismos de inanciamen o que pe mi an sus en alos no
empo máis aló dos p oxec os singula es.
Temos que con ence aos nosos di ixen es e á sociedade da necesidade
deses cambios. E nesa liña de concienciación social podemos enma ca o
p oxec o Suma Valo , unha campaña de mic omecenado lanzada en plena
7
pandemia coa que que emos, po unha banda, ab i a po a pa a que a
cidadanía poida colabo a con modes as achegas bene iciándose do
éxime iscal do mecenado e, po ou a e sob e odo, ace que eses
cidadáns sin an amén como seus os p oxec os uni e si a ios. Is o
complemén ase coa u ilización dou as ó mulas como os con enios de
colabo ación en ac i idades de in e ese xe al que poden canaliza maio es
achegas, pensando xa en sociedades ou undacións. Con uns e ou os
que emos suma a complicidade da sociedade cos alo es da
Uni e sidade, unha alianza pa a nós es a éxica.
E se a in es igación pode se unha g an solución pa a es es momen os de
c ise, dende o pun o de is a da o mación, da docencia uni e si a ia, a
pandemia acele ou os p ocesos e púxonos, case de epen e, on e a un
impo an e e o de u u o: como ai se a docencia uni e si a ia do u u o.
É e dade que eses deba es xa es aban en iba da mesa, pe o coa mi ada
pos a nun ho izon e de anos, case de decenios que ago a se acele a.
Na es i idade de San Tomé de 2019, e lexionabamos xa sob e esa
Uni e sidade 4.0, e que en palab as de John Dewa , Rei o de La T obe
Uni e si y, se ca ac e iza ía po cambia o oco pasando de pensa en si
mesmas a cen a se nos demais. E diciamos que dende es a Real
Uni e sidade de San iago de Compos ela, así ecoñecida pola cédula de
Ca los III, non que emos enuncia á p esencialidade, e loi a emos po
ace os nosos campus a ac i os, e man elos cheos de mozas e mozos
pe o, ao mesmo empo, emos que apos a decididamen e po o ece
solucións pa a quen quei a es uda connosco desde calque a pa e do
mundo.
Esa apos a pola p esencialidade non é ningún e o no ao pasado nin supón
apos a po epe i máis que po an icipa , senón que esponde a azóns e
p incipios básicos da o mación uni e si a ia pública.
En p imei o luga , po que seguimos en endendo que a con i encia das
pe soas, en e es udan es, e es udan es e p o eso es, é un elemen o
esencial do p oceso o ma i o. Unha o mación que non se limi a a
con idos, senón que inco po a amén alo es, compe encias e habilidades
sociais que se ap enden e cul i an p esencialmen e.
8
En segundo luga , po que a p esenza nos nosos campus, nas nosas aulas,
in oduce un ac o de igualdade de opo unidades que so e cando cada
quen en que segui o p oceso o ma i o de aco do coas súas peculia es
ci cuns ancias. A expe iencia do ema e do cu so pasado púxonos de
mani es o esa ealidade, on e á que implan amos odo ipo de axudas e
solucións posibles den o das nosas posibilidades.
Finalmen e, po que as Uni e sidades somos amén un elemen o de
dinamización económica e social na nosa con o na, papel que cob a maio
ele ancia no caso da USC, es ablecida en dúas cidades his ó icas de
amaño medio, o que ai mais impo an e e isible aínda a pegada
uni e si a ia.
Pe cibimos ademais que es a apos a pola p esencialidade conec a ben
coas demandas do es udan ado, e comp obamos con sa is ación como na
ma ícula de alumnos que acceden po p imei a á Uni e sidade se
p oduciu un inc emen o do 6,6 %, no conxun o da Uni e sidade, pe o que
no campus de Lugo ese inc emen o chega ao 36,4 %, pasando pa a es e
cu so de 595 a 812 alumnos de p imei o. Con í mase así o éxi o da
ede inición da o e a de es udos, coa implan ación dos g aos de
Bioquímica, e Emp esa e Tecnoloxía, que se suman ao g ao de Robó ica, e
que cob en odas as súas p azas, xe ando mesmo lis as de aga da.
Po odas es as azón, e como dixo o P o eso Viaño, “mais alá dos
necesa ios deba es sob e máis ou menos docencia p esencial, o que
necesi amos é unha uni e sidade con p esenza. Con p esenza na sociedade,
nas ins i ución, nas c ises e nas súas solucións, p esen e e alo ada pola
cidadanía”.
Nes e senso, a no a e sión Magna Cha a Uni e si a um, amén a ec ada
pola COVID-19, que e asou ese ac o de sina u a p e is o pa a xuño des e
ano 2020, sen cambia nada dos alo es da decla ación o ixinal p e ende
da espos a aos no os e os das Uni e sidades, ecoñecendo unha
ocación global, pe o amén un amplo ni el de esponsabilidades locais,
como as que cons an nas seguin es a i macións.
9
As uni e sidades acep an que eñen a esponsabilidade de se solida ias e
esponde ás aspi acións e e os do mundo ao que se en.
Tamén es án inc us adas nas cul u as locais e son moi ele an es pa a o seu
u u o e en iquecemen o. Es ando inme sas nas cul u as locais e
elacionadas cos desen ol emen os globais, pa icipan plenamen e e
asumen uncións de lide ado nas comunidades e nos ecosis emas locais.
Rema o Xa. Se hai unha e ba que cob ou p o agonismo nes es empos oi
a de esiliencia: a capacidade de adap ación e ecupe ación on e a unha
si uación ad e sa. E, se unha ins i ución en dado mos as de esiliencia,
esa é a Uni e sidade. A nosa én de cump i hai quince días, o 4 de
se emb o, 525 anos, dende que Lope Gómez de Ma zoa undase, co apoio
dos monxes biei os, que lle cede on casa e bens, un Es udio pa a pob es,
que, aínda que de co a ida, oi o xe molo des e a o que hoxe segue a
b illa . Moi as o on as calamidades e ad e sidades polas que se i o que
ansi a a a chega a se o que hoxe somos.
Po iso, dian e des a pandemia, es amos segu os de que sai emos adian e.
Po que somos capaces, po que emos as e amen as e a capacidade que
nunca an es i emos e po que a sociedade nos necesi a. Es á na nosa mán
es a a al u a das expec a i as e da con ianza deposi ada en nós.
E, po se ose pouco, non nos queda ou a opción, e ninguén sabe o o e
que é a a que se o e é a única opción que lle queda.
DIXEN