Discurso do Reitor da Universidade de Santiago de Compostela Don Antonio López Díaz no Acto Académico de Apertura do Curso 2020-2021 

1 DISCURSO DO REITOR – An onio López Díaz APERTURA DO CURSO 2020-2021 Pazo de Fonseca – 18.09.2020 – 12.00 h Saúdos. P esiden a do Consello Social. Vice ei o de In es igación, Vice ei o as e Vice ei o es Sec e a ia Xe al, P o . Viaño, Xe en e da USC Ex ei o es Villanue a, Ba o, Valedo da Comunidade uni e si a ia. Delegado na CIUG Decanas e Decanos,Di ec o as e Di ec o es de Depa amen os, memb os do Consello de Gobe no Alcalde de Compos ela, Alcaldesa de Lugo, Consellei o de Sanidade Au o idades ci is e mili a es. P o eso ado, pe soal de adminis ación e se izos, es udan es, donas e seño es, Ben idas e ben idos odas e odos os que se a opan nes e Salón Nob e, e saúdos amén a quen nos acompañan na emisión po s eaming des e ac o de lección inaugu al do cu so 2020-2021 an especial. - Especial po que emos que man e unha dis ancia de segu idade po azóns sani a ias, o que ai que non poidamos a eiga es e salón como é adición. G azas aos que es ades p esencialmen e e unha desculpa pa a os que, polas limi acións de a o o, edes que segui nos i ualmen e, un exemplo mais de semip esencialidade. 2 - Especial po que emos que le a a boca apada pa a e i a os con axios. - Polas mesmas azóns, nin as oces a inadas do co o, nin as is osas muce as ado nan es e ac o. B illa, iso sí máis ca nunca, a maza que p eside es a ce imonia e simboliza a au onomía uni e si a ia, logo da magní ica es au ación que ixo Ou i es de Compos ela, e que an o ag adecemos. Pe o, aínda así, es amos xun os pa a celeb a es e ac o académico e amén pa a inicia un cu so especial. A Sec e a ia Xe al soubo, na súa Memo ia, concen a en poucos minu os o esencial do cu so pasado, deixando cons ancia de como a i upción dun p o agonis a non con idado, o SARS- COV-2, al e ou odos os plans, ensou e segue poñendo a p oba as nosas capacidades e as nosas es u u as. É o momen o de ag adece publicamen e o es o zo de p o eso ado, pe soal de adminis ación e se izos, e amén do es udan ado pa a ema a o cu so pasado e pa a p epa a es e que es á a piques de empeza . Pe mí anme un ecoñecemen o especial pa a odos os que asumides esponsabilidades de gobe no, especialmen e nos Cen os, polo es o zo, dedicación e colabo ación ins i ucional. G azas polo ei o, po que nunca nos sen imos sós, e de ca a ao u u o pe se e ancia, que non é senon o aballo du o que se ai despois de es a canso do aballo du o xa ei o. Con dis anciamen o pe o xun os, con másca as pe o con oz, con absolu a colabo ación e con au onomía esponsable somos quen de saí adian e. Aínda nunhas ci cuns ancias como as de hoxe, es e ac o inco po a, como es ablecen os nosos Es a u os, unha lección maxis al que, po quenda o a o ia, co espóndelle es e ano á Facul ade de Ma emá icas. Ou a máis das que son únicas no Sis ema Uni e si a io Galego e que co bo ace dos seus equipos decanais, ep esen ados aquí hoxe pola súa Decana a p o eso a Vázquez Cendón, e coa paixón do seu pe soal docen e e in es igado e a adicación do de adminis ación e se izos, oi quen de e e e unha si uación que apa ecía como p eocupan e hai ago a in e anos (no cu so 2000-2001 só en a on co en a alumnos), e ecupe a a con ianza do es udan ado que hoxe compi e po o ma se nas súas aulas e mesmo si ua se nun luga de e e encia a ni el nacional e in e nacional, an o en docencia como en in es igación. 3 Moi o i o que e o P o eso Viaño Rey nese p oceso i uoso de ecupe ación do p es ixio das Ma emá icas de San iago, con p oxec os ilusionan es como ESTALMAT, pe o amén dende as súas esponsabilidades, p imei o na p opia acul ade, sendo Di ec o do Depa amen o de Ma emá ica Aplicada (1986-1992) e Decano da Facul ade de 2001-2009, e logo dende o gobe no da Uni e sidade, como Vice ei o de P o eso ado (2009-2010) e como Rei o de 2014 a 2018, nun momen o especialmen e complicado pa a a nosa Uni e sidade, que ansi aba pola segunda ase dunha c ise inancei a e que, ago a que se albiscaba a luz, ol e e se ameazada po es a pandemia. Tocoulle a el ep esen a aquí a Facul ade con es a lección maxis al na que nos deixou cla o o papel das ma emá icas baixo esa iloxía uni e sal de modelización ma emá ica, simulación numé ica e con ol de p ocesos en aplicacións eais. Pe o amén unha mensaxe cla a pa a o u u o. Igual que esas ad e encias ípicas dos p odu os inancei os cando nos din que ganancias pasadas non ga an en ganancias u u as, compa o plenamen e as e bas do p o . Viaño cando sinala que “En e odos debemos impedi que os log os alcanzados sexan baldíos pa a o u u o. É empo de muda mos as es u u as e adap á molas ás necesidades ac uais. Ou as uni e sidades e Comunidades au ónomas xa nos le an a dian ei a. Non pe damos a opo unidade”. Con es a lección inaugu amos hoxe o malmen e un cu so que con a con moi escasos p eceden es. É ce o que as Uni e sidades expe imen a on amén i encias di íciles e amén pandemias, como a g ipe de 1918, que ob iga on, amén naquel momen o, a pecha as aulas. É moi e elado o es emuño de Josep Plá na súa ob a Cuade no G is, que ecolle as ano acións que empeza a ace en 1918, cando e a es udan e de De ei o na Uni e sidade de Ba celona: “Como hay an a g ipe han enido que clausu a la uni e sidad. Desde en onces mi he mano y yo i imos en casa, en Pala ugell, con la amilia. Somos dos es udian es ociosos”. A si uación, en calque a caso, e a ben di e en e. E a aquela unha uni e sidade de eli es, duns poucos miles de es udan es en odo o país e case odos masculinos. Non exis ían as e amen as e ecnoloxías dixi ais que an que, aínda pechadas as aulas p esenciais, o es udan ado de hoxe non poda dici que es á ocioso como sinalaba Josep Plá e e índose a 1918. 4 Pe o ao meu modo de e hai ou o cambio aínda mais ele an e que en que e co papel da Uni e sidade ca a á sociedade. Cambiou moi o a Uni e sidade nes es cen anos que median en e es as dúas g andes pandemias, ocalizándose es es cambios de o ma especial no úl imo cua o do século XX e nes es in e anos do XXI. - A a os anos 70 a Uni e sidade asumía como cen al a súa unción docen e, de o mación supe io dun núme o moi educido de pe soas que con o maban as eli es di ixen es. - Coincidindo coa ansición democ á ica no noso país democ a izouse amén o acceso á Uni e sidade e, ao mesmo empo, empezou a cob a o za a ace a in es igado a como esencial na ac i idade uni e si a ia. - Nos úl imos anos do século pasado esa unción in es igado a empeza a mi a pa a ó a dos seus labo a o ios e a en ende que ademais de xe a coñecemen o é p eciso ans e ilo e poñelo ao se izo da mello a da sociedade. - Cos inicios des e século e nes es anos nos que es amos, as uni e sidades non podemos con o ma nos con o ma , in es iga e ans e i , senón que se nos pide que asumamos un papel de lide ado dos mo emen os de ans o mación social, inco po ando esa ans o mación no ensino uni e si a io, pe o amén in es igando, ans e indo e ope ando como ac o es dou as ins i ucións públicas e p i adas pa a a mello a das condicións de ida da sociedade. Nes e con ex o, e case sen a isa , apa ece un co ona i us que xe a es a pandemia global e que demanda espos as, amén dende a ins i ución uni e si a ia. A USC eaccionou dian e da pandemia buscando solucións pa a a ac i idade docen e median e o emp ego de e amen as dixi ais que pe mi i on, po ou os medios, unha al e na i a á empo almen e imposible p esencialidade. G azas ao eno me es o zo de oda a comunidade uni e si a ia, p o eso ado, pe soal de adminis ación e se izos, e es udan ando, e a pesa de odas as di icul ades penso que 5 omos quen de ema a azoablemen e o cu so 2019-20, e es amos ago a inaugu ando es e 2020-21, ao que logo me e e i ei. En endemos que a Uni e sidade iña que poñe odos os seus ecu sos e capacidade ao se izo da sociedade nun momen o an c í ico coma es e. E así, po ci a algúns exemplos, puxé onse a disposición das au o idades sani a ias equipos de p o ección, an escasos neses p imei os momen os, ab icá onse 9.000 li os de xel sani izan e pa a a ende as necesidades máis inmedia as do pe soal sani a io cando no me cado non había dispoñibilidade, e o ecé onse as nosas ins alacións e equipamen os pa a o que o sis ema sani a io p ecisase. Pe o o que, ao meu en ende , é o mais impo an e de odo, puxemos amén oda a nosa po encialidade in es igado a a aballa na loi a con a a pandemia. Unha in es igación que necesa iamen e en que se ans e sal, o que ai que ninguén como a Uni e sidade abo dala: in es igación no ámbi o das ma emá icas, elabo ando modelos e olu i os da pandemia que an ú iles se e ela on na oma de decisións, no das ciencias sociais analizando a e olución xeog á ica da pandemia, ou amén no da análise da p esenza do i us en augas esiduais, ou e amen as de in elixencia a i ical ou ealidade aumen ada pa a seguimen o e con ol de a o os, e mesmo dos con ac os de isco. E, como non, in es igación no ámbi o da biomedicina, dos a amen os, e no da análise xené ica como e amen a esencial pa a p e e o compo amen o do i us e o ien a a loi a con a a pandemia. E, delibe adamen e, deixo pa a o inal o eido das acinas, onde dos 12 p oxec os inanciados polo Minis e io de Ciencia e Inno ación a a és do Fondo COVID 19 xes ionado polo Ins i u o de Salud Ca los III, dous son lide ados dende San iago de Compos ela po in es igado es encellados ao CIQUSC e nou os dous hai unha pa icipación moi ele an e de in es igado as do CIMUS, a a és de p oxec os conso ciados a ni el nacional e in e nacional. Fó a do p o agonismo no able do CSIC, ningunha ou a en idade pública de in es igación pode ac edi a unha posición an p edominan e. 6 Es a emos odos de aco do en que nes e momen o a sociedade, cons e nada e odeada de ince ezas, mi a ca a á in es igación, ca a ao no o coñecemen o, como a peza cla e pa a pa a a pandemia e, consecuen emen e, pa a saí da c ise que es á a xe a . Nes es momen os ecob a odo igo esa exp esión, que xa én sendo un ópico dende hai anos, de que es amos inme sos nun no o modelo de sociedade que imos denominando como sociedade do coñecemen o, no que as Uni e sidades, especialmen e na nosa con o na, son axen es esenciais. Ás eces an al a ci cuns ancias ex ao dina ias, como es a que es amos a i i , pa a oma conciencia das nosas debilidades, pe o amén das nosas po encialidades. A Uni e sidade quixo, delibe adamen e, ace se p esen e nes e momen o de c ise pa a ei indica o seu papel de o mado a, pe o amén de xe ado a dun coñecemen o que, lonxe de esconde se nunha o e de ma il, acaba sendo mo i o de espe anza pa a unha sociedade a ibulada. Ago a ben, debemos insis i amén en que as solucións, a xe ación de coñecemen o, non se imp o isa. Es e p o agonismo da in es igación le ada a cabo desde Compos ela é o oi o dunha axec o ia de anos apos ando po ela, po es u u as de in es igación como Ins i u os ou Cen os Singula es que pe mi en compe i a ni el nacional e in e nacional, pola colabo ación en e académicos e sani a ios a a és de es u u as conxun as como é o caso do IDIS, pola po enciación da ans e encia nas súas di e en es modalidades, incluíndo as máis inno ado as pa a a a acción de p oxec os. Aínda así, seguimos con ando con mecanismos de inanciamen o da in es igación cen adas no inanciamen o de p oxec os ou inicia i as conc e as, o que di icul a an o o inanciamen o basal desas es u u as, como a axei ada con a ación do pe soal que se necesi a pa a ese desen ol emen o. Vimos de asina no pasado xullo un aco do coas ep esen acións sindicais pionei o a ni el nacional que supón un paso adian e moi impo an e na egula ización desas si uacións, pe o seguimos demandando mecanismos de inanciamen o que pe mi an sus en alos no empo máis aló dos p oxec os singula es. Temos que con ence aos nosos di ixen es e á sociedade da necesidade deses cambios. E nesa liña de concienciación social podemos enma ca o p oxec o Suma Valo , unha campaña de mic omecenado lanzada en plena 7 pandemia coa que que emos, po unha banda, ab i a po a pa a que a cidadanía poida colabo a con modes as achegas bene iciándose do éxime iscal do mecenado e, po ou a e sob e odo, ace que eses cidadáns sin an amén como seus os p oxec os uni e si a ios. Is o complemén ase coa u ilización dou as ó mulas como os con enios de colabo ación en ac i idades de in e ese xe al que poden canaliza maio es achegas, pensando xa en sociedades ou undacións. Con uns e ou os que emos suma a complicidade da sociedade cos alo es da Uni e sidade, unha alianza pa a nós es a éxica. E se a in es igación pode se unha g an solución pa a es es momen os de c ise, dende o pun o de is a da o mación, da docencia uni e si a ia, a pandemia acele ou os p ocesos e púxonos, case de epen e, on e a un impo an e e o de u u o: como ai se a docencia uni e si a ia do u u o. É e dade que eses deba es xa es aban en iba da mesa, pe o coa mi ada pos a nun ho izon e de anos, case de decenios que ago a se acele a. Na es i idade de San Tomé de 2019, e lexionabamos xa sob e esa Uni e sidade 4.0, e que en palab as de John Dewa , Rei o de La T obe Uni e si y, se ca ac e iza ía po cambia o oco pasando de pensa en si mesmas a cen a se nos demais. E diciamos que dende es a Real Uni e sidade de San iago de Compos ela, así ecoñecida pola cédula de Ca los III, non que emos enuncia á p esencialidade, e loi a emos po ace os nosos campus a ac i os, e man elos cheos de mozas e mozos pe o, ao mesmo empo, emos que apos a decididamen e po o ece solucións pa a quen quei a es uda connosco desde calque a pa e do mundo. Esa apos a pola p esencialidade non é ningún e o no ao pasado nin supón apos a po epe i máis que po an icipa , senón que esponde a azóns e p incipios básicos da o mación uni e si a ia pública. En p imei o luga , po que seguimos en endendo que a con i encia das pe soas, en e es udan es, e es udan es e p o eso es, é un elemen o esencial do p oceso o ma i o. Unha o mación que non se limi a a con idos, senón que inco po a amén alo es, compe encias e habilidades sociais que se ap enden e cul i an p esencialmen e. 8 En segundo luga , po que a p esenza nos nosos campus, nas nosas aulas, in oduce un ac o de igualdade de opo unidades que so e cando cada quen en que segui o p oceso o ma i o de aco do coas súas peculia es ci cuns ancias. A expe iencia do ema e do cu so pasado púxonos de mani es o esa ealidade, on e á que implan amos odo ipo de axudas e solucións posibles den o das nosas posibilidades. Finalmen e, po que as Uni e sidades somos amén un elemen o de dinamización económica e social na nosa con o na, papel que cob a maio ele ancia no caso da USC, es ablecida en dúas cidades his ó icas de amaño medio, o que ai mais impo an e e isible aínda a pegada uni e si a ia. Pe cibimos ademais que es a apos a pola p esencialidade conec a ben coas demandas do es udan ado, e comp obamos con sa is ación como na ma ícula de alumnos que acceden po p imei a á Uni e sidade se p oduciu un inc emen o do 6,6 %, no conxun o da Uni e sidade, pe o que no campus de Lugo ese inc emen o chega ao 36,4 %, pasando pa a es e cu so de 595 a 812 alumnos de p imei o. Con í mase así o éxi o da ede inición da o e a de es udos, coa implan ación dos g aos de Bioquímica, e Emp esa e Tecnoloxía, que se suman ao g ao de Robó ica, e que cob en odas as súas p azas, xe ando mesmo lis as de aga da. Po odas es as azón, e como dixo o P o eso Viaño, “mais alá dos necesa ios deba es sob e máis ou menos docencia p esencial, o que necesi amos é unha uni e sidade con p esenza. Con p esenza na sociedade, nas ins i ución, nas c ises e nas súas solucións, p esen e e alo ada pola cidadanía”. Nes e senso, a no a e sión Magna Cha a Uni e si a um, amén a ec ada pola COVID-19, que e asou ese ac o de sina u a p e is o pa a xuño des e ano 2020, sen cambia nada dos alo es da decla ación o ixinal p e ende da espos a aos no os e os das Uni e sidades, ecoñecendo unha ocación global, pe o amén un amplo ni el de esponsabilidades locais, como as que cons an nas seguin es a i macións. 9 As uni e sidades acep an que eñen a esponsabilidade de se solida ias e esponde ás aspi acións e e os do mundo ao que se en. Tamén es án inc us adas nas cul u as locais e son moi ele an es pa a o seu u u o e en iquecemen o. Es ando inme sas nas cul u as locais e elacionadas cos desen ol emen os globais, pa icipan plenamen e e asumen uncións de lide ado nas comunidades e nos ecosis emas locais. Rema o Xa. Se hai unha e ba que cob ou p o agonismo nes es empos oi a de esiliencia: a capacidade de adap ación e ecupe ación on e a unha si uación ad e sa. E, se unha ins i ución en dado mos as de esiliencia, esa é a Uni e sidade. A nosa én de cump i hai quince días, o 4 de se emb o, 525 anos, dende que Lope Gómez de Ma zoa undase, co apoio dos monxes biei os, que lle cede on casa e bens, un Es udio pa a pob es, que, aínda que de co a ida, oi o xe molo des e a o que hoxe segue a b illa . Moi as o on as calamidades e ad e sidades polas que se i o que ansi a a a chega a se o que hoxe somos. Po iso, dian e des a pandemia, es amos segu os de que sai emos adian e. Po que somos capaces, po que emos as e amen as e a capacidade que nunca an es i emos e po que a sociedade nos necesi a. Es á na nosa mán es a a al u a das expec a i as e da con ianza deposi ada en nós. E, po se ose pouco, non nos queda ou a opción, e ninguén sabe o o e que é a a que se o e é a única opción que lle queda. DIXEN