Vice ei o ía de eS UdaN eS,
cUl U a e Fo MaciÓN coN iNUa
Unha colección o ien ada a edi a ma e iais docen es de
calidade e pensada pa a apoia o aballo do p o eso ado e do
alumnado de odas as ma e ias e i ulacións da uni e sidade
Más e en Enxeña ía Ambien al
Ins umen ación e Moni o ización Ambien al
Mª Ca men Ba ciela Alonso
Elena Mª Peña Vázquez
1
In odución á moni o ización
ambien al
9788498 879575
Depa amen o de Química Analí ica, Nu ición e B oma oloxía
Facul ade de Química
In odución á moni o ización
ambien al
1
Mª Ca men Ba ciela Alonso
Elena Mª Peña Vázquez
Depa amen o de Química Analí ica, Nu ición e B oma oloxía
Facul ade de Química
ADVERTENCIA LEGAL: ese ados odos os de ei os.
Queda p ohibida a duplicación, o al ou pa cial des-
a ob a, en calque a o ma ou po calque a medio
(elec- ónico, mecánico, g a ación, o ocopia ou
ou os) sen consen imen o exp eso po esc i o dos
edi o es.
Dep. Legal: C 56 - 2013
ISBN 978-84-9887-957-5
© Uni e sidade de San iago de Compos ela, 2013
Es a ob a a ópase baixo unha licenza C ea i e Commons BY-NC-SA 3.0.
Calque a o ma de ep odución, dis ibución, comunicación pública ou
ans o mación des a ob a non incluída na licenza C ea i e Commons BY-NC-SA
3.0 só pode se ealizada coa au o ización exp esa dos i ula es, sal o excepción
p e is a pola lei. Pode accede Vde. ao ex o comple o da licenza nes a ligazón:
h p://c ea i ecommons.o g/licenses/by-nc-sa/3.0/es/legalcode.gl
Deseño
Unidixi al
Se izo de Edición Dixi al
da Uni e sidade de San iago de Compos ea
Edi a
Vice ei o ía de Es udan es,
Cul u a e Fo mación Con inua
da Uni e sidade de San iago de Compos ela
Se izo de Publicacións
da Uni e sidade de San iago de Compos ela
Imp ime
Unidixi al
UNIDADE DIDÁCTICA I. In odución á moni o ización ambien al 3
MATERIA: Ins umen ación e moni o ización ambien al.
TITULACIÓN: Más e en Enxeñe ía Ambien al.
PROGRAMA XERAL DO CURSO
Localización da p esen e unidade didác ica
Unidade I. In odución á moni o ización ambien al.
Mos axe ambien al: Tipos de mos as e ipos de mos axe
Plans e p o ocolos de mos axe ambien al
Toma de mos a de ai e
Ob ención de mos as ep esen a i as
Selección de apa a os pa a a mos axe
Unidade II. Técnicas Espec oscópicas usadas en moni o ización
ambien al.
Espec oscopía de Abso ción Molecula : UV-Vis, IR, FT-IR, DOAS
Espec oscopía de Emisión Molecula : luo escencia, os o escencia
e quimioluminiscencia
Espec oscopía A ómica: abso ción, emisión e luo escencia
Unidade III. Técnicas C oma og á icas usadas en moni o ización
ambien al.
Fundamen o e clasi icación das écnicas c oma og á icas
C oma og a ía de líquidos: ipos e aplicacións ambien ais
C oma og a ía de gases: aplicacións ambien ais
Unidade IV. Senso es en moni o ización ambien al.
In odución
Condicións que debe cump i un senso
Clasi icación dos senso es: elec oquímicos, óp icos, piezoeléc icos
e e mis o es
Biosenso es: p incipios de bio ecoñecemen o
Aplicacións na moni o ización de auga e do ai e
Unidade V. Senso es emo os.
Fundamen o
Clasi icación e con igu acións dos senso es emo os
Senso es emo os de camiños in eg ados
Senso es emo os de esolución de eco idos
Unidade VI. Medida de emisións a mos é icas.
In odución
Mos axe en cheminea: pa áme os a op imiza
Rep esen a i idade da mos a
Selección de equipos de medida
Calib ación
Mé odos analí icos es ánda
Unidade VII. Medida da Calidade do Ai e. Clasi icación dos
con aminan es.
Clasi icación dos con aminan es
Medida e iden i icación de pa ículas
Medida e iden i icación de ae osois
Análises de gases
Redes de ixía da con aminación a mos é ica

4 - UNIDADE DIDÁCTICA I. In odución á moni o ización ambien al
Unidade VIII. Ins umen ación me eo olóxica
In odución á medida das a iables me eo olóxicas
Medida da empe a u a
Medida de p esión
Medida do en o
Medida da adiación
Medida de humidade a mos é ica
Es acións me eo olóxicas au omá icas: No mas UNE pa a a
ins alación de es acións au omá icas e senso es
No mas UNE pa a a adquisición de da os nas es acións au omá icas
UNIDADE DIDÁCTICA I. In odución á moni o ización ambien al 5
ÍNDICE
P esen ación ....................................................................................... 7
Os obxec i os ..................................................................................... 8
Os p incipios me odolóxicos ............................................................ 9
Os con idos ......................................................................................... 10
1. In odución ...................................................................... 10
2. Mos axe ambien al ........................................................ 10
2.1. P oblemas da mos axe .................................. 10
2.2. Mos a e poboación ........................................ 10
2.3. Con ol de calidade da mos axe .................... 10
2.4. Tipos de mos as e de mos axe .................... 10
2.5. Plan de mos axe do ai e ................................ 10
3. Mos axe do ai e ............................................................. 10
3.1, P og amas de moni o ización ......................... 10
3.2. P incipios de mos axe ambien al ................... 10
3.2.1. Conside acións p elimina es ............. 11
3.2.2. Mé odos e equipos de mos axe ....... 11
Ac i idades p opos as ..................................................................... 11
A aliación da UD ..................................................................... 12
Anexos ..................................................................... 12
Anexo 1 ..................................................................... 12
Anexo 2 ..................................................................... 13
Anexo 3 ..................................................................... 14
Bibliog a ía ..................................................................... 16
6 - UNIDADE DIDÁCTICA I. In odución á moni o ización ambien al
UNIDADE DIDÁCTICA I. In odución á moni o ización ambien al 7
PRESENTACIÓN
O Más e de Enxeñe ía Ambien al é un Más e de 90 c édi os ECTS, que se
impa e na Escola Técnica Supe io de Enxeñe ía (ETSE) da Uni e sidade
de San iago de Compos ela.
A dis ibución dos 90 ECTS ealízase nun pe íodo de 18 meses. No
p imei o ano (60 ECTS) impá ense cinco módulos, que se dis ibúen dende
se emb o a xullo. No segundo ano (30 ECTS), nos dous p imei os meses
impá ense as clases eó icas do módulo seis e o es o dos meses
dedícanse a ealización do P oxec o Fin de Más e .
Os módulos impa idos no Más e son os que se indican a con inuación:
P imei o ano:
Módulo I: Fundamen os
Módulo II: T a amen o de Augas
Módulo III: Moni o ización e Redución da Con aminación A mos é ica
Ins umen ación e Moni o ización Ambien al (IMA)
Medio Ambien e e Redución de Emisións
Técnicas de Análise Te i o ial
Labo a o io de Modelización
Módulo IV: Recupe ación de Solos e Xes ión de Residuos
Módulo V: P ác icas ex e nas
Segundo ano:
-Módulo VI: Xes ión Ambien al
-Módulo VII: P oxec o Fin de Más e
A ma e ia de Ins umen ación e Moni o ización Ambien al é una ma e ia
ob iga o ia de 3 ECTS do Módulo III (Moni o ización e Redución da
Con aminación A mos é ica). Os con idos impa idos en IMA in oducen ao
alumno nas di e en es écnicas ins umen ais emp egadas na moni o ización
ambien al, dende a e apa de mos axe a a a análise das mos as no
labo a o io.
Es a unidade didác ica é a p imei a das unidades impa idas nes a
ma e ia. Nes a unidade aise en p imei o luga unha in odución á
moni o ización ambien al pa a pasa , en segundo luga , a explica o p oceso
de mos axe ambien al. A e apa de mos axe é unha das p imei as e apas
do p oceso analí ico e unha das máis impo an es. Unha e apa de mos axe
mal plani icada le a á á ob ención de esul ados e óneos no p oceso
analí ico.
A unidade didác ica impa i ase en 6 sesións (50 minu os cada
unha) dis ibuídas en clases maxis ais, clases in e ac i as de semina io e
i o ías ob iga o ias. Os con idos desen ol idos nes a unidade es án
elacionados cos con idos das ou as se e unidades didác icas da ma e ia
xa que as écnicas emp egadas an o na e apa de mos axe como de
p epa ación da mos a se án seleccionadas en unción das écnicas
ins umen ais que se emp eguen pa a a de e minación dos di e en es
con aminan es.
14 - UNIDADE DIDÁCTICA I. In odución á moni o ización ambien al

UNIDADE DIDÁCTICA I. In odución á moni o ización ambien al 15
Anexo 3
Exemplo de cues iona io de a aliación da unidade didác ica:
1. ¿Cal das seguin es de inicións co esponden a mos as complexas?
a) Calque a po ción da poboación en igual opo unidade de se
elixida.
b) Son po cións da poboación ob idas de subpa es iden i icadas.
c) Son omadas de o ma sis emá ica pa a con ola unha hipó ese
sis emá ica.
d) Son combinacións de mos as indi iduais que en conxun o
ep esen an a media global.
e) Ningunha das espos as an e io es é co ec a.
2. Indica cal das seguin es in o macións ela i as á mos axe é co ec a:
a) Na mos axe sis emá ica o núme o de mos as é g ande e a
des iación ela i a é g ande.
b) Na mos axe alea o ia o núme o de mos as ecollidas e a
des iación es ánda son g andes.
c) Na mos axe di ixida o núme o de mos as é pequeno e a
des iación es ánda ela i a é g ande.
d) Ningunha das an e io es é alsa.
3. Unha on e de mos axe é:
a) Recollida da mos a an es de que o con aminan e saia da on e
de emisión.
b) Recollida da mos a de ai e ambien al.
c) Unha mos a homoxénea.
d) Ningunha da espos as an e io es é co ec a.
4. Nunha mos axe isociné ica,
a) A elocidade de ecollida da mos a debe se semp e supe io á
elocidade de saída dos gases do oco emiso pa a que a mos a
sexa ep esen a i a.
b) A elocidade de ecollida da mos a debe se semp e in e io á
elocidade de saída dos gases do oco emiso pa a que a mos a
sexa ep esen a i a.
c) A elocidade de ecollida da mos a debe se semp e igual á
elocidade de saída dos gases do oco emiso pa a que a mos a
sexa ep esen a i a.
d) Pódese ecolle a calque a luxo.
5. Na mos axe ac i a:
a) Colec an un con aminan e especí ico po medio dunha adso ción
ou abso ción nun subs a o químico seleccionado du an e un empo
medio.
b) É necesa io bombea a mos a a a és dun medio de colección
ísico o químico.
16 - UNIDADE DIDÁCTICA I. In odución á moni o ización ambien al
c) A análise do con aminan e é semp e a empo eal.
d) Só nos dan in o mación da concen ación media en longos
pe íodos de empo.
BIBLIOGRAFÍA
1. Bibliog a ía básica
BAIULESCU, G.E., DUMITRESCU, P., ZUGRAVESCU, P. GH. (1991): Sampling,
Ellis Ho wood Se ies in Analy ical Chemis y.
BARCELÓ, D.,(2000) Sample Handling and T ace Analysis o Pollu an s.
Else ie .
CHUNLONG ZHANG (2007) Fundamen als o En i onmen al Sampling and
Analysis, Wiley.
FIFIELD,F.W., HAINES, P.J. (2000) En i onmen al Analy ical Chemis y.
Blackwell Sience
KEITH, L.H., (1991) En i onmen al Sampling and Analysis. Lewis Publishe s,
INC.
NEVERS, N.,(2000) Ai Pollu ion Con ol Enginee ing. Mac G aw Hill.
OROZCO BARRENETXEA, C., PÉREZ SERRANO, A., GONZÁLEZ DELGADO M.N.,
RODRÍGUEZ VIDAL F.J., ALFAYATE BLANCO J.M., (2003) Con aminación
Ambien al, una isión desde la Química. Thomson.
QUEVAUVILLER P.H.,(2008) Quali y Assu ance in En i onmen al Moni o ing:
Sampling and Sample P e ea men . VCH.
2. Recu sos na in e ne (úl ima consul a 12/7/12)
 En i onmen al P o ec ion Agency (USA):
h p://www.epa.go /ai /ai pollu an s.h m/
 Xun a de Galicia: h p://ai e.medioambien e.xun a.es
 Minis e io de Ag icul u a, Alimen ación y Medio Ambien e:
h p://www.mag ama.gob.es/es/calidad-y-e aluacion-
ambien al/ emas/de aul .aspx
 Conselle ía de Medio Ambien e, Te i o io e In aes u u as:
h p://www.cma i.xun a.es/
 Páxina web de casas come ciais onde se amosan ídeos sob e o
manexo de di e en es equipos de mos axe:
 www.ams-sample s.com
 Vídeo de uso de bo ellas Niskin pa a oma de mos a de augas:
h p://www.you ube.com/wa ch? =qNYPCRuwDUM
UNIDADE DIDÁCTICA I. In odución á moni o ización ambien al 17
 Vídeo sob e o modo de emp ego dun equipo de oma de mos a de
sedimen os ma iños:
h p://www.you ube.com/wa ch? =2WRG_Y1_elQ& ea u e= ela ed
 Vídeo dun equipo de oma de mos a de sedimen os suspendidos:
h p://www.you ube.com/wa ch? =PnSm4hNAJ4Q& ea u e= ela ed
 Vídeo de oma de mos as de ai e en chemineas:
h p://www.you ube.com/wa ch? =4Rcl4MOHQ0U
 Vídeo de oma de mos as de ai e u ilizando bolsas Tedla :
h p://www.you ube.com/wa ch? =h9m8HAhn-R8& ea u e= ela ed
3. No ma i a
REAL DECRETO 1796/2003, de 26 de decemb o, ela i o ao ozono no
ai e ambien e.
REAL DECRETO 1073/2002, de 18 de ou ub o, sob e a aliación e xes ión
da calidade do ai e ambien e en elación co dióxido de xo e, dióxido de
ni óxeno, óxidos de ni óxeno, pa ículas, chumbo, benceno e monóxido de
ca bono.
Real Dec e o 102/2011, de 28 de Xanei o, ela i o á mello a da calidade
do ai e.
Vice ei o ía de eS UdaN eS,
cUl U a e Fo MaciÓN coN iNUa
Unha colección o ien ada a edi a ma e iais docen es de
calidade e pensada pa a apoia o aballo do p o eso ado e do
alumnado de odas as ma e ias e i ulacións da uni e sidade
Más e en Enxeña ía Ambien al
Ins umen ación e Moni o ización Ambien al
Mª Ca men Ba ciela Alonso
Elena Mª Peña Vázquez
1
In odución á moni o ización
ambien al
9788498 879575
Depa amen o de Química Analí ica, Nu ición e B oma oloxía
Facul ade de Química