Intervención socioeducativa en contextos de prostitución. Aproximación ao traballo de rúa na comarca de Santiago de Compostela”

1
Au o a: Yéssica Lima Reboi as
Ti o a: Ma ía Eugenia Bolaño Amigo
Facul ade de Ciencias da Educación
In e ención socioeduca i a
en con ex os de p os i ución.
Xullo 2018
T aballo de Fin de G ao p esen ado na Facul ade de Ciencias da Educación da Uni e sidade de
San iago de Compos ela pa a a ob ención do G ao en Educación Social
T aballo de
in de g ao
Ap oximación ao aballo de
úa na coma ca de San iago
de Compos ela.
“In e ención socioeduca i a en con ex os de
p os i ución. Ap oximación ao aballo de úa na
coma ca de San iago de Compos ela”.
“In e ención socioeduca i a en con ex os de
p os i ución. Ap oximación al abajo de calle en
la coma ca de San iago de Compos ela”.
“Socio-educa ional in e en ion in
p os i u ional’s con ex s. App oach o s ee
wo k in San iago de Compos ela’s egion”.
A loi a polos de ei os das mulle es e a loi a eminis a
compa ímola aquí den o e alá ó a.
Ag adecemen os:
A Uxía, pola súa inesgo able paciencia, o seu apoio e po
compa i conmigo momen os de sabidu ía e inquedanzas.
A Raquel, po ab i me as po as ao e dadei o eminismo.
A odas as mulle es -e algúns homes- da miña ida que
me ensina on o camiño da loi a e da so o idade.
A Vagalume, Fa axa e Médicos do Mundo po pa icipa
nes a andaina.
ÍNDICE
Resumo
1. In oducción
1
2. Obxec i os
2
3. Es ado da cues ión
3
3.1. Ap oximación á concep ualización da p os i ución
3
3.2. Ci as que odean a p os i ución
7
3.3. Respos as no ma i as á p os i ución
8
4. Ap oximación ao obxec o de in e ención: p os i ución e Educación
Social
12
5. A in e ención socioeduca i a no ámbi o da p os i ución na coma ca de
San iago de Compos ela
14
6. Me odoloxía da in es igación
17
6.1. Pa icipan es e poboación
18
6.2. Análise da in o mación
19
7. Discusión e esul ados
21
8. Conclusións
31
Bibliog a ía
36
Anexos
Anexo I: áboa 1 - modelos polí icos p os i ución
1
Anexo II: en e is a Vagalume
2
Anexo III: en e is a Fa axa
16
Anexo IV: en e is a Médicos do Mundo
26
RESUMO
A seguin e in es igación a a de ace unha ap oximación á in e ención
socioeduca i a en con ex os de p os i ución na coma ca de San iago de Compos ela. A
ci ada a e a aise a a és da e isión bibliog á ica pa a a eo ización do concep o; ao
achegamen o da elación en e a Educación Social e o ámbi o da p os i ución a a és
da e isión de documen ación eó ica e de in es igacións p e ias; e, igualmen e, a
análise do aballo de es en idades que se enma can nos con ex os de p os i ución
do pano ama galego e que desen ol en un dos seus p oxec os (“ aballo de úa”) na
coma ca de San iago de Compos ela.
Palab as cha e: P os i ución, Educación Social, T aballo de úa, Exclusión,
In e ención Socioeduca i a.
RESUMEN
La siguien e in es igación a a de hace una ap oximación a la in e ención
socioeduca i a en con ex os de p os i ución en la coma ca de San iago de
Compos ela. La ci ada a ea se hace a a és de la e isión bibliog á ica pa a la
eo ización del concep o; al ace camien o de la elación en e Educación Social y el
ámbi o de la p os i ución a a és de documen ación eó ica y de in es igaciones
p e ias; y el análisis del abajo de es en idades que se enma can en los con ex os
de p os i ución del pano ama gallego y que desen uel en uno de sus p oyec os
(“ abajo de calle”) en la coma ca de San iago de Compos ela.
Palab as cla e: P os i ución, Educación Social, T abajo de calle, Exclusión,
In e ención Socioeduca i a.
ABSTRACT
The ollowing in es iga ion ies o make an app oach o he socio-educa ional
in e en ion in San iago de Compos ela’s p os i u ional con ex s. The ask is done
h ough he bibliog aphic e iew o concep ´s heo iza ion; he ea men o he
ela ionship be ween Social Educa ion and p os i u ion´s ield h ough heo ical
documen a ion and p e ious in es iga ions; and he wo k analysis o h ee en i ies ha
a e amed in he con ex s o p os i u ion in Galician and ha de elop one o hei
p ojec s ("s ee wo k") in San iago de Compos ela a ea.
Keywo ds: P os i u ion, Social Educa ion, S ee wo k, Exclusion, Socio-educa ional
in e en ion.

1
1. INTRODUCIÓN
O seguin e documen o cons i úe o in o me que dá espos a ao T aballo Final
pa a a ob ención do G ao en Educación Social pola Uni e sidade de San iago de
Compos ela no cu so 2017/2018.
A modalidade seleccionada pa a a ealización des e aballo é a iniciación á
in es igación de campo, enma cándoseno ámbi o da Educación pa a a mediación, a
inclusión social e a di e sidade.
O in o me en como obxec i o p incipal a conc eción dunha in es igación que
p e ende e ec ua unha achega á p os i ución como un ámbi o máis de in e ención
socioeduca i a pa a educado as e educado es sociais. Con es as p e ensións
p ocedemos, en p imei o luga e a a és dunha e isión documen al, indaga no
es ado da cues ión e a onda no coñecemen o de expe iencias simila es e, deseguido,
ap oxima nos á ealidade p o esional das pe soas que, median e o seu labo en
di e sas en idades do e i o io galego, desen ol en in e encións en con ex os de
p os i ución na coma ca de San iago de Compos ela.
Nes a in es igación esul a ele an e coñece en p o undidade as ealidades
que odean á p os i ución pa a pode abo dalas dende o campo de coñecemen o da
pedagoxía social e, como consecuencia, log a in e i p o esionalmen e baixo unha
mi ada ou pe spec i a socioeduca i a. Sen un achegamen o que pe mi a o
coñecemen o do es ado da cues ión e unha oma de conciencia in es igado a desde
unha posición deses igma izan e, non log a emos isualiza a mul iplicidade de
ac o es que sos eñen a p os i ución, a cal ep esen a unha o ma mode na de
explo ación e some emen o dos co pos emininos.
Po ende, debe ase e en con a a e minoloxía emp egada pa a ace
e e encia ás mulle es enma cadas den o da p os i ución, xa que se conside a que a
palab a “pu a” ou “p os i u a” le a consigo unha ca ga es igma izan e e p exuizosa ao
e e i nos á pe soa, po iso, é de ecibo ace uso das exp esións “mulle es en
con ex o de p os i ución”, “mulle es en si uación de p os i ución”, “pe soas en
p os i ución” ou “ i ula es de de ei o” (enunciado emp egado po Médicos do Mundo).
Pa a alcanza os obxec i os p opos os nes e aballo ealizamos, en p imei o
luga unha ap oximación eó ica aos con idos, a a és da e isión de documen os e
de in es igacións p e ias que achegan in o mación sob e o ámbi o da p os i ución e
ou as a iables elacionadas como a a a con ins de explo ación sexual. Igualmen e,
e ec uamos unha búsqueda bibliog á ica pa a undamen a a in e ención na
2
p os i ución dende a Educación Social. Pos e io men e e pa indo des es p ecep os,
p ocedemos a ap oxima nos á in e ención en con ex os de p os i ución no Concello
de San iago de Compos ela po pa e de di e sas en idades galegas que desen ol en
o seu labo p o esional nes e ámbi o. As en idades elixidas pa a a in es igación o on:
Vagalume, Fa axa e Médicos do Mundo nas cales se ealizou unha en e is a ás
p o esionais esponsables dun dos p oxec os que desen ol en: o “ aballo de úa”.
Así, es e documen o es u ú ase en oi o epíg a es (en e os que se inclúe es a
in odución) onde conc e amos odos os aspec os e e enciados an e io men e:
obxec i os da in es igación, es ado da cues ión ou ma co eó ico, ap oximación ao
obxec o de in es igación a a és da elación in e en i a en e p os i ución e
Educación Social, a ealidade da in e ención ac ual en con ex os de p os i ución na
coma ca de San iago de Compos ela, me odoloxía de in es igación, discusión e
esul ados e, po úl imo, as conclusións.
Non que emos deixa de sinala , nes e epíg a e in odu o io, as mo i acións
que guia on o noso p ocede in es igado e que, undamen almen e, pa en da
expe iencia da au o a do aballo no ámbi o a a és das p ác icas desen ol as ao
longo da i ulación e do in e ese pe soal en cues ións eminis as e elacionadas coa
p os i ución.
2. OBXECTIVOS
O obxec i o p incipal des e aballo é coñece a in e ención p o esional no ámbi o
da p os i ución, a endendo pa icula men e ás po encialidades da Educación Social, a
a és da e isión documen al e, igualmen e, da ap oximación ás di e en es p ác icas
p o esionais que, dende unha pe spec i a socioeduca i a, desen ol en di e sas
en idades do pano ama galego que se dedican á a ención a mulle es en con ex os de
p os i ución, p es ando especial in e ese ao aballo de úa.
En e os obxec i os especí icos des e T aballo Final de G ao, des acamos o in e ese
de:
– A onda no coñecemen o da in e ención socioeduca i a en con ex os de
p os i ución.Coñece e con as a a ealidade da in e ención ealizada po
pa e das p o esionais que, ac ualmen e e no con ex o galego, desen ol en
o seu labo no seo de di e en es en idades especializadas na a ención a
3
mulle es en con ex os de p os i ución na coma ca de San iago de
Compos ela.
– Iden i ica o ca ác e socioeduca i o das in e encións que ealizan as
di e sas en idades galegas en con ex os de p os i ución, cen ándonos
pa icula men e no aballo de úa.
– Poñe de ele o as po encialidades da Educación Social pa a a in e ención
socioeduca i a en con ex os de p os i ución.
3. ESTADO DA CUESTIÓN
3.1. Ap oximación á concep ualización da p os i ución
A p os i ución cons i úe un enómeno complexo que en xe ado e xe a moi os
deba es en can o á súa concep ualización. Ac ualmen e non con a con consenso pa a
pode de ini se e, polo an o, son nume osas as cues ións que se poden p esen a á
ho a de achega unha de inición, cando menos, no pensamen o eminis a
con empo áneo. Así, son moi os os in e ogan es que poden b inda se ao deba e,
en e os que podemos sinala segundo Villacampa (2012): pode conside a se un
aballo? É p eciso a exis encia dunha emune ación económica pa a conside a se
p os i ución? É unha o ma de iolencia? As mulle es en p os i ución op an polo seu
exe cicio de o ma lib e?
Nes e sen ido, indica Villacampa (2012) que esul a complexo aludi á p os i ución
en xe al, po que a cada unha das ealidades das di e en es mulle es que a exe cen,
co esponden di e en es condicións de aballo, di e en e ipo de clien ela, di e en es
p ác icas, di e en es ing esos, en e un longo e cé e a; ademais, a p os i ución, como
ou os ei os sociais, expe imen ou g andes cambios nos úl imos anos (López, 2015).
Tendo p esen e es as ase e acións, en a emos e ec ua unha ap oximación ao
concep o. A Real Academia Galega (en adian e RAG) en ende po p os i ución o “ac o
polo cal unha pe soa man én egula men e elacións sexuais con ou as a cambio de
diñei o” (p os i ución, n.d.). En con aposición a es a de inición, a opamos ou as on es
como Bindman (2004) ou Mingo ance (2015) que conside an a exis encia de
p os i ución aínda cando a e ibución non se a e dun aspaso económico, cando non
se dea de xei o egula e incluso cando non exis an elacións sexuais explíci as. Tal e
como a i ma Pé ez (2017, p.37) “en moi os países o sexo pode es a mediado a
cambio de comida, ei o ou p endas de es i , po exemplo, a un ni el máis ele ado, a
4
cambio de pode ou ou as concesións”.
Unha de inición que incide na complexidade do enómeno esul a a o ecida pola
Coalición In e nacional con a o á ico de Mulle es e Di ección do P og ama de
p omoción da mulle da UNESCO:
A p os i ución non é unha exp esión de libe dade sexual da mulle , senón que en que
e case semp e coa iolencia, a ma xinación, a di icul ade económica e a cul u a
sexis a e pa ia cal. [...] A maio pa e das p os i u as son man idas a a és da o za
p emedi ada e o abuso sexual ísico pe o, a miúdo, es e é o esul ado do abuso sexual
e emocional p e io, p i acións e des an axes económicas, ma xinalización, pe da de
iden idade, manipulación e decepción. (Coalición In e nacional con a o á ico de
Mulle es e Di ección de p omoción da Mulle da UNESCO; ci . en APRAMP, 2005, p.
12)
Se a UNESCO de ine a p os i ución eunindo un amplo cúmulo de e mos e
a iables ales como esul an a alusión a: o sis ema pa ia cal, a iolencia, a
ma xinación ou a di icul ade económica; a p io i, semella singula que, an o a de ición
achegada pola RAG como ou as, banalicen o signi icado da mesma. Is o pódese
in e p e a lendo a Pé ez (2017), quen a i ma que a p os i ución pode se en endida
dende dúas isións di e en es: a economicis a e a eminis a.
Seguindo a es a au o a, podemos a i ma que a pe spec i a economicis a
en ende que a p os i ución é un aballo compa able a ou o calque a, do que se pode
ex ae unha emune ación económica, e que a enda de sexo é compa able a
calque a ou o p odu o que se poida a opa no me cado. Den o des a pe spec i a
podemos a opa as pos u as no ma i as egulamen a is a e legalis a, ás que
aludi emos máis adian e. Des e xei o, pode íase de ini a p os i ución endo en con a
os pos ulados de Bindman (2004), que a comp ende como o a amen o de exe cicio
de se izos sexuais emune ados onde se dá unha negociación que implica unha
elección lib e e de in e cambio.
Dou a banda, as pe spec i as eminis as -nas que se encad an as pos u as
no ma i as abolicionis a e p ohibicionis a- asumen que a p os i ución é unha o ma de
iolencia exe cida con a as mulle es e, coincidindo co que a i ma Cobo (2017), a
en a dos co pos das mulle es esul a o sopo e da desigualdade e “un luga cen al de
op esión e subo dinación” ao masculino.
11
Abolicionis a:
É o modelo español dende 1935, aínda que en 1995 su iu unha modi icación
pa a chega a con e e se nun sis ema mix o que se encad a en e as pos u as
abolicionis a e legalis a.
Es e sis ema au o-de ínese como “pe seguido do p oxene ismo” pe o non do
exe cicio da p os i ución, is o signi ica que busca culpabiliza a aqueles que omen an
e consumen a p os i ución, mais non a quen a exe ce (Ma qués e Osbo ne, 1991).
Pa a es e modelo, a p os i ución “ en que en ende se como unha cues ión de
desequilib io de pode en e homes e mulle es que e lic e o dominio dos homes sob e
as mulle es en an o que sexo” (López e Mes e, 2006). Si úa á p os i ución como o
máximo ni el de submisión e, polo an o, como unha o ma de explo ación sexual que,
no caso de egula se, se aduci ía nunha o ma de lexi imación da dominación
masculina sob e a eminina e como de ensa da ci ada explo ación.
Polo an o, o modelo abolicionis a admi e que non se pode ala de “opcións”
den o da p os i ución, o que signi ica que “o ei o de que moi as mulle es en en a
exe ce a p os i ución non é, na ealidade, unha opción azoable nin un medio de
acceso aos ecu sos, senón que o consen imen o supos o nelas é en ealidade
coe ción pa ia cal” (López e Mes e, 2006).
Algúns países que asumi on es a pe spec i a como modelo polí ico de
in e ención o on Suecia e F ancia.
Ao igual que os demais, es e modelo ecibiu moi as c í icas que, seguindo a
Tapia (2017), poden clasi ica se en es liñas xe ais: o pa e nalismo, i imización e
in an ilización que se exe ce sob e as mulle es en con ex os de p os i ución; o
clasismo no que se si úa ao non e en con a as necesidades económicas das mulle es
que se dedican á p os i ución; e, po úl imo, o exei amen o ao exe cicio da
p os i ución, que omen a o núme o de casos de ca ác e esc a is a (Tapia, 2017).
En conclusión a es e epíg a e, podemos des aca que a p os i ución con a con
posicionamen os no ma i os, que son ideolóxicos, como ou as moi as cues ións da
ida co iá ( e Anexo I). Os modelos que pa en dunha concepción me can ilis a da
p os i ución: p ohibicionis a e eglamen a is a, en ende Maqueda (2009) que buscan a
ocul ación e o con ol das mulle es que exe cen a p os i ución. Polo que, pa a a
sociedade, as mulle es que ealizan es e exe cicio debe án de se disciplinadas e
onde se con ola á a súa sexualidade, po que polo exe cicio que elixi on, pasa on a

12
se “mulle es públicas”, o que as a as a do es o das mulle es “decen es”. Baixo es as
concepcións, poli ízanse os co pos e pasan a se de dominio e con ol público.
Den o do ma co no ma i o legal, España pe manece, na ac ualidade, nunha
si uación de alegalidade con espec o ao exe cicio da p os i ución. A i ma Villacampa
(2012) que o Es ado español se inclúe en e os Es ados que seguen o abolicionismo,
máis iso é so unha e ique axe que non co esponde á ealidade pe cep ible que se
e lic e no ixen e Código Penal, no cal non se c iminaliza a p os i ución senón os
casos de a a de pe soas con ins de explo ación sexual, ipi icados nos A igos 187,
188, 189 e 190 (González, 2013; Man eca 2014; Villacampa, 2012).
Pola ealidade que i e a p os i ución en España, a medio camiño en e o
abolicionismo e a egulamen ación, o exe cicio p os i ucional i e nunha si uación de
ole ancia e des- egula ización. O que, comunmen e, se coñece como alegalidade.
Foi no ano 2007 cando comezou unha longa andaina no deba e sob e a
si uación da p os i ución co Rela o io c eado no seno da Comisión Mix a dos De ei os
da Mulle e da Igualdade de Opo unidades do Cong eso dos Depu ados mos ando a
in encionalidade abolicionis a da mesma.
Se nos cen amos no caso de Galicia non a opamos ningunha no ma i a
especí ica que egule a p os i ución a ni el au onómico a pesa es de que exis en
p o ocolos e plans de ac uación en elación a es a cues ión. Pola con a, considé ase
que a comunidade galega é pionei a en ac uacións elacionadas coa a a de pe soas
con ins de explo ación sexual xa que oi a p imei a en p esen a un p o ocolo de
acción asinado pola Xun a de Galicia e a Fiscalía Supe io de Galicia no ano 2010.
4. APROXIMACIÓN AO OBXECTO DE INVESTIGACIÓN: EDUCACIÓN SOCIAL E
PROSTITUCIÓN
Median e o desen ol emen o des e es udo p e éndese posiciona á Pedagoxía
Social como ma co undamen al das in e encións po pa e dos/as p o esionais que
aballan en con ex os de p os i ución. Des e xei o, á ase de cap a , in encionalmen e,
a dimensión pedagóxica des a ealidade a a és do labo dos educado es e
educado as sociais no ámbi o.
A i ma Senen (2003) que os cambios sociais e as necesidades que de i a on
13
des es, aen consigo a apa ición de no os ámbi os de in e ención na Educación
Social, sendo a p os i ución un dos que se encad a den o dos p og amas de Acción
Social que dan espos a á ulne abilidade e á denominada “exclusión social”
4
.
Nou as palab as, segundo Bas (2014) pódese a i ma que dende a Educación
Social se o ma aos u u os e u u as p o esionais do ámbi o en compe encias e
habilidades que lles pe mi an esponde a p oblemá icas en e as que se inclúen a
inclusión ou exclusión, a igualdade e desigualdade e a iolencia, odas elas
elacionadas con aspec os de xéne o. Ademais, Delgado e Gu ié ez (2012) din que a
pedagoxía social se con i e nun espazo onde se debe in e i sob e odas aquelas
accións que lexi imen o mas de explo ación adqui idas na que exis a desigualdade de
xéne o, sendo a p os i ución a maio exposición da mesma.
Igualmen e, Ga cía e Sáez (2013) decla an que a Educación Social é unha das
e amen as que se én emp egando pa a a on a e da espos a aos no os p ocesos
de p eca ización, ma xinación e exclusión que a polí ica e economía neolibe al xe an.
Así, na Educación Social, álase a miúdo de “excluídas/os” ou de pe soas que se
a opan “en isco de exclusión” pa a ace e e encia, en e ou os colec i os, á
p os i ución (Venceslao, 2013).
A in e ención socioeduca i a dende a Educación Social en como inalidade
p opo ciona solucións e al e na i as, endo en con a as p oblemá icas e as
necesidades que as mulle es que se a opan en p os i ución -ac i idade es igma izada
his ó ica e socialmen e- eñen (López, 2015).
Pa indo des as conside acións, os/as p o esionais des a ama debe an, en
p imei o luga , comba e os índices da ma xinalidade e da exclusión que odean á
p os i ución, p io izando dúas accións undamen ais, as cales acheguen á
no malización da ida das pe soas -e especialmen e das mulle es- que se a opan en
con ex os de p os i ución: a loi a con a os es e eo ipos e a deses igma ización das
mesmas; endo especial coidado cando se a e de pe soas que pe encen a ou os
colec i os que se poden a opa dob emen e es igma izados socialmen e po cues ións
de xéne o, p ocedencia ou o ien ación sexual (Pinedo, 2008).
4
En endendo como p oceso p opio das sociedades con empo áneas nas que os g upos se an
si uando ó a das mesmas debido a que posúen de e minados ac o es de isco que di icul an
as posibilidades de inclusión e pa icipación nos con ex os cidadás (Guasch e Ponce, 2003;
He anz e Alonso, 2005).
14
É de especial ele ancia, ademais, que como educado es e educado as sociais
se p es e a ención a ou as ca ac e ís icas que adoi an p esen a as pe soas que se
a opan en p os i ución, en e as que des acan a soidade, a baixa au oes ima, a al a de
expe iencias i ais ou a no malización de expe iencias aumá icas.
Expoñen Ayus e e Payá (2014) que a elación en e p o esional e mulle que
es á en p os i ución debe ca ac e iza se pola p oximidade e po se abe a e lexible, o
que se aduce en que debe se pe sonalizada. É po is o polo que ca alogan es a
in e ención como unha elación educa i a e unha acción que comunica, en endendo o
p ocede educa i o como un p oceso elacional e comunica i o que busca o
en endemen o e o cambio.
5. A INTERVENCIÓN EN CONTEXTOS DE PROSTITUCIÓN NA COMARCA DE
SANTIAGO DE COMPOSTELA. O LABOR DESENVOLVIDO DENDE AS
ENTIDADES VAGALUME, FARAXA E MÉDICOS DO MUNDO
An es de comeza o deseño do es udo, decidiuse conc e a a in es igación de
xei o que an só aba case a coma ca de San iago de Compos ela. Is o ealizouse coa
in encionalidade de e maio accesibilidade ao es udo de in e ese. Con esa p emisa e
o especial in e ese da análise do aballo de úa po banda da au o a, selecciona onse
como pa icipan es aquelas en idades galegas que desen ol esen es e p oxec o na
coma ca de San iago de Compos ela, dando como esul ado es: Fa axa (Vigo),
Vagalume e Médicos do Mundo (San iago de Compos ela).
O aballo de úa é unha das pa es undamen ais do labo como educado as e
educado es sociais en con ex os de p os i ución, xa que pe mi e obse a
di ec amen e a ealidade que odea á p os i ución e os cambios que se an p oducindo
na mesma (condicións de aballo, compo amen o dos e das di e en es axen es
pa ícipes e in e accións que chegan a es ablece se en e eles/as) e ás mulle es coas
que se ai ealiza a in e ención socioeduca i a (Ayus e, Gijón, Payá e Rubín, 2013).
Ademais de coñece o ambien e, a úa p opicia encon os in o mais en e as
mulle es e os/as p o esionais da educación social. Des e modo, “a con luencia des es
dous ac o es, o coñecemen o di ec o da ealidade e a comunicación coas mulle es
que se p os i úen, con ibúe a que a in e ención sexa moi o máis adecuada” (Ayus e,
Gijón, Payá e Rubín, 2013, p. 40). A i ma Maneses (2000) que o achegamen o ao
en o no na u al da p os i ución - úa- é undamen al pa a o inicio da elación de axuda
15
en e p o esional e a mulle que exe ce a p os i ución.
Saí á úa e ala coas mulle es é, po un lado, unha o ma de amplia o
coñecemen o exis en e sob e a p os i ución a pa i da obse ación di ec a e da oz
das implicadas, polo ou o, é unha o ma de ecoñecemen o e de acelas pa ícipes da
de inición das súas p opias necesidades e in e eses (Ayus e, Gijón, Payá e Rubín,
2013).
• Vagalume
É un p og ama p omo ido polas I máns Obla as que en a súa única sede na
cidade de San iago de Compos ela, conc e amen e na úa dos Lou ei os. Apa ece nos
anos 90, cando a coma ca de San iago de Compos ela iu como se inc emen aba o
núme o de mulle es que se a opaban p ac icando a p os i ución. Es e enómeno
comeza a c ece na úa do Pombal da cidade compos elá e aí é o luga onde nace, hai
25 anos, Vagalume.
Dedícase ao aballo de xei o in eg al con mulle es que es án en con ex os de
p os i ución e que son ou o on í imas de a a con ins de explo ación sexual. In en a
a ende a di e en es aspec os da ida de cada unha delas: psicolóxico, educa i o,
xu ídico, labo al e amilia . Pa a is o, a en idade o ganízase baixo di e en es liñas de
aballo, ag upadas en cinco p oxec os di e en es: cen o de día, que é o luga onde se
a opan as aballado as do cen o da mulle (educado as, psicóloga, o ien ado a
labo al e a ogada). O e a o ien ación e aseso amen o: social, xu ídico e psicolóxico.
Dende o cen o, amén se ealiza acompañamen o ás mulle es que así o p ecisen
(especialmen e pa a a ealización de ámi es bu oc á icos, consul as médicas,
e cé e a). Ou as ac i idades que eñen luga no cen o son a o mación e a ealización
da p oba ápida do VIH.
O cen o psico amilia é o espazo que dá espos a ás di icul ades amilia es das
mulle es. O ece e apia psicolóxica ás mesmas e a ou os/as memb os da súa amilia
(pa ella, illos e illas, e cé e a) e, ademais, o é ase apoio no eido educa i o e
emocional aos nenos e nenas (descenden es) que así o p ecisen. Es e ecu so só
pode á se emp egado po aquelas mulle es que eñan supe ados os obxec i os
p opos os no seu p oxec o pe soal. É dici , á ase dunha e apa pos e io ao paso da
mesma polo cen o da mulle e unha ez ecupe ada a súa au onomía pe soal.
O piso de acollida, é un espazo de es adía empo al pa a mulle es que se a opan
en si uación de eme xencia -debido a algún p oblema ou di icul ade en pa icula - ou
16
que que en abandona o exe cicio da p os i ución e que non con an cunha ede de
apoio social e amilia . Nes e piso p e éndese omen a a au onomía das mulle es
acéndoas esponsables das a e as e dos seus p opios coidados.
O aballo de úa, acción na que nos imos cen a nas es en idades seleccionadas
pa a o es udo, cons i úe a in e ención di ec a no medio no que as mulle es aballan
día a día -pisos e clubs-. Con es e aballo p e éndese ace un achegamen o ás
mulle es pa a que coñezan a en idade e odos os se icios que nela se o ecen. Pa a
acili a o achegamen o, epá ese, nas isi as, ma e ial p o ilác ico (p ese a i os,
lub ican es, xeles ín imos, e cé e a).
Tamén, a sensibilización esul a o aballo que se ealiza coa cidadanía e no que
se a a de mos a a ealidade que odea os con ex os de p os i ución e a si uación de
pe soas que son í imas de a a con ins de explo ación sexual (Vagalume, 2018).
• Fa axa
É unha o ganización que nace en Vigo no ano 2009 a aíz da desapa ición dou a
semellan e nese momen o. Ten a súa única sede na úa da Ronda de Don Bosco
den o do ci ado municipio e es á especializada no aballo con mulle es en con ex os
de p os i ución e í imas de a a con ins de explo ación sexual.
A asociación o ganízase en es liñas de aballo di e en es: a ac i idade que
desen ol e no Cen o de A ención, a Unidade Móbil e a Sensibilización. No Cen o de
A ención o é anse es se izos undamen ais ás mulle es: a ención social e sani a ia,
a ención xu ídica e a ención psicolóxica. A i man que no exe cicio do ano an e io
a ende on un o al de 5.664 consul as des e es ilo. Ademais dis o, o Cen o con a con
coa ac edi ación da Conselle ía de Sanidade pa a a ealización de p obas ápidas de
VIH.
A Unidade Móbil é o nome que ecibe o equipo que isi a clubs, pisos e ba ios
onde se exe ce a p os i ución en Galicia, As u ias e Cas ela e León, pa a coñece a
si uación das mulle es que se a opan den o, ecolle as súas demandas e
necesidades e ace lles en ega de ma e ial p o ilác ico.
Na liña de Sensibilización, pa icipan en ac i idades de o mación e di usión sob e
o enómeno da T a a de pe soas e a Violencia de Xéne o (Fa axa, 2018).

17
• Médicos do Mundo
É unha o ganización in e nacional que desen ol e o seu labo en España dende
1990 e que en sede en 12 comunidades au ónomas, en e elas Galicia. En Galicia
con a con dous cen os, un en Vigo e o ou o en San iago de Compos ela, (es a úl ima
de especial in e ese pa a a nosa in es igación) si uado na úa das Gale as.
Médicos do Mundo aballa con di e en es colec i os en isco de exclusión ou
ulne abilidade social, en e os que se a opa o ámbi o da p os i ución. A p incipal
inalidade des a é ace e ec i os os de ei os humanos, endo especial in e ese no
de ei o á saúde das pe soas coas que ob a. En can o á súa acción no ámbi o da
p os i ución, cén ase undamen almen e en acili a o acceso das mulle es aos
se izos sociais e sani a ios e en ealiza o mación de p omoción á saúde. Polo an o,
con a con dúas liñas de aballo di e enciadas: a ac i idade que se le a a cabo no
Cen o de A ención Sociosani a ia e o aballo de p oximidade ( aballo de úa).
En e as accións que desen ol en es án: a in o mación, o ien ación e
aseso amen o, pe soal ou ele ónico, sob e os se izos socio-sani a ios á disposición
das mulle es; de ección ápida de ETS; cap ación, selección e o mación de mulle es
en si uación de p os i ución como axen es de saúde; accións de mediación
in e cul u al; alle es de o mación (habilidades sociais, sexo segu o, e cé e a);
a ención psicolóxica e xinecolóxica e en ega de ma e ial p e en i o (Médicos do
Mundo, s.d.).
6. METODOLOXÍA DA INVESTIGACIÓN
A in es igación que p esen amos nes e in o me, al e como sinalamos coa
enunciación dos obxec i os do aballo, p oponse coñece e analiza di e sos aspec os
elacionados coa in e ención p o esional que, no ámbi o da p os i ución, desen ol en
en idades galegas que con an, en e as súas liñas de ac uación, cun p oxec o cen ado
no aballo de úa na coma ca de San iago de Compos ela. A a és des a
ap oximación p e éndese analiza as necesidades socioeduca i as ás que as
ins i ucións dan espos a, poñendo de ele o as po encialidades da Educación Social.
Logo da e isión bibliog á ica que nos posibili ou e ec ua unha ap oximación
eó ica á cues ión da p os i ución, coñece as di e sas posicións exis en es a ni el
eó ico-no ma i o e achega nos b e emen e á si uación no con ex o español e,
pa icula men e, galego, podemos ap ecia que son es as en idades que se axus an
ao pe il que nos in e esa na in es igación. Pa a achega se á ealidade da in e ención
nas di e sas en idades ecolleuse in o mación a a és das p o esionais esponsables
18
do aballo de úa en cada unha das ins i ucións. Pa a iso, op ouse po emp ega unha
me odoloxía cuali a i a na que se conside ou opo uno o uso da en e is a
semies uc u ada como p incipal mé odo de ecollida de in o mación, xa que pe mi e
acou a o campo de es udo e polo an o, a in o mación que se desexa ob e .
O uso des e ins umen o equi iu dun aballo de plani icación p e io, onde se
deseñou un guión no que se de e minou a in o mación que se p e endía ecolle en 29
p egun as abe as o ganizadas en di e en es bloques de con ido. Os bloques aos que
se ai e e encia son: da os pe soais (3 p egun as), cues ións sob e a ins i ución (7
p egun as), cues ións sob e o p og ama que se p e ende analiza (7 p egun as),
cues ións sob e p os i ución (4 p egun as), cues ións sob e p os i ución e educación (4
p egun as), cues ións sob e polí ica (3 p egun as) e un úl imo apa ado onde as
pe soas en e is adas pode án apo a obse acións que conside en de ele ancia (1
p egun a). A en e is a elabo ada oi ealizada á o alidade das pe soas pa icipan es.
Ademais da in o mación que se ecolleu median e a ealización das en e is as,
i é onse en con a ou os elemen os pa a a ecollida de da os, como a documen ación
achegada unha ez inalizada a en e is a nas es ins i ucións. Ob i é onse da os
sob e o núme o de in e encións no exe cicio do ano an e io (2017), núme o de
pe soas a endidas po sexo biolóxico (2017), nacionalidade das pe soas a endidas
(2017) e i ine a ios ealizados no aballo de úa. Alén do sinalado, í ose a
opo unidade de coñece o ipo de base de da os es a ís ica das in e encións do ano
2017 en E1 e E3, siglas que emp ega emos pa a non eco e con inuadamen e aos
nomes das en idades pa icipan es, E1: Vagalume, E2: Fa axa e E3: Médicos do
Mundo.
6.1 Pa icipan es e poboación
O ámbi o xeog á ico seleccionado pa a o desen ol emen o do es udo oi a coma ca de
San iago de Compos ela. Es ableceuse como disc iminan e pa a a selección das
en idades pa icipan es o ei o de que con asen cun p oxec o de “ aballo de úa” e que
o desen ol esen no ci ado con ex o, o que deu como esul ado es en idades galegas:
Vagalume, Fa axa e Médicos do Mundo. Pa a a ecollida de in o mación decidiuse
con ac a coas p o esionais esponsables do “ aballo de úa” que se desen ol e
den o das o ganizacións, sendo así 4 mulle es: 2 aballado as de Vagalume ( e
Anexo II), 1 de Fa axa ( e Anexo III) e 1 de Médicos do Mundo ( e Anexo IV).
19
Táboa 2: ecollida de in o mación po en idade
Asociación/En idade
Nº en e is adas
Técnica
Fo ma o
E1
2 *
*T1- T aballado a 1.
*T2- T aballado a 2.
En e is a
semies uc u ada.
Audio 49:10´
E2
1
En e is a
semies uc u ada.
Audio 35:53´
E3
1
En e is a
semies uc u ada.
Audio 32:31´
Fon e: elabo ación p opia.
6.2 Análise da in o mación
Pa a ealiza unha análise en p o undidade dos da os ob idos a a és das dis in as
en e is as ealizadas ás p o esionais seguí onse os seguin es pasos:
1. Ob ención da in o mación: a a és da ealización das en e is as e da
g a ación das mesmas, semp e ob endo o consen imen o das
en e is adas e endo en con a a con idencialidade coa que debe an
a a se os da os ecibidos.
2. T ansc ición da in o mación: íxose unha cap u a da in o mación ecibida a
a és do sopo e do o ma o de g a ación de son. Conside ouse opo uno
ansc ibi a in o mación no mesmo exis o que se ecolleu pa a non
e xi e sa a in o mación (as en e is as de E2 e E3 es án exis adas en
lingua española).
3. Codi icación da in o mación: a a és da ca ego ización e da elabo ación
dunha áboa con í ems que pe mi a isualiza e a opa con acilidade a
in o mación.
20
Táboa 3: codi icación e ca ego ización da in o mación
Ca ego ía
Codi icación
De inición
E idencia
F ecuencia
Ca ac e ís icas
pe soas
en e is adas.
CC.P.
Es udos, expe iencia e
mo i acións.
Di e sas.
3
Ca ac e ís icas
ins i ucións.
CC.I.
Nacemen o, inalidade,
p oxec os e ac i idades.
Di e sas.
4
T aballo de úa
T.R.
O ixe, p incipios básicos
de in e ención,
ac uacións e inalidade.
Semellan es en e
E1 e E2 con
ma ices con
espec o a E3.
4
Demandas ás
ins i ucións.
D.I.
Demandas das pe soas
en p os i ución
ecollidas polas
ins i ucións.
Cen adas en
aspec os labo ais,
xudiciais e
sani a ios.
1
Realidade das
in e encións.
RE.I.
Realidade que se
a opan nas
in e encións en clubs,
pisos e úa e
mo i acións das
pe soas pa a exe ce a
p os i ución.
Fálase de
ealidades (non so
hai unha) e cambia
con espec o ao
con ex o (club, piso
ou úa).
As “mo i acións”
son a al a de
opo unidades, de
ecu sos e a al a
de emp ego.
3
Es igmas ca a a
p os i ución
E.P.
Es igmas da sociedade
asociados á
p os i ución.
Iden i icados an o
na sociedade en
xe al como no
unciona iado e nos
aballado es e
aballado as do
eido social.
1
Polí icas en
elación á
p os i ución
PP.P.
Pos u a ins i ucional con
espec o a p os i ución,
pos u a das
adminis acións e
ecu sos.
Pos u a
abolicionis a po
pa e das
ins i ucións, c enza
da necesidade de
lexislación en
p os i ución e
queixa na
escaseza de
ecu sos.
4
Cues ións a
mello a nas
in e encións
C.M.I
P eocupacións das
aballado as nas
in e encións
ealizadas.
Os ecu sos
ecibidos po pa e
das
adminis acións
2
Cues ións a
esal a das
in e encións
C.R.I
Ca ac e ís icas das
ac uacións/in e encións
a des aca .
A expe iencia das
en idades, o
achegamen o aos
luga es onde se
desen ol e a
2
27
Es ado ga da in e eses na exis encia da p os i ución debido a que supón “unha on e
de ing esos desmesu ada” [E3].
Ca ego ía C.M.I., cues ións a mello a nas in e encións:
No que espec a ás cues ións suscep ibles de mello a nas in e encións, exis e
unha cla a di isión na isión que se en, nas di e en es o ganizacións en e is adas,
dos pun os ebles dos p oxec os e das in e encións. Po unha banda, E1 cén ase na
ac uación o ganiza i a pa a a mello a da acción xa que ma can o obxec i o en
consegui en a a un maio núme o de pisos que é onde se concen a a maio pa e
do exe cicio da p os i ución. Pola ou a, E2 e E3 acusan da debilidade das
in e encións á insu iciencia de ecu sos que non pe mi en chega a un maio núme o
de pe soas.
Ca ego ía C.R.I., cues ións a esal a das in e encións:
A o alidade das en idades coinciden en que un dos pun os o es das ac uacións
que desen ol en no plano ins i ucional é o achegamen o á ealidade que i en as
mulle es, é dici , o ei o de acudi ás con o nas onde elas exe cen e coñecelas alí, o
que lles le a a e un “ a o ho izon al” [E3]. Ademais dis o, E1 e E3 esal an como algo
posi i o a mul idisciplina iedade dos equipos de in e ención e, igualmen e, E1 o ei o
de o ma pa e “dunha ampla ede de en idades especialis as na cues ión”.
Ca ego ía ED.P., educación como o ma de in e ención na p os i ución:
A educación “é un dos únicos pun os de is a onde pode habe unha abo daxe
eal” da p os i ución, a i ma T2 de E1. Todas coinciden na educación en igualdade
ans e sal como e amen a de in e ención na p oblemá ica da p os i ución xa que
es a -a p os i ución- es á elacionada coa “ iolencia machis a, a desigualdade de
xéne o e a iolencia exe cida con a as mulle es” [E1]. Polo an o, en éndese que, sen
unha educación in eg al en igualdade non se á posible ace on e á p os i ución.
Á educación en igualdade, E3 engade a “educación a ec i o-sexual” que inci e a
e lexiona sob e o consumo da p os i ución. Ademais dis o, E2 a i ma que a educación
en igualdade e a ec i o-sexual da que se én alando, amén debe á incluí ás pe soas
que aballan no ámbi o social xa que, en moi as delas aínda pe du an es igmas,
es e eo ipos e p exuízos con espec o á p os i ución.
É po es a concepción da educación como pa e necesa ia da in e ención en

28
p os i ución que odas as en idades coas que se aballou conside an que as súas
ac uacións pa en dunha isión educa i a. A í mase ademais dende E3 que non se
a opan con se ias limi acións educa i as e, en E1 mani es an que is o si oco e po que
aballan cun colec i o moi especí ico pa a o que ningunha i ulación o ma. Pa a elas
non só alamos da p oblemá ica da p os i ución cando nos e e imos ao ámbi o, senón
que apa ecen ou as como a inmig ación, a pob eza, a ulne abilidade, o isco de
exclusión ou as d ogodependencias.
E2 e E3 a i man que debe exis i unha elación di ec a en e a in e ención no
ámbi o da p os i ución e a Educación Social e, como consecuencia, cos/as
p o esionais da Educación Social. Man eñen unhas pos u as i mes con espec o á
necesidade des es e des as p o esionais no ámbi o a i mando que son p imo diais á
ho a de in e i coa p os i ución e undamen ais, segundo E3, pa a “uni a p os i ución
coa educación”.
E3 en ende como in e esan e a posibilidade de que sexan os p opios educado es e
educado as sociais os que asuman o papel de p o esionais especialis as en educación
a ec i o-sexual e en igualdade con nenos e nenas.
A pos u a de E1 nes a cues ión a ía con espec o ás ou as ins i ucións pos o que
es ima que a ocación, nes e caso, supe ponse á i ulación que a p o esional ou o
p o esional posúa. A impo ancia pa a elas es á en es ablece unha elación ho izon al
coas mulle es, onde se desdibuxe a p o esión e apa eza a pe soa que es á de ás do
aballado ou aballado a.
Ca ego ía R.I., ecollida de in o mación:
E2 e E3 a i man e un “es adillo”
6
onde ecollen da os das mulle es que a enden e
os posibles ma e iais que se en egan, men es que E1 non o conside a “adecuado”,
sal aga dando excepcións. Así e odo, es a úl ima, ecolle da os de xei o “in o mal”
( e Anexo II) pa a pode da espos a ás solici udes. Ademais, a i man E1 e E3 que
es es da os lles se en pa a pode iden i ica no as edes o ganizadas de p os i ución:
“imaxína e, pois an es non íamos a ningunha pa aguaia e es e ano, de epen e,
emos a sesen a, que pasa aquí?, é un e móme o da ealidade que emos” [E3].
6
Plan illa que emp egan as en idades pa a a ecollida de in o mación nas in e encións.
29
A con inuación mós ase o ipo de da os que ecolle cada en idade nas
in e encións:
Táboa 4: da os que ecolle cada en idade.
En idade
E1
E2
E3
Recollida de
in o mación
“In o mal” despois
da in e ención.
Es adillo du an e a
in e ención.
Es adillo du an e a
in e ención.
Da os ecollidos
(í ems)
- Iden i icación.
- Luga e nome do
si io (club/piso).
- Nacionalidade.
- Localidade ou
u a.
- Idade
ap oximada.
- Bolsas de
p ese a i os
(uds.)
- Comen a ios.
- Da a de
con ac o.
INTERVENCIÓN:
- Da a in e ención.
- Axen e.
- Nome.
- Di ección.
- In e ención e mo i o.
- Con ac o.
- A aliación da acollida.
- P o incia.
-Telé ono.
MULLERES:
- Nº de mulle es, de
ansexuais e de homes.
- Nacionalidades.
- Idades.
- Nº de consul as
(sani a ias, sociais e
xu ídicas).
EXERCICIO:
- Pago pola es ancia
dia ia e que inclúe.
- Pago p aza.
- Pago pase ó clien e.
- %/€ po pase ó club.
- Nº pases po día.
- Días de máis pases.
- Ho as de máis pases.
- P ezo copas e % local.
- Consumo d ogas.
- Tipos de mul as.
- Í ems pa a os indicios
de a a.
OBSERVACIÓNS.
- Nome.
- P ocedencia.
- Da a de
nacemen o.
- Ma e ial que se lle
en ega.
- Í ems pa a indicios
de a a.
Fon e: elabo ación p opia.
A análise dos da os achegados despois das en e is as ás di e en es
o ganizacións, undamen an un da o que iña apo ando an e io men e APRAMP no
ano 2005 onde a i maba que a maio ía das pe soas que exe cen a p os i ución son
30
mulle es. As asociacións en e is adas achega on os seguin es da os ecollidos nas
in e encións do aballo de úa na comunidade galega segundo o sexo biolóxico da
pe soa:
Táboa 5: pe soas a endidas nas di e en es en idades ano 2017 (di isión po
sexo).
Asociación
Pe soas a endidas
To al
in e encións
aballo de úa
en Galicia.
Mulle
Home
Mulle
ansexual (X)
Home
ansexual (Y)
E1
Non hai da os es a ís icos xa que non hai ecollida
sis emá ica de in o mación nas in e encións. Os homes cis
e ans de í anse a ou os ecu sos (non hai nº signi ica i o).
550/600 (da os
ap oximados)
E2
Non se eciben os da os desglosados an es da clausu a
des a in es igación. A ins i ución a i ma que o 90% das
pe soas a endidas son mulle es cis, o que achega ía a ci a
a 1900 de 2107 o ais.
2107
E3
651
43
31
2
727
Fon e: elabo ación p opia.
O o al de a encións ealizadas a ía dunha o ganización a ou a segundo o país
de pe enza da pe soa pe o odas coinciden en que a maio ía das mulle es a endidas
p o eñen de países onde hai con li os e p oblemas sociais e económicos,
p edominando as nacionalidades de países la inos (B asil, Colombia, República
Dominicana e Venezuela), países do les e de Eu opa (onde des aca Rumanía), e da
Á ica Subsaxa iana (Nixe ia). En E2, España é o segundo país de pe enza po
núme o de in e encións ealizadas.
31
Figu a 4: a encións en E1 segundo a nacionalidade.
Fon e: elabo ación p opia.
Figu a 5: a ención en E2 segundo a nacionalidade.
Fon e: elabo ación p opia.
Figu a 6: a ención en E3 segundo a nacionalidade.
Fon e: elabo ación p opia.
8. CONCLUSIÓNS:
Unha ez ealizado o pe co ido eó ico, posibili ado a pa i da e isión
bibliog á ica a edo do obxec o de es udo e, igualmen e, e ec uada a análise indi idual
e compa ada de cada unha das en e is as ealizadas, alo amos que es amos en
BRASIL
COLOMBIA
R. DOMINICANA
VENEZUELA
NIXERIA
BRASIL
ESPAÑA
RUMANÍA
R. DOMINICANA
NIXERIA
BRASIL
COLOMBIA
R. DOMINICANA
ESPAÑA
RUMANÍA
32
condicións de p ocede a p esen a as conclusións de i adas da elabo ación des e
aballo.
Somos conscien es da eno me complexidade que adica na emá ica abo dada,
mais só p e endemos con es e T aballo Final de G ao, ealiza unha achega que nos
pe mi a a onda no coñecemen o dunha ealidade que aínda nes es días pe manece
ocul a, coa on ade de pode amplia es a indagación en posibles p oxec os u u os.
Nes e sen ido, alo amos que a p opia elabo ación do aballo pe mi iunos oma
consciencia dos balei os e lagoas que ican en o no á p os i ución e, polo an o, á
li e a u a e in es igacións que podemos a opa sob e a emá ica. Somos conscien es
de que es a cues ión supuxo unha limi ación undamen almen e á ho a de p ocu a
in o mación pa a p ocede na elabo ación des e in o me.
A pesa es de que nes e es udo se ai e e encia e se abo da eo icamen e a
p os i ución dun modo global, é impo an e poñe de ele o que is o dis a en boa
medida da ealidade. Pois na p os i ución, ao igual que nou os ámbi os de
in e ención, as pe soas que se inclúen baixo esa mesma denominación, non son
iguais, non i en a mesma ealidade, non eñen as mesmas i encias e expe iencias,
non eñen os mesmos obxec i os ou me as e, como consecuencia, son indi iduos
pa icula es, cunhas necesidades e unhas ca ac e ís icas especí icas. T á ase, pois,
dunha ealidade mul idisciplina , mul icausal e mul i a ial que se ecolle de o ma
singula pa a podela abo da de xei o ín eg o na in es igación.
En e os aspec os undamen ais que se poñen de ele o logo da elabo ación da
pa e eó ica des e in o me, podemos des aca :
- A p os i ución é un enómeno que se cons i úe nun ma co social pa ia cal, onde o
neolibe alismo económico en un in e ese especial, ea i mándose así como unha
o ma de esc a i ude con empo ánea.
- A p os i ución a ópase ma cada polo xéne o e polo luga de p ocedencia, pois case a
o alidade das pe soas que se encon an en p os i ución son mulle es que p o eñen de
países onde hai ausencia de opo unidades e al a de ecu sos pa a pode sob e i i .
- En España a p os i ución xe a ele adas can idades de diñei o que se enma can no
“me cado neg o”, pos o que i e nunha si uación no ma i a e xu ídica “alegal”.
- Exis en di e en es posicionamen os polí icos con espec o a es a cues ión, os cales
se poden encad a en dúas isións: economicis a e eminis a. Na economicis a
a opa íamos os modelos eglamen a is a e p ohibicionis a, men es que na eminis a

33
si ua íanse o egulacionis a e o abolicionis a.
- A p os i ución en cabida den o da Educación Social como un ámbi o de in e ención
pos o que, en e ou os ac o es, implica a pe soas que i en si uacións de
ulne abilidade, exclusión, ma xinación e es igma ización social.
Con odo is o, alo amos de g ande in e ese no noso aballo a posibilidade de
en e is a ás p o esionais que desen ol en o seu labo p o esional nas es en idades
que, no e i o io galego, se cen an no aballo en con ex os de p os i ución e,
pa icula men e, no aballo de úa. A pa i das en e is as ealizadas, podemos poñe
de ele o as seguin es cues ións:
- Todas as ins i ucións pa icipan es do es udo nace on cunha in encionalidade
asis encialis a, a pesa es de que a súa e olución e lic e a con inuidade ca a unha liña
de a ención in eg al ás mulle es en p os i ución.
- A inalidade de le a a cabo o aballo de úa supón, nas es ins i ucións, ealiza un
achegamen o ás mulle es en p os i ución, ás que non se pode e acceso a a és
dou a ía.
- As demandas que as mulle es an ás ins i ucións poden si ua se en dous momen os
di e en es: o p imei o es a ía elacionado con cues ións sani a ias e, o segundo coa
búsqueda de emp ego.
- As mo i acións das mulle es pa a exe ce a p os i ución es án in insecamen e
ligadas á ealidade dos seus con ex os onde des acan, p incipalmen e, a ausencia de
opo unidades labo ais e, polo an o, económicas; así como a al a dunha ede de
apoio social e amilia . Is o ese e lic ido na análise das ci as po nacionalidade, nas
cales se pode a isba con cla idade a p ocedencia de países cun al o índice de
con lic os polí icos, económicos e sociais.
- Non exis e unha implicación polí ica po pa e da Adminis ación en can o á
p os i ución, xa que é unha cues ión a a és da cal non se log a xe a un deba e en
p o undidade e, polo an o, non se no ma i iza. O Es ado ampouco achega ecu sos
su icien es ás en idades pa a o desempeño do seu labo nes e ámbi o.
- A Educación cons i úe o pun o máis o e dende o que abo da a p os i ución xa que,
E1, E2 e E3 conside an que é a o ma e icaz de chega á abolición.
En can o ás conclusións ex aídas unha ez ema ada a análise da
in es igación podemos a i ma que houbo unha consecución eal dos obxec i os
p opos os pa a a mesma, onde o obxec i o p incipal pasaba po coñece a
34
in e ención p o esional no ámbi o da p os i ución e, especi icamen e, a onda no
coñecemen o da in e ención socioeduca i a de di e en es en idades da con o na
galega que desen ol en as súas ac uacións en San iago de Compos ela. Así mesmo,
p e endíase poñe de ele o as po encialidades e posibilidades da Educación Social
nas ci adas in e encións, aspec o que alo amos como sa is ei o ao coñece máis en
p o undidade as ac uacións que se ealizan e o pun o de is a das pe soas
esponsables das mesmas a ce ca da cues ión.
Camiña ca a o log o dos obxec i os p e iamen e es ablecidos pe mi u
ap oxima nos á ealidade de aballo das es en idades galegas que desen ol en o
seu “ aballo de úa” na coma ca de San iago de Compos ela, ademais de con apoñe
di e en es pe spec i as sob e aquilo que se dá nas in e encións nos con ex os de
p os i ución ex aendo conclusións sob e as mesmas. Chegado es e pun o, podemos
a i ma que o “ aballo de úa” esul a en p oxec os que poden conside a se de
ca ác e asis encialis a na súa concepción, debido a que hai unha ma cada ausencia
de ac uacións socioeduca i as no desen ol emen o dos mesmos, o que se aduce na
ca encia de esul ados cuali a i os nes e plano a cu o p azo. Son as p opias
en idades pa icipan es na in es igación as que a i man que es e p oxec o an só é
álido pa a un achegamen o inicial ás mulle es que, pos e io men e, pode le a ou non
a unha ac uación in eg al. O que se lle acusa, polo an o, a es a in e ención é a
ausencia de in encionalidade educa i a, o que pode es a ma cado pola al a de
ecu sos das ins i ucións e unha excesi a concepción pa e nalis a das ac uacións.
Aínda endo en con a o seu ca ác e asis encial, cons i úe un labo undamen al no
aballo das en idades pa a ap oxima se aos con ex os de p os i ución, coñece as
ealidades e ás pe soas que nelas se a opan.
Pa a inaliza e endo en con a as oces de expe as e expe os, ecollidas no
cua o epíg a e des e documen o, e as en e is as a p o esionais que aballan no
ámbi o, podemos a i ma que a p os i ución é un campo de aballo onde exis e a
posibilidade de in e ención dende a Educación Social, pe o no que os/as p o esionais
debe án p es a unha especial a ención, pos o que se a a dun campo de aballo moi
especí ico e onde xogan mul iplicidade de casuís icas como a inmig ación, a
ansexualidade, a d ogodependencia, as si uacións legais i egula es e a a a con ins
de explo ación sexual, en e ou as. Ademais, equi e dun amplo aballo p e io que
incida na e o mulación dos es igmas, es e eo ipos e p exuízos pa a e i a in e i
35
dende esa óp ica e pode así ealiza accións inclusi as, in eg ado as e, polo an o,
e ec i as. Pa a alcanza is o, en e ou as cousas, alo ase de in e ese que se puidese
inco po a na i ulación unha o mación ans e sal en cues ións de xéne o e
eminis as, onde se abo den emas como a p os i ución, a iolencia de xéne o ou a
eminización da pob eza. Que se aballe dende unha pe spec i a ac ualizada e
con empo ánea aos p oblemas e di icul ades coe áneos, onde a p eocupación se
cen e en desmon a es e eo ipos, p exuízos e mi os a edo das ci adas cues ións, se
o me en p ol da igualdade de xéne o, se po encie a au onomía das mulle es e, en
especial, das mulle es en con ex os de pob eza, exclusión e ma xinalidade.
Ademais, se á de ele ancia, ela po que sexan as p opias mulle es quenes
omen decisións sob e as súas idas e sob e os seus co pos e que nos deba es que
se xe en, especialmen e, a edo da p os i ución, se eña en con a a oz das que
exe cen. É impo an e, amén, que non se p o ese dende un sen imen o pa e nalis a e
dende unha posición acomodada eó ica, senón dende o coñecemen o, a ce canía, a
so o idade e a indi idualización das ac uacións.
36
BIBLIOGRAFÍA
Ayus e, A. e Payá, M. (2014). La elación educa i a con muje es en con ex os de
p os i ución: La dimensión pedagógica de la in e ención. Educación XX1, 17
(1), 289-308. doi: 10.5944/educxx1.17.1.10715.
Ayus e, A., Gijón, M., Payá, M. e Rubio, L. (2013). P ác icas de Educación Social en
en o nos de p os i ución: ánsi os hacia la au onomía y el econocimien o. En
S. To ío, O. Ga cía, J.V. Peña y C. Fe nández. (coo ds). C isis Social y el
Es ado de Bienes a : las espues as de la Pedagogía Social (pp. 38-44).
O iedo, Ediciones de la Uni e sidad de O iedo.
APRAMP (Asociación pa a a P e ención, Reinse ción e A ención da Mulle
P os i uída). (2005). La p os i ución cla es básicas pa a e lexiona sob e un
p oblema. APRAMP: Fundación Muje es.
APRAMP (Asociación pa a a P e ención, Reinse ción e A ención da Mulle
P os i uída). (2011). La a a con ines de explo ación sexual. APRAMP.
Bas, E. (2014). Educación Social y Géne o. P esen ación. Pedagogía Social. Re is a
In e uni e si a ia (23), 13-20. Doi: 10.7179/PSRI_2014.23.01.
Bindman, J. (2004). T abajado as/es del sexo, condiciones labo ales y de echos
humanos: p oblemas ' ípicos' y p o ección 'a ípica'. En R. Osbo ne (ed.),
T abajado @s del sexo. De echos, mig aciones y á ico en el siglo XXI, 99-111.
Ba celona: Bella e a.
Ca ide, J. A. (2004). ¿Qué añade lo “Social” al sus an i o “Pedagogía”?. Pedagogía
Social. Re is a In e uni e si a ia, 11, 55-85.
CATWLAC (Coalición Rexional con a o T á ico de Mulle es e Nenas en Amé ica La ina
e o Ca ibe). (19 de ma zo de 2014). 18 mi os sob e la p os i ución [en ada
blog]. Recupe ado de
h p://www.ca wlac.o g/es/2014/03/19/18-mi os-sob e-la-p os i ucion/
Comisión Mix a de los De echos de la Muje y de la Igualdad de Opo unidades.
(2007). In o me de la ponencia sob e la p os i ución en nues o país (154/9).
Co es Gene ales, Cong eso de los Dipu ados, España.
Delgado, C. e Gu ié ez, A. (2012). P os i ución: no as pa a un análisis psicosocial. De
la coacción al consen imien o. En Á. Figue uelo, M. Del Pozo e M. León,
Igualdad: Re os pa a el siglo XXI, 39-58. San iago de Compos ela: Anda i a.
4
pode le a a cabo un p oxec o pe soal de ca a á au onomía.
Que ac i idades ealizan no día a día?
T2: o aballo das educado as adoi a se bas an e mul idisciplina , mul idimensional e
mul i a e a, en onces as ac i idades nosas an dende que ambas o mamos pa e do
aballo de úa, de sensibilización, acemos o que en que e coa pa e de
aseso amen o social inculado ao cen o de día e xes iona o piso de acollida e
acemos acompañamen os ísicos, seguimen os de p oxec os pe soais. A pa e da
Adminis ación, con ou os ecu sos, con ou as en idades e incluso as dúas somos
écnicas de p oxec os le ando sub encións an o de ámbi o Es a al como
Au onómicos.
Que aspec os pode ía des aca elacionados coa ealidade que se a opan nas
in e encións?
T1: o achegamen o ás mulle es no luga no que es án exe cendo a p os i ución, iso
nos ai e un p i ilexio que é o con ac o máis di ec o e máis p óximo aos luga es onde
elas adoi an es a habi ualmen e, o cal amén xe a un espazo de con ianza e ape u a
á ho a de ala con elas.
T2: e a opo unidade de es a nesa ealidade, de o ma pa e dela. Po que ao inal
dámonos con a de que aballamos con mulle es e con pe soas que a única di e encia
en e elas e nós é, nese momen o, o si io onde nacemos. Temos un ace camen o máis
po en e an o ás mulle es como á ealidade.
T1: cando o es de ca a a ou os p o esionais que es án aballando aquí, c eo que si
que hai unha ba ei a que nós ompemos polo ei o de es a con elas aí. Non emos
que ala nada, non emos que acla a nada despois, po que xa as imos no luga e
pa a elas supón amén cae un pouco esa ba ei a que pode exis i .
T2: a c eación do ínculo de con ianza con ela e comigo, no momen o no que ab imos
a po a aquí, nós xa non somos descoñecidas ás que lle eñan que da moi as
explicacións senón que xa se pasou esa pa e. Iso acili a despois as in e encións a
odos os ni eis.
T1: o ei o de en a nos clubs pe mi e no maliza a si uación aínda que son espazos
es años e peculia es po que nós xa as emos alí. Po iso é máis ácil despois o
achegamen o e moi as eces eñen máis lazos con nós que igual con calque a ou a
p o esional que é máis dis an e po que a elación é di e en e.
T2: po dici algo nega i o ou c í ico, nas nosas in e encións ou no noso con ac o

5
di ec o coas mulle es, si que nos a opamos que odas eñen unha expe iencia p e ia
con ou os p o esionais do eido social nega i a po que hai p o esionais que eñen
p exuízos e p exúzganas e c ea on unha ba ei a de ca a a que in e eñan ou os
p o esionais. Hai pe soas pouco sensibilizadas ou que é un ema pouco coñecido e
es án pouco o mados, o que ai que eñan p exuízos e es e eo ipos como o es o da
sociedade.
T1: que Vagalume sexa un p og ama adicado ao aballo exclusi amen e con
p os i ución acili a que elas exan es e si io como un luga segu o, non hai que
esconde se nin disimula de nada, é o seu luga , é o seu si io. Iso aló ano e
e balízano moi as eces cando chegan aquí. Non eñen que es a disimulando nin
ocul ando nada.
Exis e unha pos u a uní oca po pa e da Ins i ución en elación á ealidade da
p os i ución?
T1: hai unha pequena di e encia en e a cong egación Obla a e Cá i as diocesana. A
cong egación Obla a en asumida na súa ideoloxía e na súa o ma de e á mulle
como algo no mal e algo que o ma pa e do seu o ixe, aballa coa mulle en
con ex os de p os i ución. Non hai ese p exuízo inicial. Cá i as engloba un mundo máis
g ande, que aballa con xen e de dis in o ipo, men es que as Obla as semp e
aballa on coa mulle en exclusión e a mulle en p os i ución. Nós aballamos con
bas an e libe dade polo ei o de que a xen e, ás eces, pode e p exuízos en elación
á Ig exa e P os i ución e nós non imos de ig exa, senón que somos p o esionais.
Conside amos que somos a o unadas po que non emos ningún ipo de eco e ou
censu a á ho a de aballa con elas.
Á mulle non se lle p egun a nin de que elixión é, nin de se é abolicionis a,
eglamen a is a,.. Aquí en a calque a mulle e a éndese calque a demanda.
Tan o Obla as como Cá i as Diocesana, se se eñen que decan a po algunha das
pos u as se ía a abolicionis a.
Que pun os o es des aca ía de Vagalume? Que cues ións conside a que
pode ían se mello ables?
T2: os pun os o es: expe iencia dila ada nos anos, que o ma pa e dunha ede moi
ampla de en idades especialis as no ema e o equipo mul idisciplina que compón o
p og ama.
T1: a acollida, aínda que pode sona a oco, signi ica acolle de o ma incondicional,
6
sen ningún ipo de p exuízo, independen emen e das decisións da mulle , acompañala
en odo momen o. Sabendo que incluso que a súa en ada non en po que se
de ini i a, senón que pode en a e saí un mon ón de eces.
2. P og ama: cen ándonos no p oxec o de úa.
Cales son os p incipios básicos da in e ención no P oxec o de úa?
T2: o achegamen o aos luga es sen ningún ipo de p exuízo, a ención di ec a, con ac o
di ec o coas mulle es, espe o e achega a in o mación sociosani a ia básica.
T1: pe mi e coñece as súas demandas en odos os momen os que cambian
con inuamen e. A ealidade da p os i ución é cambian e, non é igual en odas as
pa es. Non é o mesmo un club que ou o. O pe il das mulle es amén cambia polo
que se a a de es a pe manen emen e ale a pa a pode coñece esas demandas.
Cales son as ac uacións que desen ol en na in e ención?
T2: chegamos aos luga es onde se exe ce a p os i ución, que poden se clubs ou
pisos. No caso da úa, é algo esidual, de ei o en San iago so hai unha mulle . Cando
chegamos p esen ámonos, dicimos de onde imos, epa imos ma e ial p o ilác ico,
onde ai incluída unha a xe a cos se izos. É moi sin é ico odo, cos se izos que
o ece Vagalume, po que a eces non es opo unidade de ala ga e na explicación,
así que pa a que poidan queda co con ac o. Se hai opo unidade e emos un espazo
xei oso pa a es a alando, si que explicamos un pouco máis que é o p og ama
Vagalume e que se izos o ece.
En moi os casos á ase de escoi a ac i a, simplemen e e unha con e sa e saímos da
so o idade co iá. Chegamos, emos unha con e sa, p egun ámoslle que al es án.
Moi as xa son mulle es que coñecemos e ou a son no as pe o, undamen almen e, a
ni el de in e ención é iso, le a o ma e ial p o ilác ico como unha escusa pa a da
in o mación do p og ama e que saiban que es amos aí pa a que poidan acudi cando
p ecisen.
T1: que elas sin an que Vagalume ai se un luga de e e encia pa a elas no momen o
no que necesi en calque a cousa.
Cal é a inalidade do desen ol emen o des e p oxec o?
T1: achega lle á mulle in o mación sociosani a ia e ma e ial p o ilác ico, que é unha
desculpa pa a pode en a . Achega lles in o mación, sob e odo, po que es amos a
ala dun colec i o, maio i a iamen e, inmig an e, moi as eces en si uación i egula ,
7
que descoñecen cales son os seus de ei os e a ealidade máis p óxima que a odea,
dende a cidade a a onde poden acudi , que eñen que ace pa a pode e asis encia
sani a ia, como poden poñe se en con ac o con algún ecu so. Ese ipo de cousas que
o ei o de que es ean en clubs, o illamen o que eñen, po es a si uados en luga es de
ca e e a, lonxe das cidades, é unha manei a de ap oxima lles á ealidade social e do
seu en o no.
T2: é a a e ia p incipal que nu e odo o que en que e con odo o es o de
in e encións e p oxec os de Vagalume. Sen ese p imei o con ac o, sen ese
achegamen o, á po a de Vagalume a San iago é di ícil que chegue unha mulle que
es á nun club illado a 60 quilóme os. Ac úa como p imei o con ac o e como o
ca alizado que ai que cheguen aquí. É un aballo de ondo que ai que mulle es que
nós podemos e es e p óximo xo es -día no que se ealiza o aballo de úa- non
p ecisa nese momen o algo pe o a ópas e con que a mulle de alí a seis meses ou un
ano apa ece coa a xe a e di “dixés edes que se nalgún momen o necesi aba algo
podía con a con ós e hoxe necesi o algo”. A inalidade é que saiban que exis e
Vagalume e que sexa e e encia, que saiban que es amos e que somos pa a elas.
Como nace?
T1: pola necesidade que había de achega se aos luga es onde as mulle es es aban xa
que, nun p incipio, cando nacen es es p oxec os hai que i a busca ás mulle es a
onde es án po que di icilmen e elas se an a achega . Naceu ai ca o ce ou quince
anos. Os p imei os anos o on g azas a unha sub ención, con a ouse a unha mulle
que es i e a exe cendo a p os i ución como mediado a pa a que acompañase ás
educado as de en ón aos clubs de p os i ución, xa que e a di ícil a en ada naquel
momen o. A mediado a e a a que posibili aba achega se ás mulle es, an o a ni el de
descon ianza, e unha ca a dunha pe soa que es i o en p os i ución e que es aba no
ou o lado posibili aba esa comunicación e achegamen o.
Empezouse pouco a pouco, cos clubs da coma ca de San iago e hoxe en día es amos
en ando, ap oximadamen e, en 30 clubs e en 30 pisos ou máis, cando daquela non se
acían pisos. É sob e odo polo es igma que ae a p os i ución que impide que moi as
mulle es acudan a se icios sociais ou a calque a ipo de ecu so ou ONG po que
pensan que non an a se a adas ben ou que non se lles ai axuda . Ese p imei o
enganche e a i a onde elas es aban e así oi como comezou.
8
Como é a ealidade que se a opan nes as in e encións?
T2: eu ala ía de ealidades po que c eo que ala dunha única ealidade nos pode
le a a un concep o da p os i ución almodo a iano o al, de desen eno, di e sión ou
dos mac o clubs que emos nos p og amas que saen na ele, que exis en, pe o non é
o caso nin de Galicia nin da con o na de San iago.
As ealidades dependen moi o, po que hai clubs de moi os ipos e di e en es manei as,
o que si que nos a opamos son mulle es en si uación de ulne abilidade, de o ixe
es anxei a e con al a de al e na i as.
T1: alamos na sensibilización de que nos clubs emos a imaxe moi o máis pelicule a
ou de eledia io de mulle es con pouca oupa, dun luga escu o, que es án aballando,
o ecendo os seus se izos sexuais e esquecémonos un pouco do que é a ou a
ealidade, que é a que emos nós moi as eces: a soidade, o illamen o, o
descoñecemen o do en o no, de le a poucos días e i de países lonxanos e que de
epen e se a opan unha ealidade cul u al e social moi di e en e. Esa pa e é a que
cos a moi o máis achega á xen e e é a eal. Hai unha pa e de consumo de d ogas, de
alcohol, de non aballa , que pa ece que es án ocupadas in e e ca o ho as e a eces
hai mulle es que es e le an oda unha semana sen ace un peso, sen ace ca os, o
que lle impide incluso pode p og ama a súa ida dunha manei a anquila, po que
non saben se an e ca os pa a pode paga a habi ación, se an e ca os pa a
pode manda . Se hai edadas, a ines abilidade que lles p ocu a o ei o de non e
papeis, de non pode aballa , de non pode exe ce a p os i ución du an e a semana
po que adoi a i a policía, en ón eñen que deixalo pa a a in de semana.
Hai moi as ealidades de ás da p os i ución que a xen e se esquece ou non pensa
nelas. Cando un pasa po un club de ca e e a, den o é un mundo só dido e is e, un
mundo dis in o ao que se ansmi e nos medios de comunicación.
Exis e algún p ocedemen o pa a a ecollida de in o mación ou da os nas
in e encións que ealizan? de que modo se p ocede?/ po que non se ecolle
in o mación?
T2: a in o mación que ecollemos é unha cues ión es a ís ica, se ía ace algo pa ecido
ao da policía indo po aí pedindo pasapo es e documen os no p imei o con ac o que
es con unha mulle que non sabe nin quen es, nin de onde és, nin que as ace con
eles. Iso limi a ía moi ísimo odo o que eña despois e a con ianza que poidas e .
Simplemen e ecollemos: nacionalidade, se é posible e amos de idade, pa a ace nos
unha idea de como e oluciona, po que iso pode ace que muden as demandas. De
9
ei o os nomes danos a que que e e pode se un nome also.
T1: ao con a io que ou as o ganizacións non omamos no a dian e delas, non
le amos un es adillo e cub imos, senón que cando saimos, no coche, acemos a nosa
es a ís ica. Pa a nós supón unha cues ión moi iolen a poñe se a ecolle da os dian e
delas, incluso o elé ono pídeselle cando elas an unha demanda cla a. In en amos non
se in aso as, que dean a in o mación que elas quei an da .
Pun os o es e ebles do p oxec o.
T1: o ei o de que nos pe mi e achega nos á ealidade, a elas e ao con ex o,
o almen e dis in o ao que se ía unha o icina ou calque a ou o luga . Febles: que a
eces non podemos achega nos a odos os si ios que nos gus a ía e da manei a que
nos gus a ía, xa que o aballo do cen o nos impide plani ica e pode achega nos a
máis si ios.
T2: des aca ía a en ada nos pisos, que pa a nós é unha loi a po que é moi o máis
di icul oso po que o p ocedemen o de en ada é dis in o. Teñen que au o iza e cunha
chamada ele ónica, ao inal é unha casa pa icula . No club ao inal en amos e unha
ez que es amos den o é moi o máis ácil. O noso obxec i o é mello a a en ada nos
pisos po que é onde hai máis p os i ución.
P os i ución:
Cales son as p incipais mo i acións das pe soas coas que os edes aballan
pa a dedica se á p os i ución?
T2: c eo que non hai mo i acións senón al a de al e na i as, si uacións de
ulne abilidade, necesidade económica, amilia . De o ixe es anxei a, non é
casualidade que a maio pa e dos países dos que eñen sexan países con
ines abilidade polí ica e social, onde hai ausencia de ecu sos, an o de se icios
sociais como sani a ios e educa i os. Eu ala ía de al a de al e na i as.
T1: so emos que e o mapa do mundo e onde hai si uacións de c ise polí ica, c ise
económica ou humani a ia, de aí p o eñen as mulle es que exe cen p os i ución. En
España non as a opa moi as suecas, danesas ou alemás exe cendo, senón que as
a opa subsaha ianas, da Eu opa do les e, la inoame icanas.
T2: as españolas ou galegas que nos podemos a opa , incluso po uguesas, son
mulle es que es án en si uación de pob eza ou que p o eñen de amilias máis
deses uc u adas, con inculación ás d ogas. Semp e se epi e ese pa ón.

10
Cales son as p incipais demandas a Vagalume po pa e das pe soas que
desen ol en a p os i ución?
T1: segundo o empo que le en en p os i ución. A p imei a se ía a si uación
adminis a i a, a anxa papeis e pode e acceso ao sis ema sani a io, papeis pa a
op a pola esidencia, emas de saúde.
T2: emas de emp ego. Pe o é como esumen elas odo o ema do que alamos de
inse ción social e labo al, o emp ego da ía os medios económicos pa a pode e unha
ida no malizada. Todo o que piden é busca al e na i as pa a pode e ou as
opo unidades.
T1: na maio ía dos casos son p oxec os mig a o ios. O seu p oxec o mig a o io é nun
inicio a p os i ución pa a empeza a paga a débeda da iaxe. Despois, o que buscan é
esa economía que lles pe mi a man e á súa amilia ou paga a débeda que aínda non
ema a on.
Moi as ansi an en e a p os i ución e o aballo some xido ou aballo domés ico e as
demandas son pode saí pe o son conscien es de que a saída non é de hoxe pa a
mañá, senón que son e apas.
Teñen iden i icado algún es igma/es e eo ipo de ca a a p os i ución na
sociedade en xe al?
T2: un non, un cen o. Po moi o que ago a sal a máis á pales a odo o que en que e
con is o, segue habendo es igmas e es e eo ipos como o ema de que son ca os
áciles, que son mulle es de ida aleg e. Incluso hai unha isión asociada á malicia,
das pe soas que exe cen a p os i ución, que pa ece que eñen unha maldade ou que
poden se ap o ei adas. Es e ipo de a gumen os a opámolos nas xo nadas de
sensibilización con pe soas adul as, con pe soas uni e si a ias, con pe soal da
Adminis ación, nas escolas e incluso nos p opios medios, cando se da unha no icia e
as de inen como p os i u as di ec amen e.
P os i ución e educación:
Dende un pun o de is a educa i o, como alo a que se pode ía abo da a
cues ión da p os i ución?
T2: é un dos únicos pun os de is a onde pode habe unha abo daxe eal, an o na
educación o mal como non o mal. Pa imos de que a p os i ución se undamen a en
cues ións de desigualdade de xéne o, en moi o que e coa iolencia machis a e coa
iolencia exe cida con a as mulle es e en moi o que e como nos educan.
11
Nós semp e dicimos que po moi o que haxa cambios nas polí icas, ou que eñan que
e co abolicionismo ou eglamen a ismo, men es non se aballe dende un pun o de
is a educa i o coa sociedade en xe al, di icilmen e se ai pode abo da a cues ión.
T1: o ei o de que nos poidamos achega nos aos cen os educa i os -colexios e
ins i u os- da a moi os apaces un pun o de is a di e en e sob e a p os i ución, ao
humaniza e elas como mulle es e non como obxec os ou p os i u as, a o ece ese
cambio que se supón que en que da a sociedade se en unha base sólida na
educación en igualdade.
Conside an que o aballo que os edes desempeñan na ins i ución pa e dunha
isión educa i a?
T2: si, sob e odo co que en que e coas I más Obla as, que desen ol e on du an e
moi os anos a Pedagoxía Obla a, que é o que undamen a odas as in e encións.
C en necesa ia a exis encia de p o esionais da Educación Social na in e ención
nos con ex os de p os i ución? Que papel conside an que pode ía asumi unha
Educado a Social nes e ámbi o de in e ención?
T1: a pa e educa i a, no máis amplo sen ido da palab a, da ins i ución ou de
Vagalume é unha das pa es undamen ais, po odo o que le amos alado xa: o
achegamen o, coñece á mulle nun ambien e di e en e, po achega nos a elas e non
elas a nós, po asumi esa elación ho izon al. Eu eño cla o que é algo ocacional.
Unha pe soa pode se , a ni el de Educación Social, moi boa es udan e, pode e unhas
cuali icacións es upendas pe o en que e esa pa e de empa ía, ap oximación e
ganas de aballa nes e ema.
T2: o papel que pode ían asumi é o que es amos asumindo. Todo o que en que e
coa pa e máis social, máis educa i a e máis pe soal do p oxec o, que a eces pa ece
o máis inespecí ico pe o que nós conside amos que é o g oso do asun o.
T1: é algo anecdó ico pe o cando lle p egun as a elas polas que aballan aquí, saben
de ini o que é unha psicóloga ou unha a ogada pe o non saben o que somos nós. Iso
c eo que xa de ine o que somos.
T2: A nós chámanos polo nome e a algunhas das nosas compañei as dinlles “la
psicóloga” ou “la a ogada”.
T1: da ese pun o de humanidade e de achegamen o á mulle que non eñen a so e de
e ou os p o esionais. Tamén é o si io no que aballamos. Nós as dúas somos
in aso as da Educación Social, po que ningunha das dúas o es udamos e emos a
12
so e de pode exe ce de ales.
A opan limi acións de ca ác e educa i o no seu desempeño p o esional?
T2: emos moi o po ap ende e po mello a pe o c eo que an o ela como eu emos a
so e de e a opo unidade de iaxa . No caso dela iaxou a ou os p oxec os e ou os
países nos que se desen ol en p oxec os que eñen que e con p os i ución. No meu
caso es i en de coope an e e emos o mación en xéne o en ón hai ei as que
podemos e de o mación básica que iñemos cub indo con o mación pos e io e
especí ica, que nos axuda on moi o máis.
Ás eces á ase de ompe ba ei as e ás eces nunha iaxe coñecendo ou as
ealidades ómpese que no caso de que es eas es udando ca o ce mas e s e quince
posg aos non. Os emas de xéne o e eminis as an moi inculados a como i i es, un
in e ese e mo i acións, que o man pa e de como somos nós aquí den o e alá ó a. A
loi a polos de ei os das mulle es e a loi a eminis a compa ímola aquí den o e alá
ó a, iso é unha an axe.
T1: non somos di e en es aquí que ó a. É ocacional. Cando iniciei o aballo aquí non
sabía o que e a unha educado a, e iden emen e, en min es aba o ma me como al ou
simplemen e enche as ho as. Eu podía es a acendo papeleo e ca o clases de
español e i a pa a adian e pe o non se a a diso, senón de elo a ni el p o esional e
a ni el humano. Temos in e eses pe soais que en iquecen e enchen esas lagunas que
igual iñamos a ni el eó ico pe o que a p ác ica óinolo dando. Temos a so e de
segui ap endendo.
T2: incluso endo o mación especí ica en xéne o e que a miña o mación an e io iña
que e coa educación, aínda que non coa Educación Social, si que me a opei con
limi acións cando cheguei po que é un colec i o moi especí ico, cunhas ca ac e ís icas
moi especí icas e que nas acul ades, no malmen e, den o dun ema, hai un apa ado
que dá ca o nocións básicas.
No meu caso, no mes ado de xéne o pasámolo de la go. A a que es ás aquí e podes
aballa con p o esionais que eñen expe iencia no día a día é onde as ap endendo.
As limi acións son cla as po que aballamos con pe soas e cada unha en
singula idades e é di e en e e cando alamos de p os i ución iso mul iplícase po que
alamos de inmig ación, de ulne abilidade, de isco de exclusión, de
d ogodependencias,... Xún anse casuís icas que moi as eces se dan po sepa ado.
13
T aballan colabo a i amen e con ou as ins i ucións educa i as? Que aspec os
pode ían des aca des a colabo ación?
T2: aballa en ede é p odu i o po que nos complemen amos, colabo amos e iso
e i e di ec amen e no benes a das mulle es e en que eñan unha a ención in eg al
de calidade.
Polí icas:
Valo a que debe ía se o Es ado quen asumise a esponsabilidade nes e ipo de
p oxec os?
T1: nun mundo ideal non debe ía habe o ganizacións especí icas pa a aballa con
mulle es en con ex os de p os i ución e í imas de a a pe o is o é o que hai. Debe ía
se o Es ado, os se icios sociais ou os dis in os ecu sos sociais os que asumisen a
esponsabilidade ou pa e dela pa a in eg a e axuda ás mulle es a saí de
p os i ución con polí icas inclusi as.
T2: o Es ado, a p imei a esponsabilidade que debe ía asumi igual non é nes e ipo de
p oxec os, xa que non debe ían exis i , ao igual que non debe ían exis i as ONG
po que non debe ía habe países nos que a xen e mo ese de ame. A p imei a
esponsabilidade debe ía se a alla odo is o no seu nacemen o, un cambio es u u al.
Non podes lexisla sob e p os i ución, lexisla sob e a educación, a socialización, sob e
como se a a ás mulle es, a odas en xe al. Se pa í amos dun Es ado que se
in oluc a en polí icas sociais a odos os ni eis non chega íamos a que houbese
p os i ución nin iolencia machis a. A esponsabilidade é es u u al, de base, na aíz do
p oblema, non despois.
Bo an en al a a exis encia de ecu sos públicos pa a ealiza ac uacións que
desen ol en en Vagalume? No caso de se a i ma i o: cales?
T1: hai ausencia de ecu sos e de no ma i as e leis que non a o ecen que se
desen ol an ac uacións que debe ían se desen ol as pola adminis ación. Falamos
de polí icas de inmig ación, onde exis en unhas leis que cump i pe o coas que non
es amos de aco do po que non a o ece que a mulle poida op a po ou as ías que
non sexan a p os i ución. Di icilmen e o Es ado ai asumi es a ac uación.
No caso de máis opo unidades de mulle es de í imas de a a, de accede ás axudas
públicas, aos cu sos o ma i os non se da po que a maio ía delas non eñen un
ce i icado que lles acompañe pa a pode op a ás abas bu oc á icas que exis en en
odos os ecu sos.
20
es a con oladas po las ma ias, po el p oxene a, po el a an e, quie en es a lib es,
quie en camina . ¿Camina de qué mane a? Si no hay al e na i as. No malmen e,
cuando deciden denuncia , colabo a o deciden i se, sali de ese mundo, pueden i se a
un cen o de acogida, pe o ¿qué le das? ¿una ayuda social como es una RISGA?
Poco más.
En Galicia, den o de lo que cabe, somos pione as en ese aspec o, que se ecoge a la
íc ima de T a a como íc ima de iolencia de géne o. De hecho, Fa axa es pione a, la
p ime a sen encia que se consiguió en la que se econocie a a una íc ima de T a a
como íc ima de iolencia de géne o y llegó a cob a una RAI po el INEM. La
Sec e a ía Xe al de Igualdade e da la ayuda del pago único o p o a eado en un año
como íc ima de iolencia de géne o o íc ima de a a, pe o ue a de Galicia ya nada.
Nos pasó con íc imas de a a que u imos que saca de Vigo, de la comunidad
gallega, a o as comunidades y ya no se pudo eno a la RAI. Mucho pac o de Es ado,
pe o la íc ima de a a es íc ima de a a y la íc ima de iolencia de géne o es
íc ima de iolencia de géne o. Es di ícil.
Salen y ¿qué les queda? El se icio domés ico. Yo es oy muy en con a de que sea
siemp e la muje pa a el se icio domés ico, pa ece que no hay o o abajo pe o,
cla o, en si uación i egula si hay una denuncia le da ían el pe miso de esidencia, si
no la hay an a segui en si uación i egula . En si uación i egula pa a pode ene un
con a o de abajo, has a que no pasan es años no pueden pedi lo po a aigo social.
Al inal, e minan casándose con el clien e, que es el que conocen, pe o poco du a
eso, po que una pe sona en p os i ución es di ícil que pueda aguan a den o de un
ma imonio po que ellas sí que se enamo an, pe o el clien e quie e, al in y al cabo,
p os i u a ein icua o ho as del día, si ien a en casa, empleada del hoga y aisla las
más. Ya es aban aisladas en el club y aho a más con la pa eja.
El se icio domés ico, ya es, abajando en neg o, súpe escla izadas, no se habla de
la explo ación que hay ahí po que es á ocul o, pe o sabemos, pe ec amen e, de
pe sonas que es án abajando ein i és ho as po quinien os eu os, po
cua ocien os. Cada “ ieji a” o “ ieji o” que emos po ahí acompañados de pe sonas
la inas, sudame icanas, la mayo ía es án ahí ein icua o ho as y como es án sin
papeles se ap o echan de ellas siemp e.
En el mundo de la p os i ución, lo mismo, salen y encuen an una casa pa a el se icio
domés ico, pe o se mue e el “ ieji o” o la “ ieji a” que es án cuidando y ¿a dónde
uel en?, a donde no le piden ningún cu ículum ni in o mes: a la p os i ución.
Es á la íc ima de a a con ines de explo ación sexual, labo al, pa a la mendicidad.

21
Puedes se íc ima de explo ación y no se íc ima de a a (“ ine po que quise eni ,
pagué mi pasaje y quie o dedica me a la p os i ución”) po que se es á bene iciando de
i el p oxene a del club, ú es ás cob ando ein a, ein e o cua en a po un pase, pe o
e es ás lle ando la mi ad y la mi ad se la es á lle ando el p oxene a o la “mami” del
piso. Al inal sigues siendo una íc ima de explo ación sexual.
La pe sona que eje ce p os i ución que ya no es á siendo explo ada po nadie,
simplemen e po ella misma y po los pu e os, pocas hay, suelen se las pe sonas que
es án en la calle, que eje ce pa a ella sola que ya lle a un eco ido po que ya pasó
po a ios ámbi os: clubs, pisos, … Se a con el pu e o en el coche, le paga y es pa a
ella lo que cob a, no hay un in e media io. Siemp e que hay un in e media io hay
explo ación.
Exis e algún p ocedemen o pa a a ecollida de in o mación ou da os nas
in e encións que ealizan? de que modo se p ocede?/ po que non se ecolle
in o mación?
Tenemos el lib o de la Unidad Mó il donde se ecogen odo ipo de demandas y en el
cen o de día lle amos un egis o dia io de las demandas que se hacen en el cen o:
acompañamien os, de i aciones, o ien ación labo al, inse ción labo al, cu ículum,
búsqueda de i ienda, pad ón, IVE (in e upción olun a ia del emba azo),
p ese a i os, consul a social, consul a sani a ia, consul a ju ídica y a je a sani a ia.
Luego se aslada odo a la base de da os.
Pun os o es e ebles do p oxec o.
Como pun o ue e el ace camien o a las muje es y como pun o débil los ecu sos
económicos.
P os i ución:
Cales son as p incipais mo i acións das pe soas coas que os edes aballan
pa a dedica se á p os i ución?
La ulne abilidad. La mayo ía son pe sonas ex anje as, aunque sí que es e dad, que
desde que empezó la c isis, encon amos más pe sonas españolas. En el año 2007 ú
no eías muje es españolas, más que la gen e mayo que ya enía de an iguamen e
del ba io de la Fe e ía, aquí en Vigo o del ba io chino de Ou ense, y aho a sí que ue
en aumen o. Aumen a on bas an e las muje es españolas en pisos. La g an mayo ía
son pe sonas inmig an es y sin ecu sos, no es a pe sonas de EE. UU., de Alemania,
22
son países en conc e o. La Unidad Mó il, el año pasado a endió con mayo ecuencia
a las siguien es nacionalidades: B asil 129, España 75, Rumanía 49, R. Dominicana
44, Nige ia 33, Venezuela 21, Po ugal 18, Ma uecos 10, Pa aguay 13, Camboya 1,
I ak 1, I alia 1, …
Cales son as p incipais demandas a Fa axa po pa e das pe soas que
desen ol en a p os i ución?
La demanda es siemp e lo mismo: un abajo decen e. Pa a ellas su abajo es la
p os i ución, no se an a i a pied as con a su ejado, pe o a la ho a de p o undiza
(en Alec ín hicimos un es udio enca gado po el Concello de Lugo) odas e dicen que
es án po que ganan dine o, po que es su abajo, po que es su medio de ida y es án
es upendamen e, es sac i icado, pe o es su abajo. Al inal del cues iona io -es udio
enca gado po el Concello de Lugo- le decías ¿qué pedi ías a las Adminis aciones? Y
odas e decían “un abajo”, “pode ene un abajo no mal” po que “es e no es un
abajo no mal”. Lo que que emos odos, al in y al cabo, no son ningunos
ex a e es es, no son ningunas pe sonas a as, lo que que emos odos, o sea, ene
un abajo y i i decen emen e, simplemen e.
Teñen iden i icado algún es igma/es e eo ipo de ca a a p os i ución na
sociedade en xe al?
Sí, son ellas las culpables de odo. Es is e que en pleno Siglo XXI en e las muje es
cuando se culpabiliza a ellas de odo, la p os i u a es la culpable. Yo, po ejemplo, i o
en la zona de O des y llegó un momen o que dije “o me bajo del au obús o acabo a
palos con odos”, apa me los oídos pa a no escucha “ahí es án las pu as, ahí es án
las deshace-ma imonios”. No se a en con a del clien e, el clien e es un macho e,
son ellas que ienen aquí a camela los. Pe o es que no es solamen e la p os i ución,
es ue a.
Yo engo sob inas jó enes que me comen an y hablamos, muchas eces, que en las
disco ecas y en las ca e e ías se pegan y se lían a o azos en e compañe as, en e
amigas, en e ecinas o sin conoce se po que se le ue con el no io, siemp e se
culpabiliza a la muje , no a él.
Los medios de comunicación y las se ies de ele isión, es que, … Que haya gen e que
es á espe ando dos años pa a i al pla ó de Land Ro e que yo ambién lo eo, po que
engo que e lo pa a pode opina , es, casi oda, gen e uni e si a ia. Me pa ece
alucinan e la denig ación que es án haciendo de la muje , como nos es án a ando y
23
sin emba go eo que la gen e “¡bah, ¿qué más da?!”, se mi a pa a o o lado. Todo es
cachondeo, cosas de consumo como es la p os i ución. Van ahí, “se pa en el culo” y lo
pasan de ma a illa cuando es án diciendo unas ba ba idades y unos chis es malos y
una denig ación de la muje . Todos es os p og amas es án ahí, pe mi idos y lo es án
po que se en: Muje es y Homb e y Vice e sa. Yo no quie o ese u u o, ni pa a mis
sob inas ni pa a nadie. De ahí iene odo po que es á no malizado como consumo
pe o, de ás de una cosa iene la o a, que a eces cuando oy a da cha las sob e la
his o ia de mi ida, po que engo 58 años y no empecé en las d ogas de la noche a la
mañana, yo empecé en las d ogas cuando es aba bo acha. El o o día me p egun aba
una chica nige iana po que oyó en la ele “con ol de d ogas y alcohol” y dice: “pe o si
d ogas y alcohol es lo mismo ¿po qué pone “d ogas y alcohol”? Y digo: po que el
alcohol es una d oga pe mi ida y lo o o no. No sabía ni cómo explicá selo. A a és de
esa en a el es o, po que una ez es ás colocada ya e me es el es o. Lo mismo pasa
en el mundo de la p os i ución, las páginas de In e ne son muy impo an e, la
po nog a ía, es os modelos de u u o de pe sonas, an o chicos como chicas, de u u o
momen áneo de “pan pa a hoy y hamb e pa a mañana”. Ya es, delan e de una
cáma a en es os p og amas y ¿cómo acaba la mayo ía de la gen e?, acaban en la
p os i ución, se hacen llama p os i u as de lujo, aunque esas no se en ahí en el
pu iclub. Pa a mí no deja de se p os i ución exac amen e igual.
P os i ución e educación:
Dende un pun o de is a educa i o, como alo a que se pode ía abo da a
cues ión da p os i ución?
Educando en igualdad desde la cuna. No ale que e es én educando en igualdad en
el colegio si no e educan en igualdad en u casa. Fal an gene aciones, a muy poco a
poco. Mien as no nos eduquemos a noso os mismos no podemos educa a los
demás, empezando po eso. Mien as no omemos consciencia de lo que enemos
den o del mundo de lo social mal amos a conciencia al es o.
Yo c eo que es o es una cue da. Tenemos que empeza desde abajo educando. A e
si la gen e que iene de ás, ... Pe o ya e digo, con máxima audiencia en Muje es y
Homb es y Vice e sa y Land Ro e , di ícil lo eo.
Conside an que o aballo que os edes desempeñan na ins i ución pa e dunha
isión educa i a?
Po supues o, an o las compañe as como yo. Y o mamos a las mismas usua ias
24
po que les damos cha las de p e ención, de iolencia. Aho a mismo se es á lle ando a
cabo un p oyec o de la Xun a, que lo lle a la compañe a umana, de o mación en
iolencia de géne o y de odos los de echos de la muje . Las o man en la Sec e a ía
de Igualdade pa a que luego ellas puedan o ma y que hagan el e ec o mul iplicado
con sus paisanas.
C en necesa ia a exis encia de p o esionais da Educación Social na in e ención
nos con ex os de p os i ución? Que papel conside an que pode ía asumi unha
Educado a Social nes e ámbi o de in e ención?
Es p imo dial, an o el educado social como la in eg ado a social como la e apeu a
ocupacional, o sea, lo que engloba un poco odo lo que es la educado a social.
Noso os es con lo que abajamos. También es e dad que yo engo aquí odo el año
en p ác icas a gen e de Educación Social y son muy pocas ho as, yo c eo que
debe ían se más ho as de p ác icas y menos de eo ía, al menos hablo po las
pe sonas que hacen aquí las p ác icas, que llegan, a eces, sin habe oído habla de
cosas básicas que no se le die on en la Uni e sidad. Lo de la a a ni se habla. Sin
emba go, en la p ác ica salen con un conocimien o adqui ido muy impo an e.
Pa a mí es p imo dial la educado a social, es el agen e p esen e en es os abajos.
T aballan colabo a i amen e con ou as ins i ucións educa i as? Que aspec os
pode ían des aca des a colabo ación?
T abajamos en Red.
Polí icas:
Valo a que debe ía se o Es ado quen asumise a esponsabilidade nes e ipo de
p oxec os?
Sí, po supues o. A pa e, ya que no lo asumen ellos, al menos que do en de ecu sos
a las ONG.
Bo an en al a a exis encia de ecu sos públicos pa a ealiza ac uacións que
desen ol en en Fa axa? No caso de se a i ma i o: cales?
Mucho pe o como Fa axa y como odas las ONG. Los eco es, p ime o son en el
mundo de lo social.
25
En enden necesa ia a lexislación en elación á p os i ución?
La en iendo necesa ia pe o no puede legisla se algo que no exis e, no exis e como
abajo, no exis e como nada, simplemen e es una ac i idad. A los ojos de la ley no
exis e. En España, la p os i ución es alegal, ni es legal ni ilegal. Tiene que legisla se a
a o de las pe sonas: la abolición.
Que ou as cues ións lle gus a ía sinala /engadi ?

26
Anexo IV: en e is a aballado a Médicos do Mundo.
Bo día/boa a de, o meu nome é Yéssica Lima e desexo, an e odo, ag adece lle a súa
amabilidade e a ención con ibuíndo ao desen ol emen o da en e is a que
ealiza emos a con inuación. A inalidade des a en e is a é con ibuí ao
desen ol emen o do T aballo Final de G ao en Educación Social que es ou a ealiza
no seo da Facul ade de Ciencias da Educación da Uni e sidade de San iago de
Compos ela e que, undamen almen e, p e ende achega se ao coñecemen o da
ins i ución Médicos do Mundo e do aballo que desen ol en, cen ándonos
pa icula men e no aballo de úa
Sen máis, des aca que a en e is a se á o almen e anónima e que os da os ecollidos
a pa i da mesma e án como única inalidade a in es igación.
Da os pe soais:
Es udos:
En e me ía y Educación Social.
Pos o de aballo/ca go desemp egado den o da ins i ución:
Técnica de in e ención y de inclusión social en el p og ama de p os i ución.
Mo i ación pe soal pa a desempeña o seu aballo:
La impo ancia de la p e ención y de la educación pa a la salud en de e minados
colec i os en iesgo de exclusión. El in e és po la exclusión social.
1. Ins i ución (en elación a p os i ución):
Como e po que nace o aballo con p os i ución en Médicos do Mundo?
Yo en sus o ígenes, hace 20 años ap oximadamen e, no es aba, pe o nace po el
in e és po las pe sonas en si uación de exclusión social y en especial de las pe sonas
consumido as de d ogas pa a hace un abajo de “ educción del daño”. “Reducción
del daño” es un é mino que acuñó Médicos del Mundo a ni el in e nacional y es e i a
los iesgos que el consumo de d ogas, en es e caso, gene a ían pa a la pe sona.
“Cua o mundo” ambién es un é mino empleado po Médicos del Mundo que se ía,
den o de los países a anzados, la exclusión social.
Después se empezó a abaja ambién con p os i ución, con p os i ución de ba io, de
calle y inalmen e, con p os i ución en luga es ce ados como clubs o pisos. También
abaja o os p og amas de inmig ación y pe sonas sin hoga .
27
Cal alo a que é a inalidade da exis encia dun p oxec o como Médicos do
Mundo que aballe con p os i ución na ac ualidade?
Empezó siendo un p og ama de educción del daño pa a pe sonas en si uación de
exclusión y ue e olucionando pa alelo a las nue as ealidades que encon amos de
exclusión. Aho a mismo la misión de Médicos del Mundo es la lucha po el de echo a
la salud de odas las pe sonas po que hay nue as leyes como el Real Dec e o del
2013 que excluye on a pe sonas inmig an es y pe sonas en exclusión de la a ención
sani a ia. Den o de odos los p og amas lo p imo dial y p incipal es de ende y
ga an iza el de echo a la salud que en muchos casos es á siendo ulne ado, hablo
ambién den o del p og ama de p os i ución. Es deci , se inició como p og ama de
educción del daño, ue e olucionando y seguimos haciendo educación sani a ia y
p e ención pe o, sob e odo, aho a de ec amos ulne aciones del de echo a la salud y
hacemos denuncia social e incidencia polí ica sob e el ema.
Que p oxec os desen ol en ac ualmen e? Pode ía des aca os aspec os máis
ele an es dos mesmos/dalgún deles?
Aho a mismo en Galicia enemos un p og ama de d ogas y “sin hoga ” en Vigo,
enemos un p og ama de inmig ación, de las pe sonas que se mue en
geog á icamen e, en oda la Comunidad, un p og ama de a ención a pe sonas en
si uación de p os i ución, ambién en oda la Comunidad pe o que es á di idido po
localizaciones, aquí en San iago, en Vigo y en Co uña.
Que ac i idades ealizan no día a día?
Te hablo ya de p os i ución. En el p og ama de p os i ución hay una pa e que es la
in e ención di ec a con el colec i o de muje es. Digo muje es po que, aunque
a endemos a homb es es un po cen aje pequeño del 10%. Son muje es cisexuales -o
sea, biológicas- y muje es ans. Es a in e ención se hace en la o icina, si se ace can
po aquí y piden ci a o, si no, una cosa que nos ca ac e iza es que nos ace camos a
donde es án, en los clubs, en los pisos, en ba ios... En es a in e ención di ec a, el
obje i o p incipal es ga an iza que es as muje es engan a ención sani a ia y en el
caso de que sea ulne ado su de echo a la salud, lo ecogemos. Hacemos ambién
in e ención sociosani a ia, educación pa a la salud y de i ación a ecu sos sociales o
sani a ios.
O o ipo de ac i idad, den o de la p e ención son las p uebas ápidas de VIH y Sí ilis.
También hay una pa e de o mación en la que hacemos cu sos de p e ención de
28
iolencia de géne o o p e ención de VIH.
Que aspec os pode ía des aca elacionados coa ealidade que se a opan nas
in e encións?
Son pe sonas excluidas socialmen e, pe sonas ulne ables y, sob e odo, muje es muy
ulne ables po el hecho de se muje , inmig an e y en si uación de p os i ución; con un
es igma impo an e, con un apoyo social nulo, po que ienen solas; muje es a adas
con ines de explo ación social con unas ealidades muy du as. Con oda es a
p oblemá ica se le di icul a el acceso al sis ema sani a io pues ya es un p oblema más.
Noso os, desde Médicos del Mundo de endemos que la p os i ución es una o ma de
iolencia de géne o y en onces se ían muje es íc imas.
Exis e unha pos u a uní oca po pa e da Ins i ución en elación á ealidade da
p os i ución?
Nos de endemos como abolicionis as po que pensamos que la p os i ución es una
elación de pode del homb e sob e la muje y una iolación de los de echos humanos.
Hablamos de la p os i ución y no podemos desliga lo del enómeno de la a a, que ahí
ya hablamos de un deli o, donde son ulne ados muchos de echos humanos de la
muje .
Que pun os o es des aca ía de Médicos do Mundo? Que cues ións conside a
que pode ían se mello ables?
Una o aleza se ía el a o y la elación con las i ula es de de echos en p os i ución
que es ho izon al y no es asis encialis a. C eemos en el alo de las muje es. O a
o aleza es el abajo de ace camien o po que sin eso no se llega a la ealidad -el
abajo de calle. Fo aleza es el equipo de pe sonas que lo con igu amos, un equipo
mul idisciplina , yo soy en e me a, mi compañe a es socióloga, la o a abajado a
social... Yo c eo que esa complemen a iedad en iquece el abajo. Como alo
ambién, la iqueza del olun a iado, que son pe sonas que g a ui amen e ienen a
colabo a y es uno de los pila es de la Asociación.
Debilidades en cuan o a al a de ecu sos, no pode llega a más pe sona o a más
si ios.
29
2. P og ama: cen ándonos no aballo de úa.
Cales son os p incipios básicos da in e ención no aballo de úa?
En p ime luga , ela po la segu idad del equipo, po que no es un abajo que es é
exen o de iesgos. Tenemos unos p o ocolos de segu idad que, pa a mí, son sag ados.
Vela po la segu idad del equipo y de las pe sonas con las que a amos.
Gene a empa ía y con ianza con las pe sonas po que odo depende de como e
ace ques as a gene a echazo o con ianza con pe sonas que po si uación hacen
que no con íen mucho en o as pe sonas.
El abajo de calle lo que acili a es llega a muchas pe sonas y con obje i os
pequeñi os da un elé ono, un nomb e pa a que si les pasa cualquie cosa puedan
ecu i o sepan que alguien es á p eocupado po ellos y po ellas.
Cales son as ac uacións que desen ol en na in e ención?
Lle amos a cabo alle es de p e ención, cada ez que salimos lle amos p epa ado
uno. Pa a el omen o del uso del p ese a i o emenino, las p uebas de VIH, de echos
humanos o el de echo a la salud. Lle amos un mini- alle que nos pe mi a abaja ,
sob e odo, en con ex os di íciles po que en un club as y e dejan una habi ación y
iene que se ápido, odo adap ado a esa ealidad, con uido, con clien es po el
medio. Algo con obje i os muy cla i os pa a esa noche.
Después, en ega de ma e ial p e en i o que no es lo más impo an e, pe o es el
gancho pa a que las muje es quie an eni a habla con noso as. Cogemos unos
da os que nos obligan las inancie as pa a jus i ica el ma e ial que en egamos y nos
quedamos con el elé ono pa a con ac a con las muje es pa a o ece le las p uebas
de VIH u o ece les cu sos de o mación. Pe mi e en poco iempo llega a muchas
muje es y de ec a ulne aciones al de echo a la salud e indicios de a a, po que
enemos un es adillo donde cogemos los da os necesa ios y emos si ienen a je a
sani a ia.
Cal é a inalidade do desen ol emen o des e p oxec o?
La inalidad es sani a ia, de p e ención y de diagnós ico p ecoz de ETS, en e ellas el
VIH. Po o a pa e, es la de ensa del de echo a la salud, la lucha po que sea e ec i o
y la denuncia social que odo es o nos lle a a incidencia polí ica con las i ula es de
obligaciones como el gobie no de la Au onomía y demás. Una inalidad p e en i a,
pe o ambién una inalidad de de ensa de de echos humanos, iene una doble
e ien e.