Rela o ía da xo nada “A CUESTIÓN PALESTINA: UNHA MIRADA DENDE
O DEREITO INTERNACIONAL”
O en es 22 de no emb o celeb ouse na Facul ade de De ei o, no Salón de G aos, a cha la
i ulada "A cues ión pales ina: unha mi ada dende o De ei o In e nacional". Es e e en o
euniu a des acados expe os en De ei o In e nacional e Relacións In e nacionais pa a
abo da , dende dis in as pe spec i as, as complexidades do con li o pales ino e as súas
implicacións legais e humani a ias. En e es es expe os igu aban Jesús Núñez Villa e de,
codi ec o do Ins i u o de Es udos de Con li os e Axuda Humani a ia. Julio Jo ge U bina,
p o eso i ula de De ei o In e nacional Público e Relacións In e nacionais da USC. Ana
Salinas de F ías, ca ed á ica de De ei o In e nacional Público e Relacións In e nacionais da
Uni e sidade de Málaga.
O ganizado coa colabo ación da Fundación A aguaney - Pon e de Cul u as, o ac o con ou coa
pa icipación de igu as cla e como o di ec o da undación, Da id Rod íguez Seoane, e o
coo dinado do más e en “Es udios In e nacionales” da Uni e sidade de San iago de
Compos ela, Miguel A enas Meza, quen deu comezo ás in e encións.
Du an e a xo nada, explo á onse emas como o impac o do con li o en Gaza baixo o p isma
do De ei o In e nacional Humani a io, as accións de Hamás e a espos a is aelí, así como os
lími es e e os que es as si uacións impoñen ao De ei o In e nacional con empo áneo. Es e
in o me ecolle os pun os p incipais e e lexións abo dados nas di e en es ponencias e o
pos e io coloquio.
A p imei a das cha las, i ulada “Pano ámica xeopolí ica de Pales ina, en e con ulsións
iolen as e a espe anza da paz” oi impa ida polo codi ec o do Ins i u o de Es udos de
sob e Con lic os e Axuda Humani a ia, Jesús Núñez Villa e de.
1. Ac o es in e nacionais e o seu papel no con lic o
Es ados Unidos p esén ase como mediado no con li o, mais o seu apoio incondicional a
Is ael é amplamen e c i icado. Es e espaldo con é eo en cómplice do xenocidio do pobo
pales ino e limi a calque a es o zo no Consello de Segu idade da O ganización de Nacións
Unidas pa a sanciona ou condena as accións de Is ael. As polí icas ame icanas es án
1
o ien adas a p ese a os seus in e eses económicos en O ien e Medio e a de ende o seu
p incipal aliado na exión.
Po ou o lado, a ins i ución da Unión Eu opea é c i icada po non se capaz de es ablece
unha posición común espec o ao con li o debido ás di e enzas en e os seus 27 Es ados
memb os, e idenciando a al a de unidade.
Is o debili a a súa in luencia no escena io in e nacional, onde as súas accións se limi an a
decla acións sen ningún impac o eal, sendo es o o p incipal ep oche do economis a ca a a
UE.
A maio es, os gobe nos á abes, aínda que his o icamen e se denominan como de enso es de
Pales ina, limí anse a decla acións simbólicas sen accións conc e as ao igual que o es o de
o ganizacións in e nacionais.
Un ei o cla e pa a a análise des a si uación e pa a bene icia a no malización das elacións
con Is ael, o on os Aco dos de Ab aham, impulsados po Donald T ump, que ep esen an
unha mudanza signi ica i a na pos u a de ce os países á abes con excepcións como
Cisxo dania, que e i ou o seu embaixado en Is ael mos ando unha esis encia á
complacencia xe al.
2. Si uación en Is ael
Un dos elemen os máis des acados da si uación polí ica de Is ael se ía a ausencia dunha
in luencia signi ica i a da Co e Penal In e nacional (CPI) xa que, aínda que exis en
mecanismos de xus iza in e nacional, Is ael non se e limi ado polo de ei o in e nacional
debido á al a de sancións e ec i as de ipo económico, polí ico ou diplomá ico.
Ou o dos emas máis deba idos nes e ámbi o se ía a cues ión da aplicación do de ei o á
lexí ima de ensa, aínda que é cues ionado no caso de Is ael, xa que, como po encia ocupan e,
en esponsabilidades ca a á poboación pales ina que non só non cump e, senón que ag a a
coa súa polí ica expansionis a e acionalis a.
Is o débese a que o ac ual gobe no is aelí é o máis ex emis a da súa his o ia; lide ado po
Benjamin Ne anyahu, quen apos a po polí icas baseadas en dogmas elixiosos e e o mas
2
que buscan debili a o sis ema xudicial, consolidando o seu pode e e i ando a acción da
xus iza con a el.
3. Si uación en Pales ina e Hamas
A ni el gube namen al, Hamás en ón ase ao desa ío de ecupe a a con ianza da súa
poboación, pe o o seu balance é pe cibido a ni el in e nacional como nega i o. Men es
an o, o pode execu i o pales ino ca ece de apoio in e nacional e ec i o e dunha es a exia
cla a, o que empeo a a si uación de calidade de ida nos e io ios de Gaza e Cisxo dania,
onde as mo es ce i icadas polos hospi ais pales inos ascenden a decenas de miles, nun
con ex o de ocupación mili a e p eca iedade ex ema pa a unha poboación de
ap oximadamen e 2,3 millóns de habi an es.
As accións de Hamás, aínda que condenables, eñen dous obxec i os xe ais: poñe o con li o
na axenda in e nacional e debili a ao gobe no de Is ael. Non obs an e, a eacción global a
es es a aques limí ase a palab as e á esixencia de con ención, no malmen e di ixida a unha
soa das pa es. Polo an o, na opinión pública e mediá ica exis e unha discusión abe a sob e
se Hamás pode se clasi icado como un g upo e o is a, dado que o concep o non es á
cla amen e de inido no de ei o in e nacional, aúnda que Hamás amén ac úa como
o ganización social, p opo cionando se izos á poboación necesi ada.
Ou o deba e abe o que oi expos o é a e minoloxía do an isemi ismo, e mo usado polo
gobe no is aelí como o ma de p opaganda. O concep o de an isemi ismo adoi a emp ega se
de manei a inexac a, xa que amén inclúe aos pales inos, un pobo semi a, polo que cómp e
emp ega os e mos con p ecisión pa a e i a con usións, según a i ma o ponen e.
4. Expansión do con lic o
Is ael ac ualmen e adícase a amplia as súas ope acións máis alá de Gaza e Cisxo dania,
chegando a a o Líbano, onde o g upo Hezbolá ameaza con e aliacións aínda que as o zas
a madas libanesas ca ecen de ecu sos pa a in e i . Men es an o, Is ael non espec a
ningunha liña e mella debido á al a de sancións ou consecuencias po pa e da comunidade
in e nacional. Concluíndo; non exis en p opos as conc e as pa a unha paz du adei a e, coa
chegada de Donald T ump ó pode o indei o xanei o, in ensi ica ase o pe igo dunha
escalada, con Pales ina elegada a un segundo plano como un "es o bo" pa a os obxec i os
is aelí.
3
A segunda das cha las oi impa ida polo p o eso i ula de De ei o In e nacional Público e
Relacións In e nacionais da USC, Julio Jo ge U bina, baixo o í ulo “O con lic o en Gaza
an e o De ei o In e nacional Humani a io”.
1. A aque de Hamás e espos a mili a de Is ael
A aplicación do De ei o In e nacional Humani a io de i a do d ama humani a io que es á a
xe a a campaña mili a is aelí desen ol ida a pa i do 7 de ou ub o, pe o es as iolacións no
con ex o de Gaza emón anse ao comezo da ocupación do seu e i o io.
O 7 de ou ub o comeza cun a aque e o is a po pa e de Hamás e unha espos a mili a
is aelí, o que ca ac e iza an o a acción como a eacción son os c imes de De ei o
Humani a io. Acabando coas o des de de ención po c imes de gue a e c imes con a a
humanidade.
Os milicianos de Hamás e ou os g upos pales ino a acan Is ael le ando a cabo ma anzads de
ci ís is aelís, a aques a zonas ci ís con des ución e incendios de i endas, ac os de iolencia
sexual, oma de e éns, an o ci ís como mili a es is aelís e p oducíndose millóns de mo es
de is aelís ó a de comba e.
A espos a mili a de Is ael oi a chamada Ope ación Espadas de Hie o. Es a ope ación
mili a signi icou pa a Gaza unha o men a de sangue e lume, causando unha de as ación sen
p eceden es. Algúns dos da os epo ados pola ONU en in o mes din que xa pa a eb ei o de
2024 emp egá onse po pa e de Is ael 25 mil oneladas de pól o a sob e e i o io pales ino,
o que demos a a in ención de des uí a Hamás desde o pun o de is a mili a e polí ico.
A libe ación dos e éns man ense nun segundo plano e le a on a cabo unha campaña de
boba deos aé eos, ope acións e es es, dispa o de a ille ía, e c., que busca a des ución de
in aes u u as ci ís, a acando pa a eles a zonas esidenciais, edi icios escola es,
hospi ala ios… Non hai zona en Gaza lib e de a aques.
Ou o da o no idoso que e á un o e impac o é o uso de In elixencia A i icial en
iden i icación de obxec i os pa a a aca , que pe mi iu iden i ica a 36 mil obxec i os, o
que explica a g an in ensidade de mo es desde a p imei a semana. Ou o elemen o des acado
4
é o asedio o al da F anxa de Gaza, o peche o al e de ini i o das on ei as ma í imas,
e es es e aé eas. Con iso p ohibiuse o acceso de calque a ipo de axuda humani a ia, es á a
emp ega se a ame como mé odo de comba e.
2. Cos e humani a io do a aque do 7 de ou ub o
No econ o de í imas, as ci as públicas semp e se án meno es ás eais. Os da os o ecidos
non buscan unha compa ación en e Is ael e Gaza, xa que desde o pun o de is a do De ei o
Humani a io calque a mo e é igual, pe o ap éciase unha desp opo ción no esul ado do
con li o.
●Is ael: 1200 mo os, 14.970 e idos, 252 secues ados y 115 mil e acuados.
●Gaza: 43.391 mo os, 102.347 e idos, 1.9 millóns de desp azados, 70% de edi icios
des uídos, 96% en isco de hamb una.
No caso de Gaza as consecuencias su i anse du an e anos, po que su i án mo es
de i adas de en e midades que xa es aban e adicadas pe o que ol e on a
apa ece du an e o con li o a consecuencia da des ución de in aes u u as, a al a
de saneamen o, os hospi ais, a auga po able e c.
3. F anxa de Gaza:
●Ex ensión: 365 km2, dos cuales non odos poden se u ilizados pola poboación
pales ina po que os is aeli as o emp egaban como zona de sepa ación.
●Poboación: 2,3 millóns.
●Si uación económica: es inxí onse as impo acións e expo acións así como o
mo emen o de pe soas. Ac ualmen e dependen dos suminis os de Is ael (alimen os,
elec icidade, agua po able, combus ible…) e da axuda humani a ia.
●Ope acións mili a es an e io es: 2008-2009, 2012, 2014, 2021, 2022 e maio de
2023. Todas es as ope acións conle a on a des ucción de in aes uc u as e da
economía. Podemos e que a F anxa non e a un e i o io anquilo, xa con i ía con
des uccións an e io es de ou as campañas.
4. Respues a judicial an e los c ímenes come idos
5
Co e In e nacional de Jus icia (CIJ):
Sudá ica p esen ou unha demanda an e a Co e po c ime de xenocidio e a Co e le ou a
cabo as medidas p o isionais, cons a an a baixa si uación humani a ia da F anxa de Gaza:
baixas ci ís masi as, des ución de in aes u u as e desp azamen o da maio ía da poboación;
al a acceso a subminis acións básicas (auga, medicamen os, alimen os e c.), poboación nun
g an es ado de ulne abilidade.
A Co e es á a alo a a esponsabilidade di ec a de Is ael como Es ado, non an o de
polí icos ou mili a es.
Co e Penal In e nacional (CPI):
Aa Co e Penal in es iga os c imes come idos en Pales ina conside ando que es e é un Es ado
pa e do Es a u o de Roma, polo que alo a a súa compe encia sob e dúas ca ego ías de
c imes, o c ime con a a humanidade e o c ime de gue a. En maio de 2024 o Fiscal
emi iu unha ac a de acusación con a di ixen es de Hamás (hoxe en día xa non es án i os)
e con a o P imei o Minis o de Is ael e el Minis o de De ensa is aelí. En no emb o de 2024
con í manse os c imes dos que se lles acusaban e emí ese aa co esponden e o de de
a es o pa a o di ixen e de Hamás e o P imei o Minis o de Is ael e o Minis o de De ensa.
Oc ime con a a humanidade supón o ex e minio, asesina o, oma de e éns, iolencia
sexual ou o u as xun o a ou os a os c ueles e inhumanos. Po ou a pa e, o de gue a
inclúee causa ame, a aques á poboación ci il, homicidios e c.
5. ¿É ú il o De ei o In e nacional Humani a io an e a axedia en Gaza?
El De ei o Humani a io componse de no mas que e i an ou minimizan unha si uación na
g a e como a de Gaza ou o os con li os a mados. Gaza encón ase nunha si uación
humani a ia ca as ó ica, di o pola CPI, danse iolacións g a es de de ei o humani a io que
non son consecuencias acciden ais do con lic o a mado, senon que o man pa e dunha
es a exia delibe ada. Es a si uación le a a cues iona o De ei o Humani a io, pois o país que
que e ulne a es as no mas pa ece que o pode ace . “Po qué me habláis de leyes, no eis
que ceñimos espada”, é álido ou necesa io el De ei o Humani a io?
6
A P esiden a do Comi é In e nacional da C uz Roja es ablece que non é o De ei o o que
alla, senón a on ade de acelo cumpli , o p oblema non é a no ma, simplemen e que hai
si uacións en que as pa es non as que en cumpli . Nes e sen ido, ao ala de De ei o
In e nacional Humani a io alamos dun conxun o de no mas que buscan p o exe ás
í imas de con li os a mados, lími es ás ope aciones mili a es, aos su imien os e
es icións. Non se impide la iolencia inhe en e a odo con li o a mado, senón que se
in oducen limi acións donde p e alece o in e és das í imas. O De ei o In e nacional
Humani a io non lexi ima ope acións mili a es.
Is ael a a de explica po que ma a pe soas é algo que pe mi e o De ei o Humani a io, pe o
es o non é e dade. Unha cousa son aas consecuencias ine i ables da gue a e ou a a
xus i icación da gue a. Es os a gumen a ios le a on a que la ela o a da ONU ale de
camu laxe humani a io, a gumen os que lexi iman as ope acións mili a es de Is ael ou as
mo es ci ís ocasionadas polas ope acións mili a es. Máis alá da unción do De ei o
In e nacional Humani a io de p o exe ás í imas ou limi a os e ec os do con li o, cumple
unha unción menos e iden e, cons i úe un ins umen o pa a supe a as di isións e
acili a o camiño ca a a paz, busca es ablece un cauce en e as pa es pa a que in e ac úen,
limi ando a espi al de odio que xe an es as si uacións de en on amen o. Hamás, despois
des e en on amen o non e á p oblemas de eclu amen o, dada la campaña de odio ca a Is ael
as o con lic o, sendo es o o in e ludio pa a u u as accións. O De ei o Humani a io busca
ompe es as espi ales de odio.
6. Aplicación do De ei o In e nacional Humani a io
Pa a aplica o De ei o Humani a io en Gaza hay que e conside acións. Non se a a dunha
si uación aislada, senón o exemplo máis palpable das consecuencias humani a ias dos
con li os humani a ios ac uais. As pa es belixe an es desen éndense das súas obligacións
xu ídicas e se alen de in e p e acións moi pe misi as do De ei o Humani a io pa a xus i ica
as in accións das no mas, os ac os de des ucción e a obs aculización á axuda humani a ia.
Es a si uación, po én, en un asgo di e encial, o g ao da hos ilidade, o g ao das ope acións
mili a es nun luga an pequeno e o desin e ese pola si uación que a a esa a poboación ci il,
non se e p eocupación po educi o su imen o des a. Se compa amos as dimensións do
7
con li o en Uc ania coas de Gaza, podemos e a maio in ensidade que se es á su indo en
Gaza, en Uc ania as ope acións mili a es sob e a poboación ci il en un g ao de des ucción
moi o meno .
A axedia humani a ia en Gaza non se iniciou o 7 de ou ub o. Gaza é un e i o io ocupado
po Is ael, a pesa de que se e i a on, a ealidade é que Gaza sigue ocupada. Así, Is ael iña
obligacións sob e o e i o io de Gaza, a p imei a e a adminis a o e i o io en bene icio
da poboación local, cla amen e incumplida.
Hai unha opinión consul i a da CIJ do 19 de xullo de 2024 donde se analizan as p ác icas e
polí icas is aelís sob e Gaza y Cisxo dania, onde se es ablece a ilegalidade da ocupación
sob e e i o ios pales inos. A es a exia de Is ael basease en consegui que a ocupación de
e i o io sexa algo i e e sible aindá que sexa ilegal.
Ninguén se puede ampa a en ningunha cuasa lexí ima pa a iola o De ei o In e nacional
Humani ai o, nin o exe cicio de la lexí ima de ensa ni a loi a con a o e o ismo. Nada
xus i ica as iolacións de De ei o In e nacional Humani a io, es o hai que elo moi p esen e.
7. Desen ol emen o das hos ilidades e p o ección dos ci ís
Dende o pun o de is a do De ei o In e nacional Humani a io un dos mé odos pa a minimiza
os e ec os das ope acións mili a es son os p incipios de dis inción,p opo cionalidade e
p o ección.
●Dis inción: dis ingui en e comba in es e ci ís. As ope acións mili a es di íxense
con a comba in es, obxec i os mili a es. P ohíbese a aca á poboación ci il e bens de
ca ác e ci il, causa e o ci il, ob iga de minimiza os e ec os das hos ilidades sob e
os ci ís e p ohibición dos a aques indisc iminados.
●P opo cionalidade: os a aques desp opo cionados es án p ohibidos, nos que as
baixas ci ís son excesi as. Exis e unha endencia a minus alo a as consecuencias do
a aque pa a os ci ís.
●P o ección: escolle as es a exias que causen menos danos ci ís, iden i icando o
ca ác e mili a do obxec i o sen si ualos en o no a ci ís. E i a medios de comba e
que eñan e ec os indisc iminados.
8
8. Conducción da hos ilidade en Gaza
En Gaza non se cumple ningunha das obligaciones an e io men e mencionadas. Considé ase
que o obxec i o da ope ación é elimina a Hamás, pe o es e non é só un g upo a mado, é un
elemen o máis impo an e, non se es á a dis ingui en e mili a es e ci ís e non odo memb o
de Hamás é un obxec i o mili a . O pa áme o pa a de e mina se unha pe soa é obxec i o
mili a non é si pe enece a un de e minado g upo, senón si es á pa icipando nos a aques,
es a dis inción non se es á a ace nes e con lic o.
A es o con ibuiu a In elixencia A i icial, que ai ac ua en unción de cómo se lle eña
enseñado, se los pa áme os in oducidos ao algo i mo non eñen en con a o De ei o
In e nacional Humani a io, os esul ados ob idos non e án en con a o seu espe o. As 3 IAs
u ilizadas po Is ael pa a a iden i icación de obxe ic os son: Habsa a (edi icios que albe gan
milicias), La ande (iden i icación de memb os de g upos a mados), Whe e’s Daddy
(seguimen o de obxec i os unha ez localizados).
P odúcense a aques con a ins alacións sani a ias, educa i as, elixiosas, bens ci ís p o exidos
polo De ei o In e nacional Humani a io. Is ael des uiu sis emá icamen e es e ipo de
edi icios, baixo a p e ensión de que semp e es aban sendo usados po Hamás.
9. Fal a de limi ación en los e ec os de los a aques sob e los ci iles
Non hai lími e dos e ec os das hos ilidades sob e ci ís, exis indo unha g an ole ancia aos
e ec os cola e ais, acép ase que po cada memb o mili a de Hamás se ma e a 15 ci ís e se é
un al o ca go has a 300 ci ís.
Calque a iden i icación dun obxec i o xus i ica a mue e de ci ís ou a des ucción de
in aes u u as. Lé anse a cabo bomba deos masi os de zonas esidenciais e a ácanse
campos de e uxiados, o que conle a un aumen o sen p eceden es de í imas ci ís, sob e odo
mulle es e nenos. Tamén se des úen in aes u u as ci ís, con e ec os di ec os como as
mo es e os danos en bens ci í; pe o amén e ec os indi ec os como a in e upción de se izos
básicos, a des ución de zonas de cul i o, a obs aculización da axuda humani a ia, e c. Os
9
