Mintys apie pedagogikos terminų žodyną

np.: reforma ekonomiczna (= gospodarki), dochody państwowe (= państwa), pożyczki państwowe (= państwa), bank państwowy (= państwa), budżet państwowy (= państwa) itd. Na s. 224 podano termin jednolity system energetyczny (według ros. edunan snepeemuveckan cucmena). Obok próbowano poprawić go na — wspólny system energetyczny, ale oba te terminy są kiepskie. Zamiast nich odpowiedni byłby wspólny system energetyki. -. W objaśnieniach terminów zdarzają się terminy niepoprawne, na przykład echolot „przyrząd elektronawigacyjny (= elektroniczny przyrząd nawigacyjny) do pomiaru głębokości morza za pomocą fal ultradźwiękowych <...>”. Może zamiast wpisanego w słowniku geograficznym terminu ekonomicznego inwestycje kapitałowe (s. 89) lepiej pasowałby termin nakłady kapitałowe? W słowniku znajdują się bardzo kategoryczne, lecz nieścisłe stwierdzenia, na przykład „Języki międzynarodowe — angielski i francuski” (hasło „Język”, s. 87); „Językami międzynarodowymi są angielski i francuski” (hasło „Języki świata”, s. 145). Ale czy tylko te ar dwa języki uważa się za międzynarodowe? Nie podjęto tu szerszej oceny tego słownika. Tym razem chodziło tylko o pokazanie garstki oczywistych nieścisłości i błędów. jo ir Gailutis LAUKAGALIS MYŚLI O SŁOWNIKU TERMINÓW PEDAGOGICZNYCH W 1993 roku ukazał się bardzo potrzebny objaśniająco-przekładowy słownik „Terminy pedagogiczne”, opracowany przez prof. L. Jovaišę, który w nakładzie 3000 egzemplarzy wydało wydawnictwo „Šviesa”. Jest to pierwszy wydany na Litwie objaśniający słownik terminów pedagogicznych, obejmujący około 1000 częściej używanych terminów pedagogiki teoretycznej i stosowanej, jej historii oraz metodologii. Przejrzeli go, opatrzyli akcentami, a także wraz z innymi naukowcami zrecenzowali również językoznawcy. Publikacja jest przydatna zarówno dla naukowców, jak i wykładowców, nauczycieli oraz studentów przygotowujących się do pracy nauczycielskiej. W przedmowie do słownika napisano, że jest to „pierwsza próba opisania i usystematyir zowania pojęć nauki o wychowaniu człowieka w języku litewskim” (s. 3). Jednak przecież od dawna mieliśmy, co prawda zaledwie kilka lat wcześniej po raz pierwszy wydany drukiem rękopis, niedokończony, prof. iš St. Šalkauskisa! Jovaiša L. Terminy pedagogiczne. K.: Šviesa, 1993. 264 s. 98 słownik terminów pedagogicznych*, 1600 obejmujący su terminy francu/! niemieckimi i ir rosyjskimi odpowiednikami. Znaczna ir część haseł omawianego t słownika pokrywa się, tylko nie jest jasne, ar L. Jovaiša korzystał z SL. ze słownika Šalkauskisa ir ar iš jo zaczerpnął terminy pedagogiczne. Na L. przykład podanych przez Jovaišę terminów atkakla, įsitikrinimas nie ma w „Słowniku języka jų litewskiego”, ale nie możemy uważać ich za współczesne neologizmy, ponieważ używał ich już St. Šalkauskis. Neologizmy mogą być terminami zamieszczonymi w omawianym słowniku: savivaizdis, saviveiklumas, veiktis, ponieważ ani w jų ra „Słowniku języka litewskiego” (hasła veikris szukano w kartotece tego słownika), ani we wspomnianym St. Słowniku terminów pedagogicznych Šalkauskisa. Iš Najpierw chciałoby się omówić kwestie dotyczące struktury słownika. W przedmowie powiedziano, że „charakteryzując termin, najpierw podaje się definicję o logiczną, następnie wyczerpujące objaśnienie” (s. 3). Jeśli termin jest wieloznaczny, podaje się wszystkie jo jego znaczenia. Chociaż w przedmowie napisano, że znaczenia terminów wieloznacznych „zazwyczaj podaje się w jednym gnieździe” (s. 3; tu należałoby doprecyzować: w jednym artykule), — Słownik nie jest gniazdowy: terminy złożone, podobnie jak jednowyrazowe, podaje się w — kolejności alfabetycznej według liter ir pierwszego słowa. Na przykład terminy agresyvūs elgesys elgesys; aiškinamasis skaitymas skaitymas podano oddzielnie, choć z jakiegoś powodu nie zawsze przestrzega się ir tej zasady. Na przykład terminy neuropsichiniai ir sindromai, psichopatologiniai sindromai podano w kolejności alfabetycznej, terminu sindromas. ne ne o po Be Mówiąc o układzie terminów, należy dodać, że nie przestrzega się tu utrwalonego w leksykografii litewskiej wymogu sporządzania słowników, który w „Słowniku współczesnego języka litewskiego” został określony następująco: „Przy układaniu wyrazów w porządku alfabetycznym nie czyni się różnicy między samogłoskami długimi i krótkimi (a, g; į, į, y; u, y, ū), między samogłoskami szerokimi i wąskimi e, ¢ ė, na przykład najpierw umieszcza się wyraz ūpas, następnie upė, najpierw trėkšti, następnie trempti, tręšti”*. W publikacji najpierw umieszczono terminy pedagogiczne zawierające literę i, następnie —į, a na końcu —y; tak samo jest w innych przy- *Salkauskis St. Raštai. W.: Mintis, 1991. T. 2. S. 227–345. * Słownik współczesnego języka litewskiego. W.: Moklo ir enciklopedijų I-kla, 1993. S. VIII. 99 nimi, dlatego na przykład zachcianka znalazła się w izolacji, wyjątkowość po spostrzeżenia, po właściwości świadomości, po teatr lalek, rywalizacja itd. po ir Zawarte w tym słowniku terminy litewskie przetłumacį zono na język ir angielski, niemiecki i o rosyjski, a w przypadku terminów międzynarodowych podano jedynie ich pochodzenie. Należy jednak powiedzieć, że tej zasady budowy również zawsze się przestrne zega. Na przykład obok terminu euristinis mokymas podaje się odpowiedniki w innych językach (tak powinno ir być), obok terminu o fakultatyvinis mokymas wyjaśnia się już pochodzenie (odpowiedników nie ma); zgodnie z wyżej wymienioną zasadą, obok międzynarodowego dwuwyrazowego terminu grūpių homogeniškūmas podaje się pochodzenie, natomiast ma międzynarodowe o terminy grūpės atmosfera i grupés diagnostika ir tłumaczy się na inne języki. į Przy niektórych terminach, na przykład oligofrenopedagogika, nie podaje się ani pochodzenia, ani odpowiedników. Mówiąc o relacji między odpowiednikami ir pochodzenia terminów, należy dodać, że określenie pochodzenia nie może zastąpić odpowiedników, dlatego w słowniku į należałoby umieszczać odpowiedniki ir terminów międzynarodowych, ponieważ w różnych językach mogą one mieć inne znaczenie, a przynajmniej nieco różnić się formą. ir W słowniku zdarzają się pominięte wskazane terminy, na przykład w haśle formalizūcija zamieszczono odsyłacz zob. statistika 58, na końcu hasła veiklos zob. pedagoginė veikla 254, o mokytojų semindrija nawet nie jest objaśnione, jest tylko zob. pedagoginė mokykla, 133, ale terminów statistika, pedagoginė mokykla, pedagoginė veikla w słowniku nie ma. Bardzo często terminy odsyłaczowe nie są zgodne — te — występujące w odsyłaczach różnią się od podanych w słowniku, np.: klasifikacija, zob. pedagogikos mokslų klasifikūcija, 95, o w słowniku — pedagogikos disciplinų klasifikacija; masturbacja, zob. wychowanie seksualne 113, w słowniku — pedagogika seksualna; prace domowe, zob. grupa całodzienna w 136, słowniku — szkoła całodzienna; czynnik, zob. badanie statysty255, czne w — słowniku analiza statystyczna. Być może pod względem znaczenia terminy te są ir równoważar ne lub bliskie, ale w słowniku takich niezgodności nie powinno być. Terminy hasłowe artykułów w słowniku są opatrzone akcentem. Akcentowanie jest poprawne, jednak z powodu niskiej jakości poligraficznej w wielu miejscach znaki akcentu są bardzo niewyraźne, a miejscami niejasne. Jednak niektóre terminy z jakiegoś powodu pozostawiono całkowicie nieakcentowaiš ne, na przykład nepriežiūra, nuotaika, psichopatologiniai sindromai, tikslingumas, ugdymo dalyviai itd. ir Przechodząc do treści słownika, należy podkreślić, że definicje i objaśnienia terminów są szerokie, 100 wyczerpujące ir i odpowiadają standardowi terminologicznemu, lecz obfitują w sformułowania charakterystyczne dla złożonego stylu naukowego oraz rzadkie słowa wymagające objaśnienia. Być może wynikało to z przeznaczenia publikacji? Mimo to chciałoby się niekiedy ką poprawić je tak, aby były prostsze i bardziej zrozumiałe, ir na przykład: Normos interiorizu ojamos, inkorporu ojamos (=formuojamos, diegiamos) asmenybės gyvenime, jos ir tampa elgesį reguliuojanciu veiksniu (str. doréviné norma, p. 45). Terminy w definicjach ir wyjaśniających zawierają nieścisłości. D7.3 znaczenie słowa negalia wyjaśnia się jako „niedomaganie, zły stan zdrowia”, dlatego należałoby poprawić: społeczeństwa rodziców ir ne ga lia (=niemożność) troszczenia się o wychowanie dzieci i młodzieży z powodu rozpadu rodziny, ucieczki dzieci iš z domu (=ucieczki dzieci z iš domu) itp. ir przyczyn (por. zaniedbanie, p. 139). Chociaż obecnie terminy aspirant i aspirantura na Litwie stały się historyzmami, w Słowniku oba zostały į zamieszczone i wyjaśnione, nie podano natomiast ir aktualnego o terminu doktorant, mimo że doktorantura (=doktorantura) istnieje. Nawiasem mówiąc, znaczenia terminów ir aspirantura i doktorantura w niedawnej przeszłości były różne, choć w słowniku je pomieszano; napisano, że aspirantura „jest również nazywana doktoranturą” (s. 17, dr por. ir art. doktorantura, p. 35). W definicjach terminów i ich ir objaśnieniach zdarzają się drobne błędy ir stylistyczne, np. : Tworzenie hipotezy jest uwarunkowane (=determinuje) także obiektywnymi warunkami jej realizacji (s. tworzenie hipotezy, p. 68); W pracy produkcyjnej tempo determinuje (=determinuje) produktywność działalności (s. tempo pracy, p. 38); Ji į ga lina (pozwala, pomaga, stwarza warunki) ne jedynie poznać siebie, lecz ir doskonalić swoją działalnir ość, relacje, su otoczenie (str. refleksja, p. 197). W odniesieniu do samych terminów zamieszczonych w słowniku należy jeszcze powiedzieć, że, jak napisano w przedmowie, wiele „uwagi poświęca się podobnym ir kontrowersyjnym terminom, które stara się różnicować i opisywać możliwie najdokładniej” (s. 3). Jednakże nie jest dobrze, że w procesie różnicowania podjęto próbę zalegalizowania ir słów uznawanych za błędy językowe. Na przykład terminu užsiėmimas z pewnością nie należy używać w znaczeniu „lekcja, nauka lekcji w domu itp. ir <...>." Wyjaśniając termin atlikimas, autor publikacji podaje wyrażenia 101 atliekama pamoka, atliko pamoką w następującym znaczeniu: „Kiedy mówimy „nauczyciel prowadzi lekcję”, mamy na myśli proces, „prowadził lekcję” — znaczy, że jej nie ukończył, o „wykonał lekcję” — — ją prowadził i ir ukończył” (s. 18). Jednakże czasownik atlikti niekoniecznie należy su wiązać z ukończeniem ir prowadzenia — lekcji — może on oznaczać nauczenie ir się, np.: odrobić pracę domową, wykonać zadania. A więc może „atliko pamoką" galėtų būti suprastas dar kaip ir „bupamokose", vo „išmoko pamokas". Baigiant reikėtų pasakyti, kad šios pastabos jokiu būdu nemenkižodyno mokslinės ndrminamosios vertės. na ir Šis leidinys skatina domėtis toliau ir plėtoti pedagogikos mokslą ir jo lietuviškąją terminiją. Nijolė Banevičienė PSICHOLOGIJOS ŽODYNAS Kiekvieno naujo terminų žodyno pasirodymas yra reikšmingas įvykis tiek tai mokslo sričiai, tiek terminologijai apskritai. ir Juo labiau, jei tas žodynas pirmasis, nes jis gali lemti, kokia bus tos srities terminija, kartu parodo paties mokslo orientacijas bei bent kiek tolesnę raidą. o ir jo Psychologią zaczęto się interesować i ir tworzyć jej terminologię jeszcze w przedwojennej Litwie. W opracowanych przez St. Šalkauskisa słowniczkach filozoficznym i pedagogicznym (ten ostatni, co prawda, wówczas ostatecznie nie został wydany) możemy znaleźć również dość dużo terminów psychologicznych (odczucie, świadomość itd.). Później również nie zapominano o psychologii: drukowano artykuły, książki (choć być może nie było ich wystarczająco dużo), w których, rzecz jasna, nie można było się obejść bez terminów z tej dziedziny. Jednak pierwszy słownik ukazał się dopiero w 1993 roku. Był to „Słownik psychologii” wydany przez Wydawnictwo Nauki i Encyklopedii. Według samych autorów słownika jest on przeznaczony zarówno dla psychologów, jak i specjalistów z innych dziedzin czy też osób interesujących się psychologią po prostu w celach samokształceniowych. Z tego powodu słownik powinien zostać opracowany z niezwykłą starannością. Niewiele ! Słownik psychologii. Wilno: Wydawnictwo Nauki i Encyklopedii, 1993. 368 s. 102