Ch. Lemcheno sukaktuvių knyga

Stasys KEINYS CI. KSIĘGA JUBILEUSZOWA LEMCHENA W ubiegłym roku oraczowi niw języka Chackielowi Lemchenowi stuknęło dziewięćdziesiąt lat (urodził się 1904 m. kwietnia 21 d. W Papilė, w obecnym rejonie akmeńskim, w taki czy inny sposób ar związanym z życiem su ne jednego z pracowników języka, poczynając bodaj od Kalikstusa Kasakauskisa ir Simona Daukantasa. Kto Wie, może słynni poprzednito cy w dziedzinie prac językowych tego regionu podsycili ir šį mieszkańca Papilė). Z okazji jubileuszu Państwowe Muzeum Żydowskie w Litwie pospieszyło z wydaniem pięknej książki “Darbai ir polėkiai"', którą opracowali Polina Pailis ir Judita Rozina, o zredagowali oraz konsultowali naukowo Rytis Trimonis. Przed tytułową kartą książki obok fotografii jubilata zamieszczono wcześniej 70 m. napisaną J. opinię Jablonskiego, w której be między innymi powiedziano: “<...> niewielu jest studentów, którzy tak dobrze jak on znają się na sprawach języka litewskiego <...>”. Takie słowa największego kodyfikatora języka ogólnego byłyby zapewne bardzo miłe każdemu językoznawcy. O Ch. Lemchen miał wówczas zaledwie dwadzieścia lat... Książkę rozpoczyna zamieszczony przed przedmową E. artykuł Zingera „Kultūrų suartintojas”. Tu wymieniono Ch. Prace Lemchena mające wartość dla kultury ir litewskich Żydów, których wieloletnim pośrednikiem jest jubilat, przypomniano jo golgoty. Dalsze publikacje przedstawiono w rozdziałach. Į w pierwszym rozdziale książki zebrano artykuły o Ch. Lemchenie. Rozdział rozpoczyna się Z. Słowem powitalnym Zinkevičiusa. K. Ulvydas przypomniał przedwojenną pracę jubilata jako nauczyciela języka litewskiego w gimnazjach żydowskich, rzucił okiem na į jo napisane i ir zredagowane słowniki, działalność wychowawczą w zakresie kultury A. języka, Sabaliauskas szerzej omówił Ch. znaczenie książki Lemchena „Wpływ języka litewskiego na żargon litewski”, dų Vitkauskas starał się V. dokonać przeglądu wszystkich prac jo językoznawczych. Wiązankę pięknych słów jubilatowi przekazał docent Uniwersytetu Oksfordzkiego H.D. Kacas, dziennikarz G. Smoliakow, prasowy ! Prace i ir porywy: Z okazji 90. rocznicy urodzin językoznawcy Chackela Lemchena. - Wilno: Litewskie Państwowe Muzeum Żydowskie, 1994. - 208 p. 80 pracownik D. Gelpernas, ir pisarz G. Kanowicz. Tutaj zamieszczono ir Ch. Poświęcony Lemchenowi A. wiersz Churgina oraz list nauczyciela J. Lazauska. Wszyscy językoznawcy, którzy pisali do be tego rozdziału, oprócz Ch. wzmiankują o pracach Lemchena ir działalność redaktora i terminologa. Przez ponad trzy dziesięciolecia jubilat żywił się chlebem redaktora. Be Towarzysząc życiu innych publikacji, był į związany z częścią prac z zakresu nauki o języku litewskim, wśród nich z fundamentalną, trzytomową ir akademicką „Gramatyką języka litewskiego”, a także niemal wszystkimi słownikami terminów z różnych dziedzin wydanymi przez wydawnictwo w ciągu prawie ćwierćwiecza. Słowniki. Pracę terminologiczną językoznawca wykonywał profesjonalnie; przez pierwsze kilka powojennych dziesięcioleci aktywnie uczestniczył, można powiedzieć, we wszystkich pracach tej dziedziny, zapewne dość często wypowiadając decydujące słowo. W wydawnictwie Ch. Redagowane przez Lemcheno słowniki terminów z zakresu prawa, bibliotekoznawstwir a, geologii, geografii fizycznej, fizyki, politechniki, melioracji, chemii, literatury, botaniki, ekonomii, techniki obliczeniowej, meteorologii i medycyny były i nadal są znaczącymi pracami normalizacyjnymi litewskiej terminologii. ir gi Niemal wszystkie te Słowniki zostały przejrzane przez Komisję ir Terminologiczną Instytutu Literatury Języka Litewskiego, toteż jedynie wprowadzały ne terminy normatywne, lecz kładły podwaliny pod dalsze ir porządkowanie terminologii poszczególnytų ch dziedzin w ramach zorganizowair nej pracy terminologicznej, ogólnie wskazywały kierunki tej pracy. Ir nie ma znaczenia, że część terminów zamieszczonych w tych słownikach się nie przyjęła, że nieco jų później niektóre zostały poprawione ar i zmienione, że wreszcie ir niektóre same słowniki wydane przed kilkudziesięcioma laty są już obecnie przestarzałe, zestarzałe, wydano ar nowe. Swoją pracę, wielką rolę w normalizacji terminologii, odegrały, długo służyły, większość z nich nadal ir służy jako najważniejsze źródła ir wzorcowej terminologii poszczególnych dziedzin. tų O z powodu nieprzyjmo ęcia się, niemało ir J. Jablonskiego, ir J. Balcikonisir a, część propozycji innych wybitnych językoznawców nie rozpowszechniła się w języku, jų zamiast nich przyjęły się inne, w niektórych przypadkach nawet poprawione wyrazy ir i wyrażenia. Czas wprowadza poprawki. Ale nie jest on w stanie umniejszyć roli, jaką odegrały te prace. W zgiełku wspaniałych obchodów jubileuszowych nie zwrócono uwagi na to, że į dla terminologii litewskiej niezwykle ważne są przede wszystkim ir Ch. dzięki staraniom Lemchena du przygotowane przekładowe „Słowniki wyrazów międzynarodowych” 81 (z 1951 i 1969 r.). W znacznym stopniu przyczyniły się one do ustalenia fonetycznej, akcentologicznej i gramatycznį ej formy wielu tak zwanych terminów międzynarodowych zamieszczonych w tych słownikach, do zlituanizowania ich i umocnienia samych podstaw tej lituanizacji, a poprzez liczne litewskie odpowiedniki lub synonimy pokazały, że jeśli się chce, można obyć się także bez zapożyczeń. A cóż dopiero mówić o samym Ch. Przygotowane przez Lemcheno słowniki języka rosyjskiego i litewskiego, które dla tłumaczy książek, książeczek i artykułów z najróżniejszych dziedzin były podręcznymi książkami (świadczą o tym także ciepłe słowa z listu Ch. Lazauskasa, tłumaczącego jakąś książkę medyczną, do Ch. Lemcheno, drukowane w „Darbuose ir polėkiuose”, J. Nawiasem mówiąc, za największy z tych słowników, czterotomowy „Słownik języka rosyjskiego i litewskiego”, wydany w latach 1982–1985, Ch. Lemchenui wraz z innymi autorami przyznano w 1987 r. Państwową Nagrodę Naukowo-- Techniczną Litewskiej SRR. O tym, że zagadnienia terminologii bardzo zajmowair ły Ch. Lemchenui, świadczy także kilka jego artykułów opublikowanych w wydawnictwie „Kultūra kalbos” oraz w gazetach. Część tej i innej tematyki lingwisty, nauczyciela, leksykografa i terminologa, artykułów zamieszczono także w omawianej książce poświęconej jego jubileuszowi, w jej drugim rozdziale (szkoda, że większość tych prac opublikowano w skróconej formie, a niektóre w ogóle się nie ukazały.}]}- ♀♀♀♀♀♀ труm?_format? 趣赢? No. Need valid JSON. Ensure quote issue. output malformed due quote? Final compose.} аамҭ. Need exact. Lemchenui Kultūra kalbos Z tak pięknej okazji bardzo stosowne byłoby nie żałować miejsca i zebrać wszystkie ogłoszenia rozproszone w różnych publikacjach. Teraz prawdopodobnie trzeba będzie czekać na inną, jeszcze bardziej zaszczytną rocznicę). Można powiedzieć, że ledwie rozpętała się burza wojenna, w artykule „Lietuviškośios mokslinės terminologijos kl?vsimu" opublikowanym w 1951 r. w „Literatūroje ir mene” Ch. Lemchenas zwrócił uwagę społeczeństwa na konieczność troski o terminy z różnych dziedzin, nawoływał do powołania stałej, kompetentnej komisji terminologicznej, która zajęłaby się porządkowaniem tej pracy. W artykule „Veiksmažodiniai daiktavardžiai su priesaga -(i)acija” zamieszczonym w 1963 r. w „Kalbos kultūroje" zwrócono uwagę, że tak zwane terminy międzynarodowe mające przyrostek tų -(i)acija/-cija w niejednym przypadku różnią się nieco znaczeniem od derywatów czasownikowych z przyrostk- (1961 iem -imas. Natomiast w artykule „Keli terminų ir darybos klausimai" m.), po zwięzłym przeglądzie tego, co zrobiono i co jest robione, wysunięto fundamentalną kwestię pracy terminologicznej — „niezwykle ważne jest, aby 82 przy tworzeniu nowych lub porządkowaniu starych terminów przestrzegać praw i zasad nauki o języku" (s. 55), broniono przymiotników utworzonych z przyrostkiem -inis, -ė, używanych w terminach złożonych, wskazano na ich funkcjonalną zgodność z określonymi formami przymiotników, omówiono także kilka innych spraw. Należałoby tu powiedzieć, że recenzenci słownika chemicznego, których krytykowano w artykule za uznanie słowa dvimolekulinis za niepoprawnie utworzone, mimo wszystko mieli rację. Autorowi artykułu ani przede wszystkim za pomocą martwych przykładów z DZ (1954), ani nawet wspomnianych przez J. Jablonskisa bezrękawowych maszyn do szycia nie udało się przekonać, że równie dopuszczalne jest mówienie, powiedzmy, zarówno mėlynakė, jak i mėlynakinė mergina, że J. Balčikonis bez potrzeby oburzał się na zdania bezspójnikowe i że językoznawcy mogliby z powodzeniem używać jakichś słów dwusylabowych (niekoniecznie tylko wymyślonych przez siebie dwusylabowców). Prawa języka, których należy przestrzegać także przy pracy terminologicznej, nie wspierają takich wyrazów o mieszanym sposobie tworzenia. Pisze się o tym tutaj dlatego, że takich terminów wciąż się używa, a nawet tworzy się nowe. Tym bardziej należy polemizować z twierdzeniami artykułu „W sprawie niektórych kwestii terminologicznych” (1967 r.), podpisanego wspólnie z A. Šuminem. W artykule tym zarzuty można postawić zarówno medykom, jak i ich językoznawczej pomocnicy A. Kučinskaitė z powodu poszukiwania litewskich synonimów tak zwanych międzynarodowych terminów medycznych. Dziwny, bardzo dziwny jest stale powtarzany w tym artykule argument, że Litwinowi trudniej będzie zrozumieć litewskie słowo niż zapożyczenie. W żadnym wypadku nie można zgodzić się z głównym stanowiskiem autorów artykułu, że obok choćby już utrwalonych tak zwanych terminów międzynarodowych nie warto tworzyć własnych odpowiedników. Biednemu studentowi, nad którym ubolewa się w artykule, ponieważ będzie musiał uczyć się wszystkich tych terminów, byłoby jeszcze łatwiej, gdyby medycy używali wyłącznie terminów łacińskich. Wtedy po litewsku nie trzeba by się było uczyć wcale, nawet tych międzynarodowych! W każdym razie, jak by nie patrzeć, język medyków, jak trafnie zauważył inny niemały działacz kultury A. Žirgulis, ma wszystkie cechy żargonu. Dlatego ludzi, którzy postanowili choć trochę ją polonizować, należałoby wspierać, zachęcać, a w razie potrzeby doradzać im, jak zrobić to lepiej. Nadmierne „umiędzynarodowienie” języka jest rzeczą szkodliwą. Litwinowi wypada pragnąć i dążyć do tego, aby jego język był litewski. Trzeci rozdział „Prac i porywów" tworzą prace Ch. Lemchena o języku i kulturze żydowskiej. Bez wątpienia najważniejszym z nich jest ba83 danie „Wpływ języka litewskiego „Lietuvos žydų tarmei“, wydany w 1970 m. nakładzie egzemplarzy. 1000 Teraz drukowane są tutaj (i znowu egz.!), 1000 niestety, tylko fragmenty tego ważnego dzieła. O przecież po upływie ćwierć wieku tak stosowne byłoby przedrukować całość šį ir jedynego w ir swoim rodzaju, niezastąpionego dla ir językoznawstwa żydowskiego i litewskiego, ponadczasowego opracowania oraz skarbca faktów, które autor tych wersów skłoniły po raz kolejny do zadumy nad słowami rodzimej gwary znad rzeki. Dalej (IV ir V rozdziały) zamieszczono Ch. Drukowane są artykuły Lemchena dotyczące jo kultury, przekładów 1966 m. oraz pismo obrończe dla władz ZSRR w sprawie wydawcy Antanasa Kniūkšty. Szósty rozdział książki stanowią Ch. bibliografia literatury ir dotyczącej prac jį Lemchena. Wymieniono tu książki napisane przez jubilata (łącznie wydano artykuły 15), (tutaj jų spisano 25), przekład- (27 y, publikacje ogłoszen- (24 iowe), ir redagowane wydania książkowe) niemały zbiór jį różnorodma nych publikacji ogłoszeniowych, w których o nim pisano lub, jak widać, przynajmniej on sam jest wspominany ar jo prace. Bibliografię, be niewątpliwie, trzeba będzie uzupełnić. Rzuciwszy tylko okiem na dział į redagowanych wydań, czytelnik będzie szukał 1958 m. wydanego „Słownika terminów fizycznych" ir A. Nowodworskiego “ „Politechnicznego słownika języków angielskiego i litewskiego", jak również 1979 m. wydanego wielkiego „Słownika terminów fizycznych". Tutaj nie wspomniano ir 1951 i 1969 m. wydane tłumaczone „Słowniki wyrazów obcych”. Bez trudu znalazłby ir uzupełnienia do rozdziału o jubilacie dotyczące literatury. Książkę zamykają drukowane po ir litewsku, angielsku i w języku żydowskim (jidysz) daty życia i działalności Ch. Lemchena oraz ir wyjaśnienia opracowujących. W publikacji zamieszczono umiarkowaną liczbę fotografii iš Ch. Lemcheno ir jo życia rodzinnego. Ponieważ znaczna część książki poświęcona jest zagadnieniom językowym, trudno się powstrzymać od niewspomnienia ir o jednej z niezwykłości języka. W jednym z artykułów o jubilacie napisano tak: “Szanowny Ch. Lemchen przeżył godnie lata wyznaczone mu przez Najwyższego. Wiele zrobiono, pracowano wydajnie, uczono się, innych uczono" ir (s. 28). Nė nie wątpiąc, że jubilatowi będzie się żyło ne dalej gorzej, dziwne wydało się powiedzenie kitus mokyta. ir Wschodni Auksztotowie, najlepiej potrafiący używać takich imiesłowów, zwykle stosują tu mianownik obiektu, a więc bardzo pięknym, często powtarzanym powiedzeniem wołają na cały głos 84 ir A. Baranauskas: “Stare lasy kochano, w pieśni niejednej zawarto; wszystkich tych pieśni naszych ojców nauczono" (podkreślenie moje. — St.K. ). A zatem: mokytasi ne kitus ir mokyta, ale mokytasi kiti ir mokyta! Ar To byłby początek nowych błędów w bezpłatnym używaniu rodzajów innych gwar, a może zemsta ar Żmudzina na Auksztotach za to, że ci ciągle się mylą, używając przymiotników kierujących się rodzajem? Kończąc, naprawdę miło jest cieszyć się z doniosłego jubileuszu człowieka ir kultury języka i życzyć mu jeszcze donioślejszych jubileuszy. Przy tej okazji miło było przeczytać ciekawą, ta gustownie przygotowaną i nieźle wydaną książkę „Darbai ir polėkiai” . ir 85