M. Daukšos „Katekizmui“ – 400 metų

PRAEITI- ES AIDAI M. DAUKSOS CATEKISME - 400 METU Li uiy as ijos ki imosi pé iode, p aéjus p esque pussimiui me y po M. Maz ydo Ka ekismo, appa é Jok ibo Ledesmos Ca hechism A ba Mokslas kiekwienam k iksz zionii p iwalus... Izguldi a iz Ligzuwio Lankiszko... pa Kuniga Mikaloiu Dauksza Canonika Zemaicziu. Sis le p emie le u iskas ka aliky édinys a é é iSspausdin as Vilnioue 1595 m. jézui y spaus u eje (spaudinyje spaus u é nenu ody a) Sio ca ekisme a é é iSspausdin - as nedidelis egzemplio iy skaigius, ca lui M. DaukSa son 1599 m. Pos ilés p akalboje jo neini di i pos ile no js donne p adziq i pa aginimg myle i e y pa le. Vieng ca ekizmo dalj cons i ue T umps Budas Speech ou D'iden i ica ion Nudemiu D in qui u daznai wa oja celui Sac amen u. Si pa ie ypaé jdomi en ce qu'y jdé os deux p emiè es Zinomes lic u iSkos ka aliky giesmés: Malda S. Tamosziaus izg Aquino i Sal e Regina (Sweika Ka alyez- ia)". Sis ca éizme — p emie ie Li u iska li e DidZiojoje Lic u es KunigaikS ys éje. À ce e époque lie u iy asomosios sys ème de langue p é alai baZny inis s yleus, kii imasis jo émési du con enu eligieux aS ais. M. DaukSos ca ekisme e minologums jdomus pa le ai que cia ou ame nemazai eligiinés conneusiy s iciy i su ja Ieksikos. Fou nisso- ns quelques ci a ions su M. DaukSos ca ekizmg i§ Lic u es scien i iqu- ey da by. M. Dauk§a beaucoup dazniau comme les p emie s MaZosios Li uano aSy oj- ai dans leu s aduc i- ons pa ai lic u is- ky Zodziy, su ankio- y is me o gy osios kalbos a ba sa aip p i aiky- y s e imic- siems ZodZiams adu i. <...> Specialiy naujada- y, de son p op e suda y y a iS ki u ano 'Bi ziska V. Senyjy lie u is- ky li egy his o ia. Chicago, 1953. D. 1. P. 168-169. 53 paim y, il consom- me beaucoup maziau. Ska dZi- us P . Li uiy langues ZodZiy da yba. V., 1943. P. 590-591. Te miny e naujy ZodZiy s ygius é ai ès g and, e Dauksa a sidéj- es ieSkojo lie u i8ky a i ikme- ny. Ce ain- es choses on pou nom donné plusieu s po Zodiius, exemple: iSgelbé ojas, ixgelbéjas i gelbé ojas; niekanieke e iiskissemen- ; culpémé, sinidéjimen , culpé, p azengimas e skola; nuomonia e payau ime; dég ada ion, nusima ion e pasiZeminem- en ; pad inissem- en e en o ceme- n ; aide, pasalpa e aéjimen ; cou ume e pajunkissem- en ; iskandissem- en , pa donneme- n , p ap ise e p apul is; pe manymas e comp éhensi- on e . . Cela hinde dé s abilizuo is li e a i ine leksikai, mais lie u iskos a ijos p adzZioje lexique j ai a eme- n é ai neiS engiam- as suje K uopas J. Leksiniai pa alelizmai DaukSos ca ekizmo kalboje//Kn. : Lie u iy kalbo y os klausimai.V., 1960. T 3. P. 243. Gausis e j ai is DK leksiniai pa alelizmai mon en didZiules au o iaus kii ybines e o s le plus p écisémen , comp omami- ausiai e lie u iSkiaus- iai iS e s i i lenky langues Ledesmos Ka ekizmg e liaudiSka, Zodinga kalba ai e jj accessibleg le plus placiausiam lie u ikai mokan¢iam skai y ojy a ui. À ce bu , abondamme- n u ilisés iches e nonSsemiami lexiques des langues populaes lobies. NemazZa seny lie u isky ZodzZiy pe p asmina- ma, s'il s'agi pou eux d'une nou elle eliginj u inj. Pa yZiui, nou elle sens¢ ka alikiskame DK jgyja dieu, cielus, kal é, nuodémeé, haga as, âme, San as, ieSpa s e au es Zodziai. Cela jgalino DaukSq iS eng i ne eikalingy skoliniy, a ojamy ne dpes ingy e éjy ou appa odzius- iy éliau, didéjan polonizacijos j akai pa baZny¢iq, d a us e au es eligions, Za goniskuo- se keliniuose éc S ues (p.ex., g ecas, pekla, diiSia, ponas, ie a, ie y i e . .). DaukSa d asiai éméj li e a i ing pa le liaudies Snekamosios kalbos Zodzius, beaucoup où acco dikdan leu pe kel ines, abs ak esn- es nécessimes e ce p a u inda- n le li i inés langues lexiques séman ique. Neu s eliginéms e j ai ies abs acak i- néms sq okoms eik§ i Daukga kii ési beaucoup naujada u, qui zymiai augmen ino DK Ieksiniy pa alelizmy skaiciy. Ce ains DaukSos naujada ai (p.ex., abejojimas, jk épimas, nusiseminima- s, obligamas, pasme kima- s, sup a imas) on eucusiai cons i u e oidemen jsigaléjo li e a i iné- je le discou s. 54 ‘Ten pa . P. 253-254. NemazZa bend yb- iy a ec élesniais M. Maz ydo a aux e B. Vilen o Enchi idi- onu es e M. DaukSos Tikiu ex e (DK 23,-24,- VE 14-17), mais Zymiai plus e ski umy. M. DaukSa Salino s e imy- bes, ieSkojo lie u iSky a i ikme- nuy: pong kei é ieSpaciu, pang me ga, Ponskg Pilo a Pon iskiu Pilo u, peklg p aga u, g iekus nuodeém- eémis, Zi a q gy a g e . . En di è e da an a- ge dekalogo ex e (p o es - an i8kaj- ame beaucoup s e imy- biy, nelic u i- sky kons u- kcijy), e cia commun- umai nebek in- a j ocis. Pazymé - ine, que M. DaukSos dekalogo e imas ge okai di è e e du lenkiSko- jo o iginalal- o, qui es beaucoup plus cou , glaus es- nis. Bidinga, que desim a- me p isaky- me Salia jauGio men ion asilg M. Dauk§a changei - ia a kliu (DK 74,,). Bend yb- iy andame non seuleme- n po e iy ex e, mais e ailleu s. M. DaukSai nécessé- jo beaucoup e miny, ZodZiy nou eaux sa oko- ms e , comp éh- ensible, il galéjo exploi e p o es - an y a auxi- s, jy suku a- is naujada- ais, si celles lui ou é con ena- bles e accep a- bles. Tokiy bend y Zodziu, e miny susida y- y nemazZ- as skaiGius. Mais Siam sudé ing- am in e og- a ion nu- S ies i — dé ini , ka i8 ik ujy M. DaukSa paémeé i lic u iy p o es - an y asy ojy eik y spécialal- aus y inéji- mo. Indubi a- ble, que il lui beaucoup plus Zodziy suki e i j ede j li e a i ing pa le, negu ou é iu pi m aky dans les a aux. Lebedys J. Mikaloj- us Dauk- Sa. V., 1963. P. 213. M. Daukéa j edé nemaia impo an- iy, kul i iniam ieimen nécessai eingy Zodziy. Daugelj émé jy i osios langues, is donneikdamas naujq u inj, pe p asmindamas. Ki us suki é lui, enco e les au es pe émé anks esniy ay ojy ig 55 (pa yzdziui, p o essejs, skai y ojas) a aidé eux jsi i in i. i Neleg a Siuo emps i dé e min- e ce qui aimen M. DaukSos c éée. Sa aime comp éhens- ible que seulemen la pa ie jo naujada y p igijo. Pa yzdui, nep igijo p abilis p a a mé, — p akalba, iSspaus as ( a o as déjà M. Maz ydo) — i8spuisdin . J. K uopas p é end que Sie li i inéje kalboje i ai jsigaléje Zodziai es M. Dauk&os nou eada ai: abejojimas, ik épimas, nusiseminima- s, obligomas, pas e mimas, sup a imas. Be abejo, okiy jo j esnauj- y ada y es assez beaucoup. Neleidzian pladiau j §j ques ionne i sans en e de a dé e mine , c'es ai M. Dauk¢os c ée Zodéiai, p is a ailleu s, iS paminé ini ca ekizmo e ime esan ieji psychologin- iai e minai pojii¢iy (pajau imy) - dénomimim- e: egéjimas (ainsi que yzius), gi déjime, aga emen , pauos ymas, paly éjimas ( aip pa lwéjimas), psichiniy galiy, p ocessus, jausmy, nuo aiky ypa ybiy nomsinimai: iSmin is (=p o as), a minimas (=a min is), alia, pazin is (=paZinimas- ), meilé, dziaugsmas, kan ybé, gé ybé (=ge umas), omumas, a dymas k . i bi y aiskiau, kokig eikme u éjo li e a ii inés langue o ma imuisi M. DaukSos e imas, paminé ini enco e au moins quelques i ai iy s iciy Zodziai: au u as, alga, bu a (bu as), ou ie , esybé, elge a, médecinjas, mylé ojas, se nas, ie nieks. Là même. P. 219-220. Souci liée j ik i j ai iy a miy ep ésen- an s, kick jmanoma plusesni- am plo ui e e o si- mi ku i i ugdy i li e a ii i- ng kalba bidinga M. Dauk§os ka ekiz- mo pa icula- ybé leksikos u ingu- mas, pasi eisk- es gausia synonymi- ka, pa alleliu j ai iy a miy ski ingy Zodziy k em a ojim- u, s e imyb- iy Salinimu, naujada - y. Le plus k in a j akis leksiniy pa alliz- my consomm- a ion. M. Daukga deda les g e a l'un l'au e, joignan jon ukais ou, e , jungiama- isiais Zodziais c'es à di e, aussi bien p i aSo pa as és- e. En ou e, pa alliz- my se passeiko e Siaip dans di é en- s end oi s du ex e. N'ame ni dans anks esn- iame e élesnia- me Li u iSka- me édi ion, isky us M. Dauk§os pos iIg, ne ime an e el biidu sukaup y leksiniy pa aleliz- my. Là même. P. 214, 56 Beaucoup nusipelné M. DaukSa, comme li e a u i- inés langues kii éjas, gauSiai p a u in- gs sa leksika, j esdam- as plusieu s¢ i s langues Zodziy, les i§ pa ie pe p asm- indamas, appliquan aux nou eaux, abs ac i- ons sa okoms, aussi bien ku damas naujada - us, ku iy pa ie e Siandien ebe a - ojama. <...> Lexique ich ingu- me, synonymi- kos abondanc- e, li e a i in- io s ylus e i$ pa ie g ozinés p ozos uZuomazg- os pas o i, ilgaamzé e ybé li e a i in- iame M. Dauk§o léquime. Juo emeési d'au es aS eu s, même pai es Sim mediy p aslinkus, ugdydami e u lindami li e a d i- ng langue, nusku din- a e deg aduée nuopolio pé iode. Là même. P. 359. M. DaukSos 1595 m. ca ekizme i§ 1670 Zodziy skoliniy es ~220, Ly. En i on 13%. <...> Comme on oi déjà i§ di y s a is iques duomeny, maZiausiai skoliniy a ojo o me o ka aliki8ky aS y au eu s, ypac M. Daukéa e K. Si ydas, auxquels ès apéjo pu e é du langage e liaudiSkumas. Palionis J. Li uiy li e a u i in- és his oi e du langage. V., 1979. P. 79-80. Non seulemen equalo e ciamas, mais e du langage g ynimis e j ai inimo sume imais naujada y kii ési M. DaukSa. No édamas ai e sa e imy langue j ai esne, Zodingesne, il pa ois même Salia son p op e a o y liaudiniy ZodzZiy pasigauda o naujada y. Pa yzdui, Salia kalinio il susida é sai inj (wien), Salia sanda os — nuobylj Il a é é nommé (umowa), Salia ice minis e an ie j — (namias ek) i pan. Siaip ki y iS M. Dauk8os nou eada y miné ini: a skaluonis a skaliinas, biis imas esybe, subs ancija, juodaknygis bu ininkas", malonési dus gailes ingas, pi mamzinumas amzinumas (p zedwiecznosé), s e im y é mylin i y imus s e us, w mo e is edes homme (ma zonek), ou ujime isuo inume... Là même. P 77. Pa engé Jolan a GAIVENYTE 57