„Kasyba“, „iškasenos“, „gręžyba“, „išgavos“

Jonas KLIMAVIČIUS GÓRNICTWO, KOPALINY, WIERCENIE, WYDOBYCIE Szeroko stosuje się wyrażenia ministerstwo górnictwa, przemysł górniczy itd., tj. wszędzie mówi się, że kopie się góry, podczas gdy ma się na myśli, że drąży się pod ziemią. Być może jest to tłumaczenie z rosyjskiego eopropyousiii, ale przetłumaczone całkiem błędnie, ponieważ rosyjskie eopno po litewsku oznacza žaizdras. Czy zatem przemysł górniczy lepiej nazywać przemysłem rud żaizdras? Chociaż i pierwszy wariant nie jest najlepszy, ten jest lepszy. ir ne Iš listu Ciekawe, chociaż specjalistom geolog Eduardas ne Vodzinskas — już w „Mūsų kalboje” przed laty słusznie zaproponował nowy termin, wprawdzie podobny do 16 kasyba: ir przemysł wydobywczy, instytut górnictwa, inżynier ir górnictwa — (MK 1979 5 62-63). A więc ne nowość, ale jeszcze ir ne stara, dla wielu nadal nieznana i niezrozumiała. ar Dlatego warto dokładniej i systematyczniej — przeanalizować przeszłość ti ir wartościowania, rozważyć ir możliwości nazywania pojęć. Iš W rzeczywistości wyraz „kalnakasyba” jest o ne dwuczłonowy; wspomniane przez pytającego wyrażenie „kalnų kasyba”, choć dawniej obok niego ir występowało: „eopnax nayka” — — nauka o górnictwie. BZ, 101. „Kalnakasyba”, według V danych LKŽ, odnotowywane jest dopiero od 1932 m. (eopnbrti npoMbice1 — „kalnakasyBŽ 448), ba” rzeczywiście byłoby pewnym kalkowym iš przekładem z języka rosyjskiego („kalkowy przekład — iš zapożyczony z innego języka wyraz, wyrażenie o lub zwrot o ir zapożyczonym znaczeniu i motywacji, a często ar także strukturze" KTŽ). Tylko wiąże się ne su ze słowem eopné (wariant normatywny opr — iš zopems “degti”), o su przymiotnikiem eopnbiti (od rzeczownika eopa “góra”) ir elementem złożeń e0pno-. W odpowiednich połączeniach e2opmbriti ma znaczenia “wchodzący į w skład skorupy ziemskiej”, “wydobywany z głębi iš Ziemi” ir “związany z su wydobyciem i przetwarzir aniem kopalin użytecznych” (zob. CCPJISI III). Rosyjskie połącze32 nia i złożenia 20proe de.10, copran nayka, 20pHoNPOMBILLICHIOC INE, 20] Ho3a600cKkull z kolei są kalkami z niemieckich Bergbau, Bergwesen i in. podobnych. Berg „góra”, a człon -wesen — to jak ros. deo „rzecz”, ale także „praca; działalność; rzemiosło; biznes”, a nawet „przedsiębiorstwo; verslamonė" (w języku litewskim temu ros. deo często odpowiada jakiś przyrostek: crecapnioe de.10 — Saltkalvysté, mokapnoe dJeno — toczenie, eoermoe de.10 wyrób, — szerzej zob. LKK XXIV 204); Bau — “budowa; budowla", “jaskinia, jama" bauen iš 1. “budować; ścielić; produkować": Budować gniazda, — wić, die Pszczoły budują Plastry — miodu, pszczoły zszywają plastry; 2. “hodować, siać"; 3. “uprawiać, obrabiać pola“ (stąd Bauer „chłop, rolnik”, przen. „pionek szachowy”, w kartach „walet, albo Zemys”). Górnictwo jako pierwszy człon byłoby formalnie dokładnym, lecz semantycznie niewolniczym przekładem. Drugi człon bynajmniej nie jest — niewolniczy, lecz ir całkowicie swobodny, a nawet su systematyc- (1884 zny, pasuje kopalnia ż.), (1887 górnik m., por. ziem. wykop “usypana droga, gościniec, grobla”: Impiltiszczanom wszędzie złe drogi, dopóki nie natrafią na wykop 1 .kż. O gdy wieźli wykopem, ziarenka piasku się kurzyły Vz), wykopalisko. Wykopalisko u zarania kształtowania się języka ogólnego miało znaczenie “przedmiot znajdowany podczas kopania ziemi" Bs, Kudir, V. Š, Vr (taip pat iskasinvs J. Jabl, Vr). Net DŽ, wykopalisko — “to, co wydobywa iš się z ziemi": wykopaliska archeologiczne. Jednakże DZ, — 1972 m. — znaczenia wykopalisk “wydobywiš ane z ziemi pozostałości dawnej kultury ludzkiej, użyteczne minerały ir itp. " pierwsza część (tylko ji ir ma ilustrację: znaleziska archeologiczne) już jest anachronizmem. Został usunięty tylko po 21 m. — DZ, podczas wykopalisk (o ne kopiąc!) znajdowane starożytne wykopaliska są już znaleziskami archeologicznymi, wykopaliska o tylko — „wydobywa się surowce mineralne”: kopaliny użyteczne. Nawiasem mówiąc, już K. Wykopaliska Sirvydasa są “ruda żelaza": Ruda/Materia seu terra metallica fossilis. Wykopaliska/materia wykopywana z miejsca/ ete.” SD 392, chociaż SD 119 ma ir nieokreślone znaczenie: Rzeczy wspólne w ziemi. Fossilia, orum. Wykopaliska / wykopane iž rzeczy ziemi. Według LKŽ IV, Sut iškasinės irgi yra „to, co jest iš wykopywane z ziemi (metale, ruda)”. Pod względem słowotwórne czym górnictwo jest złożeniem (wyrazem złożonym), chociaż tutaj w * innych ir miejscach trudne dla druku znaki dawnych źródeł zastąpiono współczesnymi. 33 rdzenny (pod względem budowy, o ne słowotwórstwa! ). Górnictwo jest derywatem z przyrostkiem -vba od złożenia iš kalnakasys (podobnym zjawiskiir em jest rzadkie kanakasybė NdZ). Górnik również znacznie różni się od swoich źródeł — TUS. eopnar, vok. Bergmann (0 Bergvolk — eopuw różni się znaczeniem: — górale, mieszkańcy gór). Należy dodać, że według V danych LKŽ be wcześniejsze od su współczesnego słowa kalnakasyba kalnakasys BZ, (pydokon 493 rūdakasys, — kalnakasys, kalnavertys), jest wcześniejsir ze kdlnakasis tutaj, choć J. Ir brzmiałoby banalnie, jakby ir współcześni- — e, trzeba się obrócić į Europę przez stare okno narodu litewskiego į Kulturę zachodnią - Małą Litwę. Choć słowa te mogą tu nieco wyprzedzir ać rzeczy, są jednak znacznie wcześniejsze i licznie poświadcir zone. Oto w największym regionalnym słowniku tego kraju — E Kuršaitisa “Deutsch-iitauisches Wėrterbuch" (ul, jest: 1870) Bergwesen — górnictwo. górnictwo K I 210, Bergbau —etwa: wydobywanie górnicze. górnictwo. vralt. u. niestosowane: wydobycie rudy K I 209, praca — górnicza, np.: praca górnicza K I 209, akademia górnicza, np.: — szkoła górnicza K 1209; górnik — K I 210, robotnik — górniczy, np.: górnik K 1209, młody — górnik K 1210. Tu należy dodać ir także kalnévé oraz kalnkasis: Kopalnia, stare — i nieużywane: kalnowe. wydobycie rudy. lepiej: wydobywanie w górach. lub. także na przykład: kalnkastis. ies K I 210 (pierwszy tutaj był już P, Ruigys: Bergwerk — Kalnéwe, ės, Kalnū Rudū Kassimmas R 62; także ir MZ. 83; tylko Kalnowe N); kalnkasis — ein Bergwerk K. Iš znana z pism ir kopalnia LC 1886 41 „przedsiębiorstwo przemysłu górskiego". EF. Tradycję Kurszajtisa kontynuowała leksykografia emigracyjna — Antanasa Lalisa „Litewski ir angielski słownik języków" (III wyd., Chicago, górnik miner 1915); górnictwo — mining; art L, science — mining or of L (ir kalnavertis, -čio — właściwie: burzyciel of gór; górnik L), kalnovė — wzgórze; pagórek; // kopalnia L, wydobycie —kalnakasyste, kastynés; <...> L 432. Chociaż $nekoje rozpowszechniło się angielskie ir maina górnik. Zatem mamy rosyjskie tłumaczenie kalnakasyba i niemieckie ir kalnakasystė, o J. Górnik Barona może być wzięty ir iš FE. Kuršaitisa. Prawdopodobnie zaczęło ir się od gór, tylko że kopał ne góry, w o górach, iš gór — į do motywacji słowotwórczej nie należałoby podchodzić dosłownie, jak w cytowanym liście. Jednak już P. Podawane przez Ruigysa całkiem jasno umotywowane wydobywanie rud o į górskich, kalnakasį całkiem podobny, tylko znacznie 34 jaśniejszy rūdakasys (z całą grupą) jest znacznie wcześniejszy: Kruszeowy kopacz/Scrutator auri, Kudakasis/[- błąd korektorski: K= R —J.K.] rudu kaseias SD 133, Rudakassis — ein Górnik N, rudonośny I, J; Tutaj mieszkają rudakasi, którzy pracują w głębinach ziemi J. Jabl; ret. górnik rud: Bergmann, oder Knappe — Rudi Kassinkas, duksa= (Sidabra = )Kassis, sio R 62; rudnik: Hammerschmid —Rudininkas, ko R 189, M7, 252, Rudininkas, 0 —ein Metallarbeiter, Eisenschmidt N, rūdininkas, -0 — ein Metalloder Erzarbeiter [K] (2. Plv, Zp "Kazlų Rūdos, Višakio Rūdos apylinkių gyventojas" LKŽ XI), rūdininkas = rūdakasys NdZ; ret. rūdakasyba —Bergbau NdŽ.. Nowoczesne złoże rudy E nc VI 568, NdŽ “vieta, kur yra rūdos, rūdynas" LKZ XI ma liczne i stare synonimy —rūdynas 4. M, BZ, 493, NdŽ “rūdos telkinys, kasykla" (najpowszechniej używane 1. O 515, Lex 85, Krz 158, N, JbL 209, D. Pošk, J, dz., žem. “pelkė su rudu vandeniu, durpynas", ret. 3. Dg “rūdos turinti žemė") LKŽ XI; rūdnė KzR “piec do wytopu żelaza, zakład" (rudnia ūš žr. rudnė) LKŽ XI; net rūda 2. “zakład wydobycia żelaza: odlewnia żelaza" LKŽ XI: 1. ein Hammer, Eisenhiitte (2. das Erzt) R, MZ, Metall, Erz; huta metalu, kuźnica żelaza, w tym ostatnim znaczeniu lepiej Rudinvezia N, kuźnica żelaza |K); ret. rūda O 79 „kopalnia rudy" LKŽ XI. Są ir całkiem podobne (sandałami) į į nazw miejscowości do słowa rūdkasys: rūdkasis „kopalnia rudy" LKŽ XI: Erzbergwerk — kopalnia rudy K 1410, Erzgrube — kopalnia rudy. kopalnia rudy, io K 1410 (są ir jeszcze inne: Erzhiitte — huta rudy kopalnia K 1 410); rudy Kn “miejsce, gdzie wydobywa się rudę" LKŽ XI. Wczesna ir leksyka „wydobycia żelaza”: geležiavietė „góry, miejsca, gdzie znajduje się ruda żelaza” LKŽ III: Zelazne gory/ huty. Ferrariae, Gielažiawiete SD 541; eėlžkasis „kopalnia żelaza” LKŽ III: Eisenbergwerk — etwa: gėlžkasis, io K 1 364, Kopalnia — żelaza io K I 364; gėlžkasis, gelzkalysté „fabryka żelaza” LKŽ III: Młot żelazny — etwa: gelžkalystė (ir Huta żelaza s. Młot żelazny) K 1 365. Ji nunyko niepotrzebna (nie przyjął ir się kamuo geležiatraukis „magnes” SD 161). Najpóźniejsir zy i najmniej liczny jest słownik górnictwa — węglowego, tylko angliakasvs Š, Vd, angliavieté tsp ret. ir dial. aiglés [ky © ‘kopalnie węgla" (do tej grupy nie należałyby wyrazy dotyczące węgla drzewnego: angliadegys, angliaduobė, terminy chemiczne ir angliarūgštė, angliavandenis, .. J. A więc tylko kalnakasys, kalnakasyba są „motywowane” przez kalnais (iš tikrųjų, kaip įprasta 35 vertiniams, nemotyvuota). Nie ma “kalny” ne tylko oznacza kopalnię, wyrobisko, kopalinę; górnik rud, górnik węgla (i górnik złota), lecz wiele innych, por.: e0pnonpoxodweckax ir Gpuzada — brygada górników, 20pHopyOHoe deo — wydobycie rud, eopuvie Goeamemea — wnętrze ziemi [mineralne] bogactwa, eopnoe macno geol. — olej ziemny RLKŽ I. Ziemny olej, pobrany iš GTŽ, nie trafił ani į LKŽ ani I, į LKŽ ani L, į DZ. Ar on ros. iš e0pnoe macao, ar tiesiai iš vok. Erdėl, ale to je “nafta". Nafta jest wok ir Bergėl — F. Kuršaičio kalninis (od. ūlinis) aliėjus K I 210, było ir Steinėl — F. kamienie Kuršaitisa aliėjus, pėtrėlija K II 206, według LKŽ esas I, “Zibalas” (współcz. niem. Kerosin), choć ir LL 95 lenk. ropa — naftowa, olej kamienny, ropa. Motywacja — iš związana z głębinami ziemi, z kamieniami i skałami znajdującymi się w głębi ziemi, por. : Głębinowe pokłady chrześcijaństwa tkwią niczym ropa w porowatym kamieniu i proszą się ir o wydobycie LA 1994 68 11. A więc ziemny ir kamienny/ kamienny, skalny olej jest umotywowany (choć również jest kalką), natomiast olej — górski — nie bardzo. Również motywacja w przypadku węgla kamiennego (znanego już z, niestety pozostałego nieopublikowanym, lecz jak widać używanego słownika J. Brodowskiego: akmens anglis „węgiel kamienny”) nie jest jednoznaczna — być może jest on w równym stopniu „kamienny” (albo „jakby kamienny”), por. kūlių (tj. kamieni) anglis J (por. także niem. Steinkohlenbergbau „przemysł węgla kamiennego”), co „górski”, choć i te góry są skaliste [por. akmens ožys B „koziorożec górski”, jeszcze bardziej erelis akmeninis N „orzeł przedni (Aquila chrysaétos)”], a więc są to prawdziwe góry, które Litwini często tak właśnie nazywają: akmeniniai kalnai JV 311, kalnai akmeningi SD 94. Oczywiście istnieją także takie wyrazy akmeninis, których motywacją jest nie „górski”, lecz nie jest ona również całkiem bezpośrednia („z kamienia- ”) — akmeninis 2. „przystosowany do życia wśród kamieni (w górach lub w miastach)”: zool. kuna domowa (Martes foina) Dż. akmėnė |. zool. „ptak z rzędu siewkowych, zamieszkujący kamieniste wybrzeża” (Aronaria interpres) [niem. Steinwdlzer); 2.zob. kūltupis — zool. „ptak z rodziny drozdowatych, wijący gniazdo między kamieniami” (Oenanthe oenanthe) [niem. Steinschmditzer) DZ, akménlinda zool. „bardzo ruchliwy, brązowy Parecznik żyjący pod po kamieniami, kłodami i w ir innych miejscach" (Lithobius) DŽ,. Ne tylko dwuznaczna, o po prostu zwodnicza motywacja — oglądana synchronicznie, — współcześnie może wydawać się ti [pochodząca] ze ir staropiśmiennych gwar, folklorystycznego przymiotnika mėdinis LKŽ VIII — 36 „z drzewa”, ale to byłaby już remotywacja (—drzewo- ), podczas gdy właściwe znaczenie to „leśny, dziki” (—medė, medzias „las”): osioł medinis SD 271, medinis jaučias „żubr” SD 9, medinė (tj. górska „dzika”) koza B, R 167, medinė kiaulė „dzik” R, girinis (medinis) paukštis K II 336, mėdiniai karveliai J. Jabl (Dv), gaidys medinis „głuszec” R 75, medinė katė „żbik” R 402, medinis obelys Kal, mediniai obulai Sint; Żywiono się pasikonikami (tj. suszonymi szarańczakami) i miodem leśnym Bt Mr I, 6. Można łatwiej pomylić się z wariantem médinas, -a: ožka medinėji „sarna” Grv, teterukas —višta medindji „kurka” Lz, medindja kiaulė „dzik” Grv; O ty ośle leśny! Mžk. Pięknie zwodnicze jest nawet „domowy” LKŽ VIII I. „żyjący przy domu”: naminė pelė (Mus musculus) tsp [w przeciwieństwie do dzikiej!]; Naminis žvirblis (Passer domesticus) —to odwieczny sąsiad człowieka Blv; dzika domowa Kp; Ej, bracie, bracie, mój braciszku, po co zastrzeliłeś gołąbka, domowego ptaszka? LTR (Ds). W biologii takie organizmy nazywa się synantropijnymi, a nawet synantropami (znowu bądźmy ostrożni! — nie od synantropa — kopalnego „człowieka chińskiego”, 0 z gr. syn — „razem, z” + anthropos „człowiek”) — należą do nich zarówno organizmy domowe (mucha, świerszcz, karaluch, pchła), jak i chwasty zagród oraz pól — pasożyty środowiska człowieka (z gr. para „obok, przy” + sitos „pokarm- ”), ale nie należą do nich zwierzęta hodowlane (pojęcie szersze niż zwierzęta oswojone — udomowione), natomiast LKŽ VIII uważa to jedynie za podznaczenie wspomnianego znaczenia — „żyjący przy domu” — „będący pod opieką człowieka, trzymany przy domu, hodowany”: kaczka domowa, pszczoła domowa, zwierzęta domowe. Wreszcie e20pmorit może być nawet geologiczny: eopusiit koanac — kompas geologiczny, 2opnaa eeomempusa — geometria geologiczna. A e2opnaa nopoda — po prostu skała. Niejasny neologizm w górnictwie, zob. kalnakasyba DŽ, należy ocenić jako bezsens. Starania Eduardasa Vodzinskasa nie były daremne. RLKŽ I w 1982 r. zdążył jeszcze niewiele, dopiero przy dJe.10 już e0pnoe deo nieco poprawiono — (górnictwo) wydobycie. PolZ w 1984 r. zmienił więcej: 20proe deo — wydobycie, 20pHas npoMbiuLieHKHocmb — przemysł wydobywczy, eopnak — górnik. VLKZ I w 1989 r., niestety, wszystko jest stare — „górniczy”, wydobycia w ogóle nie ma. PŽ III z 1992 r. zawiera wydobycie: wydobycie odkrywkowe 131, wydobycie z dna morskiego 128, 37 129. DZ zareagował, ale będąc nie słownikiem specjalistycznym (terminologicznym czy encyklopedycznym), lecz ogólnym, nie mógł od razu odrzucić górnictwa: górnictwo „przemysł wydobywania bogactw o ziemi, — wydobycie”, wydobycie tylko „górnictwo”; zamieszczono tylko górnika „wydobywający bogactwa ziemi”, a wydobywacza, niestety, jeszcze nie ma. Najbardziej szkoda, że wciąż nie ma nowego słownika terminów geologicznych. O dla tłumaczy gazetowych nie pisze się ani Słowników, ani artykulików językowych. Oto jak łatwo im to wychodzi (czyż nie niezgrabną?) ręką: Wczoraj przed Białym Domem ustawiono pikiety. Akcję zorganizował związek zawodowy hutnictwa górskiego LA1994592. Nie ma ani hutnictwa górskiego, ani hutnictwa rud ar bagiennych z podgórskich mokradeł, choć istnieje ruda bagienna. Całkowicie nielogiczna jest taka para: Górników z Kuzbasu wspierają górnicy węglowi z Workuty LA1993 227 2. Przeciwstawić się mogliby jedynie górnicy rud i węgla. Całkiem dziwne: ukończył <...> naftową i chemiczną |Być może chemię naftową — J.K.] instytut, w którym zdobył ka In ų specjalność inżyniera LA 1993 206 9. Jednak tutaj ne zupełnie niespodziewanie okazuje się, że, ko ir Tj. Vodzinskas, poświęciwszy nawet ponownie akapit górnictwu (TV 1994 1 44), nie — omówił tego, że inżynier górnictwa ir nie nadaje się do wydobycia (o ropy naftowej — — nadaje się ktoś, kto jest nieco dalej). Tak więc górnictwo zupełnie się nie nadaje. Przewertowawszy LTE kilka V stron o górnictwie, niczego nie znajdujesz o górach, natomiast znajdujesz coś, co jest niepojęte dla zdrowego rozsądku: przemysł górniczy ku wydobycie kopalin użytecznych wstępne — przetwarzanie (wzbogacaniir e) — —- Istnieją 5 grupy: przemysł wydobycia paliw (wydobycie ropy naftowej, gazu ziemnego, węgla, torfu, łupków), rud, <... >. <...>; przemysł hydromineralny (wydobycie wód mineralnych, podziemnych, wody do wodociągów itp. ir celów). A więc ne tylko wydobywanie torfu, ale nawet odwierty wód mineralnych to — górnictwo, gaz, woda to kopaliny!.. — Nawet szkolny FGŻŽ już 1987 m. wyjaśnia: odwiert — „okrągłe wyrobisko górnicze w warstwie skalnej, wywiercone przyrządem wiertniczym"... Tym dziwniejsze, że znacznie wcześniuz ej (1979 górnictwo w r.) zlikwidowane (1956 wiercenie m.): 6ypoeoe deo — wiercenie GTZ. Powód: — wiercenie nie zdołało oderwać się od 6ypoeoe de.10. Otóż nawet w książce Z. Kindera „Hydrogeologia i wiercenie" (1974) słowo „wiercenie”... w ogóle nie jest używane. Występuje w niej tylko ir wiercenie (otworów wiertniczych), otwory wiertnicze. Nigdzie nie ma żadnego wiercenia naftowego ani gazowego38 górn. Może dlatego wiercenie nie trafiło do į DZ,, DZ, (chociaż już jest 1971 m. LRKŽ). Zanim ukształtuje się i ustabilizuje ir cały system górnictwa, upłynie trochę czasu. Niemotywowany kalk kalnakasyba pozostał niedyferencjowany. ir Górnictwo, be oczywiście, łatwo można podzielić na górnictwo węglowe, — górnictwo rud, chociaż obok istniejących angliakasys, rūdkasys nie można wykluczyć innej możliwości: ir angliakasyba, rūdkasyba; — spotyka się już auksakasyba obok bardzo starego auksakasys LA 1994 81 6, 178 2 R 62, auksakasis B, K 1 558. Niestety, nadal zdarza się ir „sidabro kalnakasybM ir G 1990 10 21 — a”, powinno być „sidabro kasyba” (trudniejsze — „sidabrakasyba”, chociaż istnieje „sidabrakasys” Ser). Nawiasem mówiąc, złoto i ir srebro można tylko ne wydobywać, ale nie zbierać, ir inaczej mówiąc — pozyskiwać. Wszyscy odczuwają, ale nie porządkują ani nie omijają niezgodności nų dotyczącej kopalin. Jedni piszą bez skrępowania najbardziej oczywiste nonsensy: Ale najważnieiš jszą kopaliną tego regionu jest ropa naftowa M ir G 1973 11 22. Odrębną grupę iš kopalin stanowią podziemne wody pitne, techniczne i mineralne ir oraz solanki M ir G 1982 129. Inni szukają, obficie wariują, powiedzmA. y, książki Linčiusa „Sto zagadek geologii*” (1980) tylko w jednym: p. 297 — ir kopaliny, bogactwa mineralne, ir surowce mineralne, ir bogactwa podziemne, ir przecież istnieją o organiczne torfy, ir bursztyn — (o ropie naftowej się zatem — spiera, więc byłoby to niewygodne). Po prostu szkoda, kiedy wyłaniają się jeszcze jakieś kopaliny KB 1990 11 2 ar naturalne, nawet kopaliny ziemne KB 1994 12 8, jakieś zasoby naturalne LA 1993 209 1. Ne — wszystko ir to są bogactwa wnętrza Ziemi, ponieważ ir istnieje górnictwo odkrywkowe, czyli powierzchniowe. Bogactwa naturalne — to znów inne, szersze pojęcie. Jednak przecież od dawna istnieje całkiem dobre słowo „wydobycie” „wydobycie- ”: wydobycie złota, węgla kamiennego DŽ,, DŽ, DZ, ir wydobycie złota LmŽ 138. O „to, co jest wydobywane” byłoby to „išgavos”, — to słowo już istnieje LKŽ IV, tylko tam jest zaledwie jo jedno źródło, znaczenie — BŽ 117, jest nieokreślone — „zdobycz, obfitość”. Można byłoby nie rezygnować ir „naudingumo" motyvacijos — naudingosios išgavos. Kita galimybė – naudingi radiniai, nes — juk ieškoma, žvalgoma (žvalgyba pazeedounoe ir demo — GTZ) ir randama. Tačiau išgaunama paskui, taigi išgavos — tikslesnis terminas. Laikas svarstyti, rinktis ir priimti. , 39 Skróty DŽ - Słownik współczesnego języka litewskiego: DZ, - I wyd., V., DZ, 1954. - II wyd., V, 1972. DZ, III - wyd., V., FGŻŻ 1993. -Solo viovas V, Kar povas G. Słownik-encyklopedia geografii fizycznej. K., GTZ 1987. -Gudelis V. Słownik ir terminów z zakresu geografii fizycznej i geologii. W., 1956. KB —- „Kultūros barai”. KTZ -Gaivenis K, Kein ys S. Słownik terminów językoznawczych. K. 1990. LA - „Lietuvos aidas“. LKK > Lietuvių kalbotyros klausimai. V., 1985. T. 24. LKZ > Lietuvių kalbos žodynas. V., 1941. T. 1, I leid., 1968. T 1, II wyd. 1956, T. 3. 1957, T. 4. 1959, T. 5. 1966, T. 7. 1970, T. 8. 1978, t. IL. W artykule używane są ir skróty tego słownika. LRKŽ -Lyberis A. Słownik litewsko-rosyjski. V., LTE 1971. - Litewska encyklopedia radziecka. V., 1979. T. 5. Mir G - „Nauka i ir życie". MK — „Nasz język”. PolZ, — Rusy-lietuviy kalbų politechnikos Zodynas/ Opracował G. Daugėla. V., 1984. PZ III - Radość poznania: Ziemia i jej ir bogactwa. V., RLKŽ 1992. - Słownik języków rosyjskiego i litewskiego. V., 1982. T. 1/ Opracował Ch. Lemchenas. SD - Pierwszy słownik języka litewskiego: Konstantinas Sirvydas. Dictionarium trium linguarum (III wyd. tekst fotograficzny]. V., 1979. Strony la różnią się od cytowanych w LKŽ SD V wyd. stron. CCPJIS1 — CnoBapb coBpeMeHHoro PYCCKOTO JiMuTEpaTypHOTO s3bIKa. MockBaJlenunrpas, 1954. T. 3. TV - Bramy terminologii. V., Kn. 1994. 1. VLKZ -KriZzinaukas J. Niemiecko-litewski słownik. V., 1989. T. 1. Cyfry wszędzie oznaczają lata, numery (tomy — rzymskie), strony. 40