scieee Open visual document viewer

Ekonominė informacija ir probleminiai terminijos aspektai

Antanas Buračas

Full text

SVARSTYMAI, SIULYMAI An anas BURACAS EKONOMINE INFORMACIÓN IR PROBLEMIAI TERMINJOS ASPECTAI Nue a in o mación Sal inos i o mas Muy eque imin- gas miisy economía, écnica e c. i s iciy e minijos no minimui bus Li uania de la República Seimo Los es ue zos del depa amen- o de manejo de da os in o má icos p epa an uni e salus Eu opeo Sajungos e minologicos clasi icado EUROVOCas. Be o, Siuo iempo Depa amen o de Es anda ización de la República de Li uania inicia i a d uge su Vals ybine lie u iy kalbos komisija bei LMA MII especialis - as discu ie on obliga o ias i e miny desc ézimy es ánda y elabo ación de p ocedii os, ace cándolas a Sioje ámbi o galiojanciy In e pau inés o ganización de es anda ización (ISO) equisi oimy, o ma y i es ánda y. Comp ensible cosa que necesiman es Siame abajo ue i ebelieka é mino man ika su se con o mid- i ad jp as ine a osenai c i e io. Ne maziau impo an e- is es el é mino eglasingas da ybos eika- ‘la imai. Todos Esos c i e ios debidamen- e aplica é mino en el abajo de ges ión muy necesa io kom piu e inis Siuolaikinés lie u iy kalbos Zodynas, ku j eiké y sujun i su miisy consuma- mu a p au iniy Zodziy Zodynu. Juk pa adoxal que ya me y en cualquie 15-20 Salies en el o denado pe sonal se puede iSco igi sin di icul ad los ex os ingleses, po que Idiomas Sios Zodynai au om8kai jdiegiami su i ai ia p og amine j anga. Mien asp- ués es a alinés lie u iy lengua compu ado- inius Zodynus, bajo muchos p i alomy no ma de lengua equi imy, di ícil encon a . Ellos a a ez i accesibl- es odél casi en ninguna pa e no — se u ilizan ni Zinyboses, ni de enseñanza js aigos, a pesa de apa en e jy necesidad. Sigui a que ende en Li uania cualquie o denado is u é y lie u iy idiomas i Zodyna, o negocios i inany s e os — co espon- dien e la e minía i negocio . . 37 Úl imamen e en Li uania apa eg a ios o iginalis y e s iniai ado éliai (i8ski ¢iau p o . H. Daude io, P. y R. Wonnaco 'y), ambién,,Eko- nomikos e miny Zodynas* (Ch. Pass y k ., 1994 m. e . i8 ~Collins* se ies) ayudó ugdy i bend aja economic mas kul ymoa a y misy aldin bei e slininky anali inj lygi. Nemazas demesys a los é minos u ilizados su iendia y pa a ellos no mmin i des inado y jun o con p o . B. S ece iciumi mano p epa ame,,B- iznio, banki, bi Zos e miny Zodyne-zZiny- ne (,,Zodynas, V., 1994). Ypaé impo an e bii y bu es p adé as p epa a o iginalalaus.- ,Oks o do biznio mundo Zodyno e imas, cuyo publicación pa ojusi dél 1éy s ygiaus y nenusakomas lie u iSkojo leidéjo disposiciones. Tadiau con ypaé spa ia in o macinés sociedadés kul ii os y in e p au in- iy compu ado i- niy duomeny baziy uso plé a enemos u ge i no min i inno y, ypaé manybos, inansy banki, e miny a osena, juoba que i Siame p oceso cada ez más in ensame- n e pa icipa miisy gausi s uden ija. Uno j akos biidy i§ naujausiy in o maciniy — Sal iniy y ki y naujo iy p o esionalalios apz algos, p epa adas adecua a imas p iemonémis y ope a i iausias o mas. En ep jy paminééiau y gene omis VDU y KHF inany y in o ma ikos specialybiy magis an y es ue zosos se p epa a elec oning lib o i8 a pau inés bankininkys és pa i ies, apibend inanéiq publicaciones,,Fina- ncial Times,,,Economis , in o mes de Eu opa y JAV cen iniy banke bei in es iciniy ondy bei bi Zyu in, a p aése con e encias, ambién,,In e ne o y Wo ld Wide Web duomeny bazése. Ob iamen e, que en al lib o, ja 1996-97 m. su edaga us, a sispindé y Zymiai más mundiiniy inany expe y di ícilmen e accesiamy ado y samias úl ima ismin ies specialis ino ins umen a ijaus j ai iausia cues iones, es o, accesiamy misyams inigualablemen e lige esnémis salygomis, negu puede ellos pasi iliga paga séjusi cu sos p es iziais en los cen os de o mación bankininkys de Ingla e a o Aus ia. Tokios lib os ejemplio iy nokopijuo i necesi ik y nedaug iempo. Lecciones de o mación e minía qué p oblemas se en en a, cuando e minologiné p i- i i be Su 38 Ziu a a lickama be esolziamy i a idziy specialis y pas angy, muy aki aizdziai pa odé Siaip ya ypaé necesa io g azía i p epa a- do o miné ojo ,,Collins (Ch is o e Pass, B yan Lowes, Leslie Da ies) ,,Ekonom: e miny Zodyno aducción li u iccoya apa ición (,,Bal ij- os biznis, ed. A. Pupkis, ekon. e miny edac o ius consul o S. Vai ke igius, adelan e - ETZ). Nesino é y que a sie ai abajando en á eas especiales e minology g upés suda y y suplemen omy p obleuzZuo padéjusios no min i a osena, my juoba que espiaii en iendose e minijos Sakose jy ayuda muy eque ida. Toliau panag in- ékime Sio Zodyno (ETZ) pa i ies ejemziu, e imo a jo edi o es laikési bi iny e minologijos p incipy kodél jie esmés en muchos casos pa y é i nesékme. i$ En p ime luga muy saludin inas ETZy o colec i os es ue zos p o ege lie u iskajq economía e minija desde nusis o éjusiy i nue ajai plin andiy s e imZodzZiy. Taciau es o ue nea sinciden- emen e encon ada gan an e- 8i8kai specialis y en aquellos casos, kai ETZ e imo edi o es igno a on e miny semán ica kai sano i p o o lógica be acumulada expe iencia dic a una acep inesne si ilomam ETZ nue oada ui concep o al e na i a, mejo co espond- iciq é mino u inj (Z . ,,Li uana po la mañana, 1994 m. oc ub e 12 d. No 211 k . i ). Paminésiu éia sólo aún cue a okiy a ejy. 1. Falsa elección de con o midad. Pa yziui, double-en y e iama doble con hal e ía. Así uni e sal d ejybiope aci- jy j aso no p incipio se pó ibe en c iminals ame ac i idad ex endida enjamy e adimien o de impues osciy inkéjy mé odo! Aki aizdus con enido de la aducción no coincidencia o iginalalaus é mino no able su apa inan diseconomies o scale ix nega i a econominj e ec oikj. Así las pé didas, su idas dél ne acionalaus ac i idades mas o, s apa inami uni e saliu ac i idades su pobidzio j e inimu. Fac o né a is ekliai, como e ia ETZ au o i e a- 0 s, son ac o ncio, aunque con ex o kai cuando una o a pueden i coincidi . Semán icai Siuo ‘a eju ski umg cons i u- ye lo que ETZ selecciona- do é mino nusako gacimien o posibilidad, mien as u econom iS li e a ii os Zinome que el é mino o iginalolo se usa analiza p oducción ,,ac i ié onse componen es, sq eikai. jy Analogi8kai cues iono - inas o a icles 39 associa ion e imas eglamen o in e no: juk associa ion es susi ienijimas, y. ins i uciné o ma de ac i idad, 0 e ime o del odo no eliega! S ebina i maximiza i- on (p z., asse -g o- w h m.) e imas zodziu sin lími es: aumen o has a maksimala- us ni el es aki aizdziai limi ado bu en e mine p opio ixsuojamo c i e ius. Visiskai ne ole uo - inas asse alue pe sha e é mino iden i icac- ión con o zs inai endido alo del ac i o. Es o, como se puede e i8 Gia pa é mino lizde p esen ad- as de inicione- s, es ,,ak y y e é, encan i po una acción*. Penséé que bi inai iene bi i dis inguidas a u in és sudé iniy e miny eikmés. Pa yzdziui, engañan e puede bi i ETZ andamas au ho ized/ - egis e ed capi al pa i in asi- s/j egis uo- as capi alas, coincidencia con nominaljuoju nominal capi al. Teisiniy colizijy caso Sis y mucho ki y sidilomy ne ikslumy puede a neS i is ies muy nemazy nuos oliy! Tokiy a ejy mucho. Panagus ne iipes- ingumas lle a j sudé iniy e miny daliy,,pa- me ima o niuansy modi ici- ma, ej.: capi al-o- u pu a io es no capi al imlumas, 0 jj apibidina- n is elacióni- s, o coe icie- n e. También equilib i- um ma ke p ice es g eigiau no p ecios de me cado pesiusba- l a, © pesiusba- l o io si ucios p ecio de me cado; equilib i- um ma ke guan i y né a apa u equilib io del me cado; es (pasiiilos e paklauso- s) can idad, uZ ik in- an is Siq pusiaus - y q. Tokiy a ejy es aún más. No cada p oduc o es p eké, odél no se collec i- e p oduc s p ilygin i kolek y - inéms p ekéms. El é mino cash low es e ec i o- ujy monigy lujo, pe o no bi inai jy u y a - a (p.ej., sólo j kasa o i8 sus). El é mino nondu ab- les del odo a apa us a los p ecéms de co o uso (i i mediu in- és du més consumo an o p ekés, como acceso i- os, ob ienen nep ekine o ma, ejemplui, galan e - ías o a8 inés acceso i- os, e c.). Digaimas clea ing house sys em e s inas no banca Cli ingo, 0 desembol- so imy sis ema (pas a o- ji lle a a cabo las ope acio- nes de cli ingo). AnaSiai no podemos es a de acue do con cu en -- weigh ed index e imiis co ien e alo és índice, pues y cia en mismo ex o paaixina- ma, que se habla de liginamy- jy s o iy o s e iniy indeksy de e min- yma. Te minas co po a- e sec o ko- po acijy sec o us né a apa us p i a ia- jai ac i ida- des, como se e y i8 sameas ETZ, p. 206, 2 neces8m- és apabiida- mien o (j ja adicional- men e j aukia- ma dimu has ao 40 y inaniné ac i ida- des), pe o edi o es j Te mino cu eea ni- ng ne u é y bi i susiau in as has a / k ali ikack- Jos jsigijimo k ei és: cualquie pedagogo con i ma- á que ,,mokymasis zymiai imlesné sa oka nesu es ina,,k- ali ikacijos i jgijima‘. Ingi o as ac i idades a de abajo jg idziai son un cali icciones ne jgijimo pozymis. Gan y8kiai é mino eikmé keiiasi, kai ,,indi e en ismo (liga baiy naudingumy) sa oka cambii iama ETZ ,,abejismo sa oka: ac i ous elecimosi, dado homodiem Sansams, posibilybé isai ne eiSkia indi e ingum- o. Insu icien em- en e a dziai elegido sudé inio é mino Zodzio equi alen- e ambién puede nele pe mi inai cambia é mino u inj. Pa yZiui, ETZ si ilo Aidden p ice educ ion a i ikmenj s/ap asis kainy sumazinació- n. Ta iau esmés i8 es o pas/ép inis — sumazinació- n, él, como i Zinome su i8 expe ien- cias, ocu e no malm- en e ne bas an e slap - ai, aunque p idekkinga- mo ac ualización del aso imen o, o o i jpaka imu o os panaSiais biidais. No se puede acep a dél panaSiy al ededo ybiy i Ao izon al in eg a ion pe samo cumplimien o de echoiné in eg ación, po que examinéjam- om p oceso a abibidi i se u iliza el é mino de economía ho izon al, o una ipés, in eg ación de ac i idades. La modi icaci- ón del con enido del é mino ocu e cuando, ETZ si ilo licensed deposi ake con o mid- admeniu banco pasaugy js aiga. P ime a, en plu al Saliy iS isus Sim medius indélius p opo cion- ne an sólo los bancos. Segundo, los se icios banca ios incluyen indéliy ope acion- es en e ki y keliy desiméiy se icioy. T ecia, ol idándose o iginaliame e mine bu es én asis sob e 1 i- cencijuo a o egis ada indéliy ins i ución. Sopikom- oji p ecio né a ikslus imi i ing p icing co espo- ndencia, po que o iginal e molo én asis / — imi ing e s inas limojan esis, 0 p icing con o midad es el esul ado del p oceso, pe o el ne mismo p oceso: cainy de e minación. / ETZ nenuosekliis é mino limi ing casos de consumo, po que limi ing ac o así se i adu iam: limi ojan y- sis e ksnys. O o caso mino i y in e es né a_ mazumos pa e, pe o sus in e eses sociedad- és abajo de con ol. A eces nekompe encia causa pelig oy, que el é mino odo puede bi i cambiado o o i8 ningúnio azonido. Pa yzdziui, e minas public goods be (li e ima i pan.) coincidida su es a alés pa imonio o i- 41 suomeniniu p oduc o, pe o sociedadinés gé ybés né a ni una, ni la o a, como in en a a i ma se ETZ. Te minos wel a e s a e né a i omano omado kles indios Salies j a dijimas, 0 é mino, analógiska ETZ ya usadoamom é mino ge o és economía; sin o, s a e Gia u ima en men e como an sólo es a al é, po que nekama sob e es a al egula o io polí ica. Tal mismo malen endido es in en o jpi s i shadow p ice a i ikmeniu s/ap aja kang. Ese p ecio que no puede es ablece se di ec amen e o que se compone según Sesélinés c i e io de economía. Inp ecisión y nenuoseklum- as pasi ei8kia en el caso, cuando cos co espondmi- en o es kas ai, i. y. islaidos, pe o isocos line ya e ciama como ienody e c y iesé. Requie e neigno a incluso populia izacio- nes ni elamen e ski umy, quienes conduc j engaidinga su apa inima. Pa yzdziui, JT o ganizacion- es ya hace iempo g iez ai noapa ina besi ys anéiy e maZai iS ys y y Saliy. Todél de eloping e unde de elop- ed coun y sujunción, dejando e ime ik ienq (pi majj) e mina es neleis inas. 2. Nenuoseklismo de o mación e minía. Ya miné asis diseconomies o scale co espondie- n e, elegido el ETZ, es un impac o económico nega i o; a iau ex e nal diseconomies o scale ya e éiama como iSo iniai noeconomisku- mo eiksnia , in e nal economies o scale idiniai economiskumo eiksniai. En es e caso, como y an e io men - e, se pie de el c i e io esencial del é mino ya que los o iginales u imos omenyje consecuencias del alcance de ac i idades; además, (no)economisk- umas siame con ex o puede bi i pa cial o Salu ín casos, aunque Siaip ya Sis eligión es alo adoina como jdomus en a i a. Po o o lado, la economías de escala de ac i idades nusakima del odo ne eplicauja p idé i como é mino sudé ing dalj o iginalalo e mine nesan j Zodj e ksniai. ETZ c i e io nenuoseklum- as pazymé inas ambién en el caso en que diseconomies se e iene como noeconomism, pe o al mismo iempo disequilib ium se e iene como pusiaus y os_- s ygius (pa emos es o pe éjimu j ap aSomojo c i e ious u ilización), así como en si uaciones analógicas se quedan los é minos de Skodyno in e nacional deindus ializ- ació, disin liació (kod al eady ne dezin liació a leas as subs i u ion e ec e i e mim po e kamasis- ?); ma ginal a e subs i u ion ibiné asa de sus i ución; pe o ya ma ginal a e echnical subs i u ion ibiné écnica de eno ación 42 ix o o — (kodél del ne cambio?) no ma. edi o ETZiy, déjusiy nemazy es o angy lie u in i e minija, puede pag is ai quisia o oko: kodél ans imo i eks e pe daznai salieckamas in e nacional e minis kompanija, mien aspue- s o kai js a ymos, o a especialíaja li e a ii oja cons an em- en e i p opo ciona- da p ipa- i i Zin a ,,bend o és sa oka. También no se en iende, kodél sa oka ,,ce i icas inexchangea- ble con o midad- meniu pazyméjimas (p amones p. i plé os k .), que no pesiai galé y iss um i nebi ing §j in e nau inj Zodj. 3. Ne eik inas keliy pag eéiui a ojamy e miny, ypaé skoliniy am ik a s i j_ ap a naujancios i8 o o ciencia me odikos, eikSmiy a ojimas. Pa yzdiiui, del odo inadmisible es ank co ela ion coe icien e imas ca ego íaijy sasajos coe icien e. ma eminés a ís ica desde seno Siam eiliscumo ySiui medi a oja angy ko eliacyos pa adinima. También inco ec o es snul iple co ela ion co espon- dien e mul iialypé sasaja. E adican e es é mino i con ingency able co espond- encia sa eiky (z . é mino apibiidini- ma ~ kokiy sa eiky?) en elé: / ,Ma ema icas e miny Zodyne (su . MTZ, p. 544) i anks esnéje p ak ikoje Sis é mino aiSkiai desp ende como pozymiy dependencio Ien elé. Te mino dis ibu ion ap opiama eikimé — pa(si)ski s ymas, pe o cuando se usa el é mino es adís ico condi ional dis ibu ion, es o hay que usa Sioje ciencia Sakoje suno min a o ma sglyginis ski s inys; co espondien- emen e no mal dis ibu ion e s inas ne no malusis apa amien o (ETZ, p. 159), 0 di s inys (i . MTZ, p. 564), pues o a ez nos con undi em- os sa oky eikémése. Pana iai noem ina exponen ial smoo hing e imas zodziu sulyginción; MTZ no mmina- ma é mino eikmé — Blyginimas (p. 691). No ap opiami in en os paZodziui aduci ales compuño- s, que en especial campos son iga e especí i- caine sen ido. P ie okiy ne ykusiy a ejy p iski éiau ETZ bandyma ipi s i o dinal u ili y pazodinj e ikaip ma p as ajj u iliguma. Cia i& ies se puede duda , al menos uno a Miemb o ETZy o colec i o pazi i éjo, como 8is é mino desde an iguo se u iliza en manuo élios de economía? Ya los es udian es obligan asign quan i ybinj 43 u ili uma desde u ilidad, es ablecido según p io menybi- skuma, p io i y eiliskumo ango. No acep able i ETZ si ilomas e u ns (diminishing a e age/ ma ginal .) e imas Zodziu gannas: odas ne jplaukos son ganningos, odél bi ina segui g iez esnio p ecisión al asigna sa okas. Nepag is ai no dis inguamas ,,pinigy i , aliu y* sa okos: o wa d exchange ma ke ETZ e éiamas junginiu e minuo uyjy piniginiy sando iy inka. $j e mina dazniausiai a ojanciy bi zy p ak ikoje habla gene almen e a sob e aliu y sando us. 4. G an inenucescencia en el p oceso de aducción puede lle a cui y ojq padé j i8ei ies: así ka a j acon eco be ne i ETZ a los edi o es que no no éjo que ne e s as j adinis jy (lizdo an as inis) é mino de i a y as de i a i e - ( inansinése ope aciones es o pp . is es inis índice) se p esen a la su e e encia i di e encialinj skaicia ima pe o del — úl imo ex o e min p imis ya iS e s as, odél skai y ojui e e encia nada neduoda. Su analogiska si uación en en ani- me ka a: ne en elope cu e co espond- imien o kaupimo(?) k ei ésu e e oda e mina j medu inés ilgalaikés islaidos ambién nada nepaaiskina. El ex o de es e úl imo apascimien- o al k ei é ambién ni siquie a menciona (plg. p. 110 i 269-270). Nenuoseklumy es j ai aus i o ookio pobidzio. Pa yzdiiui, con e abili y oda admi inai e ciama zodziu keiciamumas. pe o ya en la p opia lis de o é mino se dice de la moneda que se con ie e; en onces al lec o puede pa ece le, que ji i8 jo pap asciaus- iai yéiojamasi, a ando de ji con undia . 5. Te mino de i a y as i k . en analos casos nos encon amos su specialis y usado z%a gono (Snekamosios lengua casosjy) p is a i mu; c eéé que en el ex o de aducción siemp e es con enien e indica es o, sepa ando no minius deci inos e minus del 8iy a ejy. 6. El é mino iene bi i en endidos. Oca pensáis, iSgi de okj e mina: o ganización o mas? M Tu bi ace ca de es o bien nudookia neben los mismos e éjai, que Zino que según o iginalala es anglicako é mino M mul idi isional san umpa (caila, pe o nepaaiskin a, kodél sudé iné pa e lie u isko é mino En es e caso sólo se ab e ia, pe o no se ne ien a). i Ne maZiau eng inal de 44 un uzsienino juoba a in e nacion- al del zodzio eemplazo e ime o o, ypa¢ kai né a ga an ijy, que mejo puede bi i lec u eju Zinomas. Pa yzdziui, zodis excesas ETZ i MTZ cambii ia e mina ku osis: manau, Cia jauciamas specialis y ensayo a i icialmen- e a si e i desde nespecialis y, quienes bandys a is i- niy s ebéjimy análisisei ap o echa el y mé odo de de e minación del máximo de pasici s imie- n o. Galy gale nus ebs cualquie a, cuando ean que isioc a ismo clásico F Kene (Quesnay) cuyo pa o és a8yba y a sena zinoma i Li uania ya sim mecius, du si ilomas a i ningúnio be pag indo K esne! 7. Ap asomujy c i e iy aplicación indecin a de acep able más con o midad no iene j apel i lo que a gene esni pobidiio e mín p iku iamo pa ikslinimas susiau in y a osenes semán ica. jo Sí ETZ acon ecio, ejemziui, e cian sudé inius e minus ba ie s o/condi ion en y: o ie u iskame a ian e an e e mijéjimo no (posima jo eikmé es ambién j asas!) no iké ai a si ano- iginale da nesan is Zodis ink. / Zodis ink. Zodis ink. Zodis ink. Zodis ink. Zodis ink. Neabejo ino cosa, que jéjimas podimas j bend ija, i sudé i, . . i j i Todos los casos de aplicación ap asomyjy c i e iijy necesée y aspée y lo más ce cano a la elección de con o midad. Todél e mina deli e ed p icing, en mi opinión, mejo co espon- de el é mino p ecio a su en ega, que ETZSe u iliza el é mino p ecio de i en ega de en a. Di ec amen e Jabou é mino e imas conjun iu Hesioginé abajo jéga, como is o ex o, susiau ina i8 a osena: el p ime jo caso de consumo es des inado apibiidin i di ec amen- einéms abajo sanaudoms. Muy lejano desde pi mykS és eikSmés es in es o s in indus y e imas é mino kon o/ uojancioji js aiga: él nusako e ec o pobiidj, pe o ins i ución su ámbi o de uncionamien o. ne i Te minus in e so es en la indus ia apibiidana sólo 8iq desc ipció- nZ a econominés ac i idades Saka. O iginalia inside ading é mino eiksme ik aipo ETZ selecciona- do co espon- dencia me/egalusis sandé is. Es una — ansacc- ión in e na en alo es de alo es, que no bi iniame- n e es ne e isé as, aunque se ealiza u ilizando b oke iy u ima neo icialia in o mación o po encialala- us in e sionis a in e esus.