„Sirgalius“, „aistruolis“, „mėgėjas“, „fanas“

Jonas KLIMAVIČIUS SIRGALIUS, AISTRUOLIS, MEGEJAS, FANAS Już od ne wczoraj niektórzy wątpią w poprawność słowa sirgalius — jo jego litewskość i adekwatność znaczeniową. Jest tu niemało niewiedzy, myśli się powierzchownie, działa się po omacku, sypią się różne zamienniki, powstaje — niejasny, nieracjonalny miszmasz. Dlatego już dawno nadszedł czas, by dokładnie wyjaśnić sprawę i ir omówić odpowiedniar ość konkurencyjnych synonimów słowa sirgalius. To, że sirgalius jest ros. OO/IEJIBIIHK kalką, nie jest jeszcze jo dowodem jego niepoprawności. 1954 m. DŽ, jo jeszcze nie ma. Komisji Terminologicznej Instytutu Języka Litewskiego 1958 m. lipca 25 d. W protokole nr 34 odnotowano: boners — sirgalius, sirgčius (uczestniczyli V. Kazakevičius, A. Kučinskaitė, V. Labutis, Ch. Lemchenas, J. Macaitis, A. Pranskėtis). Jednakże w 1959 r. w STZ odnotowano aistruolis (entuzjasta sportu). Mimo to wówczas aistruolis się nie rozpowszechnił. DZ z 1972 r. zawiera również sirgalius 1. „ten, kto stale choruje, niedomaga“, 2. „namiętny obserwator zawodów sportowych, entuzjasta sportu, aistruolis“, a także arstruolis „ten, kto żywi do czegoś namiętność; entuzjasta, kibic“; a nawet jedyną ilustracją słowa entuziastas „człowiek pełen entuzjazmu, porwany jakąś ideą; zapaleniec“ jest: entuziastas sporto (To połączenie jest synonimem 2. objaśnienia słowa sirgalius, natomiast sam entuziastas — synonimem objaśnienia słowa aistruolis). LKŽ XII, nie podając żadnych źródeł ani przykładów użycia, opiera się na DZ z 1972 r., sirgalius 1. „ten, kto często choruje, schorowany“, 2. „namiętny widz zawodów sportowych, kibic“. Spośród słowników dwujęzycznych tylko RLKŽ z 1967 r. ignoruje sirgalius: OOJIEJILIOIHK — kibic, miłośnik zawodów sportowych. Pozostałe starannie zamieszczają oba — i sirgalius, i aistruolis — nie podejmując się ich normowania. Nawiasem mówiąc, niektórzy postępują bardzo roztropnie: sirgalius —Go/re/IBIIHK (kibic sportowy), a aistruolis — CTPACTHBIH YC/IOBEK LRKŽ,, czyli aistruolisowi przypisuje się szersze znaczenie. Nawet domniemany autor aistruolis" (w rzeczywistości być może tylko jego odnowiciel) daje pierwszeństwo sirgaliusowi: OOJIE/ILINHK pot. — (sportowy) kibic, aistruolis RLKŽ, IŽr I. Sabaliauskas A. Iškurjie? V, 1994. P. 11. 17 Najczęściej używany był wyłącznie wyraz sirgalius. Oczywiście, pojawiały się też pomruki niezadowolenia, nawet ze strony działaczy sportowych, tyle że niezbyt poważne i słabo uzasadnione, jak na przykład: „Czy nie czas już nadać naszemu widzowi znacznie bardziej zaszczytne [niż sirgalius —J. K.) miano: miłośnik, wielbiciel, znawca, specjalista. No cóż, dopóki językoznawcy nie zaproponują pomysłowszej nazwy, zadowolimy się i starą” Šv 1981 3 27. Mimo wszystko charakterystyczne jest to, że zamiast sirgalius nie proponuje się słowa aistruolis. Kibic — kalka językowa. Ale wróćmy do języka litewskiego i zacznijmy od słowa sirgti. LKZ XII SIrgti 2. przen. „troszczyć się, martwić się” bardzo obficie ilustrowane ze wszystkich dialektów: Kitas kas cia sirgs del tavo vargų Tauragnai. Nie martw się swoimi ne sprawami Kvėdarna. Ką chorujecie o mnie, pilnujcie siebie|s| Alanta. Swoje problemy masz w głowie, a martwisz ne się tylko tu cudzymi Skudūtiškis. Teraz wszyscy tym jednym się martwimy, jak lepiej uczyć dzieci Marijampolė. Mama teraz zaczęła mieć bzika na punkcie tych ziemniaków su Skaisgirys. Skoro nie ko ma, to głowa jo wciąż choruje Mielagėnai. Jest tutaj ir Jana Zdanie JablonskiBe ego: tak bardzo troszczysz się o nas. Nie wstawiono Kazimierza Būgi: Bo, inni moi przyjaciele, prof. ks. A. Dambrauskas, prof. ks. P. Būčys, ks. J. Tumas ( Vaižgantas), odkryli, że interesują mnie kwestie językowe, że wręcz choruję na ich punkcieir ma K. Būg RR III To 10. pewnego ne razu powtórzyli ir K. Badacze Būgi, np.: dowiedziawszy się, że Būgos choruje choruje się sprawami językowymi Z.. Zinkevičius ir J. Kabelka, — K. Būg RR I 25. W dialektach podobnie ir używa się słów apsirgti, persirgti. Turtu nė Normantas ani razu nie był tak chory, jak dwa razy zakochany Vaižgantas. Biedy jak choroby ir (choroby- ): jedną przecho- - rujesz, druga napada Utena. Przechorowaliśmy sprawę, teraz będzie łatwiej Dusetos. Zdarzają ir się szczególne przypadki użycia: Nasza Ona Petru serga (Petras patinka) Alovė. Rzadkie rzeczowniki sirgute, sirgulėlė oznaczają „zmartwienie“. Istnieją ir jeszcze bardziej odległe znaczen- — ia czasownika apsirgti „uporządkować cudze sprawy, obejrzeć“: Tir visus apsergi Tauragnai; atsirgeti „odcierpieć“: Pasikarščiavau, pasiskubinau, paskui reikėjo atsirgt Vabalninkas; „z trudem się odwdzięczyć“: Užu šrtuos grūdus aš jam atsirgau: ir talkoj buvau, ir bulbas kasiau Tauragnai. Na co tak chorować? ir z jakiego powodu? zabytków iš piśmiennictwa, be J. Jablonskiego, K. Būgasa, Vaižgantasa, jest wiele poważnych, starszych i nowszych. 18 Jasmantas (poetycki pseudonim filozofa Antanasa Maceiny) o 1942 m. Antanas Tu pisał wierszeiš m: girder Po żirgą rieskuciy lauko Ir azuolu senu nejutai, kaip vėjas pučia Coates & aksomo garbanų Tu girdei žirgą Iš rieškučių... Ir aš teraz choruję przez ciebie: Wiatr rozwiewa twój śmiech, dudnienie Ir srebrnych podków A. Jasm P 36 W 1948 r. Juozas Lukša (Skrajūnas, Daumantas) pisał: Jy atvykimas [| Lietuva) išsprendė ryšio su užsieniu problemą, o ja esamoji krašte rezistencija sirgo nuo pačių [pirmųjų] judėjimo dienų KB 1995 4 68. Meilė Lukšienė pisze: skubėjo gyventi, versdamiesi per galvas, sirgdami visuomeniniais rūpesčiais J. Būt VKB 81. Cierpię z niepokoju morza J. Kant KR 9, — stroi poeta. Przykładów z prasy również nie brakuje: Nieuleczalnie chorował na niebo T 1981 17 4. Niemcy po prostu chorują na pracę LA 1997 22 27. Wszystkim złym celom włóczęgów może przeszkodzić jedna jedyna głowa, zatroskana o swoje przedsiębiorstwo LA 1997 37 9. Dyrektor nie przejmuje się sprawami spółki, bardziej interesują go inne rzeczy LA 1996 219 9. Burmistrz i zastępczyni burmistrza „chorują” z powodu spraw kultury LA 1996 65 17. DZ, nie nadając temu znaczenia, podaje: Ti manimi nesirk (nie martw się). DZ, wyróżnia —sirgti 2. przen. „troszczyć się”, DŽ, —2. przen. „troszczyć się, smucić się”: <...>, 3. przen. „namiętnie kogoś popierać- ”: Kibicować „ZŽalgirisowi“. Dalej systematycznie występuje /fga —przede wszystkim w gwarach. LKZ VII /iga 2. prk. „troska, kłopot“: Or tu mano liga (mówi ojciec o swoim dziecku, z powodu którego ma Sy Krosna. //„trudność, nieprzyjemna rzecz“ Rasčiniai, Eriškiai. A savo liga sirgti „martwić się własnymi troskami“: Kožnas (każdy) savo liga serga Tauragnai; svetimo liga sirgti „martwić się troskami kogoś innego“: Ko tu sergi svetima liga? Anykščiai; viena liga sirgti „żyć tą samą troską co ktoś inny“ A 1883 72. 19 Z poważnych pism: sam rozbudzony przez „Aušrę”, zachęcałem także innych, by patrzyli oczami „Aušry” na sprawę Litwy, głosili jej głoszoną ewangelię Wśród młodzieży litewskiej, byłem nieco jej „chorobą” zarażony J. Jabl R I 249. Niektóre gimnazja po prostu „chorowały” w dobrym sensie, mówię, chorowały na literacką chorobę Kazys Bradūnas, — Snt 1991 R 108. <...> najpierw zapada się na poezję, potem na prozę, a dopiero na ir końcu na dramaturgię, — niczym na chorobę si starości Wiktoras Miliūnas, — Nkn 1968 2 5. Mówi, że nocą śni o Litwie, a za dnia o niej myśli. o ją On choruje na chorobę swojej ziemi KV 1992 33 3. Niezapomniair na gorączka 3. przen. „zapał do działania, pośpiech, czas upałów“ DŽ,. System dopełnia zarazić (się). LKZ VI zarazić 8. prk. „przekazać komuś swój nastrój, cechy charakteru...; udzielić się komuś, ogarnąć kogoś (o nastroju, skłonności)“: <...> // Jak zaraźliwe są bieda i choroby, tak ir samo bardzo zaraźliwy jest śmiech, wesołość be ir Jonas Jablonskis. Jo wesołość udzieliła się wszystkim Juozas Balčikonis. // zwrotny : Zobaczywszy moją sukienkę, wszystkie się zaraziły: patrzę, — wszystkie także sobie uszyły Upytė. Ir musimy uważać, żeby nie zarazić się kłamliwością Jonas Balvočius-Gerutis. Iš współczesnych pism: R. Ramunienė potrafiła tak Jo zarazić miłością do języka francuskiego, że nie mogliśmy się doczekać jej wykładów LA 1997 108 14. Zarażony gorączką poszukiwań archeologicznych, pilnie <...> zbierał kamienne narzędzia Z.. Kos LZ 54. <...> miłością do dzieci ji zaraził się nieuleczalnie. Dobra taka „choroba” TMkt 1968 18 1. Wtedy ir zaraził się teatrem LA 1997 100 27. Oczywiście, zdarza ir się niestylowe, niesmaczne użycie: Kiedy jak ir Stał się Pan mącicielem spokoju, zaraził się Pan ir Oginskimi, innymi dziwactwami? LA 1995 107 12. Niektóre są na poziomie okazjonalizmów: przekazuje znak wdzięczności „choremu na piłkę ręczną“ LA 1996 237 19. Jednak ogólnie rzecz biorąc, przenośne znaczenie słowa sirgti jest bardzo szerokie i prawidłowe. Ir w dziedzinji ie sportu — podwójne również tutaj różni się sfretri czym? ir už co? Por. : Chłopaki po po prostu zachorowali na tenis stołowy tych meczów Šv 1968 3 20. Holandia masowo „choruje” na szybkie łyżwiarstwo Sp 1968 33 4. I: Wtedy właśnie Spasski grał su Fiseriu, aš chorowałem už Spaski LA 1996 24 19. Czasami gra się nawet przeciwstawieniem ir znaczenia dosłownego i przenośnego: widz, 61 który w 1973 roku przeszedł zawał mięśnia sercowego, už kibicowsko wspierający kowieński „Žalgiris” „kibic” w 30 znaczeniu M ir T 1975 8 57. 20) Ir osoby chorej na ne przestrzeni lat używany jest wyłącznie w sporcie: kibic polityki LA 1996 2195, kibic LTV LA 1996 20 14, Jurgis Kunčinas, kibic [poezji] er/rów Kr 1995 1-3 97, Vytautas Rubavičius, [fani pypkowania] LA 1997 103 20. Ta dwoistość głównych użytkowników słowa „fan” jest chyba również częściowo zrozumiała, choć połączenie „fan sportu” nie jest używane. W znaczeniu dosłownym ir w dialektach, słownikach i ar piśmiennictwie używano wielu, ale zazwyczaj rzadkich nazw wykonawcy: sargalius Zvr, Skr, NdZ, sargalis BZ. 598, Rtr, NdZ, sargulys sarguolys J, Blv; sergalis Sd; sirgalius DZ, sirgelis „kas jest chory“ (Bik tu sirgélis, buk nesirgėlis — i tak umrzesz Sb), sirguolis tsp, sirgalyné Gr, sirgčius Vk, sirglys Lk, Ser. Wszystkie one mają mniej lub bardziej ar pejoratywne znaczenie, tylko sirgalius, o ne sargalius. pejoratywne znaczenie nadaje przyrostek ne -alfus, ją sama rzecz oznacza częste — chorowanie, szybkie zapadanie na chorobę, zły stan zdrowia. Ne miegalius ma znaczenie pejoratywno e, już samo długie spanie. Ale są ar zwierzęta o znaczeniu pejoratywnym — Ziemos miegaliaiM jeśli taka ir G 1983 4 17, jest jy fizjologia, natura? O niemiegalius? ! Przecież ir część podobnych derywatów z przyrostkiem -ėlis ma znaczenie pejoratywne: apkiautėlis, ištvirkėlis, nebrendélis, ale niektóre — „zawsze, a ar przynajmniej dość często, nie mają znaczenia pejoratywnego: numirėlis, pabėgėlis, padegėlis, paskendėlis, pavargėlis, pražuvėlis, suaugėlis, pasiryZelis, pasišventėlis, persikélélis®. Gdyby nie było wyrazu o znaczeniu neutralnym (lub bardziej neutralnym), słowo sirgalius prawdopodobnie nie 1. ir miałoby znaczenia pejoratywnego. Kiedy istnieje neutralny /igonis, inne nazwy od tego rdzenia są pejoratywne — /igašas Krš, ligasius Skn, Sl, Kair, ligaška x Klov, Sdb, ligasninkas Ps, Paj, ligiza „kaleka“ Lzd, ligocas ligosius Ds, J, liguisa Grš (LKZ VII). Ponieważ sirgalius, choć systemowy, jest potrzebny, jest kalką, warto przyjrzeć się źródłu. mu į 1935 m. D. Uszakowa „Aiškinamasis rusų kalbos žodynas“ pateikia borers reikšmę „TpoSBJISTL COCTpa/laHHE, CKOPOETS, 3a6orurebcs“ kaip pasenusią, tik junginys Oo/reTB AVIIOH — ne pasenęs. 1948 m. akademiniame didžiajame „Dabartinės rusų literatūrinės kalbos žodyne“ 6orers reikšmė „HCIIbITbIBaTb MODAJI5- * Lietuvių kalbos gramatika. V., 1965. T. 1. P. 318. HBIE CTpaiaHusA; OCCIIOKOMTbCHA, 3aGOTHTLCH O KOM-, O UEM-HHDYJIb“* — be żadnego zaświadczenia, 0 1957 m. w 4-tomowym „Słowniku języka rosyjskiego” O0/IreT5 znaczenie „KCITLITbIBATL TpeBOry, OECIIOKOHTbCHA; CTpalaThTM podawane jest jako przenośne, jego odcień „ocTpo nepexusars <...> B COCTA3aHUAX" — jako fakt języka mówionego. B5o/re/isitunk w „Słowniku współczesnego rosyjskiego języka literackiego” oceniany jest jako neologizm potoczny (HOB. B IMpocTOpeuHH), objaśniany jako — „INYyTJIHBOC IIpO3BaHHe CTPACTHOrO HAOJIIOJJAaTEJISI CIODTHBHEIX COCTSI3AHMIA, „OoJietontero ayumi 3a y4acTHUKOB", jednak z biegiem czasu składnik znaczeniowy „śmieszny“ odpadł — „W słowniku języka rosyjskiego“ ir S. Ożegowa „W słowniku języka rosyjskiego“ (1989 m. wyd.) Gorenrsugux jest już wyjaśniany be „myrJmBoe“ ir jest oceniane jako słowo języka potocznego. Aistruolis aż do niedawna był słowem zupełnie książkowym, tylko od czasu do czasu używał go — jakiś miłośnik jį rzadszych słów: Arstruoliams przewodzili swoi dyrygenci N 1971 8 57, Kęstutis Andziulis. Nie jo słyszałem tego w żywej mowie. Przyczyny są jasne: 1) sirgalius — jest jednak słowem zadomowi2) onym, a aistruolis nie ma żadnego oparcia w żywym języku, tak jak ma je sirgalius (o niepożądanych skojarzeniach słowa aistruolis w żywym języku — później). — To prawda, słowo aistringas w użyciu języka ogólnego ostatnich kilku dziesięcioleci było zazwyczaj pozytywne, np.: aistringas kovotojas DZ.,, zagorzały miłośnik piłki nożnej Sv 1980 22 30. Jednak nikt nie zapomniał o rozpalaniu ir niskich namiętności, LA 1993 56 7, niewielu zaś słyszało o szlachetnych namiętnościach. Dawniej panowie gardzili nauką. Zamiast siedmiu sztuk wyzwolonych interesowało ich siedem szlachetnych namiętności: jazda konna, pływanie, strzelanie z łuku, iš fechtunek, polowanie, szachy, pisanie ir wierszy, <...> S. Mark NN 133. Jeszcze rzadsza, bardziej indywidualna jakaś pełna wdzięku Ne namiętność: owoce doświadczenia, lecz samo doświadczenie jest celem... Zawsze płonąć żarliwym, szlachetnym płomieniem, utrzym- — ać tę ekstazę — oto sukces życia... Wszystko po rozpływa się pod stopami, więc lepiej gonić za pełną wdzięku namiętnością... która na wysokim niebie na chwilę wyzwala ducha i porusza uczucia KB 1993 1 55 (tłumaczenie). Tak czy inaczej widzimy całą skalę pasji — od pasji automaniackiej po pasję polowania na książki Šv 1975 23 18 KB 1993 1 39. Od czasu do czasu ktoś próbuje zestawiać pasję z hobby, ale chyba niesłusznie: król Włoch był zapalonym kolekcjonerem numizmatykiem: zbierał 22 monety ze wszystkich krajów. Znając — królewskie hobby tą (pasję), Klimas podarował królowi zestaw monet będących w obiegu na Litwie T ir N 1994 6 7. Kulturowa pasja utrzymuje swoją pozycję: Mi/lioner [Sorosas] prowadzi proste życie ir Jest znany jako namiętny filozof LA 1993 148 7; namiętny kolekcjoner dziwnych, nieużytecznych, ale pięknych kų rzeczy Od LA 1993 117 9. słów języka ogólnego aistra, aistringas do semantyki i pragmatyki słowa aistruolis dzieli nas bardzo duży, ir gwałtowny krok. Nie trzeba tų ani zgadywać, ani martwić się, jak odbierane jest takie użycie słowa aistra: Futbol – — narodowa brazylijska pasja T 1980 138 4. Futbol – — pasja nų milionów (Rimo książki Mackevičiusa — „Vyturys”, 1990 — tytuł). Jednak kibic sportowy bynajmniej — nie jest tym, ne który nie gwiżdże i nie wyprawia ir głupstw, por. ; na trybunach wybuchła już bójka między porywczymi kibicami obu drużyn, jeden kibic został zabity T 1990 105 4; KmT 1988 93 4. Jį kibice ir piłkarscy, będąc rozjuszeni, skopali go i pobili pięściami LA 1996 164 19. Porywczy kibice „Žalgirisu” pobili się. Ci LA 1997 39 18. kibice są tu jednoznacznie kojarzeni z niskimi namiętnościsu ami (o ne su szlachetna pasja sportowa): Z trudem uspokoiwszy namiętności, policja musiała ewakuować kibiców na promy płynące do į Anglii LA 1995 33 19. Ale namiętności rozpaliły ir się na ir boisku i na trybunach. <...> nė jednego funkcjonariusza przy sektorze kibiców gości już nie było. Emocje długo nie opadały. Przy wozach szatniowych miejscowi kibice domagali się „głowy Resepova”. Oczywiście LA 1995 160 26. nie należałoby sądzić, że nie może to być charakterystyczne dla kibiców. Np. : Gdy na boisku toczy się zacięta walka, na trybunach emocje sięgają zenitu, kibice zaczynają nawet pięściami rozstrzygać, która drużyna jest silniejsne LA 1995 24 18. Ogólnie rzecz biorąc, można dość pomysłowo zazargonizować całą grupę terminów sportowych, np. : Za największy ir i najniebezpieczniejszy bazar w Europie uważany jest warszawski Stadion Dziesięciolecia Polski Ludowej. Tutaj, mówiąc terminami sportowymi, codziennie gromadzi 50 się około tysięcy „sportowców” -— handlarzy i„zapaleńców”kupujących. Jak wskazują lokalne statystyki, jų najwięcej przybywa iš Wschodu — <... >. Przybywających najpierw witają narodowi „te is é j a i“ — 23 wymuszacze haraczy. Każdy iš jy obsługują tylko swoich „drużynę”. <...> Czyhają na ciebie „koszykarze“. <...> Oni swoje „ofiary“, najczęściej kobiety, mogą śledzić godzinami, czekając, aż niedbale położona torba pozostanie bez opieki. Gdy kobieta zapatrzy się na zakup, jej torba į trafia do innej, większej torby LA 1994 157 10. Entuzjasta, zanim słowo to rozpowszechniło się w sporcie, bardzo szybko oderwał się od Jego: entuzjasta starych L ir M 1971 10 10, przedmiotów entuzjasta lotnictwa T 1981 239 4, entuzjaści starożytN 1981 10 58, nych kultur entuzjaści estrady KB 1983 3 9, miłośnik muzyki KmT 1987 22 3, miłośnicy „heavy metalu” L ir M 1988 16 4, miłośnicy filmu SA 1991 31 4, miłośnicy gier komputerowych T ir N 1994 6 4. Wówczas ir główny wariant semantyczny jest czasami wyrażany su obiektem — miłośnicy sportu, T 1984 193 4, chociaż przewyższa on wszystkie inne w takim stopniu, że to określenie nie jest potrzebne, chyba że wskazuje dyscyplinę sportu: — miłośnicy piłki nożnej, miłośnicy koszykówki. Miłośnik czasami nie ir jest su wiązany z nazywanym obiektem pasji: Wszyscy na różne sposoby wciąż obracają i rozważają jej projekt pro f esjonaliści, niby profesjonaliir ści, po prostu inni miłośnicy oTiai, mający, prawda, aspiracje KV 1990 47 2. O N zamiłowaniu i umiejętnościach łowienia ryb można by mówić ir mówić Entuzjasta, profesjonalista LA 1997 200 27. Telewizja transmitowała świętą o mszę, entuzjaści, pragnąc podzielić się radością święta, mimo szalejącego wiatru ze ir śniegiem, zbierali się na Górze Juozapinów, aby toczyć pisanki Gkr 1989 13 3. Bardzo rzadko zdarzają się zdania, w których nie ma nė domniemanego obiektu: Zdawało się, że Cyganka‑- — ir entuzjastka jeszcze trochę rzuci jakiemuś czarującemu Litwinowi urzekającą różę L 1995 36 4. Niekiedy słowu „entuzjasta” nadaje się nawet bardzo pozytywne znaczenie: Jej [historii] ulubieńcy są entuzjastami, nieumiarkowanymi, myślami ir Rzucający się z zapałem į w przygody Š. Cveig ERTT 17. Jednak nie brakuje negatywnej oceny: nieskrywaSu na pogarda spogląda na į entuzjastir ów futbolu i muzyki estradowej KmT 1987 22 3. Ką przecież, tylko takiego „balsamu” ir należało dolać tłumowi entuzjastów... LR 1990 157 3. Teraz „polityczni entuzjaści” ir wyczerpali się, możemy pracować nad kulturową pracą narodową LA 1996 158 11. <...> rozproszeni, czarujący, poetycko usposobieni zachodni į lewicowcy całują usta „postępowy” terroryzm. Iš gdzie tylu entuzjastów? 24 Skąd tyle sentymentu dla Zmrożdżiów, jednym demagogicznym krzykiem odpierających wszystkie zarzuty? Dnvd 1997 19 5. W rzeczywistości na zdjęciu widzimy <...> poszkodowanego przez rozwścieczonych entuzjastów „Jedinstwa” T 1990 95 4. <...> zapaleniec partyjny Albertynas LA 1995 55 5. Nawet prawdziwy purysta językowy czasami gani zapaleńców czystości GK 1992 8-9 13. Najbardziej trzeba pamiętać, że gwary wciąż żyją i co w nich oznacza aistra. LKZ I, aistra 1. „silne pociąganie ku czemuś, pożądanie, żądza”: Aistra užėjo jam širdy, t.y. noglas (nagłe; gwałtowne) pragnienie J. Gali suvaldyti savo aistras Trg. <...>. 2. „wściekłość, furia”: Šuniui užėjo aistra Ms, Šts. Kad užeina aistra, tai plėšo, drasko ir namiškius Brs. | Zwierzęca aistra (czas rui) antėjo J. Jabl. LKŽ I, kolejność znaczeń jest przeciwna, ponadto różni się również objaśnienie —2. „pożądanie, ochota, żar, zapał“. Należy również zwrócić uwagę na czasownik aistruotis 1. „biegać”: Kalė aistruojasi Sts. Także DŽ, aistra 1. „silne przyciąganie, pożądanie”: Aftsa/o aistra. Płomienna, zgubna, szkodliwa, nieposkromiona namiętność. Poskramiać namiętności. Dać upust namiętnościom. 2. dial. „szał, pociąg“ [DŽ, i DŽ, ——„oszalałość“]: Psa ogarnęła namiętność. Nie pachnie tu duchowością... Niewiele zmienia nawet „Słownik psychologii” (V., 1993): namiętność (ros. crpacrs, ang. passion) —„silne, stałe uczucie obejmujące całą osobowość człowieka, które kieruje wszystkie ludzkie dążenia i siły ku jednemu obiektowi. <...>. Namiętność mogą wywołać pociągi cielesne, poglądy, idee; namiętność może mieć pochodzenie patologiczne (np. wskutek paranoicznego rozwoju osobowości). <...>“. A zatem używa się słowa aistruolis także w takim znaczeniu: Wśród młodzieży jest 2,8 proc. płonących namiętnością, uprawiających seks codziennie. R 1990 272-275 31. ir I właśnie taki jest prawdziwy, pierwotny arstruolis, w litewskiej leksykografii bodaj po raz pierwszy odnotowany w wydanym w 1929 r. w Kłajpedzie dużym „Deutsch- -litauisches Taschenworterbuch” A. Šolca i J. Talmanta — jako niem. odpowiednik Wollūstling. Rainer Eckert wskazał na tę kwestię już w 1974 r., nie znajdując aistruolisa w LKŽ I, odnotowanego w słowniku Aleksandrasa Kuršaitisa iš A. Šolca ir J. słowniku Talmanta“. Zagłębiając się į *EKckert Rainer. O rozwoju litewskiego języka literackiego w epoce sowieckiej. — Beitrage zur Socjolingwistyka. Halle-Saale, 1974. S. 131. 25