Terminologijos teorijos pradininkui Eugenui Wüsteriui – 100 metų

AKTUALNOŚCI ZAGRANICZNE 100 LAT OD URODZIN EUGENA WÜSTERA, PIONIERA TEORII TERMINOLOGII W tym roku przypada setna rocznica urodzin austriackiego terminologa Eugena Wüster(a) (Eugen Wüster), jednego z twórców terminologii jako dziedziny nauki. Eugen Wüster urodził się 3 października 1898 r. w Wieselburgu koło Erlau. W latach 1905–1918 E. Wüster uczęszczał do szkoły w Hirschbergu na Śląsku, a następnie uczył się w Berlinie – w wyższej szkole technicznej w Charlottenburgu, którą ukończył w 1927 r., uzyskując dyplom inżyniera. W 1931 r., po obronie rozprawy „Międzynarodowa standaryzacja języka techniki, a zwłaszcza elektrotechniki”, E. Wüster uzyskał stopień doktora nauk technicznych. Ta obszerna praca, wydana jako osobna książka, stała się jednym z głównych filarów teorii terminologii. W 1955 r. E. Wüster rozpoczął wykładanie przedmiotów technicznych na Uniwersytecie Rolniczym w Wiedniu, a w 1972 r. został profesorem leksykologii, leksykografii, terminologii i normalizacji na Uniwersytecie Wiedeńskim. Zmarł 29 marca 1977 r. W 1935 r. książka E. Wüstera, przetłumaczona na język rosyjski na zamówienie Akademii Nauk Związku Radzieckiego, stała się podstawowym podręcznikiem terminologii. Wkrótce potem ówczesny rosyjski komitet normalizacyjny zaproponował Międzynarodowemu Stowarzyszeniu Normalizacyjnemu (ISA) powołanie 37. komitetu technicznego (TK 37), którego zakresem działalności byłaby normalizacja terminologii. Pierwsze posiedzenie TK 37 odbyło się w 1936 r. Chociaż sekretariat tego komitetu mieścił się w Niemieckim Instytucie Normalizacyjnym (obecnie DIN), większość prac prowadzono w Wiedniu pod kierownictwem E. Wüstera. W 1939 r. przygotowano projekty zasad tworzenia terminów technicznych, zasad opracowywania standaryzowanych słowników terminów technicznych oraz międzynarodowej bibliografii terminologicznej, jednak wybuch II wojny światowej przerwał te działania. Pod koniec wojny wszystkie dokumenty ISA TK 37 przechowywane w Berlinie zostały zniszczone, ale ich kopie E. Wüster ocalił w Wieselburgu, dzięki czemu prace nie ustały. 126 Po wojnie ISA wznowiło działalność jako Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO), jednak Komitet Techniczny ds. Terminologii nie pracował, a jego działalność zawieszono w 1949 r. E. Wüster dokładał wszelkich starań, aby międzynarodowe prace nad normalizacją terminologii były kontynuowane. Zaproponował Austriackiemu Instytutowi Normalizacyjnemu, by zwrócił się do ISO z wnioskiem o utworzenie sekretariatu w Austrii. E. Wüster sam również podjął się prac organizacyjnych. Warunki były naprawdę trudne, ponieważ Austria została podzielona na strefy kontrolowane przez wojska alianckie i radzieckie, a E. Wüster musiał podróżować z kontrolowanego przez Rosjan Wieselburga do Wiednia parową ciężarówką (w tym czasie brakowało benzyny) i znosić szczegółowe kontrole żołnierzy. Wysiłek i cierpliwość tego człowieka w dużej mierze przyczyniły się do tego, że latem 1950 r. ISO TK 37 został reaktywowany, a jesienią 1952 r. odbyło się pierwsze posiedzenie w Kopenhadze. E. Wüster wniósł duży wkład w opracowywanie różnych zbiorów terminów i słowników. Aktywnie uczestniczył w pracach Międzynarodowej Komisji Elektrotechnicznej (IEC), która wydawała zbiory terminów. Wieloletnia działalność E. Wüstera na rzecz opracowania zasad tworzenia terminów i formułowania definicji przyczyniła się do powstania nowej dyscypliny językoznawstwa stosowanego. Jego praca „Terminologia ogólna” („Die Allgemeine Terminologielehre. Ein Grenzgebiet zwischen Sprachwissenschaft, Logik, Ontologie, Informatik und den Sachwissenschaften”) położyła podwaliny pod teorię terminologii. Inna ważna praca teoretyczna E. Wüstera z zakresu terminologii ukazała się już po jego śmierci. Jego koledzy przygotowali do druku rękopis skryptu z wykładów z terminologii niemieckiej i terminografii, które E. Wüster prowadził na Uniwersytecie Wiedeńskim (Wüster Eugen: Einführung in die allgemeine Terminologielehre und terminologische Lexikographie / Ed. Helmut Felber // Schriftenreihe der Technischen Universität Wien, vol. 8 (part 1 & 2). Wien: Springer, 1979, 145+70 p.).1. Później na podstawie tej książki prowadzono kurs terminologii na Uniwersytecie Wiedeńskim. Da 1 Lang F. Eugen Wüster – jego życie i twórczość do 1963 roku // Eugen Wüster (1898–1977): Leben und Werk. Ein Österreichischer Pionier der Informationgesellschaft = His Life and Work. An Austrian Pioneer of the Information Society / Ed. E. Oeser, C. Galinski. Vienna: TermNet, 1998. P. 13–25. 127 Ponadto co roku organizowane są tam seminaria terminologiczne dla naukowców z innych krajów2. Nieukończone pozostały trzy duże projekty E. Wüstera: „Systematyczny słownik definicyjny podstawowych pojęć terminologii”, nad którym autor pracował od 1955 r. („Systematisches Definitionswörterbuch der Grundbegriffe der Terminologielehre”), „Międzynarodowy klucz terminologiczny” („Internationaler Terminologieschlüssel”) (pewien zbiór międzynarodowych elementów słowotwórczych, który miałby służyć jako przewodnik w tworzeniu międzynarodowych terminów technicznych) oraz zbiór wybranych publikacji i nieopublikowanych rękopisów opracowany przez samego E. Wüstera w 1973 r. („Jubiläumssammlung 1973”)3. E. Wüster był człowiekiem o bardzo szerokich zainteresowaniach. Z wykształcenia inżynier, był nie tylko jednym z najwybitniejszych twórców teorii terminologii oraz zasad i metod standaryzacji terminologii, lecz także leksykografem i bibliografem. E. Wüster wniósł duży wkład w uproszczenie zasad pisowni języka niemieckiego. Uczestniczył w pracach komisji ds. reformy pisowni przy Austriackiej Akademii Nauk i był autorem lub współautorem 35 artykułów poświęconych pisowni niemieckiej. E. Wüster wniósł znaczący wkład w doskonalenie Uniwersalnej Klasyfikacji Dziesiętnej (UDC), uczestniczył w działalności Międzynarodowej Federacji Dokumentacji i Austriackiego Towarzystwa Dokumentacyjnego, którego był prezesem4. Od młodości E. Wüster interesował się esperanto i innymi językami sztucznymi, które nazywał Planensprache. W latach 1921–1931 opublikował kilka artykułów o esperanto, które do dziś uważa się za fundamentalne. E. Wüster recenzował nawet przekład „Pana Tadeusza” A. Mickiewicza na esperanto ((Recenzo:) Mickiewicz, A.; Grabovski, A., trad. Sinjoro Tadeo aŭ Lasta Armita 2 W tym roku tę tak zwaną szkołę letnią ukończyły pracownica Departamentu Normalizacji Litwy Renata Dapkūtė oraz autorka tego artykułu. 3 Bühler H. The Scientific Legacy of Eugen Wüster Revisited: Three Major Unfinished Projects // Eugen Wüster (1898–1977): Leben und Werk. Ein Österreichischer Pionier der Informationgesellschaft = His Life and Work. An Austrian Pioneer of the Information Society / Ed. E. Oeser, C. Galinski. Vienna: TermNet, 1998. P. 187-205. 4 Tamże. S. 13–25. 128 Posedopreno en Litvo. Varsovio: Gebethner & Wolff, 1918, 304 p. Per.: Germana Esperantisto (Dresden) 15 (1918), no. 11B (1 nov.), p. 86–87).5 Dorobek E. Wüstera, pioniera wielu dziedzin i autora ponad 600 artykułów, ma znaczenie nie tylko dla krajów niemieckojęzycznych. E. Wüster może być bez wątpienia uznany za twórcę austriackiej szkoły terminologicznej. Jolanta GAIVENYTĖ 5 Felber H. Eine erweiterte Wüster-Bibliographie: 1931–1977. // Eugen Wüster (1898–1977): Leben und Werk. Ein Österreichischer Pioner der Informationgesellschaft = His Life and Work. An Austrian Pioneer of the Information Society / Ed. E. Oeser, C. Galinski. Vienna: TermNet, 1998. P. 299. 129