Profesinio rengimo terminų aiškinamasis anglų–lietuvių kalbų žodynėlis praktikams

SŁOWNICZEK OBJAŚNIAJĄCY TERMINY KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO W JĘZYKU ANGIELSKIM I LITEWSKIM DLA PRAKTYKÓW Wilno, 1998, 112 s. Jest to niewielka książeczka (112 s.), przygotowana przez Centrum Koordynacji Programu Reformy Kształcenia Zawodowego PHARE. Słowniczek opracowali Violeta Rimkevičienė, Aurimas Juozaitis, Aldona Puteikienė, Aldona Vosyliiite. We wstępie wskazano cele Słowniczka: dążenie do „jednolitego traktowania podstawowych pojęć kształcenia zawodowego” oraz „zapewnienie, aby praca wykonana w ramach realizacji Programu Reformy Kształcenia Zawodowego PHARE na Litwie mogła postępować dzięki solidnej podstawie do rozwiązywania problemów tłumaczeniowych” (s. 3). Niedobrze, że opracowujący pominęli kilka ważnych i potrzebnych czytelnikowi rzeczy — wyjaśnienie struktury słowniczka oraz indeks terminów litewskich. Przeglądając słowniczek, rzuca się w oczy kilka jego osobliwych cech. Po pierwsze, terminy wydrukowano na stronie nieparzystej, a drugą stronę tej samej kartki pozostawiono pustą. Po drugie, terminy w obu językach wydrukowano różnymi kolorami (terminy angielskie — różowym, a litewskie — czarnym). Podawanie terminów jest dwojakie — alfabetyczne gniazdowe (jednak graficznie gniazda nie są wyróżnione) i odsyłaczowe. Po terminie angielskim stawia się myślnik i podaje litewski odpowiednik (dużą wadą słowniczka jest to, że terminy litewskie nie są oznaczone akcentem), po nim — objaśnienie znaczenia. Większość terminów rodzajowych jest również podawana oddzielnie w swoim miejscu alfabetycznym jako terminy odsyłaczowe, np.: diagnostic assessment —ocena diagnostyczna (zob. assessment) (por. assessment —ocena <...>, diagnostic assessment —ocena diagnostyczna <...>). Chociaż zdarzają się terminy rodzajowe, które nie są podawane oddzielnie jako terminy odsyłaczowe. Na przykład w gnieździe terminu leadership —przywództwo podawane są terminy rodzajowe action-centred leadership —przywództwo zorientowane na działanie; educative leadership —przywództwo wychowawcze; situational leadership —przywództwo sytuacyjne, jednak oddzielnie jako odsyłaczowe podane są tylko terminy action-centred leadership —przywództwo zorientowane na działanie (zob. leadership) i educative leadership —przywództwo wychowawcze (zob. leadership) i in. Ponadto znaleziono terminy odsyłaczowe, których nie ma w gnieździe terminu głównego, np.: active learning —aktywne uczenie się (zob. learning); formy uczenia się —formy uczenia się (zob. learning); indywidualny projekt/zadanie —indywidualny projekt/zadanie (zob. project). Nierzadko odsyłaczowe terminy rodzajowe nie pokrywają się z terminami podanymi w gnieździe terminu głównego, np.: action plan —plan działania (zob. plan), action planning —planowanie działań (zob. planning) (ale por. action plan/planning —plan działania/planowanie); common skills —umiejętności ogólne (zob. core skills) (ale por. core/key skills —umiejętnoś159 ci podstawowe- ); distance learning —kształcenie na odległość, zdalne, zaoczne (zob. learning) (ale por. distance learning — kształcenie/ nauczanie na odległość, zdalne, zaoczne); individualised learning —zindywidualizowane uczenie się (zob. learning) (ale por. individualised learning —zindywidualizowane nauczanie); in-service education and training (INSET) —podnoszenie- /doskonalenie kwalifikacji (zob. education) (ale por. in-service education and training (INSET) —doskonalenie/podnoszenie kwalifikacji); job profile —profil zawodu, charakterystyka zawodowa, wymagania kwalifikacyjne (ale por. job profilling —opracowywanie wymagań kwalifikacyjnych, charakterystyk zawodowych- /profili); peer tutoring — nauczanie w parach (zob. tutorial) (ale por. peer tutoring — uczenie się w parach). Różnie przedstawia się także kilka innych terminów, np.: management by objectives (MBO) — zarządzanie zorientowane na zadania (= zarządzanie zorientowane na zadania) (ale por. student-centered learning — nauczanie zorientowane na studenta; action-centred leadership — kierowanie zorientowane na działanie); pilot — próbny, eksperymentalny, np. projekt, instytucja (ale por. writer — „pisarz”, opracowujący (np. materiały dydaktyczne- )). Taka niejednolitość i różnorodność w przedstawianiu terminów może wprowadzać czytelnika w błąd i utrudniać korzystanie ze słowniczka. W omawianym słowniczku często po przecinku lub po ukośniku znajdziemy dwa, trzy, czasem cztery, pięć, a nawet sześć słów o zupełnie różnych znaczeniach (nie wiadomo, czy wszystkie są uważane za synonimy) (należy zwrócić uwagę na to, że mają tylko jeden angielski odpowiednik), a definicja dla wszystkich słów podana jest tylko jedna, np.: acceptability — odpowiedniość, akceptowalność „uznawanie rzeczy, działania lub wykonanej pracy za adekwatne, odpowiednie, spełniające wymagania”; design — projektowanie, tworzenie, modelowanie, zamysł, plan „ogólne planowanie lub tworzenie”; development — rozwój, rozwijanie, rozbudowa, przygotowanie, tworzenie, ewolucja „działanie lub proce160 s; przejście ze stanu mniej doskonałego do doskonalszego“; fairness —sprawiedliwość, bezstronność, uczciwość „zapewnienie warunków bezstronnego i sprawiedliwego procesu oceniania, opartego na standardach krajowych“; response —odpowiedź, reakcja, odpowiedź, udzielanie odpowiedzi „odpowiedź wyrażona za pomocą mowy lub języka ciała“; videotapes/films —taśmy wideo/filmy „wykłady wizualne“, których ruchome obrazy i elementy dramatu mogą zwiększać motywację. Przydatne jest zaprezentowanie ich przed rozpoczęciem dyskusji; można w dowolnym momencie zatrzymać i ponownie dyskutować“; workshop —ćwiczenia/seminarium/szkolenie praktyczne w warsztatach „strategia nauczania, w ramach której studenci otrzymują możliwość rozwijania praktycznych umiejętności w rzeczywistej lub symulowanej sytuacji“ itd. Czasami podaje się również kilka definicji, oznaczonych literami a, b, c, jednak ponownie trzeba zgadywać, czy odnoszą się one do wszystkich przedstawionych terminów, np.: education —edukacja, nauka, wychowanie, wykształcenie a) „celowy proces, w którym osobie stwarza się warunki i możliwości systematycznego zdobywania wiedzy, umiejętności i wartości poprzez działalność nauczania/uczenia się w instytucjach edukacyjnych“; b) „dziedzina studiów obejmująca wiele dyscyplin, w tym nauczanie/uczenie się, andragogikę, dydaktykę, pedagogikę oraz powiązane z nimi dyscypliny nauk społecznych“; c) „działalność systemu instytucji edukacyjnych stwarzająca jednostce warunki do rozwoju“; objective —zadanie, cel a) „specyficzne stwierdzenie określające rezultaty, które jednostka planuje osiągnąć“; b) „rezultat zachowania (produktu) lub ekspresji (procesu), w obu przypadkach związany z tym, co student musi potrafić wykonać“; c) „stwierdzenie określające oczekiwane, pożądane rezultaty w postaci wiedzy, umiejętności i postaw“; portfolio —teczka/portfolio a) „dowody zebrane z różnych źródeł w określonym przedziale czasowym, które są przedstawiane również jako dowody osiągnięć; termin jest czasami używany na oznaczenie zasobu, do którego ładowane są dowody”; b) „zbiór dokumentów przygotowanych przez studenta lub nauczyciela, niezbędny do zademonstrowania ich osiągnięć i umiejętności- ”. Chociaż istnieje kilka przypadków, w których wskazano, któremu terminowi przyporządkowano jedną z oznaczonych małymi literami definicji — termin ten został ponownie zapisany przed definicją, np.: attendance — uczęszczanie, frekwencja a) uczęszczanie —<...>; b) frekwencja —<...>; management — zarządzanie, kierowanie, kierownictwo a) z a rządzanie, kierowanie —-<...>; b) kierownictwo —<...>.Tutaj rozróżnienie znaczeń jest dobre, tylko nie należy na początku podawać obu odpowiedników. 161 Kilka uwag należy również poczynić na temat samych terminów. Chociaż w wykazie literatury wskazano Słownik terminów pedagogicznych L. Jovaišy (dalej — PT), autorzy okazali się jednak nieuważni, ponieważ w przeciwnym razie mogli znaleźć w nim dla terminu verifikation (=verification) — weryfikowanie, litewski odpowiednik tikrinimas (por. tikrinimas,verification, Kontrolle, npoecepxa PT). Po co podawać obok siebie słowo międzynarodowe i litewskie, jeśli wystarczyłoby jedno, rodzime słowo, np.: communication — komunikavimas, bendravimas, perdavimas; distance learning — distancinis, nuotolinis, neakivaizdinis mokymasis; learning contract/agreement — mokymosi kontraktas/su tartis; pilot — bandyminis, eksperimentinis, np., projektas, institucija (nawiasem mówiąc, słowo bandyminis jest niewskazane i wymaga korekty na słowo bandomasis — zob. Terminologijos taisymai, Wilno, 1992); validation — validumo/patikimumo patikrinimas; validity — validu mas/patikimumas. A czasami obok zapożyczenia lub zamiast niego brakuje litewskiego odpowiednika, np. :ipsative assessement — ipsatyvus vertinimas, ipsative evaluation — ipsatyvus įvertinimas (geriausaves vertinimas/saviverta); mentor — mentorius (lepiej doradca); monitoring — monitoringas (istnieje litewskie słowo stebėsena). Wiele terminów ma dwa lub więcej określeń, ale czy wszystkie są potrzebne, np.: summative assessment —ocena sumująca, całościowa, końcowa, podsumowująca; attainment —osiągnięcie końcowe, końcowy wynik; summative evaluation —ocena sumująca, całościowa, końcowa, podsumowująca; interpersonal skills —umiejętności komunikacji interpersonalnej- /międzyludzkiej. W glosariuszu znajdują się terminy wymagające korekty gramatycznej, np.: group work — praca w grupie (=praca grupowa); peer tutoring —nauczanie w parach (=nauczanie par); team teaching —nauczanie w zespole (=nauczanie zespołowe); group tutorial —uczenie się w grupie (=uczenie się grupowe). Termin governance —pewna forma zarządzania szkołą lub szkołą wyższą bardziej przypomina wyjaśnienie. Niektóre terminy w ogóle nie zostały zdefiniowane, np. : LEA (local educational authorities) —regionalna instytucja administracji oświatowej; entry —wstępny (-e) (np. egzamin, wymagania); school governors —rada zarządzająca szkołą; grading —ocenianie w punktach; inspection service —służba inspekcyjna; inspection guidelines —wytyczne dotyczące inspekcji; 162 occupational mapping — tworzenie mapy zawodów, grupowanie zawodów; pack, package — pakiet, zestaw; pilot — próbny, eksperymentalny, np. projekt, instytucja; support — wsparcie, pomoc, aprobata. Czasami definicja nie jest zgodna z terminem, np.: internalclientvidinis klientas „osoby pracujące w organizacji (= osoba pracująca), <...>”; subject — przedmiot (nauczany) (= przedmiot nauczania) „główne przedmioty nauczania, na które dzieli się program kształcenia/studiów <...>”. Zdarzają się nierówności stylistyczne, błędy interpunkcyjne i korektorskie. Ani wśród pomocników, którzy przedstawili „cenne porady i propozycje” (s. 4), ani wśród samych autorów glosariusza nie ma ani jednego językoznawcy terminologa. Nawiasem mówiąc, recenzowany słowniczek nie został również zatwierdzony przez Państwową Komisję Języka Litewskiego. Na podstawie wymienionych w niniejszej recenzji nielicznych wad słowniczka można wyciągnąć wniosek, że słowniczek, choć pięknie wydany, został jednak przygotowany nieodpowiedzialnie, toteż raczej wątpliwe, czy „będzie przydatny dla wszystkich — zarówno teoretyków, jak i praktyków” (s. 3), a raczej przeciwnie. Palmira ZEMLEVIČIŪTĖ Otrzymano 2002-09-30 Instytut Języka Litewskiego ul. P. Vileišio 5, LT-2055 Wilno E-mail [email protected] 163