Profesinio rengimo terminų aiškinamasis anglų–lietuvių kalbų žodynėlis praktikams

ANGIELSKO-LITEWSKI SŁOWNICZEK WYJAŚNIAJĄCY TERMINY KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO DLA PRAKTYKÓW Wilno, 1998, 112 s. Jest to niewielka książeczka (112 stron), przygotowana przez Centrum Koordynacyjne Programu Reformy Kształcenia Zawodowego PHARE. Słowniczek opracowali Violeta Rimkevičienė, Aurimas Juozaitis, Aldona Puteikienė i Aldona Vosyliūtė. We wstępie wskazano cele słowniczka: dążenie do „jednolitego rozumienia podstawowych pojęć kształcenia zawodowego” oraz „zapewnienie, by prace prowadzone w ramach Programu Reformy Kształcenia Zawodowego PHARE na Litwie mogły postępować, opierając się na solidnych podstawach rozwiązywania problemów tłumaczeniowych” (s. 3). Szkoda, że redaktorzy pominęli kilka ważnych i potrzebnych czytelnikowi elementów – objaśnienie struktury słowniczka oraz indeks terminów litewskich. Przeglądając słowniczek, można dostrzec kilka jego osobliwych cech. Po pierwsze, terminy wydrukowano na stronach nieparzystych, a kolejną stronę tego samego arkusza pozostawiono pustą. Po drugie, terminy w obu językach wydrukowano różnymi kolorami (terminy angielskie – różowym, litewskie zaś – czarnym). Terminy podano na dwa sposoby – alfabetycznie, w układzie gniazdowym (ale gniazda nie zostały wyróżnione graficznie), oraz w formie odsyłaczy. Po terminie angielskim umieszczono myślnik, a następnie litewski odpowiednik (dużym mankamentem słowniczka jest to, że litewskie terminy nie mają oznaczonego akcentu), po czym podano objaśnienie znaczenia. Większość terminów podrzędnych podano także osobno, w odpowiednim miejscu alfabetycznym, jako terminy odsyłaczowe, np.: diagnostic assessment – diagnostinis vertinimas (zob. assessment) (por. assessment – vertinimas <…>, diagnostic assessment – diagnostinis vertinimas <…>). Zdarzają się jednak terminy podrzędne, które nie są podane osobno jako terminy odsyłaczowe. Na przykład w gnieździe terminu leadership – vadovavimas podano terminy podrzędne action-centred leadership – į veiklą orientuotas vadovavimas; educative leadership – ugdomasis vadovavimas; situational leadership – situacinis vadovavimas, ale osobno jako terminy odsyłaczowe podano tylko terminy action-centred leadership – į veiklą orientuotas vadovavimas (zob. leadership) oraz educative leadership – ugdomasis vadovavimas (zob. leadership) i inne. Ponadto znaleziono terminy odsyłaczowe, których nie ma w gnieździe terminu głównego, np.: active learning – aktyvus 159 mokymasis (zob. learning); forms of learning – mokymosi formos (zob. learning); individual project/assignment – individualus projektas/užduotis (zob. project). Nierzadko odsyłaczowe terminy podrzędne różnią się od terminów podanych w gnieździe terminu głównego, np.: action plan – veiksmų planas (zob. plan), action planning – veiksmų planavimas (zob. planning) (ale por. action plan/planning – veiksmų planas/planavimas; common skills – bendrieji gebėjimai (zob. core skills) (ale por. core/key skills – pagrindiniai gebėjimai); distance learning – distancinis, nuotolinis, neakivaizdinis mokymasis (zob. learning) (ale por. distance learning – distancinis, nuotolinis, neakivaizdinis mokymasis/mokymas; individualised learning – individualizuotas mokymasis (zob. learning) (ale por. individualised learning – individualizuotas mokymas); in-service education and training (INSET) – kvalifikacijos kėlimas/tobulinimas (zob. education) (ale por. in-service education and training (INSET) – kvalifikacijos tobulinimas/kėlimas); job profile – profesijos paveikslas, profesinė charakteristika, kvalifikaciniai reikalavimai (ale por. job profiling – kvalifikacinių reikalavimų, profesinių charakteristikų/paveikslų rengimas); peer tutoring – mokymas poroje (zob. tutorial) (ale por. peer tutoring – mokymasis poroje). Różnie podaje się także kilka innych terminów, np.: management by objectives (MBO) – vadyba, orientuota į uždavinius (= į uždavinius orientuota vadyba) (ale por. student-centered learning – į studentą orientuotas mokymas; action-centred leadership – į veiklą orientuotas vadovavimas); pilot – bandyminis, eksperimentinis, pvz., projektas, institucija (ale por. writer – „rašytojas“, rengėjas (pvz., mokymosi medžiagos)). Taka niejednolitość i zróżnicowanie w podawaniu terminów może wprowadzać czytelnika w błąd i utrudniać korzystanie ze słowniczka. W omawianym słowniczku często po łączniku lub ukośniku znajdziemy dwa, trzy, czasem cztery, pięć, a nawet sześć wyrazów o zupełnie różnych znaczeniach (nie wiadomo, czy wszystkie uznaje się za synonimy) (warto zauważyć, że mają one tylko jeden angielski odpowiednik), a dla wszystkich wyrazów podano tylko jedną definicję, np.: acceptability – tinkamumas, priimtinumas „uznanie przedmiotu, działania lub wykonanej pracy za adekwatne, właściwe, spełniające wymagania”; design – projektavimas, kūrimas, modeliavimas, sumanymas, planas „ogólne planowanie lub tworzenie”; development – plėtra, plėtojimas, plėtotė, rengimas, kūrimas, raida „działanie lub proces wzrostu albo doskonalenia; przejście od mniej doskonałego stanu do doskonalszego”; 160 fairness – teisingumas, nešališkumas, garbingumas „zapewnienie warunków bezstronnego, sprawiedliwego procesu oceniania, opartego na standardach krajowych”; response – atsakas, reakcija, atsakymas, atsakinėjimas „odpowiedź wyrażona za pomocą mowy lub języka ciała”; videotapes/films – vaizdajuostės/filmai „wykłady wizualne”, których ruchome obrazy i elementy dramatyczne mogą zwiększyć motywację. Warto je pokazać przed rozpoczęciem dyskusji; można je w każdej chwili zatrzymać i ponownie podjąć dyskusję”; workshop – pratybos/seminaras/praktinis mokymas dirbtuvėse „strategia nauczania, w której studenci mają możliwość rozwijania praktycznych umiejętności w rzeczywistej lub symulowanej sytuacji” i in. Czasami podaje się także kilka definicji oznaczonych literami a, b, c, ale i wtedy trzeba się domyślać, czy dotyczą one wszystkich podanych terminów, np.: education – švietimas, mokslas, ugdymas, išsilavinimas a) „celowy proces, w którym stwarza się jednostce warunki i możliwości systematycznego zdobywania wiedzy, umiejętności i wartości poprzez nauczanie/uczenie się w instytucjach edukacyjnych”; b) „dziedzina studiów obejmująca wiele dyscyplin, w tym nauczanie/uczenie się, andragogikę, dydaktykę, pedagogikę i pokrewne dyscypliny nauk społecznych”; c) „działalność systemu instytucji edukacyjnych stwarzająca jednostce warunki do rozwoju”; objective – uždavinys, tikslas a) „szczegółowe stwierdzenie określające rezultaty, które dana osoba planuje osiągnąć”; b) „wynik zachowania (produktu) lub ekspresji (procesu), w obu przypadkach związany z tym, co student musi umieć wykonać”; c) „stwierdzenie określające oczekiwane, zamierzone rezultaty w postaci wiedzy, umiejętności i postaw”; portfolio – aplankas/portfelis a) „dowody zebrane z różnych źródeł w określonym czasie, przedstawiane także jako dowody osiągnięć; termin bywa używany w odniesieniu do pojemnika, w którym gromadzi się dowody”; b) „zbiór dokumentów przygotowanych przez studenta lub nauczyciela, niezbędny do zaprezentowania ich osiągnięć i umiejętności”. Choć w kilku przypadkach wskazano, której nazwie odpowiada jedna z definicji oznaczonych małymi literami – termin powtórzono przed definicją, np.: attendance – lankymas, lankomumas a) lankymas – <…>; b) lankomumas – <…>; management – vadyba, valdymas, vadovybė a) vadyba, valdymas – <…>; b) vadovybė – <…>. W tym przypadku rozróżnienie znaczeń jest już dobre, nie należy jednak na początku podawać obu odpowiedników. 161 Kilka uwag należy poczynić również na temat samych terminów. Choć w bibliografii wskazano słownik L. Jovaišy Pedagogikos terminų (dalej – PT), okazuje się, że autorzy nie wykazali się przezornością, ponieważ w przeciwnym razie mogliby znaleźć w nim litewski odpowiednik terminu verifikation (=verification) – verifikavimas: tikrinimas (por. tikrinimas, verification, Kontrolle, проверка PT). Po co podawać obok siebie wyraz międzynarodowy i litewski, skoro wystarczyłby jeden własny wyraz, np.: communication – komunikavimas, bendravimas, perdavimas; distance learning – distancinis, nuotolinis, neakivaizdinis mokymasis; learning contract/agreement – mokymosi kontraktas/sutartis; pilot – bandyminis, eksperimentinis, np. projektas, institucija (swoją drogą, wyraz bandyminis jest niewłaściwy i należy go zastąpić wyrazem bandomasis – zob. Terminologijos taisymai, Vilnius, 1992); validation – validumo/patikimumo patikrinimas; validity – validumas/patikimumas. Czasami obok zapożyczenia lub zamiast niego brakuje litewskiego odpowiednika, np.: ipsative assessement – ipsatyvus vertinimas, ipsative evaluation – ipsatyvus įvertinimas (geriau savęs vertinimas/saviverta); mentor – mentorius (geriau patarėjas); monitoring – monitoringas (istnieje litewski odpowiednik stebėsena). Wiele jest terminów z dwoma lub większą liczbą określeń, ale czy wszystkie są potrzebne, np.: summative assessment – suminis, visuminis, baigiamasis, apibendrinamasis vertinimas; attainment – galutinis, baigiamasis pasiekimas; summative evaluation – suminis, visuminis, baigiamasis, apibendrinamasis įvertinimas; interpersonal skills – tarpasmeniniai/tarpusavio bendravimo gebėjimai. W słowniczku znajdują się terminy wymagające poprawy gramatycznej, np.: group work – darbas grupėje (=grupinis darbas); peer tutoring – mokymas poroje (=porinis mokymas); team teaching – mokymas komandoje (=komandinis mokymas); group tutorial – mokymasis grupėje (=grupinis mokymasis). Termin governance – tam tikra mokyklos ar kolegijos valdymo forma bardziej przypomina objaśnienie. Niektóre terminy w ogóle nie zostały zdefiniowane, np.: LEA (local educational authorities) – regionalna instytucja administracji oświatowej; entry – wstępny (-e) (np. egzamin, wymagania); school governors – rada szkoły (rada zarządzająca); grading – ocena punktowa; inspection servi- 162 ce – służba inspekcyjna; inspection guidelines – zalecenia dotyczące inspekcji; occupational mapping – sporządzanie mapy zawodów, grupowanie zawodów; pack, package – pakiet, zestaw; pilot – bandyminis, eksperymentinis, np. projektas, institucija; support – wsparcie, pomoc, poparcie. Czasami definicja nie jest zgodna z terminem, np.: internal client – vidinis klientas „są to osoby pracujące w organizacji (=dirbantis asmuo), <…>”; subject – dalykas (dėstomasis) (=dėstomasis dalykas), „główne przedmioty nauczania w programie kształcenia/studiów <…>“. Zdarzają się stylistyczne niezręczności, błędy interpunkcyjne i korektorskie. Ani wśród współpracowników, którzy przedstawili „cenne rady i sugestie” (s. 4), ani wśród samych autorów słowniczka nie ma ani jednego terminologa-lingwisty. Zresztą recenzowany słowniczek nie został również zatwierdzony przez Państwową Komisję Języka Litewskiego. Na podstawie choćby garstki niedociągnięć słowniczka wymienionych w tej recenzji można wywnioskować, że słowniczek, choć pięknie wydany, został jednak opracowany nieodpowiedzialnie, toteż raczej nie będzie „przydatny wszystkim – zarówno teoretykom, jak i praktykom” (s. 3), a wręcz przeciwnie. Palmira ZEMLEVIČIŪTĖ Instytut Języka Litewskiego ul. P. Vileišio 5, LT-2055 Wilno E-mail: [email protected] Otrzymano 2002-09-30 163