Lietuviškų fizikos vadovėlių elektros ir magnetizmo terminai

Angelė KAULAKIENĖ Litewski Instytut Języka TERMINY ELEKTRYCZNOŚCI I MAGNETYZMU W LITEWSKICH PODRĘCZNIKACH FIZYKI 1. Uwagi wstępne Pojawienie się litewskich podręczników fizyki dla szkół średnich zbiegło się z pierwszymi próbami systematyzowania terminologii niektórych dziedzin nauki. W drugiej dekadzie XX wieku sprzyjało temu znaczne zintensyfikowanie oświaty ludowej. Carat, wstrząśnięty rewolucją lat 1905–1907, został zmuszony do ustępstw w różnych dziedzinach życia społecznego. Po zniesieniu zakazu druku litewskiego alfabetem łacińskim już w 1906 r. w szkołach litewskich zezwolono na nauczanie języka litewskiego jako nieobowiązkowego odrębnego przedmiotu. Liczba szkół, w których nauczano języka litewskiego, stale rosła (Šenavičienė 1982: 86–87). Po wybuchu I wojny światowej i zbliżeniu się frontu do Wilna w 1915 r. wielu litewskich inteligentów wycofało się do Rosji. Nauczyciele fizyki i matematyki litewskich gimnazjów w Woroneżu zainteresowali się przygotowaniem litewskich podręczników i postanowili w miarę możliwości usystematyzować terminologię. Językoznawca Jonas Jablonskis, który w litewskich gimnazjach w Woroneżu wykładał język litewski i łacinę, chętnie zgodził się pomóc matematykom, wyznaczając stały czas na omawianie kwestii terminologicznych. J. Jablonskiemu przede wszystkim należało jasno określić istotę i główne cechy pojęcia, które zamierzano nazwać tym terminem, wyjaśnić, jak jest ono używane w innych językach i skąd się wywodzi (Rumšas 1979: 53). Według Z. Žemaitisa niekiedy przychodził także konsultować kwestie terminologii fizycznej Konstantinas Šakenis, który pisał podręcznik fizyki dla szkół średnich (Žemaitis 1966: 195). Pierwszą część podręcznika „Fizyka” napisał właśnie w Woroneżu, naradzając się i konsultując z J. Jablonskim oraz matematykami Z. Žemaitisem, Pranasem Mašiotasem i Marcelinasem Šikšnysiem (Kaulakienė 2002: 66-77). W tym czasie podręcznik fizyki pisał także Ignas Končius. Jak wskazuje dopisek Antanasa Žvironasa do artykułu I. Končiusa Terminy fizyczne, „pod koniec 1915 r. autor artykułu 107 [I. Končius], pracując jako nauczyciel fizyki w gimnazjum w Połądze, które wówczas ewakuowano do Verro (w Estonii), postanowił napisać litewski podręcznik fizyki według ówczesnego programu rosyjskiego gimnazjum.” Sprawa takiego podręcznika już dojrzewała, między innymi w Woroneżu zakładano już litewskie gimnazjum. O swoim zamiarze Ig. Končius powiadomił (1915. XII. 28) Centralny Komitet Litewskiego Towarzystwa Pomocy Poszkodowanym z Powodu Wojny w Piotrogrodzie. Stamtąd nadeszła odpowiedź (1916. I. 11): zachęcano do napisania podręcznika; w celu ustalenia terminów fizycznych w Woroneżu powołano „Komisję Językową”, której przewodniczył K. Būga”! (Končius 1938: 260). Podręcznik fizyki I. Končiusa dla gimnazjów nie został wydrukowany. Jego liczący 312 stron rękopis jest przechowywany w Dziale Rękopisów Uniwersytetu Wileńskiego (Kaulakienė 1994: 18-27). Przygotowano i wydano także jednotomowe podręczniki fizyki innych autorów, przeznaczone głównie dla szkoły początkowej (Fizikos istorija 1988: 169-175). Rozwój litewskich podręczników fizyki dla szkoły początkowej i średniej szczególnie wyczerpująco omówiono w artykule Jonasa Algirdasa Martišiusa Stulecie litewskich podręczników fizyki, poświęconym stuleciu podręcznika Petrasa Vileišisa Populiariszkas rankvedis Fyzikos (Martišius 2000: 135-174). Największą popularnością cieszył się trzyczęściowy podręcznik fizyki K. Šakenisa dla gimnazjów, którego pierwsze wydanie ukazało się w 1920 r.; od 1920 r. do 1940 r. wydano aż 5 wydań (Kaulakienė 2002: 66). W trzecim dziesięcioleciu XX w. ukazał się pierwszy obszerny podręcznik fizyki dla szkół wyższych autorstwa Vincasa Čepinskisa, składający się z siedmiu rozdziałów, z których każdy stanowił osobną książkę, Fizikos paskaitos (1923-1926- ), z którego uczyło się niejedno pokolenie studentów. Po kilkudziesięciu latach wydano kolejny czteroczęściowy podręcznik fizyki, również dla szkół wyższych — Povilo Brazdžiūnasa Bendroji fizika (1960-1965- ). W niniejszym artykule omówiono terminologię magnetyzmu i elektryczności w podręcznikach trzech wymienionych autorów wyłącznie z punktu widzenia użycia. Do jej analizy wybrano następujące części lub rozdziały podręcznika: K. Šakenis. Fizyka. Część II. Magnes. Elektryczność, 1920, 77 s. (dalej — F); V. Čepinskis. Wykłady z fizyki. Rozdział VII. Magnetyzm i elektryczność, 1926, 466 s. (dalej — "Tutaj i w innych miejscach teksty cytatów oraz definicji pojęć analizowanych podręczników są przytaczane w autentycznym brzmieniu. Pisowni i interpunkcji nie poprawiano. 108 FP); P. Brazdžiūnas. Fizyka ogólna. Część 11. Elektryczność i elektromagnetyzm, 1961, 405 s. (dalej —BF). 2. Analiza użycia terminów elektryczności i magnetyzmu w podręcznikach fizyki Terminy elektryczności i magnetyzmu przedstawione w omawianych podręcznikach można podzielić na kilka grup. Największą grupę stanowią zapewne jednakowe terminy używane przez wszystkich trzech autorów na oznaczenie tego samego pojęcia. Wybrano zarówno słowa międzynarodowe, jak i rodzime litewskie, zaczerpnięte z gwar lub dawnych źródeł. Są one obecnie używane także w terminologii fizycznej, np.: amperomierz F 40, FP 247, BF 175; anoda F 32. FP 204, BF 268; baterėja F 40, FP 133, bateria BF 138; cząstki F 18, FP 398, BF 87; prawo ¥ 33, FP 250, BF 183; dynamomaszyna FP 322, BF 181, maszyna dynamo F 74, FP 313; gazy F 51, FP 215, BF Ol; ekwiwalent FF 45, FP 202, BF 121: elektryczność F 12, FP 34, BF 5: elektroda F 51, FP 230, BF 113; elektrolit F 44, FP 204, BF 113: elektromagnes ¥ 56, FP 257, BF 207; elektroskop F 15, FP 24. BF 8; element F 68, FP 220, BF 130; siła F 57, FP 34, BF 158; katoda F 31, FP 387, BF 250; iskra F 76, FP 114, BF 145; ilość F 45. FP 24, BF 6; ciało F 11, FP 3, BF 87; łuk F 51. FP 143. BF 149; pole F 56, FP 147, BF 6; magnes F 3, FP 3, BF 157; maszyna F 29, FP 71, BF 318; mikrofon F 70, FP 298. BF 341; silnik F 75, FP 313, BF 306; powierzchnia F 17. FP 71, BF 10; płytka F 31, FP 82, BF 25: płaszczyzna F 6. FP 19, BF 162; polaryzacja F 47, FP 342. BF 190; stosunek F 49, FP 342, BF 153; liczba F 57, FP 201, BF 185; solenoid F 63, FP 249, BF 167; widmo F 6, FP 3, BF 90: promienie F 53, FP 385, BF 106; prąd F 56, FP 356, BF 305; natężenie F 34. FP 48, BF 70; pojemność F 25, FP 243, BF 131; odstęp F 52, FP 387, BF 150; opór F 39, FP 259, BF 293; jednostka F 39, FP 34, BF 12; woltametr F 40, FP 201, woltomierz FP 254, BF 122; wolt F 37, FP 71, BF 20; pierścień F 71, FP 283, BF 99 itd. Wiele z nich stanowi podstawowe człony terminów rodzajowych, które również są jednakowo używane przez wszystkich trzech autorów, np.: ilość: ilość elektryczności F 21, FP 34, BF 6; magnes: magnes sztuczny F.3, FP 3, BF 157; promienie: promienie Rentgena F 53, promienie Rontgena FP 390, promienie rentgenowskie BF 106; prąd: prąd elektryczny F 28, FP 377, BF 6; natężenie: natężenie prądu elektrycznego F 37, FP 377, BF 70; jednostka: jednostka oporu F 39, FP 169, BF 74 i tym podobne. 109 Kolejną dość liczną grupę stanowią używane przez wymienionych autorów synonimiczne terminy, którymi nazywa się to samo pojęcie: obrót (Te obroty utworzą środkową, czyli pierwszą, szpulę Rumkorfa) F 66; obrót (zwój) (Wówczas każdemu obrotowi (zwojowi) drutu będzie odpowiadać cała szpula) F 73; zwój (Albowiem każdy zwój drugiej szpuli można uważać za jakby samodzielny element <...>) F 68; zakręt (Tak więc tę pierwotną szpulę należy utworzyć z niewielkiej liczby zakrętów n, grubszego izolowanego drutu miedzianego) FP 299; zwojnica (Rysunek 262 przedstawia solenoid z dużą liczbą zwojnic, połączony z czułym astatycznym galwanometrem) FP 284; zwój (Gdy prąd elektryczny płynie przez cewkę, stara się ona obrócić tak, aby przez płaszczyznę jej zwojów przechodziła jak największa liczba linii sił) siła oporu (Siły przyciągania i oporu) FP 34; siła odpychania (Siłę odpychania działającą między jednoimiennymi biegunami magnetycBF 175; znymi uważamy za dodatnią <...>) BF 158; polaryzacja dielektryczna ośrodka, przesunięcie elektryczne (przemieszczenie) (<...> zależy od ośrodka i stanowi szczególne naprężenie tego ośrodka, które Faraday nazwał polaryzacją dielektryczną ośrodka, a Maxwell nazywa przesunięciem elektrycznym (przemieszczeniem) FP 343; przesunięcie elektryczne (Taki prąd zmienny wywołuje bardzo szybkie zmiany przesunięcia elektrycznego w dielektryku w każdym punkcie <...>) FP 344; przesunięcie elektryczne, czyli naprężenie elektryczne, czyli polaryzacja dielektryczna (Prąd w dielektryku jako zmiana przesunięcia elektrycznego, czyli naprężenia elektrycznego, czyli polaryzacji dielektrycznej) FP 342; przesunięcie elektryczne (<...> takie przesunięcie elektryczne w dielektryku jest związane z oporem sprężystych sił elektrycznych <...>) FP 343; polaryzacja dielektryczna materii (Gdy niepolarną materię umieścimy w polu elektrycznym, wówczas pod wpływem tego pola elementarne ładunki elektryczne cząsteczek przesuwają się z położenia równowagi: ładunki dodatnie — w kierunku pola elektrycznego, a ujemne — w kierunku przeciwnym. Zjawisko to nazywamy polaryzacją dielektryczną materii) BF 42-43; moc elektryczna (potencjał) (Ilość elektryczności, moc elektryczna (potencjał) i pojemność elektryczna przewodnika) F 21; moc elektryczna, czyli potencjał (Podobnie, mówiąc o elektryczności, należy odróżniać pojemność elektryczną przewodnika od mocy elektrycz110 nej, czyli potencjału) F 22; potencjał elektryczny (Wszystko to <...> można zastosować także do pola elektrycznego, którego właściwości pod względem ilościowym możemy wyrazić za pomocą potencjału elektrycznego) FP 67; potencjał elektryczny (Wówczas napięcie pola elektrycznego nazywamy jego potencjałem elektrycznym) BF 21; ładunek elektryczny (Elektryczność przejdzie z pręta do kulki i im więcej razy dotkniemy naelektryzowanym prętem, tym większy będzie ładunek elektryczny w tej kulce) F 13; ładunek elektryczny (Ilość elektryczności posiadaną przez ciało nazywamy ładunkiem elektrycznym ciała) BF 9; szybkość jonów (Liczby transportowe jonów i ich szybkość bezwzględna) FP 201; ruchliwość jonów (Ruchliwość jonów dodatnich często różni się od ruchliwości jonów ujemnych) BF 118; bateria kondensatorów lejdejskich (On [Galvani] uważał, że mięsień jest swoistą baterią kondensatorów lejdejskich, którą nieustannie pobudza mózg) BF 7; bateria butelek lejdejskich (Taka kombinacja nazywa się baterią butelek lejdejskich <...>) FP 90; nieprzewodnik (Mówimy tak dlatego, że szkło i kauczuk nie przepuszczają dalej elektryczności, że nie przewodzą elektryczności, a takie przedmioty lub ciała nazywamy nieprzewodnikami) F 12; rozdzielacz, czyli izolator (Nieprzewodniki, których używamy do odizolowania ciał elektryzowanych od ziemi, nazywają się rozdzielaczami, czyli izolatorami, a samo odizolowanie — izolacją) F 13; izolator albo nieprzewodnik elektryczny (<...> a inne ciała, jak szkło, guma, siarka, lakier, twarda żywica itd., Gray nazwał izolatorami albo nieprzewodnikami elektrycznymi <...>) FP 35; izolator (Jest więc jasne, że izolatory stanowią bardzo wielkie przeszkody dla ruchu elektryczności) FP 44; dielektryk, czyli izolator (Pierwsze ciała nazywamy przewodnikami elektrycznymi, a drugie dielektrykami, czyli izolatorami) BF 245 izolator (Najlepszymi izolatorami są bursztyn, kwarc, mika, ebonit i wszystkie gazy w stanie normalnym) BF 24; ciśnienie osmotyczne (A gdy ciśnienie osmotyczne jonów jest większe od ciśnienia rozpuszczania metalu, wówczas znajdujące się w roztworze jony metalu osadzają się na powierzchni metalu <...>) BF 124; ciśnienie osmotyczne (A więc ciśnienie osmotyczne kationów takich metali w elektrolicie jest większe niż ich napięcie jonizacyjne <...>) FP 224; łuk Volty (Te pary świecą takim białym światłem, że oczy zwykle 111 nie może na nią patrzeć. Takie światło nazywa się łukiem Volty) F 51; łuk Volty (łuk elektryczny) FP 187; łuk elektryczny albo łuk Volty (Dlatego to zjawisko nazwano łukiem elektrycznym albo, idąc za Davym, który chciał uczcić Voltę, łukiem Volty) FP 189; łuk Volty (Innymi słowy, gdy działa łuk Volty, przerwa między końcami węgli zwiększa się, łuk Volty się zwiększa i wreszcie, gdy ta przerwa dostatecznie się zwiększy, łuk Volty zostaje przerwany) FP 190; łuk elektryczny (Volty) (W zależności od warunków zewnętrznych możemy otrzymać kilka postaci samorzutnego wyładowania gazów: wyładowanie iskrowe, ciche, jarzeniowe, łuk elektryczny (Volty)) BF 143; łuk elektryczny, czyli łuk Volty (Takie wyładowanie jako pierwszy obserwował Pietrow, a później Davy; wyładowanie to zwykle nazywa się łukiem elektrycznym, czyli łukiem Volty) BF 147; łuk elektryczny (Łuk elektryczny promieniuje bardzo silne światło, dlatego jest dobrym źródłem światła) BF 148. Niejednolicie stosowanych terminów złożonych, których członami rodzajowymi są rzeczowniki w dopełniaczu lub wywiedziony od nich przymiotnik z przyrostkiem -inis, -ė, tzn. elektrinis, -ė, w wymienionych podręcznikach jest więcej, np.: elektrinė įtampa BF 119 i elektros įtampa F 24; elektrinė kibirkštis BF 145 i elektros kibirkštis F 26; elektrinė krosnis BF 87 i elektros krosnis FP 187; elektrinis lankas BF 149 i elektros lankas FP 187; elektrinio lauko stiprumas BF 13 i elektros lauko stiprumas FP 82; elektrinis potencialas BF 21 i elektros potencialas FP 59; elektrinis talpumas BF 29 i elektros talpumas FP 59. Takie człony rodzajowe terminów złożonych należałoby zapewne uznać za warianty. W wymienionych przez nich podręcznikach fizyki występują różne [warianty]. Oprócz omówionych już członów rodzajowych terminów złożonych, które tworzy rzeczownik w dopełniaczu lub wywiedziony od niego przymiotnik z przyrostkiem -inis, -ė, por. także: džaulinė šiluma BF 87 i Džaulio šiluma BF 202; galvaninis elementas F 30, FP 133, BF 123 i Galvani'o elementas FP 133; katodiniai spinduliai BF 153 i katodo spinduliai F 52; koncentracinis elementas BF 123 i koncentracijos elementas FP 223; magnetinės audros BF 164 i magneto audros F 11; magnetinė jėga FP 3 i magneto jėga F 3; magnetinis laukas FP 313, BF 6 i magneto laukas F 56; magnetinis meridianas FP 19 i magneto meridianas F 10; prigimtinis magnetas F 3 i prigimties magnetas FP 3; rutulinis žaibas BF 6 i rutulio žaibas FP 127; w podręcznikach można znaleźć terminy złożone, których wariantami członów rodzajowych są przymiotniki z przyrostkami -iškas, -a oraz -inis, -ė, np.: chemiškas ekvivalentas FP 202 i cheminis ekvivalentas BF 121; przymiotnik z przyrostkiem -iškas, -a i rzeczownik w dopełniaczu. Imiesłów? listo array element dopełniacz, np.: elektriška perstuma FP 342 i elektros perstuma FP 202; rzecz. dopełniacz i imienne formy imiesłowu, np.: elektros jėga BF 90 i elektrovaromoji jėga FP 230; traukos jėga FP 82 112 i traukiamoji jėga F 8-9; przymiotniki proste i imienne, np. Faraday'- aus tamsus tarpas FP 387 i Faradėjaus tamsusis tarpas BF 150; minkšta geležis F 9, BF 313 i minkštoji geležis F 9, neigiama elektra FP 385 i neigiamoji elektra F 20; normalus elementas FP 232 i normalusis elementas BF 128; sausas elementas FP 146 i sausasis elementas F 32 itd. W podręcznikach wymienionych autorów można również znaleźć wariantywne terminy rodzajowe, różniące się przedrostkiem, np.: demagnetinimas FP 263 i išmagnetinimas F T, taikymai BF 86 i pritaikymai FP 361; przyrostkiem, np.: elektromagnetizmas FP 247, BF 7 i elektromagnetija F 56; grandinė F 36, BF 113 i grandinėlis F 25, grandinis F 36; griaustinis BF 143 i griausmas F 76, FP 128; vamzdis: Crookso v. FP 385. Geislerio v. FP 385, rentgeno v. BF 87 i vamzdelis: Krukso v. F 52, Geislerio v. F 52, Rentgeno v. F 53; końcówką (szczególnie wiele jest takich terminów międzynarodowych), np.: abscisa FP 324 i abscisé BF 108; akumuliatoris F 48, akumulatorius FP 238 i akumuliatorius BF 130; amplitūda FP 362 i amplitudė BF 107; elektrolizas F 43 i elektrolizé FP 201, BF 120; formula F 40, FP 419 i formulė BF 110; grammolekula FP 418 i grammolekulė BF 119; koordinata FP 437 i koordinatė BF 302; linė F 4 i linija FP 59, BF 58; molekula FP 206 i molekulė F 9, BF 116; ordinata 324 i ordinatė BF 78 itd. Znaczną grupę w podręcznikach tych autorów stanowią wariantywne terminy od nazwisk, różniące się pisownią nazwisk naukowców, np. Biot-Svarto dėsnis FP 147, Bio-Savoro dėsnis BF 168; Danieliaus elementas F 31, Danielio elementas FP 145, BF 123; Džioulio dėsnis F 49, Joulio dėsnis FP 187, Džaulio dėsnis BF 86; Clarko elementas FP 232, Klarko elementas BF 128; Crookso tamsus tarpas FP 387, Krukso tamsus tarpas BF 150; Leklanšė- 's elementas F 31, Leclanché elementas FP 146; Lenzo dėsnis FP 283, Lenco dėsnis BF 226; Maxwell'io elektromagnetinė teorija FP 1, Maksvelo elektromagnetinio lauko teorija BF 325; Omo dėsnis F 39, BF 72, Ohmo dėsnis FP 167; Peltier'o efektas 113 FP 187, Efekt Peltiera BF 258; Promienie F 53, rentgenno owskie rentgespinduliai BF 258, Promienie Röntgena FP 385; Transformator Tesli FP 308, Transformator Tesli BF 317; Efekt Thomsona FP 187, Efekt Tomsona BF 218; Mostek Wheatstone’a FP 167, Mostek Vitstona BF 83; efekt Zeemana FP 361, efekt Zémana BF 159 itd. Iš w analizie można zauważyć, że terminy synonimiczne używane do nazwania tego samego pojęcia występują tylko w ne podręcznikach wszystkich trzech autorów, por. fenomen zjawisko FP 24 ir F 76, BF 5; komponent FP 9 ir składowa BF 162; przewodnik, czyli konduktor FP 35 ir przewodnik F 13, BF 89; materia FP 385 ir materiał BF 153; szprycha FP 65, rad (szprychFP 68 ir a) promień BF 136, ale także każdego w ir tym samym jų podręczniku. W podręczniku każdego autora jest mnóstwo takich synonimicznych terminów, gdy występują albo oba synonimy litewskie, albo jeden litewski, a drugi — zapożyczenie lub termin międzynarodowy, albo oba synonimy międzynarodowe, np.: drgania elektryczne, czyli oscylacje BF 307 ir elektryczne BF 309; galwanometry (mierniki prądu) F 34, galwanometr, czyli miernik prądu F 34 ir galwanometr F 34, galwanometr albo przyrząd do pomiaru prądów FP 157 ir galwanometr FP 157; wpływu albo prąd wtórny F 65 ir prąd wpływu F 65; różnoimienne bieguny F 64 ir niejednakowe (różnoimienne) bieguny F 5; potencjał iskrowy, czyli przebiciowy, potencjał BF 144 ir iskrowy BF 144; kondensatory, czyli zagęszczacze F 24, ale zagęszczacz płaski F 24, zagęszczacz płytkowy F 24, zagęszczacz płaski F 26; magnetyzm szczątkowy, czyli remanencja BF 200 ir magnetyzm szczątkowy BF 200; pola opór (zewnętrzny) F 37 ir opór zewnętrzny F 37; medium (materiał pośredni) FP 342 ir medium FP 343; południk (południkowy) F 10 ir południk F 34; polaryzacja stała (spontaniczna) BF 57 ir polaryzacja stała kąt BF 57; nachylenia (inklinacji) F 10 ir kąt nachylenia, czyli inklinacji kąt F 10, nachylenia F 10; plaučel, czyli audion plaučel-audion FP 383, FP 385 ir plaučel FP 384; rozcieńczone gazy FP 385 ir gazy w stanie rozcieńczonym FP 386; rekombinacja, czyli molizacja BF 116 i rekombinacja BF 139; spin, czyli obrót BF 204 ir spin BF 204; ruch cieplny (bezładny) BF 94 ir ruch cieplny BF 107; zwarcie, czyli „kurcšlusas” FP 241 i zwarcie FP 241; źródło (źródło) F 49 i źródło EF 50; elektryczność jednoimienna lub dodatnia F 25 i elektryczność jednoimienna ¥ 19; bieguny jednoimienne (jednakowe) F 5 i bieguny 114 jednoimienne F 6 itd. Widać, że autorzy podręczników, chcąc dokładniej scharakteryzować pojęcie omawiane po raz pierwszy, najczęściej używają terminów synonimicznych, natomiast na kolejnych stronach wybierają zwykle tylko jeden termin, np.: drgania elektryczne BF 309, 311, 312 itd. ; galwanometr F 34, 37, 39 i in. ; ośrodek FP 343, 344, 348 i in. ; polaryzacja stała BF 57, 58 i in. Wskazuje to na próbę autorów usystematyzowania terminów. Nieco mniejszą grupę stanowią terminy użyte w swoisty sposób przez poszczególnych autorów, np.: apdanga: obudowa elektrometrów BF 36; aplinkinis, -¢: drugie twierdzenie o otoczeniu FP 342, pierwsze twierdzenie o otoczeniu FP 342; atokumas: przesyłanie energii elektrycznej na odległość FP 313; bėgimas: przepływ lub ślizganie się elektryczności F 29; bėgis: tor prądu elektrycznego F 29; išradinys: wynalazek Volty F 29; kreivoji: krzywa rozmagnesowania FP 257; krzywa magnesowania FP 257; magazinas: magazyn oporu FP 167; nuémuo: odlew medalu (kopia) F 46; pastebėjimas: spostrzeżenie Galvaniego FP 133, spostrzeżenie Oersteda FP 147; perstuma: prąd przesunięcia FP 344; plautelis „vožtuvėlis“: lampa trójelektrodowa FP 383, lampa termojonowa FP 361; priedinis, -ė: opór dodatkowy FP 293, dodatkowy opór bocznikujący FP 293, przewód piorunowy F 77, piorunochron FP 122 „ochronnik odgromowy“; poris: para magnetyczna statyczna FP 151, para sił równoważna FP 16, para skręcająca sprężystości FP 253; sąjūdis: ruch elektromagnetyczny FP 342, ruch elektryczny FP 24; spurgai: kule światła FP 114; srovenimas: przepływ energii BF 330; stiklinis: szkło lejdejskie F 25; tiesialinis, -é: przewodnik prostoliniowy FP 155; żiogrelis FP 379 „siatka“. 3. Wnioski 1. W podręcznikach fizyki K. Šakenisa, V. Čepinskisa i P. Brazdžiūnasa największą zapewne grupę terminów elektryczności i magnetyzmu stanowią jednakowe terminy używane przez wszystkich trzech autorów do nazwania tego samego pojęcia, które zachowały się do dziś. 2. Często autorzy podręczników, nazwawszy po raz pierwszy dane pojęcie synonimicznymi lub wariantywnymi terminami, dalej posługują się tylko jednym z nich. 3. Autorów podręczników fizyki (zwłaszcza K. Šakenisa i V. Čepinskisa) sa115