Europos Komisijos projektas „EUROTERMBANK“

PROJEKT KOMISJI EUROPEJSKIEJ EUROTERMBANK (Gromadzenie europejskich zasobów terminologicznych we współpracy instytucji terminologicznych) Instytut Języka Litewskiego od początku 2005 r. jako partner uczestniczy w projekcie Komisji Europejskiej Euro TermBank (Gromadzenie europejskich zasobów terminologicznych we współpracy instytucji terminologicznych). W projekcie uczestniczą partnerzy z siedmiu państw Unii Europejskiej —z pięciu nowych państw członkowskich: Estonii, Łotwy, Polski, Litwy i Węgier, oraz dwóch państw członkowskich o dłuższym stażu: Danii i Niemiec. Koordynatorem projektu jest Tilde (Łotwa) —bałtyckie przedsiębiorstwo technologii informacyjnych, specjalizujące się w technologiach językowych, lokalizacji i projektach internetowych. Partnerzy projektu: e Instytut Zarządzania Informacją Uniwersytetu Nauk Stosowanych w Kolonii (Niemcy) —instytut badawczy, którego głównym celem jest przygotowywanie, realizacja i koordynowanie naukowych i rozwojowych projektów z zakresu zarządzania informacją. e Centrum Technologii Językowych Uniwersytetu Kopenhaskiego (Dania) —instytut naukowy w Danii prowadzący i wspierający badania naukowe oraz rozwój komercyjny w dziedzinie technologii językowych i lingwistyki komputerowej. e Komisja Terminologiczna Łotewskiej Akademii Nauk. Komisja ta koordynuje i dba o rozwój oraz harmonizację terminologii łotewskiej na poziomie krajowym, uwzględniając wymagania międzynarodowej harmonizacji terminów. Komisja Terminologiczna i 25 jej podkomisji przeprowadzają ekspertyzy terminów i ich definicji oraz zatwierdzają proponowane terminy. e MorphoLogic (Węgry) — jedna z głównych węgierskich firm zajmujących się przetwarzaniem informacji lingwistycznych. Firma ta oferuje znaczną liczbę narzędzi do analizy języka, ma ponad dziesięcioletnie doświadczenie w lingwistyce stosowanej i opracowywaniu korpusów. e Katedra Językoznawstwa Estońskiego i Ugrofińskiego Uniwersytetu w Tartu (Estonia). W tej jednostce Uniwersytetu w Tartu prowadzone są badania naukowe w kilku dziedzinach: terminologii, korpusów, lingwistyki komputerowej, leksykografii i leksykologii, morfologii, składni, semantyki, językoznawstwa historycznego, fonologii itd. e Centrum Przetwarzania Informacji (Polska) — niezależna rządowa organizacja badawcza, która gromadzi i udostępnia informacje naukowe i technologiczne w Polsce. Głównym celem tego centrum jest ułatwienie szybkiego dostępu do aktualnych informacji naukowych w Polsce. e Instytut Języka Litewskiego. Celem projektu jest koordynacja i ujednolicenie prac terminologicznych w nowych państwach członkowskich Unii Europejskiej poprzez wykorzystanie doświadczeń sieci terminologicznych innych państw Unii Europejskiej. Projekt jest bezpośrednio skierowany do Estonii, Węgier, Łotwy, Litwy i Polski, ale jest otwarty także dla innych państw Unii Europejskiej, a także zainteresowanych stron i organizacji spoza Unii Europejskiej. Tworzy się możliwość wymiany danych terminologicznych z krajowymi bazami terminologicznymi oraz bazami terminologicznymi Unii Europejskiej, nawiązania wzajemnej współpracy, stosowania jednolitej metodyki i standardów, opracowania i wdrożenia mechanizmu 169 oraz procedur wymiany danych. Celem jest ocena poziomu terminologii i najlepszych praktyk w regionie bałtyckim oraz w Unii Europejskiej, a także przedstawienie zaleceń dotyczących harmonizacji terminologii, opartych na praktyce tych państw i doświadczeniu ekspertów. Główne cele projektu EuroTermBank: 1. Opracowanie i przygotowanie metodyki w celu skoordynowania procesu rozwoju terminologii w nowych państwach UE oraz zagwarantowania możliwości wykorzystania jej źródeł. 2. Utworzenie na poziomie krajowym i międzynarodowym sieci instytucji związanych z pracą terminologiczną (twórców źródeł i właścicieli baz), aby ułatwić rozpowszechnianie, harmonizację i upowszechnianie terminów. 3. Utworzenie i rozwój w Internecie banku terminologicznego z łatwym i prostym dostępem do źródeł terminologicznych. 4. Ujednolicenie treści różnych źródeł i właścicieli terminologii w celu utworzenia krajowych baz terminologicznych oraz ich dalsza integracja z bazą danych EuroTermBank lub utworzenie odpowiednich interfejsów. 5. Zapewnienie ciągłości rezultatów projektu. W Internecie zostanie utworzony bank terminów krajów partnerskich, który będzie działał na zasadzie dwojakiej: jako centralna baza danych oraz jako interfejs lub węzeł sieciowy łączący z innymi krajowymi lub międzynarodowymi bankami terminów i zasobami. W trakcie projektu zostanie przeprowadzona digitalizacja papierowych słowników terminologicznych; planuje się zdigitalizowanie około 100 000 terminów. Z niektórymi organizacjami międzynarodowymi i bankami terminów nawiązano już kontakty i współpracuje się z nimi, natomiast z innymi kontakty te mają dopiero zostać nawiązane. Można wymienić kilka organizacji, banków terminów i projektów: e TERMIUM 170 + INFOTERM — Międzynarodowe Centrum Informacji Terminologicznej, międzynarodowe stowarzyszenie non-profit, założone w 1971 r. na podstawie umowy Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury (UNESCO) oraz Austriackiego Instytutu Normalizacyjnego (ON). Do jego celów należy — bycie strukturą współpracy między międzynarodowymi, regionalnymi i krajowymi organizacjami oraz instytucjami terminologicznymi, które zajmują się pracą terminologiczną; gromadzenie informacji o działalności terminologicznej i jej wynikach; konsultowanie różnych organizacji w sprawie wielojęzycznych aspektów specjalistycznej informacji i dokumentacji, stosowania uzgodnionych zasad i metod, a także wzorcowej pracy terminologicznej i organizacji innej działalności terminologicznej; wspieranie i promowanie współpracy w dziedzinie terminologii w celu szybszego rozwoju infrastruktury terminologicznej różnych języków i różnych dziedzin. W projekcie EuroTermBank uczestniczy prezes rady INFOTERM, prof. Klaus Dirk Schmitz, który jest dyrektorem Instytutu Zarządzania Informacją. Ponadto do projektu jako ekspert został włączony dyrektor generalny INFOTERM dr Christian Galinski (LKI jest członkiem INFOTERM). e NORDTERM – sieć norweskich centrów terminologicznych posiadająca bank terminów Nordterm-Termbank. e FINNISH TERMINOLOGY CENTRE – niezależne stowarzyszenie non profit, którego główna działalność obejmuje projekty terminologiczne, usługi terminologiczne oraz funkcjonowanie banku terminów TEPA. TEPA jest wielojęzyczną bazą danych terminologii technicznej zawierającą około 100 000 artykułów terminologicznych. e EURODICAUTOM – wielojęzyczny bank terminów Komisji Europejskiej. – kanadyjski bank terminów, jeden z największych banków terminów na świecie. e JATE – projekt Interaktywna terminologia dla Europy, rozpoczęty w 1999 r., którego głównym celem było stworzenie infrastruktury zarządzania terminologią potrzebnej Centrum Tłumaczeń Unii Europejskiej i zdecentralizowanym agencjom UE. Utworzono wspólną bazę danych, w której przedstawiono terminologię prawa UE (zawiera ona około 30 000 terminów litewskich). Przy tworzeniu EuroTermBanku partnerom projektu i ekspertom stawia się różne zadania: określenie potrzeb użytkowników, rejestracja zasobów terminologicznych, dobór treści. określenie priorytetów treści itd. Priorytety treści i selekcję przeprowadzą eksperci projektu. Warto wymienić następujące kryteria wyboru priorytetów: 171 przydatność terminów do wdrażania przepisów UE; potrzeby instytucji lokalnych i międzynarodowych; potrzeby użytkowników; jakość baz danych itp. Ostateczne kryteria zostaną ustalone po przedstawieniu metodologii. Projekt EuroTermBank jest wspierany przez Program Treści Elektronicznych (eContent Programme) Komisji Europejskiej (Europejskie treści cyfrowe w globalnej sieci). Program ten działa od 2001 roku. Można wyróżnić trzy główne kierunki działania tego programu: a) promowanie korzystania z informacji publicznej i poprawa dostępu do niej, b) zwiększanie produkcji treści w środowisku wielojęzycznym i wielokulturowym, c) zwiększanie dynamiki rynku treści elektronicznych. Główne cele projektu związane z Programem Treści Elektronicznych to: 1. Połączenie zasobów lingwistycznych, ze szczególnym uwzględnieniem terminologii wielojęzycznej. 2. Zapewnić dostawcom treści i dostawcom usług językowych miejsce na rynku oraz wygodny dostęp do cyfrowej terminologii. Ważnym aspektem projektu jest to, że główną uwagę skierowano na języki pięciu nowych państw członkowskich Unii Europejskiej — estoński, węgierski, łotewski, litewski i polski. Włączenie języków nowych państw członkowskich do projektów programu Elektroniczna Treść jest jednym z głównych celów tego programu. Do projektu włączani są również eksperci z różnych dziedzin, reprezentujący państwa Europy Zachodniej i nowych państw członkowskich UE. Ważna część działalności jest związana z przekazywaniem wiedzy i doświadczenia. Ponieważ projekt EuroTermBank jest projektem demonstracyjnym, proces przekazywania informacji będzie ukierunkowany również na inne kraje Europy Wschodniej, poprzez popularyzację i rozpowszechnianie rezultatów osiągniętych w ramach projektu. W ciągu 2005 roku, tj. w pierwszym roku projektu EurofermBank, wykonano już niemało prac. Utworzono dwie rady: Radę Konsultacyjną ds. Metodologii i Radę Współpracy. Konsultacyjna Rada ds. Metodologii jest organem organizacyjnym projektu, który rozstrzyga kwestie związane z przedstawieniem i opracowaniem metodyki, omawia zagadnienia dotyczące treści zasobów terminologicznych oraz ocenia wyniki wykonanej pracy. Do Konsultacyjnej Rady ds. Metodologii włączono co najmniej jednego wykwalifikowanego eksperta z każdego kraju partnerskiego, a jej przewodniczącą wybrano Linę Henriksen z Centrum Technologii Językowych Uniwersytetu Kopenhaskiego. Rada Współpracy została utworzona w celu szerszej współpracy między organizacjami zajmującymi się pracą terminologiczną w krajach 172 partnerskich, aby upowszechniać praktykę pracy i zalecaną metodykę, uzyskiwać bardziej szczegółowe informacje o zasobach terminologicznych, bazach danych, ich strukturze, możliwościach wymiany danych i innych kwestiach. Do Rady Współpracy zaproszono ośmiu przedstawicieli z pięciu krajów: z Polski — dyrektor Departamentu Tłumaczeń przy Komitecie Integracji Europejskiej Aniela Topulos; prezes Towarzystwa Tłumaczy Polskiej Ekonomii, Prawa i Praworządności Danuta Kierzkowska, terminolog Tomaszasz Borkowski z Wydziału Lingwistyki Stosowanej Uniwersytetu Warszawskiego; z Łotwy — pracownik Komisji Terminologicznej Eduards Cauna oraz przewodniczący Podkomisji Technologii Informacyjnych Komisji Terminologicznej prof. Juris Borzovs; z Austrii — dyrektor generalny INFOTERM dr Christian Galinski, z Estonii — przewodniczący Towarzystwa Terminologicznego Arvi Tavastas oraz kierowniczka Wydziału Normalizacji Departamentu Normalizacji Litwy Nijolė Dudlauskienė. W ciągu tych lat opisano zasoby terminologiczne Estonii, Łotwy, Polski, Litwy i Węgier, przeprowadzono ich analizę, wykonano badanie użytkowników i oceniono ich potrzeby, przygotowano opis struktury bazy danych, opracowywany jest program systemu banku oraz zalecana w projekcie metodyka. Przeanalizowano specyfikę praw autorskich we wszystkich krajach, przygotowano umowy, które będą zawierane z właścicielami zasobów terminologicznych. Przeprowadzana jest analiza i uzgadnianie już nadesłanych źródeł, przygotowano stronę internetową projektu Euro TermBank (adres —www.eurotermbank.com), na której przedstawiono projekt i najważniejsze dokumenty. Albina AUKSORIŪTĖ Otrzymano 2005-12-09 Instytut Języka Litewskiego ul. P. Vileišio 5, LT-10308 Wilno E-mail albinaa@- ]ki.lt 173