Regina Kvašytė. Mokomasis terminologijos žodynėlis

Regina Kvašytė. MOKOMASIS TERMINOLOGIJOS ŽODYNĖLIS Szawle: wydawnictwo Uniwersytetu Szawelskiego, 2005, 148 s. W 2005 roku w nakładzie 200 egzemplarzy ukazał się przygotowany przez doc. dr. Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Szawelskiego, Katedry Językoznawstwa Litewskiego i Komunikacji Reginy Kvašytė objaśniający przekładowy Mokomasis terminologijos žodynėlis. Jest to pierwsza próba przedstawienia słownika terminów potrzebnych do studiów terminologicznych. Chociaż liczby terminów nie podano ani w przedmowie, ani na stronie tytułowej, słowniczek powinien obejmować ponad 230 terminów. Przejrzały go kierowniczka Centrum Terminologii Instytutu Języka Litewskiego dr A. Auksoriūtė oraz doc. dr Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Szawelskiego, Katedry Językoznawstwa Litewskiego i Komunikacji Jolanta Vaskelienė. Słowniczek jest przeznaczony dla studentów różnych specjalności studiów dziennych i zaocznych szkół wyższych, szczególnie dla magistrantów. Książeczkę dydaktyczną tworzą Przedmowa (4), część wprowadzająca —Budowa słowniczka (5), Skróty (7) i Znaki umowne (7), część główna —Słownik terminów (8-90), indeksy terminów angielskich (91-94), rosyjskich (95-98) i łotewskich (99—102). Ponadto zamieszczono indeksy członów terminów (103-106) oraz słów ilustracyjnych (107-117). Na końcu słowniczka znajdują się wykazy źródeł (118—120), literatury (121—123), literatury uzupełniającej (124—127) oraz aneksy (128-148). Jak pisze autorka, „w aneksie słowniczka przedstawiono schematy oraz przykłady stron słowników terminologicznych różnych dziedzin i typów” (6). Słowniczek dydaktyczny jest alfabetycznym słownikiem gniazdowym, objaśniającym i przekładowym. Wszystkie terminy w artykułach hasłowych są opatrzone akcentem. Nie występują niedokładności w akcentowaniu. Omawiając strukturę słowniczka, autorka wskazuje, że pochodzenie terminów międzynarodowych ustalono „na podstawie słowników terminów międzynarodowych” (5), natomiast w wykazie źródeł wymieniono tylko jeden słownik wyrazów międzynarodowych wydany w 2001 roku. Etymony wyrazów międzynarodowych podawane są w nawiasach. Zauważono, że różnią się wyjaśnienia pochodzenia ekstensji i intensji terminów międzynarodowych —łac. extensio “rozciąganie, rozszerzanie, wydłużanie” (ekstensja), ale łac. extensio ‘rozszerzanie’ (definicja ekstensywna), łac. intensio "napinanie” (definicja intensywna), chociaż łac. intentio “napinanie, wysiłek” (intensja). Brakuje etymologii międzynarodowego członu w złożeniach terminów dwuwyrazowych kompleks darybos (20), kategoria gramatyczna (34), związek gramatyczny (34), por. znaczenie gramatyczne (52). Należy doprecyzować motywację słów (zob. motywacja słowotwórcza; 21), pochodzenie internacjonalności (37), internacjonalizmu (37), kalki (38). Należy rozważyć, czy trzeba wyjaśniać pochodzenie słów międzynarodowych. Chyba że —w słowniczku dydaktycznym. 166 W dydaktycznym słowniczku terminologicznym podaje się również terminy słowotwórstwa, leksykologii i innych dziedzin nauki; stwierdzono, że zebrano tu terminy potrzebne do studiów terminologicznych. Nie wspomina się, skąd zaczerpnięto definicje. Być może pisała je sama autorka... Objaśnienia znaczeń terminów podawane są od nowego wiersza. Znaczenia najczęściej objaśniane są zwięźle. Ciekawą cechą słowniczka jest to, że objaśnienia terminów są dodatkowo uzupełniane różnymi przykładami, jak pisze autorka — ilustracjami (5). Wątpliwości budzą ilustracje, tj. objaśnienia relacji słowotwórczych niektórych wyrazów, na przykład: tarifikav-imas (: tarifikuoti; 18). Oczywiste jest, że wyraz tarifikavimas został utworzony nie od bezokolicznika czasownika farifikuoti, lecz od formy czasu przeszłego tarifikavo (Keinys 1999: 39). Takich nieścisłości jest więcej, np.: mit-yba (: misti; 45), asmenav-imas (: asmenuoti; 45), emaliav-imas (: emaliuoti; 45) itd. Nieprecyzyjne objaśnienia relacji słowotwórczych wyrazów wprowadzają czytelnika w błąd, zwłaszcza jeszcze studiującego. W dydaktycznym słowniczku terminologicznym używa się terminu prostego i terminu złożonego, np.: antonimas i leksinis antonimas, metaforinis terminas itd. Ponadto na końcu jednowyrazowego terminu w artykule hasłowym podaje się odsyłacz žr., oznaczający, że termin odsyła | do terminu zalecanego do użycia; w tym przypadku, zdaniem autorki glosariusza, terminem zalecanym jest termin prosty (74), chociaż w literaturze terminologicznej zwykle używa się terminu termin jednowyrazowy. Kilka terminów wymaga korekty. Należy używać nie daryba, lecz žodžių daryba (KTŽ 1990; Keinys 1999: 115), nie galūninė daryba, lecz galūnių daryba (KTŽ 1990; Keinys 1999: 109). Korekty wymagają również następujące terminy: hibridinė daryba (= hibridų daryba), priesaginė daryba (= priesagų daryba Keinys 1999: 112), priešdėlinė daryba (= priešdėlių daryba Keinys 1999: 112), darybinis patogumas (= darybos patogumas). Niejasne jest, dlaczego w glosariuszu podaje się terminy determinavimas, reterminizavimas, standartizavimas, terminizavimas, transterminizavimas. Ponieważ w terminologii zwykle mówi się o reiškiniui, dalykui, a nie o veiksmui, należałoby używać terminów z przyrostkiem -acija, tj. determinizacija, reterminizacija, stardartizacija, terminizacija, transterminizacija (por. motyvacija, denotacija itp.). ir Interesujące, że termin antonimas definiuje się następująco: „Termin prosty lub złożony albo wyrażenie, oznaczające pojęcie tej samej kategorii, używane w tej samej dziedzinie działalności i przeciwstawne pod względem cechy istotnej. A jest członem opozycji binarnej, z pochodzenia litewskim albo międzynarodowym”. W KTŽ 1990 antonimy wyjaśnia się jako „słowa o przeciwnym znaczeniu“. Być może trafniej jest powiedzieć 167 nie antonim, lecz termin antonimiczny. Również trafniejszym terminem jest termin synonimiczny, a nie synonim (59). W przedmowie są drobne błędy stylistyczne, np. Jeżeli termin nie tworzy gniazda, został włączony w porządku alfabetycznym (= alfabetycznie, 5) według pierwszego członu (zob. KP 2003: 93). Człony terminów zamieszczonych w słowniczku oraz połączenia, w których są one używane, w porządku alfabetycznym (= według alfabetu, 5) zapisano w indeksie członów terminów (zob. KP 2003: 93). Publikacja została przygotowana naprawdę starannie, znaleziono tylko jeden błąd korektorski —asbestcemenitis (= asbėstcementis). Uwagi te w żaden sposób nie umniejszają wartości Małego słownika terminologii dydaktycznej. Wzbogaca litewską terminografię. Należy mieć nadzieję, że uwagi okażą się przydatne przy opracowywaniu kolejnego, doskonalszego wydania tego słownika. LITERATURA Keinys St. 1999: Słowotwórstwo ogólnolitewskiego języka literackiego, Szawle. KP 2003: Porady językowe 2: Składnia: 1. Użycie przypadków. Opracowała R. Miliūnaitė. Red. nacz. A. Pupkis, Wilno. KTŽ 1990: Gaivenis K., Keinys St. Kalbotyros terminų žodynas, Kaunas. LoLieŽ 1996: Kuzavinis K. Lotynų-lietuvių kalbų žodynas, Vilnius. TŽŽ 2001: Tarptautinių žodžių žodynas. Ats. red. A. Kinderys, Vilnius. VaitkTŽŽ 2003: Vaitkevičiūtė V. Tarptautinių žodžių žodynas, Vilnius (e. leidimas). Aušra RIMKUTĖ Gauta 2005-12-07 Lietuvių kalbos institutas ul. P. Vileišio 5, LT-10308 Wilno E-mail arimkute(- @centras.lt, ausrar@]ki.1t 168