Terminologas Stasys Keinys

Terminolog Stasys Keinys AUŠRA RIMKUTĖ Instytut Języka Litewskieww go Wybitny litewski terminolog Stasys Keinys 20 września 2006 roku obchodził 70. rocznicę urodzin. Piękny jubileusz daje okazję, by wspomnieć życie i dorobek niezwykle pracowitego językoznawcy. Stasys Keinys urodził się 20 września 1936 r. we wsi Pakalupis, w gminie Viekšniai, w powiecie mažeikiajskim. W 1954 r. ukończył szkołę średnią w Viekšniai. Na Wydziale Historyczno-Filologicznym Państwowego Uniwersytetu Wileńskiego (obecnie — Uniwersytet Wileński) w latach 1954—1959 studiował język i literaturę litewską. Po ukończeniu uniwersytetu rozpoczął pracę w Instytucie Języka i Literatury Litewskiej. Do Instytutu zaprosił St. Keinysa wybitny litewski językoznawca Jonas Kruopas, który organizował prace z zakresu językoznawstwa i terminologii. To zaproszenie miało dla St. Keinysa decydujące znaczenie. Po kilku latach podjął studia aspirantury na Uniwersytecie Wileńskim. Po ukończeniu studiów aspirantury St. Keinys w latach 1966–1975 pracował na Wieczorowym Wydziale Kowieńskim Uniwersytetu Wileńskiego. W 1968 r. pomyślnie obronił rozprawę doktorską z zakresu filologii 246 Aušra Rimkutė | Terminolog Stasys Keinys (nostryfikowaną w 1993 r. jako rozprawa doktorska z nauk humanistycznych) pt. Typy derywacji litewskich terminów jednowyrazowych, a w 1975 r. otrzymał tytuł docenta. W 1974 roku J. Kruopas zaprosił St. Keinysa do powrotu do Instytutu Języka i Literatury Litewskiej. Wraca na zawsze. Wraca, by zajmować się umiłowaną leksykografią i terminologią. Lata pracy w instytucie były dla St. Keinysa najbardziej twórcze. Od 1976 do 1992 roku był zastępcą przewodniczącego Rady Terminologicznej przy Prezydium Akademii Nauk. Instytutowi kierował: w latach 1987–1989 Sekcji Współczesnego Litewskiego Języka Literackiego, a następnie, w latach 1989–1991, Sekcji Kultury Języka i Terminologii. Poza tym St. Keinys —znakomity pedagog —wykładał na wieczorowym wydziale Uniwersytetu Państwowego w Wilnie w Kownie, w Instytucie Pedagogicznym w Szawlach, na Uniwersytecie Witolda Wielkiego, a do dziś pracuje na Wydziale Lituanistyki Wileńskiego Uniwersytetu Pedagogicznego. Studentom studiów licencjackich specjalności język litewski i literatura wykłada morfologię współczesnego języka litewskiego, słowotwórstwo, a magistrantom i doktorantom —terminologię, magistrantom —użycie języka i normalizację. Kieruje pracami semestralnymi, dyplomowymi, licencjackimi i magisterskimi, komitetami doktoranckimi oraz doktorantami, jest zapraszany jako oficjalny recenzent rozpraw doktorskich. Czyż można krótko ogarnąć całą różnorodność jego prac naukowych... Działalność językoznawcy jest wielokierunkowa. Można wyróżnić następujące główne kierunki działalności naukowej —słowotwórstwo, morfologię, terminologię i leksykografię. Bardzo znaczące są prace leksykograficzne St. Keiniysa. Jest głównym redaktorem trzeciego (1993), czwartego (2000) i piątego (2003) poprawionych i uzupełnionych wydań Słownika współczesnego języka litewskiego. Dzięki jego staraniom czwarte wydanie Słownika współczesnego języka litewskiego zostało w 2002 r. wydane na płycie kompaktowej, 0 w 2003 r. umieszczone w internecie. Komputerowe piąte wydanie słownika jest przeznaczone dla szkół. Na targach Infobalt 2004 słownik ten został uznany za najlepszą publikację litewskiej leksykografii, a pod koniec 2005 r. St. Keiniysowi za komputerową wersję słownika wręczono Nagrodę Językową (Felicji). W ciągu ponad czterech dziesięcioleci aktywnej pracy naukowej i pedagogicznej ukazało się wiele wartościowych artykułów naukowych, recenzji publikacji naukowych oraz książek poświęconych zagadnieniom języka i terminologii: w Terminologijos abėcėlė (1980) przedstawiono teoretyczne podstawy terminologii litewskiej, w Bendrinės lietuvių kalbos žodžių daryba (1999) zamieszczono zwięzły opis słowotwórstwa nominatywnych części mowy, a w wydanym w 2005 r. tematycznym zbiorze prac terminologicznych językoznawcy, publikowanych w ciągu czterech dziesięcioleci (1966–2005), zatytułowanym Dabartinė lietuvių terminologija, rozpatrywane są aktualne zagadnienia terminologii litewskiej drugiej połowy XX w. i początku XXI w. —zarówno bardziej ogólne, teoretyczne, jak i praktyczne —dotyczące poszczególnych terminów lub ich grup, użycia i zalecania terminów. St. Keinys był redaktorem odpowiedzialnym pierwszego numeru czasopisma naukowego Terminologija. Co prawda, tytuł wydanego w 1994 r. czasopisma był inny —Terminologijos vagos. Już wtedy w przedmowie do czytelnika językoznawca pisał, że „Terminologijos vagos —tak nazwano tę publikację nieprzypadkowo. Oczekuje się, że tę bruzdę wspólnymi siłami będą pogłębiać wszyscy, którym potrzebny jest, na którym im zależy i który jest im drogi, język nauki litewskiej oraz jego rdzeń — terminy” (Terminologijos vagos 1994: 7). St. Keinys poświęca wiele czasu także praktycznej pracy porządkowania terminologii. Przejrzał, poprawił i zredagował wiele słowników terminów z różnych dziedzin nauki, a także niemały zbiór norm terminologicznych. Należy wspomnieć o słownikach terminów opracowanych wspólnie ze współautorami. Opracowali ich kilkanaście... Należą do nich pierwszy litewski objaśniający Słownik terminów językoznawczych (1990), opracowany wspólnie z Kazimierasem Gaivenisem, Słowniczek kolejarza (1992), Rosyjsko-litewski słownik transportu kolejowego (1997), Słownik terminów ochrony socjalnej (1999), Słownik terminów radioelektroniki (2000), Objaśniający słownik terminów transportu kolejowego (2006) i inne. St. Keinys poświęcał wiele uwagi normalizacji terminologii kolejowej. To jakby pragnienie kontynuowania pracy ojca, który przez długi czas pracował „przy kolei”, tylko nieco inaczej... Minister komunikacji Republiki Litewskiej ocenił pracę twórcy i normalizatora litewskich terminów kolejowych. Na jego polecenie St. Keinys został odznaczony Odznaką Honorowego Kolejarza. I to jeszcze nie wszystko. Najlepiej dorobek St. Keiniusa ukazuje Bibliografinė rodyklė (2006), obejmująca ponad 600 pozycji. Językoznawca pracuje wydajnie, bez wytchnienia — nadal pisze artykuły, opracowuje książki i słowniki, wykłada studentom, kieruje ich pracami. O St. Keiniusie, jednym z najwybitniejszych litewskich terminologów, niełatwo mówić. Nie brakuje mu żmudzkiego uporu, pryncypialności, zapału i niezmordowanej pracowitości. Ale praca ze St. Keiniusem jest dobra i przyjemna. Na zakończenie chciałoby się przytoczyć cytat z wyboru jego artykułów terminologicznych: „Prace nad kształtowaniem, rozwijaniem i pielęgnowaniem terminologii, podobnie jak w ogóle języka literackiego, nigdy się nie kończą. Nigdy nie nadejdzie dzień, w którym cała terminologia zostanie ostatecznie uporządkowana i będzie bez zastrzeżeń odpowiednia dla wszystkich. Gdyby tak się stało, oznaczałoby to, że nastała nie dzień, lecz wieczna noc, że nie ma już nie tylko języka, ale i samych ludzi, którzy się nim posługują, a więc nikomu nie jest już potrzebna także terminologia litewska. Dopóki słońce języka i terminologii nie zaszło (a dla nas nigdy nie zajdzie!), dopóty trzeba wraz z językiem starannie, gorliwie i ze znawstwem pielęgnować, mówiąc po żmudzku, doglądać także drzewa terminologii. Dopóki będą ludzie twórczy, myślący świeżo i nieschematycznie, dopóki będzie istniała 248 Aušra Rimkutė | Terminolog Stasys Keinys prawdziwa nauka, dopóki będzie postęp, dopóty zmienność terminów i ich rozumienia, pewne zróżnicowanie, są rzeczą nieuniknioną. Wszyscy powinni to rozumieć, ponieważ jest to oznaka żywotności terminologii. Żywych ludzi żywy jest nie tylko język, lecz także terminologia” (Keinys 2005: 227). To, że terminologia litewska żyje, jest wielką zasługą terminologa Stasysa Keiniysa. Widać to w jego szerokiej działalności i obfitości dorobku. Ciesząc się z wkładu Jubilata w terminologię litewską (a także w słowotwórstwo, morfologię i leksykografię), z okazji pięknego jubileuszu życzmy mu siły i zdrowia w pracy nad niewyczerpanymi zadaniami terminologicznymi oraz dalszego pomyślnego doglądania drzewa terminologii. Ad multos annos! LITERATURA LKE 1999: Encyklopedia języka litewskiego, Wilno. Keinys St. 2005: Współczesna terminologia litewska, Wilno. Ścieżki terminologii 1994: Ścieżki terminologii, Wilno. Otrzymano 2006-12-03 Instytut Języka Litewskiego ul. P. Vileišio 5, LT-10308 Wilno E-mail [email protected] Terminologia | 2006 | 13 249 Aušra RIMKUTĖ