Vida Stravinskienė. Ekologijos ir aplinkotyros žodynėlis: mokomoji knyga

ASTA MITKEVI(IENE) Lie uui4 kalbo s ins i u as Vida S a inskiene. EKOTOT,OGIIOS IR APLINKOTYROS ZOUYNELIS: li e didocomoji Il a é é édigé pa le p o esseu Kaunas: S iesa, 2004.238 p. Vy au o DidZio o p o esseu s de l'uni e si é V. S a inskienes ab6celinis aiSkinamasis e minq Zodynelis, comme posi i eama p a a meje, des iné u u s écologie, en i o y os, miSkq, Zemes ukio, en i onnemen inZine ijos spécialis es, i ai iq na u es sciencesq s idiq pedagogams e au es lec eu ojams. Recenzen es skaidia imu, donnée pa 650 an al iniq e minq. Tadiau iame apib eZiamq ou ai5kinamq e minq es beaucoup plus: uiiniai ou simplemen endospe mas a iclesny e aiSkinami uiiniai les e mes p imais susijg e minai uZ iksuo i e min l a iclesniels. Pa yzdii, le e me endospe mas e secondais endospe mas (12). (76) dans a icle alle gene, - alle gizaciios pé iode Zodynelis app ou é É a sbbines lie u iq langue commissions (l e issemen - Vals ybine lie u iq kalbos komisija nep iei a auja). An ai iniai Zodynelio e mes suki diu és, ou és seulemen de quelques e eu s de ki dia emen (ko ek u os): li c o (: lio o) uandenilis, pelkdjimas (: pelkeiimas); be ki dio Zenklq laissés p incipaux e minq exzo i: minis p ocessus, limnoglacidlinds nuosedos demenys. Ki q kalbq a i ikmenq nepa eik a - Zodynelis ienakalbis, adiau de an sis ema iniq pa adinimg dono i la yni5ki nomdai (plg. iinduoliai (Mammalia) e k .). Tadiau Siokiq okiq me ciimo nenuoseklumq oi , pa:, yzdi,iui, p ès ueliagyuiai la yniSko dénomina ion ne asime. Deja, ne a Zodyno sanda os aiSkinimq. Nu ody a e minq é imologieja, seulemen oi son pa eikimo sp agq. Comme pa exemple, é ange s o igines Salu inio demens e imologie daZ plupa aiSkinama po o demens (pa , yzdi.iui, he e o e miniai gyuinai), adiau seulemen ap ès pa ois indike o iniai ou e me (pa yzdi.iui, Ka ais plan es). é imologies ou e ne a5oma (pa yzdi,iui, mo ologini adap a ion). Exis e e imologies aiSkinimo ne ikslumq, (: 6;o... exemple. : [g . bionika bios - la ie Te inologie | 2 6 | l3 207 * (elek o)nika)l; euoliucijos eo ija llo . euolu io - i si u uliojimas * g . he bu o iaq - l'enquê e) ( a si e minas e in ologija lie u iSko c mino anglis sudu inis, e non sude inis). Klaidina (C) a iclesni. Zodynel je an al iniais e minais iikel i s b id a dZiai: e idinis, bo ealinis. a ec jais cons i u mcdi e oninis. e aiSkinan- i Ii l a icles ide i sude i " iai pa aclinimg, Tocl nq exemple: i auk a ke'lc as ik iniq c minai. I EKOAGROS,,,Na u a 2000", O ganisa ion mondiale suequos, In e na ionalene na u e e na u e ii ekliq p o ec ion sqjunga e k . Bu q p a e gs medZiagos sélec ionnemen c i e iiq nusakymas. Skai y oj i, exempleZiui, peu su i klausimq, kodel Zodyne lyje peu ou e ae obines mais ne a an ai is aipsni/ sqygos. io e ii o anqe obincs/ sqlgos; son s aipsl iai an inis e iolus, cheminiai e ialai, iziniai e ialai, mais ne a s aipsnic' e ialai, andame e n ai ini e min4 in si u apsauge. e minq alle gija p o ec ion, mais ne a ex si u Apib eZian u ilisé un alle gène qui neaaiSkin as. kad le e me Claila, (12), Zodyne Zodyne l'a icle e e odg - b q beaucoup plus con o able à l'u ilise . Main enan ne a dans cu sy u iisci i sépa és e mes. adiau ien s iq peu ê e ou é i5ke.l us sépa és me amo ines a iclesniais uolienas. oolienes a icle (p.ex.: nagmines oolienes.223),ki p - nc (nuosedines oolienes ame padiame a icle). An ai iniai Zodynelio e minai p incipalemen bons. P asdiausias ko ge o es e me gim oji comp enan uoliena,,di oda ine uoliena, i lu iniii (: i iu ini) Zemes plu os sol oda o, susicla o di oZe.mis'. pa i iiaus sluoksni, i5 ku io. agissan pou des ac ions de is es nc' eik inas (no s i AATZ aussi i a k as), ca ZodZio né as(- séman ique né oji kilmine) (plg. dé au é de uolicnu TT. au emine uolicna ChZ: di uo iu ini uoliena Sl)TZ. ), lUg). Aussi plu ô i e ejo ou ni jo das iau isigalejusi a ian 4y'o das (DZ,). Main enan es AATZ, SpZ, PsichZ l ip as as uneZodis le e me (plg. bio i mai DZ., k o - un ilgesnis d iZodis biologiques i mci. Ta ge in ines em inas Zodynelyje le a ian .), plii ieji j i os (- iu 4: plg. jil q kiauli) Iin luolis. Te min4 uandens b o peu aly i ,,lyddjimas" d 4siai sans kabudiq, ca iyde i a eik m9 ..2alié e " (DZ ) Zodynelio ex e aiSkiai synonymiai e minai, jais Seuls sinonimai nei die e ne a paZyme i nepik naudZiaujama. nuo odiniq a iclesniq. Sinonim s le aline a ln e ejo (me ina) doze. lokuli (uie ini) e mininai a ec iie u i5kais d imenimis da g ai5kesni. sukeis i des lieux - Comme syni nai donne ne ienodo ang les e mes e ial7 émission e iime emieji e ialai. Te me s a osJe os s/uohsnis ozonos e c ) ozone panaiesnis (s n. I ai5kinim4, e ne i e minq b l q - son plus cou synonyme ai5kinés e mes plan esedis p ide as gyuunas n meilleu . Dans Des Pa iculni os As a Mi ke ic'iene 208 i o agai (p ie du de nie syni as l'a icle andame aagalidiiai gyuunai uugalediioi). Te mino nou bos ni eau dans ( i o agai) (138). Kyla ques ion, si Zodyne plan eedis g uunss i o agai son considé és synonymismes, si oui, ce kodel ne a susie i. D'ailleu s, puisque sépa émen a icle iikel i synonymimai i o agai (sin. plan esedliai), acl bn q logiikz à zoo ag y na y i e minE misidliai. Ek oni n l konsumen ai (si . ua o ojai) bu i e skuidy ojci galeio (sin. educen ai) I hankimas su ienoclin as: si la p é é ence6 es donnée lie u iSkam e me, ainsi di eina des deux cas. deux couline synonymes e mes Zod Iyneli i auk i - mo ologine adap acijc (sin. n o ologinis adap a ion), adiau seulemen un pa en in e n inas ou ni - p i ikymas. Comme sinonim4 eikejo e me domes ikaci a pakai 4 lie u iSkq p ijaukininias (plg AATZ domes ihaciju, p ijaukinimas). e me domes ikuo es u3ys uk e i Zodyneli lde as sinoni nas possible emplace Li u iikesniu (o a adde i sinonimq) - eleosis emes kai a (plg. kai a, sulecesija pa uie ini p ijauhin os -iys. Te min4 écosys èmes sukcesija a é é AATZ). Taip pasiges a puuenq g e a e me humusas: Z is ialia e me nek oze. A ne eikeio Li u i(ko hid obion ai synimo uandcns o gunizmai? ldomo que ce ains e mes, comme a déjà é é u, ne coïnciden pas a ec 2000 m. appa .Zi sio p o imos de la égion- Zodyno - AATZ - e minais. Ce ains jais nuei a mieuxni pop iliacij4 écologie keliu, déc ei,iama pol uliacini exempledi.iui, (AATZ ekologiju, o ekologiic ekologija): a iklis populiac'ij 1 Saal ; s puiuuis e spinduliu< i (AAT'/, Sau/es (AATZ poliu adiociiu): Zodynèle données synonymiai iiau es ine paiuois i, iiau es paiuais e). biologiikai sknidomas déche s, (-saidlios) déche s, biodegaduojamosios o AATZ - déche s. seulemen biodeg ad uoj amos Te min l a icles aimen in o ma l' us e assez iSsam[s. Ka ais indiquéoma s4 okos ou s4 okos ku ejs. Te nino esea chinejimo his oi e, eiikinio a aclc jas da nus uy's ymasis a icle peu ê e ou é ne ,,p o okolines" in o ma ions: ,,Anksdiau (iki É a ybines lie u iq langue commissions 2003 01 31 décision) u ilise les e mes subalansuo oii pli a, olydi pli a, ausojan i ple a, ua i aida' (56). Zodynelyje commen aa l clel e minq a osenos. Tadia . pa eik a d'un el pobudZio iksli. in o maci a pas oujou s Comme an ai. augmenie -,,ne a o- ine e' minas pa lan su augalq bencl ijas, keis inas e me plan eija" (3 adiau ncpasaky a, (pa yzdZiui, quelle a icle mic oécosis emc 2), u ili é il es u ilisé (134)). An ai inis e me e e e e au lieu apib eZ ies - i I l< e'iasis c i u gn p€.s na s guninloj i (a p o lucc ai). skinl a iclenu nci k.,l . s. Te nologiia J006 | I3 209 no e?, en écologieioiioi c'é a o ine e me, queis ine que e e non iil namio e e . On peu kai ema que , que lesquels en i onnemen o y oje e' minais ueiklos poueikis, aa in s ou passai o am) inaiaus 2odynues As Z. eiikinys ésul a , (70). Tad Zodyne ou ons iil namio eiikinys, (p.x.. Geog Z) aussi bien que le e me p incipal b o laiko as lil namio eiikinys. I) Zodaba ynus es (plg. AATZ. ChZ, Eu o oc) - iil namio e ek c s: e me iil namio eiikinys, quoi e lie u iSkcsnis. peu le e d ip asmybiq. La plupa padiuses a iclesni -1 ex es andamq e minq son égulie s. Kele E pas abq Zodydel 1q ou jq a osenos gali la di e. la yniSkas noms de la plan e: p as oji ma lanciia (- ma ian ila,20B; i, . Bo YZ) e Ma chan ia plymo pha (: polymo pha, pakaik4 sub opi as paa og qios Pa yzdi,iui. nelyje imp écisémen donne Li u i5kas e 205). Zodyndl j e a o jamas (88, 122 biologiques ymqi a o e k .), S aipsnyie o DZo eikiama paa og qZiai. jama po uyni4-a osl- ugiq ym i (44), no s ame pac:ia ne Zodynèle an a( inis e mi as sepu a o - e (176). a oslugiai Vie oi ( ius 30), es po u niai 1 e me qui uZ ixué e nino mécanique écoul y ualymas a icle, mieux bu q lie u iSkas s i uuas; hypo halamus (s ai snis he mo egula ion. 216) - pogumbu is. Ip as as es ias nom be y'as L81,222; plg. Bo VZ). ke uiis (Zodynelyje ke uiis be - Vic oi benz(a)pi ène 65, 155) bn q pakakg (27, a ian e benzpi ène ChZ). Te minus sis emini g upe ne (plg. dis ingue (93) du sisema /ini g oupe sis ema (plg. e sis ema i&n). Au lieu izodzio e mini- au pus pa azi in- plan s ( e mino hemipa azi i:mas dans l'a icle. iai 96) inka puspa asi iai (plg. Ro Z puspa aziiiai. hemipa azi ai).l)a quelques un no esq: économiques (: ekono nileos) sciences (23) (plg. sciences na u elles), Siau ines liau is) en la geu s (=. (59, 110, 158; L . DZ,). ii dies-k auiagysliT (: 5i.dies e k aujagysli l maladie l)obson (5 (: Dobsono) uiene ai, (202), ku ikulu (-, ku ikule) plg. ku ikulegB; e . (218, Teks ilZ). L'a icle dans poisons appa aî que selon o ceum4 ils se di isen i ès o s, de moyenne o ce, poisingus Ne ikslus e mas sagain iic i e silpnus (I49).1'ad poisingi poisai? 2): bien anksiiau il a é é ou ni à p end e (pa , yzdZiui, es i auk as i I-TE IX), adiau main enan cikieiiai VLE IV 125: plg. (13 Bo VZ u ilisée (Z . hakaniniaiiai (5eima); (klase), Zodynely e ne oujou s lie u iq kalbai cikainiai (5eima); cikainiai (5eima); cikainiai (5eima); cikainiai (5eima); cikainiai (5eima); cikainiai (5eima); cikainiai (5eima); cikainiai (5eima); cikainiai (5eima); cikainiai (5eima); cikainiai (5eima); cikainiai (5eima); cikainiai (5eima); cikainiai (5eima); cikainiai (5eima); cikainiai (5eima); cikainiai (5eima); cikainiai (5eima); cikainiai (5eima); cikainiai (5eima); da plg. T22e sagainiai n k.: cikainiai). paZyminiq a laikomasi ip as os kos, plg. und os loliniai (: ioliniai und os) les plan es (181), pa os uidu ini (: uidu ine pa os) concen a ion (196). Silp okos kai ku iq e nin p apib eZ ys. Pa yzcTLiui, biogeniniai élémen s -,,les o ganismes i an s e e n a i (: cheminiai elemenbu ini e I n ai)" (41). Le e me chionosphè e es dé ini comme des pa ies co espondan es kaln4 210 As a Mi ke ic iene I (53), e non un ce ain a mosphè es s/uo&snis. Noniksli e me monocul u e p emiè e eikimds apib eZ is:,,di bamas Zemes p lo es, où absoliudemen domine une is (p.ex., ugiq champs)"[59] (plg. kul il a - augah1, cul i a ion, cul i a ion; cul i és, cul i p o égés plan e i' (i. . O1,-, 22e). Te minus a diniai apib eZiam comme,.l4s elig e nel4s elini l s uc u q sis e'ma" ( u e q bu i uneaskai os o me - audinys) (37). Logikai nusiZengiama aiSkinan nini e min4 les eaux usées indus ielles'. ,,P amonines égou s eka p oduc ion audo os i5 où é aien 11 i noniq, echnologinims besoinsm" el discou semen on minimi els ac eu s, e min comme a e ial choles é il excédos peu comp end e, que u ilisé o égou s. Te me ne ancluo, ueiksniai bloodospldis, e k . (187). Zodyn6lyje isques aiSkinamas des eiksniai en i onnemen a, adiau (150). I5 sangujyie Zodynèle es p ésen ée po deux né o agai adiau ne dis inguées. e minq homeos azi, nécessimes, Te mino an h opogeniniai a ios seulemen i5 a dija ni e aiSkinami o Kal iniai apib eZ ies ses ne a - Kiniai e minai. Apib eZdiq pa le ne isa is casiais éguliiga e s ylinga. Pas ebe a i a dZiuo iniq o m .l consomma ion klaidq, exempleZiui. c das oidu inysis App enez i a dZiuo inemis pe nelyg pik naudZiaujama, p ask endun ieji o momis e minq a icles dans ne e ai (69). pauhiiioi ( exemple. : (- p sh endan ys) I61), pu ojan ieji pu ojan s) ge imai (- ( 190) e k ., quoi pa ois, où eike q i a dZiuo ines pap as oji. o me, e a Ne aisyklinga e me /ase apib eZ is: ,,clasi ica ion de ni eau, nusakan is (- comp enan ) bend q poZymiq u indiq obje q isu n4" Ras a e plus daly iq consomma ion klaidq. (109). exemple.: d aus inis -,,aplinkq iSsaugan i e i oi e (: e i ia, dans laquelle saugoma en i onnemen ka) <...>' (68) e e c. galikons kcija s Imp écisémen choisie ninku, e gamin i adap amos pe di b i ,,a le s, (:p oduc ion p odui scii4 exemple.: pou gamin i) (20). Mal mal, que su i l u ilisée nécesslme,,bu i, pasi aiky i" (I7, 175). Passei o nesklandZiq e nesup an am l sakiniq, exemple. : Ces de niè es années i géné alq ai ul e i umq augmen éjo les a i s anspo inde- is / (155); Cindelis i iil namio eiikinio a ein 55-60% <...> o mauimqsi (209) e k . Zodynèle T ou ai Plusieu s Di o bes (43,62, 167,208) e aiybos (ko c'k h os) e eu s: gei onigamija (-gei onogcunija,13), Falkoni o mes Il es à no e que (:Falconi o mes, 170), alopa ija g . alllos (:allos) au e, au eoks <...>] (13). Kai ku iq (66-67, 105) e minai puslapiq selon ab€celg a sidu e pas de son lieu. Zodynelis au un ox, adizu lk mq a pa claug. Te minologie | 2006 | 13 211 ABRONMIMAI AATZ 2000 Aplinhos cpsdugos e mi T .io l1'nas. VilliLLs. As 12 198.1 As ono nijos cncihlopc linis iodynas. Suda c A. uika. Vilni s. Ilo VZ 1998 Bo unikos oa dT iodl'nus. Sucla e Rc lank iiieni, Vil i s' 1965 Bo Z lJo anihos e min l iody us. Vy . cd. . Dagys, Vilnius. ClhZ 2003 Chemijc s e min y alik[namasis.io lynas. ])a enge K. Daukias. . l]a kauskas, V. I): uk as e k .. Vil i . Di',2003 -. l)aba inis lic uuiq halbos iodynas. Vy . cd. S . Keinys. Vilnius (e. édi ion). F.u < oc LLIROVOO. LLl opos e minq o lynas. h p://:. u'u'3 l s.l /pls/e /e '. nai GeogZ 1991 Vai ck nas S . Encihlopedinis g og a iios.iodlncs, Kau as. LTll IX 1982 Lie uuiihoji a yhini encihk pcdila 9. Vilnius. ]'sichz 1993 Psi hologijos lo lynas. Rcd. ll. Augis e k ., Vilnius. 1997.SD'IZSislcminis di u y os le n inq lo lyn lis. S cla e A. Mo zas, Vilnius. SpZ 1996 -. Spo o e minq iodynas 1. Pa cngi' S. S onkus, Kau as. T! 'ks ilZ 2001 Ai.iFina nasis ehs ilis e minq iodynas. SL cla e I{. Ciukas. l. Ka unskis, A. Kaulakiene e k .. Kaunas. 1992 TT 'le minok gijos aisymul. Pa c K. (lai c isnge, A. Kaulakicnc, S . Keinys. . Kli na iiius. Vilnius. '122e 2002 1nlc lc/ sis. 'lo p uu iniL! lo Ei 1 )ody-nas. A s. ed. A. Kincl ' ys. Vilnius (c. leicli nas). VLE IV 2003 ^ Visuo i lie n i4 enciklopc llla 4, Vilnius. ZUE 1998 Zenis ihio encihlopedlju 1. Moksl. e d kcinis a _ bos pi m. A. Kus a, Vil i s. ClaL a 2006-12-05 As a mi ke idiend Lic u iq ins i u de langue P. Vileiiio 5, LT-1030 1 Vilnius E pai as. [email p o ec ed] 2l 2 As a Mi ke ii icni I