XIX a. pabaigos lietuvių medicinos terminijos šaltinių ir jų terminų apžvalga
Full text
XIX a. in lie u ig
médecine e minijos
Sal iniq i i l
e minqap? alga
PATMTRA zEM ( 0 i
L i e uu i4
k lbos ins
JVn 1)INES
as i u l.
I'ASTABOS
Pask , iniai du XIX a. deiim me iai é aien
impo an hs lie u i l nau os his o iasie:
iia go e s s ip ejo au i - io a gin imo
s4j-dis, b o p ade a ku i bend ine
aSomoji lie u iq kalba. kilo populaudies
i e imas.
Ypad eik5mingas
ôle inclu inclu
le na ionnien
a ginnimo qui
s4judZiui,
p adejo lie u iq
,,i5 le peuple
s em
in elligenc-
-é a ediq
- kil si
eja"
(Palionis
1995:
224).
S4j dZio pa icipan s
comba io de'l lie u i(kq
n okykhl.
.spauds p ohibi ion e
ma e ni e langue e isiq
supp ession de la
dans la ie publique
(iden ique. J25). Sis s4judis
ès p ide o à la p esse
Li u i5kos ga - sejimo.
No s 1864 n.
é ai uZd aus a imp uda la yniikais
ain enimis, suak y e aiiau io lie u iSkg
nepe iodiniq i pe iodini .l spaudiniq
édi ion e dis ibu ion
(den pa .225).
Kaz s G inius (1866-1950) dans des
a icles su médecine Ziniq
populia inimE Lie " oje aie
que,, ik depuis,,Au5 os" laikq e
[ nedicinos] domaine appa aî
clidesnis juddji ns"
(G inius 1922: 1). Zyniai pada gejo i ai iq medicinos
spa diniq: b o publiéZiamas lie u iikos
medicinos knygeles, pé i aidies e calenda iues
a5oma ques ions médicales. P incipalemen ce
é ai populia ina nieji, i iedia nieji spaudiniai.
ie impo an ls non seulemen comme de ce emps
Z nonems na dingq san é e gl,dypo iiui l e pa a in l
ecueils, mais e comme lie u i l e minijos medicinos
ial iniai.
S aipsnyje apZ elgiamas sep ynic' likos n e l
pé iode
(du 1BB3
au
1 399 m.). él i ii
Vaclo o
Sal iniai bibliog aphijos e
Bi Ziikos
Li uanie TSR bibliog a iios.
Bc o, u iliso asi
Kazio e Pe o
(l iniaus lie u i l médecine e
A .iZonio cons i u ais
hygiénos ki abq sE a5ais.
2. KNY(; ELF,S
in du XIX. on
é é i5leis es
25 i ai ios
apim ie's
lie u ilkos
medicinos
knygeles
(6 édi ions éimp imées).
l)augiausia i 1 i5leis a
MaZojoje
en Li uanie.
Didioii pa ie iilcis a impo an sa ne de
(17 ki abeliLl)
ce momen o li e 16 Palmi a
Zcmle idi i c I XIX a. ins Li uuui 1
médici os e n inijos...
gq
leiclimo cen e
- TilZeje.
Kelios pa uode e au es
MaZosios dans
Li uanie
(Bi enuses,
P iekuleie).
Knygeles imp imdin s e uZ
MaZosios
Lie u os ibq
(K oku oje,
Leipcige),
eie as q é ai
iSspausdin a
Amé iqu-
es
(Senando e.
Niu
jo ke.
C'ikagoic).
K - ygeles b o
ieidZia nos
di é en ingo
s iiia s aimeni nis.
DidZiaiai Lie u ai des in aiiniai on é é
imp imdiami la yniSkais aSmenimis, nes dia
didesng i akE da e lenkq kalba. MaZojoje
Li uanie plus i akos u eio okiediq langue, ad iai
des in ex ai é aien imp imdinami go iSkais
aImenimis. Commen es paZy nejgs Palionis,
onas
MaZojoje [,ie u oje
5ie aimenys
,,on é é u ilisés Li u iSkuos
spaudiniuose is4 emps4 (même
jusqu'à la Seconde Gue e mondiale
bemaZ)" (ibid, 24). ApL elgiamolo
p incipalemen la yniSkais
pé iode médicale ki abeliq
aimenimis, a go iSkais aimenimis
iSleis os iSspausclin a seulemen
ois.
Tous les li eseles peu en ê e
dépa imen s i cl i g upe.s.
Ce aines é aien
o iginalias, . y.
pa aiy os lie u iq au o ig, e au es
- e s ines. La plupa é ai i5leis a e s iniq knygeliq:
e s a i5 usq, lenk l e oki kalbedigq. Quel a5e médecine
li eseles? P emiè emen , Linoma, lie u i l médecins. XIX
a. in o iginalias knygeles iileido onas
SliL pas
(1861 1944)
(Keli iodlei su cul i inima 1BB6), Adomas
Ske O is (i859-1916) luaik yl, a ec S asiu
Ma ula (1866-1956) (Kaip a sigin i n i kole os e
n ig comme cholie os (1856-1919) 1895 m 1893
au es u iles skoi y,mai, 1893). m. A. Ske e is
i5 n s l ii e e kn1'gelg Pamokalbos kinimas,
gin iesi. An anas VileiSis iSleido son pi m4 4 i5 lenkq langues e s 4
knygelg Kq ai e, que sueiki bu ume e ilgai g uen ume, e 1899 m. -
e s ing knygelg Pa a mis emmes qui eulen ê e sc'ei os.
Lie u iSkajai medicinos e minijai keli4 skyne onas
Basana idius
l-1927).1898 M. Senando e a é é iSspausdin son
liaudies médec e minq Zodynelis (185
Medega musu au iikai
uais inyhys ai.
Medicinos knygeles aie non
seulemen gydy o ai, mais e
d'au es lie u iq in elligen s.
uozas
Tumas-VaiZgan
1939-1933) pa a5e d i knygeles,
qui on é é iileis os 1B9B m.
Viena j11 o iginalali Gydymas
con e pa akimo e con e
aupu icziepiiimu, e ki a e a
i5 okiecli l kalbos - Kq di su
blaiuys g (186
L. N.
Tols oi e
uokieii4
p o ession p o esseu s?.
Pe as
VileiSis inZinic- ius, pa je. uolus k yg édi ions o ganiza o ius e
(1851-1926), i5
emejas, ac i emen eiSkesi e médecine s i y e. o ph nksnai
appa ien même 4 (p incipalemen e s os) médecine knygeles. m. P.
VileiSis i5leido knygelg Sua biausias imoni y g'os son adu a / 1886
( ep i inai i5sp in ed 1899). m. 1898 appa aode
li egele Pi mu ine palalpa umai susi gus eipogi
Ge alai alhoholiniai e aboka,
Te ninologija (Gé alai alhoholiniai e aboka) es une en ep ise de ab ica ion e de comme cialisa ion de abacs à base de abac.
I 2006 | 13 IT7
1899 m. - i5 lenk ; langue
adua li egele
DZioua e comme
os4qos apsise
p o ége e els
aides années io
p épa as /
Pamokinimas commen
con e pagedimo p o ége
y'mones, pagedusiq iunq
ap ie us. P blicis as,
kul u os eikeias uozas
P blicis as, kul u os
eikeias uozas P blicis as, kul u os eikeias uozas P blicis as
Adomai is-Se-
nas
(1859-1922),su la
pa enge nelie u i 4
base des a aux,
au o ig de g ands olumes
(Hygiène ou
132 pagesapiq) li egelg su
uilaikyma sweika os, qui é ai
Mokslas
iSleis a 1897 m. iikago ". Zy-u.
MaZosios Lie u os isuomenis
eikejas, o ganisa eu de
publica ion de p esse e
dis ibuin oies, publicis e
(1 . Zinke iiius
1992: 25)
Ma ynas ankus
(1858-1946) 1899
m.
Bi enues
iSleido li egelg
Ap waiginan
Ge imss wi u bedu
p ieja is.
À ce momen appa aode e okiq knygeliq,
don spaudoie sulauke gydy ojq c i iques. Ce
é ai An ano Skinde io knygelds.
1895
m. pasi ocle io Budai ai emen neu i4 lig4.
Ansi P. A iZonis a56:,,comme dans d'au es
domaines de laS ije, de même e médecine
pa ies son Sale ge q, eik inq eikal 1, e
isokio 5lam5 o" (A iZonis i909: 14). Sigele, di
l'au eu , jus emen ,,p ie el laukan iKmes ino
Slamb o p iguli' (ibid, 14). K. G inius a pie 5i4,
pasak io, dak a knygg, aSe:
,,ceux, qui selon leu iimanym4, niekad
nesimoking dak a ys es, e ses
niKmanydami, puolasi ou gué i , ou li es
su gydym4 aiy i, els di icilemen
p asquas a, ai da b4 nedo E, ca
seulemen bledl e kandias ne eikaling peu
Zmogui ai e" (G inius 1895:7). 11 Selon S .
Ma ulaidio, Sios ki abeles kenksmas
es ,,g ynai kuni5kas, iziSkas"
(Ma lai is 7895: 162). É idemmen . que an P. A iZonis, an K. G inius
e S . Ma ulai is, de médecine scien i ique Zino ai, 5i 4 li egelg
iSpeike i5 dalykines pa ies, ca son au eu , budamas incap6io kunigas,
compé emmen aiy i en ques ions médicales.
Pa con e, li egelg é aluan seul
e minologies a Z ilgiu, on peu
ema que que l'au eu us oio els
e mes médicaux, kokie son e mind q
gydy ojq a5 uose. Pendan Siuo
TilZeje é aien iSleis os
6 li eseles su
alkoholl (2 i5 iq
épéo inai).
Bn a i ai iq nuomoniq del ce, si il es
possible a ibue à ias médecine
leidiniq. P. A iZonis ki apeles su
alcool e abak4 a é é i a kgs
! son pa eng 4
médecine e
hygièneos li esg l
s4 aiE, o K. G inius,
accessiingai, jg
nelaikgs médecine
li egelemis:
,, yiia neide a p ieSalkoholiniq e p ieS abakini l b oiih q, ca elles plus
de con enu mo al, que médical" (G inius 1922:6). PasklaidZius Sias
knygeles, il es possible d'ê e d'acco d a ec K. G iniumi.
I5 iesq. iose a é é sleidZiama
blai . ybes idée, aigi su
gi uoklys g plus a é é a5oma
mo aliniu a Z ilgiu e ii
ac uoiama comme poiselme
negu comme liga. Ta iau Siose
knygeldse is del o Siek an
liedia ni e médecine suje s.
An ai li eseles Gi ybe.
baisybe e
di icul ybe o g ecko
(au eu
nenu-
1 8 Paln i a
Zcmle idiu e I XIX a. paboigos
lie uuiq médic e mininiios.
mon é, 1891) un sky e.lis des iné
medicinai - Kq su gi ybg gydi ojai sa o,
e G. Tiumelos knygeles A ielka es poisai,
paeinan iX gi ybes.
i
kokiu budu
ii ybes p imo possible
kiekuienum
(
1893)
iisigy i du
je de sa pa ie su
alcool aSoma médiciniu
poZiu iu. Siame l'a icle
ien donc comp e P.
a isis.
A iZonio
Annuellemen ès populai i e demandusi é ai okiedig
au o iaus Adol o Rich e io knygele Ligoni i P ie elius.
Voyageu s wiliems ceux qui à a i andancai i p i i eik i no e
ce P ogai bon
Lig i eux law
pi majq Pagalbq
NamA P yp owas ili iek i welyjas. oie
ou ni ais q ap alymai a ec ligoniq
a siliepimais, depuis kokiq ligq ou
negala imq kokie ais ai eux son
pagelbejg. Re nian d omenimis, Sios i5
okiediq langues e s os bibliog a iennes
knygeles iSejo pa 1878-1898 m. pé iode
e go iSkais almenimis iSleis os
même 21 édi ion. que la p emiè e édi ion a
é é adui e Aleksand o
Sp6iama, Ku 5aidio e appa aode Leipcige en i on 1878
m. P idu ine ce que le sec e du sume imais knygeles
é ai pasigSomos slapy a dZiais ou slapy aidLiais,
exemple. : Vais ininkas, F. An aniukas, Pe as Ne is,
S eiklinkis, L., A. V., e kai ku iq li egelig au eu s ou i5
suda y ojai du ou n'é ai indiqué. D'ailleu s, il y a ai
des données sec è es. An ai iniame e iSleidimo page
(daZmos
à Vilnius, dai.nai é ai aSoma audinga lieu de licence
Iuozapo Za adskio paus u e) e année.
Ce son con a acciniai p essiniai.
1
depuis 2
Apocine-
Kq pa .
ai e p o ége ,
i imones, iunq
ap ie us. 1 899 ilgai
men
agedimo pa .
comme
que sains bu ume
1895 pagedusiq
gy en ume.
Te minologie
| 2006
| 13 119
3 Diio a
os
e
se p o ége .
Comme
maladies 1899 4 pa . pa .
Commen
i
sequen e n i cholè es au es
Nousingi lec u esmai.
1 893 ! :5 1': le
aai,..".-- ", Jd. :. " '.
xain
; ; iei"
*,,J.:.$
, ' *u
*l(, {l:;, i< oL
l$ 3@s
,
*,".o:. :, ll,, = ,,j;, 3. MEDICINOS STRAII'SNIAI
I-AIKRASCIUOSE Il es à no e que la
Commission n'a pas é é en mesu e
s
d'examine le cas.
a. XIX in dans les jou naux un g and pluo5 as médic
publié a iclesni l e a iclesneliq. MaZojoje en Li uanie
un an e demi
e Ame ikoie leis q penkioliko e laik aiiiq as a plus que
Sim o a iclesniq médicale e a ec elle liés
scien i iquesi l l ques ions. Ce ains a icles on é é
gs iniai e iS décou e i om knygcle nis.
is
l3BB-1899
TilZeje
leis uose
Au5 os m.
(1883,
1885-1886),
Va po
(1889-
1895,1897) e Okinin o (1890-1893, 1895-1899) des jou naux des a icles
médicaux imp usdino Zymls 1891, gydy olai i Lie u os isuomenes eikejai
- onas lJasana idius, Vincas K . di ka, Adomas Ske e is, S asys
Ma ulai is, Kazys G inius, An ana.s Vileiii.s, Pe as A iZonis.
au p emiè es Aui os édi ion
années a icles médicaux publibe
I. Busana idius.
1889 e 1895 m. longus gs inius a icles
Va pe ausdino
V. Kudi ka.
A inas ddmesys
1897 m. Va pe
appa Ziusi iiaus (1864
Mikalojaus Kup e ii
Li uuiiki lig4 ua dai.
-1932) a iclesni isq ki q i5ski inas od61, que il y p abil a su
Sis a icle i5
médec e minq lie u iSkum4.
o au eu agino medici us au lieu
skolin l u ilise lie u iSkus ligq noms:
,,uZ a ai
Si as su aias se a u ile e ceux médecinsjams Zino i. qui ne eulen
donne place science medicinoie nikuliui e , e appa aemdami gumbui,
120 Palmi a Zemle idiu e I XIX a. inales lie uuiLl e minijos medicinos.
an adi ionciios naikina
lie u iikus lig l a dus,
ikalbinddami
Zmones, buk ça gun bo ne . nikulio ne a, e es
seulemen ka a s, zapaleniia, pa kos, e au es sla izmai"
(Kup e id-
1897: 41), e lui même
ius pa eike
en i on 60 Li u iikq
Iig l a clq a ec
la yniikais ou
g eikiSkais
a i ikmenimis.
S aipsniq
gausumu e
emq ai o e
ypad pasiZymelo
TilZeie
a pininkq
leis as
Okininko emps ai is. Pe muosius deiim
emps a5dio de pe mission me l
(1890-1899) ame é ai
iSspausdin a pa 50 a icles
médicaniq, pa y dZiui,
elsomis an al emis:
dliouq; À p opos
ki meles pas uaikus À p opos:
À p opos
niddininkus:
pasiu imq; À p opos
auples: À p opos
À p opos
o u1
bpL ) gydymq;
abakq; À p opos
Es il
malade culpune? ;
Doi pe me e
k auiq? ; Gel lige;
Kq da y ' quand
pi { q suka;
Kq da y' i nusideginus:
Kc ip
ci coniei i
se gan c kiq des maladies:
Kaip apsiei se gan iil ine/:
Commen a gaiui i p ige usi:
Commen ai e sciluio
(piluo) e
i,a nT maladie:
Kuip uilaiky i sang begimq; Kas
eikalinga sueika ai'l: Ce que cela
es liga gumbas/; Miikas i
sueika a;
Naujas
oais as p iei
di e i q;
Le
huma isme
s aigusis.
Po Ziupsnellmedicinos
a ikniq ap ik a
TilZeie eiusiuses S .'iesos
(1887
1888,
1890),
Zemaiiiq e
Li uuuos
Apiualgos
(1890-1891, 1894)
e Teaynes
Sa go
(1897-1898) dans les pé iodiques.
ISsiski ia
go iSkais
a5menimis
spa sdin as
Kaimyno
(1896-1899) laik ai is.
ame on é é
p oclamés
b e emen
(pa ois
seuleme-
n d'une
ph ase)
conseils médicaux
Nauding4 pamokinim y
sky ely e
(iIspa sclin a pe 100
i ai iq pa a i n .l).
A icles de médecine
imp imés e Amikoie
éjuses
Li uuiileoio
Vo e
(Vienybes
18S2, I 885),
Li uuuninkq
(
1 890-
1 l,
89
iB941895,
1,897
),
N auios
Gadynes
4-1895, Ry o
1896-1897, Li uuuos (1897),
1896-1897) e
Tiuynes (189
(1896) dans les jou naldiques.
Po im imi
1890
ixsiski ia m. Vienybeie
Lie uunink y
p éb as
Dak a o slapy a dZiu
pasi aiiusio au eu us
même pa 9 numè es
eigs ilgas gs inis
a icle
Medicina i
Vals iia a ec
paan aS emis
La
emme es maladies.
Les ga s, Liga es pik adejys e.
Tous les
a icles u elo
commun4 bn oZ4
- iie, comme e
knygeles, on é é
pasi aiomi
slapy a dZiais,
exemple. :
Hygiène
Ta nas, A gai , ys,
D augai is, Vais ininkas,
Bend ai is, Gydy ojas,
S i plys.
Dak a as, ou
slapy aidZiais.
exemple. :
A. D., K.
G ..
G. K., B., Sl., D., P. A., A.
V., e ce ains e ou
sans pa aio.
,1.
MEDICINOS DALYKAI KALENDORIUOSE Il es p obable que ous ayez des p oblèmes de san é, ous a ez des p oblèmes de san é, ous a ez des p oblèmes de san é, ous a ez des p oblèmes de san é.
G e a pendan pé iode de
p ohibi ion de p in emps
MaZoioie
Lie u oie leis l lie u iSkq k yg.l e
laik aSdiq impo an e4 place?
uze ni calendo iai. P incipalemen iq
a é é ip ismdin e
TilZeje.
Tai Li uuuiszkas
Ausz os Calendo ius
(
1884-1885),
Te minologie | 20 )6
13 | 21
Li uuwil3kos
Calend os 1884, 1892, 1894,
(
1896-1898), Lie uuiszkas
Kalendo ius Calend os (1884-1898) es un calend ie qui a é é publié en Li uanie e qui a é é publié en Li uanie.
(
1885, 1890- 1891, 1893),
Li uuuos Ukiniku Kalendo ius
(
1886- 1887),
,.Tilj€s
Keleiujo"
Calend es
(1886-1887, 1889,
1893-1894). Calendo ius.
ou
Me skai lus, ukiS csis
(1887),
Li uuiikos calend os
a ec ab ozais
(1890,
1 89
51 899), Tik as euyniikas
kalen 8961 897 kiszkasis
(
1 Kal
endo ius
), U
do ius
i7, (18989). Les calend ie s aussi enco e pe me e P iekule
(Euangeliikos
Kalend os, 1890, 1895, 1898),
à Klaipède
(Lie uuiszkos
Calend os, 1884-
1887, 1891, lB97; Lie uwi iko ios calend es,
1887-1888, 1899; Didjio ios lie uwil3kos
kadagio calend es,1899) e Bi enuose
(Calend es,
1898).
appa ue en
Amé ique6
Kalendo ys del lie uuninku Calendo ys del lie uuninku Calenda ys del lie uuninku Calenda ys del lie uuninku Calenda is del lie uuninku Calenda is del lie uuninku Calenda is del lie uuninku Calenda is del lie uuninku Calenda is del lie uuninku Calenda is del lie uuninku Calenda is del lie uuninku Calenda is del lie uuninku
Ame yke
(1898-1899).
I5 15 pamine q calendo iq même B a é é ibspausdin i
go iSkais aSmenimis. D61 cenzu os daZnai on é é
alsi ojami q données de pe mission, an a5 dans la
page indiquan le si e4 de pe mission e année.
Calendo iums, bes g oZines li e a u os
k l iniq, mokslo Zini l, kasi ai ig dieniniam
gy enim . i na - dingq pa a img, a é é
que cu eymosi. Dans les calend ie s
aSoma e su des suje s de san é ainsi
au o isés de 1884-1899. les conseils
médicaux é aien p incipalemen
imp imés en ce aines sec ions, comme
pa exemple:
Tous les u iles
admoni ions;
Pamoleinimes:
U iles cou s d'enseignemen ;
Naminis lieleo ius;
Suika os pa odes;
Namq p ip ouos. Quelques
calendo i es son e
a icles médicani l.
m. Lie uuiszkame Ausz os calendo iue 1885
. Sllupas
annonbe
2 a icles, e 1890 m. Lie uoiszkame
Kale.ndo iuje a é é ap aiy a
13 ligq e jg ai emen .
5. MEDICINOS PROI]LEMATIQUE Il es impo an de sa oi si l'on es en é a de se é eille .
a. in XIX. Li u iSkose médecgelese e emps a5diq a iclesniuosc
p incipalemen aly a su opciaux de ce emps Zmoniq p oblèmes de
san é - uZk ediam4sies maladies, jq p ieZas is, b dingus poZymius,
gydym4 e p o ilak ik4. De même nemaZai aiy a su mo e q
maladies, san é saugoiim4 e moyens ai paiky i, kldikiq auginim4 e
p ieZiu E, ligoniq slaugymE, alcool, abak4 e jq da om4i,al4, comme
susi gus padiam ai y is, quis ais us u ilise , comme donne
p emiè ejusi aideb4 susiialoam
Zmogui jusqu'a i e
le médecin e k .
Reike q paZyme i
Ka[myno laik a5 i, qui an de médecine an
ques ions, jq o me de p ésen a ion da an age
coïncidence casq, i. e., quand les mêmes conseils
Sliejasi au calendo iq. D'ailleu s, il es e de
iisp di i e pa lamem emps a5 yes, e dans un i5
calendo ig. Donc empo ai é assez sucus ai aly a
su namines
,,p as", ais inguosius
augallls depuis isokiq ligq e
negala imq.
Be o ha , 122 Pal ni a Ze nle iii l i I XIX u. Li uui7
e minologie médicale su ce ains ii iq aly a pas un dans
un emps aidio nume yje. Tadiau de els cas adue du j .1
si l es di é en e moyens de ai emen . Kaimyno
skai y ojai galejo suZino i, comme, pa ,lzzdZiui, gué i y is
du p-sles m,iilungio, uqndens maladies, louos ilapinimo,
iibl {himo.
galuos skaudejimo, skiluio p iglemeimo,
odos nieliiimo, ualgio neno eiimo, commen
s oppés iaksijim4, en o ce in i aibnas
ocis e pa.sigami - i akiq uandeni, n o
kokiq ligq gelbs i b uknes, alLesni4 euai,
pupq iiedai, ieu4 iieue, medus, zuileio ou
auiesukai o.
Kaiendo iuses su
médecine daiykus aiy a
cou iau e pap asdiau.
uoskelb a beaucoup p ak ini ; pa a imq, quels naminius ais us e
se
comme eike q p end e depuis i ai iq ligq e negala imq, comme an ai:
kaul4 e dan 4 g,ilimo, h uuino uidu iauimo. kojq lalimo, lauky slinkimo,
nudegimo, le aujo s o os, bi es gylio, bes de ce, commen okiq
ais l pasigamin i.
6. MEDICINES TERMINES
L'a icle p ésen e ne ise pas en p o ondeu
ai e e i apZ elg l p essionini T e min
médicq, pa eie ons seulemen gén esnius
no bejims.
Selon i5likim4 jusqu
musg dien l, isigalejim4
ac uelleine
e minologie médicale
ils son assignés i 2
g upes.
Pi mEj4 g upg cons i ue des e mes, qui
son i(likg e main enan u ilisés comme
o icius e mes médicaux. Te mes qui ne
son plus u ilisés comme o iciels, bien
Sneka noioje au langage
peu pasi aiky i.
o me
an qj4
g upg.
6. 1. Blikg e minai
Iki mnsq dienq iSliko lie u ilki Zmogaus kuno daliq i o gan l,
jq
gan inamq skysdiq a d i n i m a i, exemple.: p a cAys Lie B
1885
79, alkuni
Sz
1890
8 268,
an aleis V 1890 9 138,
asza os V 1889
60, 4 ausys Lie B 1885
5 19, ba zdc
TS 1898
4, 2 blaks ienos
1886 SZI blauzdos
32,
G m 1893 blu2nis
9,
LAK 1885
bouche 53,
M 1898 7. dan ys
U lB95 6 45,
galaa
Kd I l, ge kle U
1895
1895
6 45, gimda
V 1897
9, | gomu ys
1886 SZI 17, oyslos
T n 1896
B, inhs ai A 1885 I
91,0 757,leaklas/
1886 SZI lB,leel? a
V1BB9
3 47, ca
V 1889
120, osulai
U 1898
39, 3 lépen s
A 1885
9/10 756,
lei ksznys
U 6 1892 233. olos Kd I 1895 3, k aujagysle Kak 26, 1893
Sz 1887 | 32, k emsles
U 1898
3 k u ind
Kd I 41, 1895
10, k u is
G m 1893 13,
kuepauimo
akai V 1889
II 52,lieluuis
A 1BB3
5 I39,lupos
Kd I 1895 10,
nagas
U 1898
3 39, nuga a
U 1898
39, 3 nuga kaulis
A 1885
I0/ Il 320,
pakauszis
A lBB5 10/ II 322, pecziai
Sz 1890
8 267
,
pilocs
Kd
'Tc ninai p ésen ami au hen iika o n a. Kai ku ic ii jq depuis main enan a ojamq e minq di é aiyba.
Te minologie
| 2006
13 | 23
1895 pi i as
11,
U 1898 3 40,
plonosios
la nosU IB97
12 183, plaucziai
1883 A V
Il 43, pe cai é
1BB9 12 184.
main de V
1889 I9, uumuo Vienl
IB90245,sqna iai
U 1898 339,seiles U 1895
2I166,smale as M 1B9B
7. ce eau
Hyg 92, smilkiniai TS 1898 2 3,
sp andcs' S 1898 2 5, s e nplE U 1890 3
39, s o oji ia na T n 1896 I7, s enos U
1897 12 I82, ii d s 1897
Kd I 1895 10,
szonleauliaiSLl188622, szlapimas
A 1883 4I13, ulZis
U lB97 12
183,
A 9 1885/I0
uidu iai
156, 1897 3
42,
iandes
uoleaiU V 1889
3 41, iq nos
Kd I 1895 II,
ias as A
I0l/I 323, liedas
1885 U 1892 4/5 74I
(2iiedas
4. ana . o gane
,,apsk i a
pa ie" LKZ. ).I)hau eu 5iq
pa adinimq on
é é u ilisés
déjà XVI-XVII a.
lie u i l al ijoje.
Aussi es ne naZai iilikusi l e main enan
ebe a oiamq lie u i(kq ligq a negala imq pa adinim l,
exemple.i dede uine V 1892 7 106, dieglys U 1
IB, d ebul. s
1BB9 3 41, d ug s DZla 1899 22, sou ulys
Lic' B 1885 2 6,
gel onasis U
LigP 1883
1895 d ugy,s
ll 157, gel aY IB97 110, lu i i gc /
25, ka pa
Kaim 1897 M
39 3L2, U
lea sz lige
1898 ll, kosulys
1896 20
I54, m'lllungis Pm I 1899
15, mieZisV IB97 3 42, nemiga Lie B 1885 2 6,
nieZai Sz 378,opa U 1896 plau iquidegimas
1888
V 1890 7 106, p iepuolis 8, DZla 1899
13 100,
p ie ua as V 1897 7 10, puliai U 1896 17 73I,
aupai
DLla 1899
U 3, 1896 4 30,
iemuo
silpnap o ys i V 1895 9/10 157
, slogaLKa
28,3aiai Rodm
Sz 1890 5 i886 12,uimimas 1890
1895 6,
szunuo es SZI
134, LigP 1883 36, uiclu iq
Widu iawimc s
uikie ejimas u-iys V 1889 4 60,
V 1889
12IB4. uilkas
1891 V 4
wil3 a is TKK 90, 1887 oo is
56, U 1895 13
e au e médec s4 okas
i a dijandi l e minq,
exemple: gimdymasU 1892 4/5
140, leuepauimas Vienl IB94 46
554,liga 99, g'onls /
A 1883 4
110. TKK
LBBT 92, SZ1
neuaisingumas
nEsz umas 1886 54,
Vienl lB90 24 5,
andasU
1896 L7 I3I,
accinijimas V
1890 9 138.
1897
soei a aHyg I. uaisingumas
Vienl 1890 214, oaisius U 1892
4 136, ui ksz eli U IB92/5
4/5 110.
Spaudini ose gausu i5likusig
in e na ional i niq médic e m i nq2. Tai
médecine akuie ijaY 1896 2 24, chi u gia
science Sakq nomsinimai, exemple. :
V 1890 8
123, hygiène
1BB9 36 7,
18,
pa hologieYienL 1890
psychije ie
V 1895 9/10155 Zmogaus
kuno o ganq e skysdiq
pa adinima ,p z:
a e iios
Lie R 1BB5
22, 6 capilla ies
A 1885
10/II 32I,
lymph a Gp i 1898 Il, ne uas
Vienl 1890 24 5. uena U 1891 9 417: ligq nomina ions,
exemple: alcoolisme
Vienl 1890 38 9, anémie
Vie'nl 1890 28
5,apoplehs ya Vienl 1890 28
5, chole a
ZLA 1894 ll 82, dysen e ie U 1897
9 1.3I, épilepsijaU lB97 12
Ce ains a p a l iniai
e. minai a i ik nen l.
daha a e lic i k11
24 Palmi a Zemlc idiu e
I XIX a. ins Li uui4
e mes de médecine.
a icles médicaux,
calend ie s
- p a iques médicales conseils.
Sie populia inamieji spaudiniai leme
nedicinos e minq gauseiimE.
2. Medicinos klausi nais
p adeio aSy i lie u iq
médecins (P. A iZonis.,
Basana idi s, |. Sliu-
K. G inius,
V. Kudi ka,
S
Ma ulai is, A. Ske e is, pas, A.
Vileiiis) e d'au es
in elligen s (
. Adomai is-Se nas,
M. ankus,
.
Tumas-VaiZgan ).
Ainsi spaucliniuose
da an age a é é
a oia a
lie u iSkq
médecine e min l.
3. Lie u iik l medicinos spaudiniq
p oblema ika a é é pla i e i ai i.
Ra-
Sy a de nomb eux sciences
médicales 5akq, ainsi que
medicinai a imq mokslq -
acuie ies, gynekologiies,
pedia iios, epide niologiios,
e iologiios, hygiénos,
sani a ijios, chi u giios.
auma ologieo-
s, ene ologieos;
ana omiies,
bac éologiies,
physiologieos,
pha mais 6nis s
ques ions'
4.Dans les p esses
cou e es a é é
abondammen us oiami
i ai iq médicale
Sakq e a ec iomis
liésusi "l
scien i iqueq e minai.
Daugu nas ig
ebe a oiami
i
Siandien comme o icial is médic e mininai. Ce son uni e so inai i ioie
kalboie a oiami eldiniai e in e pau iniai odLiai. Tadiau g andele
pa ie médec e minin l aiy ineje a osenoie nei5liko.
P ie okiq
a ibuables le os
a mybes, ZodZiai,
lesquels i5 ac i i osios
a osenos iSs umd q
emplai ai, ainsi que
a chajiSkos ou
menkinamosios e
neapib eZ os e
neaiSkios eikXmes
i'odliai.
Skyu n min6 ini mul iia eikSmiai
i.odi,iai, ku iq spécialosios
eik5m€s nep igijo, adiau son
pi minemi.s eikimemis iie
ebe a oiami e (iandien.
NeiSliko, sans
abeille, e
ba ba izmai.
PAGRI NDI
NALTI
IAI
NIAI
A - Au.sz o.
1883.
1885. 1886.
l)Zla - Dliouq e haip os
[Japgo.sisaugoli,
Tilii, 1899.
Gp i Gyd m s du pa uhim e de la uupu icziepliimu. TilZe' 1898
(l n - Negi le us Daih as e Ge os odos muul mo e elems, TilZ6,
1893. I{yg - H gienu a bu Mohslus api u2laikl'ma sucil alos, iik3 sd.
1897'
Kai n Ko my'nas,1896,
1897, 1 98, 1899
Kak Kuip u s ginli n i hole osi hi inn lingi shal yma ,lilze, 1893.
Kd - Kq lu y i, had sueihi bu ume i ilgai gyu n u na, Til; a', 1895.
LAK L e uuiszhss Ausz os Kulendo iu.s, 1885
Lie B - lic uuiszAasis
Bclscs, 1U85. Elle es
LigP - Ligoni i P ia el us,
Leipcigas. l[1 l3.
LKa Lie uuiszhusKalendo us.lS90.
LKal Lie uu,il3hos
Kalend os, l i92, 1896, 1898 l,UK -
Lie m s Uhinihu Kalenclo ius, l l 36.
LwKal Lie uu'i ko bsKa 'nd os. 11187
Nl Med 'gam su
auli kui i /i -1/ )'slal.
S '0. n lo as.
1898.
NClad - Nauiu Godync, 1894.
)e lig Pamohinim s haip nig cholie o
s gi llie-si, T'ilia, 1893
Pn I Pa a mes mo c ims. u os i bu i ^uci os, Bi en hu iai. 1899.
13
Te minologie | 2006 | 13
I) Pampaiokin nns, haip depuis
pugedimo apsc go i none-s.
pcgc la-sl y iunq ap ie us, T'il/a, 1899.
Rocln llo /os
no inoms su augin[ nq
)in lom4 ha li n1. ilic, 1895.
Sz S:oicsa. 1887. 188 J 1890.
SZI - S c bicusios imoni l maladies,
Tilza, 1 86.
'I n - 7'iu1,nd,1896.
'IK 'lilj s Keleiwjo
Kalcnd os, 1 ]87.
' S - Tioy,ni. Sc gas, L l97. 1898.
- Uh nihqs,1890, 1891. 1892,
1895. l 98. 1896.
.1 197.
LIK L/l iszhasisKalendo ius.I89T.
Y Va pcs. 1889. 1890. 1891,
1895, 1896,
1897.
Vicnl
lU9 ), Zglkd
VienybcLie uunin a, 1891, 1894.
Zinia ope gidimu
ligu huno e
duszcs,
K oku a, 18 15.
Z ,q, - Ze n iczi l e Liehn s ApiL alga, 1 91. 189.1.
PAGATBINIAI
SATTINIAI
LKZ. - L e uuiq iodynus,
halbos
Vilnius, 2005. www.lkz.l
14 -
e m n y iodynus. Vilnius.
Mecl[cinosIZ 1980.
LITERATURE
A iZonis P. 1909: Lie uuiq
(nygo.s, lli Ziika V. Lie uuiq
Mcd uinos e H gi cnos Vilnius.
bibliog aphija.lll d. Spaudos
1929.
(18( 5-1904
d audimo n.), emps Kaunas,
G ini s K. 1895: À
Uhinikas ieI 4
p opos kn1'gu g.
I e ikusi4 25, l 6-117.
G ini s K. 1922: Medicinos
liniq populia zuciju i
n cdi :inos
Lie uuiq hnyg y s J cScs, Kaunas.
Kup ' idi :s
M. 1897:
Lie u iiki ligq
a dai. Va pap 3, 4 -42.
-ic uoos I'.SR
11862
bibli y a. ija:1(n -
go"^ie uoi y halba
1985;
11862-19041
19011 2 (1). Vilnius, 2 (2).
Vilnius.
I
988.
Ma laj is
S .
1895: lludai
gydy no
neku i l ligq [ ccenzi
jal. Vu pus
9/ l(), 162-. 163.
Palionis Lieluui l l.1995: a.iomosios albos islo ilc. Vilnius. Zinke' iiius 7,. 1997:
Lie uoiq kalbos is o ila 5: Rend inis l albos iShl/imas, Vilnius.
RTVITW OI THE 5OURCES
I. ITHUANIAN OT
MTDICAT TERMINOTOGY Il es à no e que le èglemen n'a pas é é modi ié.
AND TTRMS AT
THIIR
THT TND OF'I9TH
(TNTURY
Bien qu'a he end o he 1g h cen u y i was o bidde o p in using La in sc ip , he e
was ne e heless a g o h in he publishing and dis ib . ion o Li huanian pe' iodical
and non pe iodical publica ions. Typical o his ype o publishing was medical bookle s.
newspape s and calenda s add essing medical ques ions. A hc end o he l9 h cL'n u y 25
mc.dical bookle s we e published in Li huanian. 1'he n ajo i y o hem we e publishecl in
Li huania Mino (en TilZe). A e books u'e e published in o he owns in Li huania Mino
(Bi 6nai, P iekule) and also in Amc ica (Shenandoah, Ne Yo k, Chicago). l'hesc bookle s we e
published in wo di e en ypes o sc ip : La in (designed o Li huania Maio ) and (lo hic
(designed o Li huania Mino ). The majo i y o he books wc e in La in sc ip . So ne
bookle s we e o iginal. o he s we e ansla ions ( he majo i y). The ansla ions we e
made om Russian, Polish ancl Ge man languagcs. Booklc s we e w i en by Li huanian
doc o s ( onas
[Jasana iiius, S asys Ma ulai is, Adon as Ske e is, onas Slilpas, An . nas
VileiSis) and o he Li huanian in ellec uals ( uozas Adomai is-Semas,
Ma ynas ankus, uozas Tu1 3 2 Palmi a Zen. le idi[ e I du XIX siècle
li ' uui4 les e mes médicaux...
nas-VaiZgan as. Pe as Vilciiis). Adol Rich e 's bookle I)e K anken-F eund (Ligoni4
p ie elius) e y popula . 'l'his bookle was z nsla ed was om Ge man be wecn 1878
and 189 1 a nd wen h ough 21 e li ions.
Fi een newsp2 pe s du ing hc pe iod 188-3 1899 in Li h Lania Mino p blished ancl
Ame ica (Aui a,lie uoiS csis Balsas, Teuynes Sa gc s, Okininhas. V pas, Vienybi
Lie uunin-
Zemuiii4 e Lie uuos lpiualgu ancl con ained
h7, o he s)
mo han 150 a icles on he subjec o
medicine and eia ed subjec s. A iclcs
we e w i en by well known n cclical
doc o s and Li huanian Basana idi s,
communi leade s Pe as A iZonis, Jonas
Kazys (i inius, Vincas
Kudi ka, S asys
Ske e is,
onas Sli pas,
Ma ulai is, Ado l as An-
a as and
Vilei is
he s.
Fi een almanacs published du ing hc pe ioc'i i883 1899 i . Li huanian Mino
con ained much abou heal h and ea men s. Li huanian meclical publica ions
co e ed a wide and a ing ange o opics. They explained in a popula way
a i ' us issues o a ious ields o medical science
(obs e ics, gynaecology, paedia ics, epidemiology, ae iology, hygiene,
sani a ion, su ge y, aun a olog_ (ana o ny, and ene eology) ancl
ela ccl sciences bac e iology, physiology, pha macology).
Medical e minology and e minology ela e l o medicine was abundan in hese
publica ions. The majo i y o hose e ns a e s ili used as o icial medical enls. They
a e inhe i ances uni e sally used in he common language and in c na ional e ms.
Ce : in dialec isms ancl ba ba isms me lical e ms o his pe iocl
- a e - did no
su i e in
w i en usasc.
Gai e
2006-11-13
Palmi a Zemlc idiu e
Li u iq ins i u de langue i'].
VileiSio g. 5, LT-10308 Vilnius
E. pai as [email p o ec ed]
Te nologie
| 2006
| 13 733