Номенклатура versus терминология (три подхода к выделению номенклатурных наименований)

NOMENKLATURA VERSUS TERMINOLOGIA (do problemu k klasyfikacji nazw nomenklaturowych) SERGEJ WENOW Instytut Języka i Kultury imienia Lwa Tołstoja Jedną z charakterystycznych cech naszych czasów jest gwałtowny rozwój wymiany gospodarczej, administracyjnej i handlowej oraz informacji o towarach i usługach świadczonych na poziomie międzynarodowym i krajowym. W związku z tym na szczególną uwagę zasługuje ta część oznaczeń, używana w odpowiednich dokumentach, która nazywa obiekty świata towarów, usług, towarów podlegających opodatkowaniu oraz realiów krajowych. Takie podobne oznaczenia traktuje się jako nazwy nomenklaturowe, jednak status tych oznaczeń w rozważaniach naukowych i badaniach terminologicznych jest wciąż daleki od określenia. W związku z tym niniejsza praca stawia sobie za cel przedstawienie podstawowych, najbardziej rozpowszechnionych lingwistycznych punktów widzenia na pojęcia „nazw nomenklaturowych”, „nomenklatury” oraz wyjaśnienie tego, co jest w nich wspólne i odmienne. Po pierwsze, spróbujemy przedstawić niezwykle krótki przegląd podstawowych, historycznie ukształtowanych punktów widzenia na tę kwestię. Po drugie, przedstawimy, jak wygląda wystarczająco jednoznaczne i językoznawczo właściwe rozwiązanie kwestii składu nazw nomenklaturowych. Pojęcie to rozprzestrzenia się na setki tysięcy i miliony bardzo różnorodnych jednostek nomenklaturowych (w szczególności jednostek biologicznych i technicznych). Ponadto pozwala zachować wewnętrzną ciągłość nomenklatury jako pojęcia teoretycznego i na tej podstawie ustalić miejsce nomenklatury w systemie specjalistycznej leksyki naukowo-technicznej oraz zaproponować ogólnonaukowe kryteria wyodrębnienia „nomenklatury jako szczególnej klasy nazw specjalnych” (oczywiście kryteria te pozostają wspólne dla samych różnorodnych instytucji naukowych i dziedzin tematycznych). Wreszcie zachowuje związki z niektórymi tradycyjnymi podejściami do nazw nomenklaturowych. Terminologia | 2006 | 13 33 Użycie słowa nomenklatura znane jest od dawna dzięki K. Linneuszowi (1707–1778) i A. Lavoisierowi (1743–1794), przetrwało kilka wieków i w tym znaczeniu dotarło do naszych dni (według świadectwa A. L. Chotina słowo NOMENKLATURA pojawia się w językach europejskich już w XVI–XVII w. [Chatotin 1972: 6–7]), lecz angielski filozof i historyk nauki W. Whewell (1794–1866) był, być może, pierwszym, który próbował teoretycznie uświadomić sobie tę klasę leksyki naukowej, przeciwstawiając ją terminologii. W. Whewell, znany ze swoich prac w dziedzinie metodologii i historii nauk przyrodniczych (przede wszystkim biologii, chemii, mineralogii), wielokrotnie porusza niektóre problemy języka nauki, a w szczególności terminologii. Treść najczęściej cytowanego fragmentu traktatu „Filozofia nauk indukcyjnych, oparta na ich historii” pozwala z dostateczną wiarygodnością stwierdzić, że do nomenklatury nauk chemicznych i biologicznych W. Whewell włącza nazwy systematyki (rozumie się, współczesnej mu, W. Whewella) świata roślinnego i zwierzęcego. W związku z tym przytoczmy niektóre wypowiedzi autora. „Homenxknartypa xraccuQpuKallMOHHON HayKH —3TO cobpaHue nmeH Bunos, Poo H gpyrux nogpaspenenuit” [Whewell 1967: 462] (srigeneno Hamu —C. Il). „HanoMHHM, 94TO TEDMHHO/- IOTHA —JTO S3bIK IA OHHCaHHSA OOBEKTOB, HOMEHK/IATypa —COOpaHUe UMEH CAMHX 00beKTOB” [Whewell 1967: 535]. K noMexnxzarype VY. Yapernb OTHOCHT He TOIBKO UMeNa BUJOB, HO H MHOTHE APYrue Ha3BaHUs IIPeCTaBUTEIeN Pac TUTEIBHOTO #1 >)KUBOTHOTO Mupa. XMMHUYECKYIO0 HOMEHK/IATYPYy NpH TAKOM TOAXOJle COCTABISAIOT pa3HO06pa3Hbie HAHMEHOBAHHSA BENIECTB H COeJMHEHUHN (TaKKe COBEpINeHHO He3AaBHCHMO OT UX IOJIOXeHMH B TaKCOHOMHHK). Czynniki te obejmują pierwiastki chemiczne (fluor, chlor, jod, azotany, kwas stearynowy, kwas oleinowy, tlenki — składniki, α, powiedzmy, liczba atomowa, stabilne izotopy, izomery itd.) — terminy. To, że terminy przeciwstawiają się nomenklaturze „terminologia — nomenklatura”, wskazuje na jej dwoisty, a nawet przeciwstawny charakter. W samej rzeczy, z jednej strony, w jego pracach obecne są takie bezpośrednie stwierdzenia o tym, że nomenklatura ogranicza się do nazw gatunków. Z drugiej strony, przy leksykalno-semantycznym omawianiu przeciwstawienia „terminologia — nomenklatura” U. U. Kowal powraca przede wszystkim do traktowania nomenklatury, zgodnie z którym „za Siergiejem [terminologia i nomenklatura] versus terminologia... Włącza się do niej także nazwy innych onomastycznych taksonów — rodzajów, rodzin, organów itd. To ujęcie wiąże się z rozróżnieniem między językiem opisu obiektu (sam U. U. Kowal często używa terminu descriptive language, język opisowy) a językiem, który można by nazwać językiem nazywania obiektu. Pierwszy z nich tworzy terminologię nauki, drugi — jej nomenklaturę. „Stopień, liście, kwiaty i owoce roślin nieodnoszących się do tych części mogą być tak różnorodne, że język staje się całkowicie niewystarczający do wyrażenia tego, co jest w nich wspólne i odmienne” — pisze U. Kowal. boranuka HODTOMY HYXKJĮAaE TCS He TO/IBKO B OTIpe/Ie/IeHHONM CUCTeMe Ha3BaHH0 pacTeHUI, HO H B BbIpaxeHusx (phrases) /yist OMMCaHUS UX YUaCTEHM: He TO/IbKO B HOMEHKJ/IaType, HO H B TEDMHHO/IOTHH (Bblieneno apropom —C. 111)” [Yosens 1869: 495]. Ilpu aTOM, roBopa o HoMeHKNIaType, V. YoBenb HEOJHOKPATHO MO YepKUBaeT ee bomee NPAMYIO COOTHECEHHOCTD C AeNCTBUTEIPHOCTHIO, HETIOCPeICTBEHHYIO JAaHHOCTb 3HAUeHUS HOMEHOB B MO3HAHUU. B COOTBETBHH C 3TUM HOMEHbI H TEDMHHBI [IO-PAa3HOMY BBOJITCS B HaVUHbIH OOHXOLL. 3HaueHue HOMEHOB, COrnacHO V. Yaseio, He CTO/IbKO Gpukcupyercs neduHHLIMEeH, KOTOpas YCTaHABIMBAET ETO TpaHHIĮbI, CKOJIBKO HUTIOCTPHPYETCS KaKMM-M0O THIIMYHBIM npeicraBuTeneM. OHO He CTOIBKO OMEPUUBAETCH CHapyxH, CKO/IbKO MPeAbIBAASTCA CBOCH IeHTPAIbHOU TOUKOK; OHO OITHCBIBACTCSH HE TeM, YTO HeU3DEeXKHO HCKIIIOYAeTCs, a TeM, UTO HEH3MEHHO BKJIFOUaeTCsl B Hero. B NpoTuBOIONOXHOCTD 3TOMY TEpMHHOOTHHA Gonee OpHEeHTHPOBAHA Ha AepUHHUIIHIO, Ha JJOTOBOPEHHOC Tb. Wrak, z jednej strony — nomenklatura jako wszystkie nazwy systematyki świata roślinnego i zwierzęcego, wszystkie nazwy organizmów przyrodniczych, z drugiej — „nazwania, oznaczające bezpośrednio podobieństwo ich znaczenia w poznaniu”. Zauważmy, że te dwa podejścia wewnętrzne, w ramach jednego teoretycznego poglądu na język nauki w ogóle, nauk przyrodniczych i onomastyki w szczególności, słabo się ze sobą łączą. Interesujące, że przy tym dwoista pozycja V. V. Kowensa uwarunkowała rozmaite rozumienia nomenklatury w dalszej perspektywie. Tak więc istotnie nowy etap w kształtowaniu się naukowych nazw biologicznych był związany z działalnością K. Linneusza. Uważa się, że W jego klasycznym dziele „Species Plantarum” (1753 r.) zostały położone podstawy tak zwanej binominalnej (inaczej — dwumianowej, binominalnej) nomenklatury — oznaczania gatunków roślin (podkreślmy: tylko gatunków) poprzez nazwę rodzajową i określony typ epitetu gatunkowego. | 2006 | 13 t tn Bezspornie przedstawia się ten fakt, że we współczesnej botanicznej i zoologicznej nomenklaturze, opartej na pracach K. Linneusza, nazwy gatunków z reguły są szczególnym rodzajem nominacji. (Koniec) досłownie означają bezpośrednio podobieństwo ich znaczenia w poznaniu. Przez nazwę rodzajową i określony typ epitetu gatunkowego. Bezspornie przedstawia się ten fakt, że we współczesnej botanicznej i zoologicznej nomenklaturze, opartej na pracach K. Linneusza, nazwy gatunków z reguły są szczególnym rodzajem nominacji. 'IW would have liked to confirm the translation.' Each text item separately. Please output in Polish. jako szczególna forma nomenklatury. Wrak, z jednej strony — nomenklatura jako wszystkie nazwy systematyki świata roślinnego i zwierzęcego, wszystkie nazwy organizmów przyrodniczych, z drugiej — „nazwania, oznaczające bezpośrednio podobieństwo ich znaczenia w poznaniu”. Nazwa taksonu rodzaju wprowadzona za pomocą binominalnej nazwy naukowej, a nazwa odnoszącej się do niego głównej kategorii systematycznej — gatunku — jest określana drugim słowem, składniowo odnoszącym się do pierwszego: na przykład topola biała (Populus alba), trzmielina brodawkowata (Euonymus verrucosa), klon jesionolistny (Acer negundo), cyprys kaszmirski (Cupressus corneyana), bernikla kanadyjska (Branta canadensis), salamandra grzebieniasta (Aneides lugubris), kakadu czarna (Probosciger aterrimus- ), czapla chińska (Egretta eulophotes) itd. (W zoologii rozpowszechnione są także nazwy złożone z trzech słów — trinominalne, przy czym ostatnie z trzech stanowi nazwę podgatunku: na przykład jeleń krymski (Cervus elaphus brauneri)). Drugi komponent w nazwie gatunku zwykle nazywa się jego epitetem gatunkowym. Przy tym epitet gatunkowy, nawet jeśli jest wyrażony terminem, nie wyczerpuje różnic gatunkowych rośliny; W innym przypadku przekazuje tylko jedną z wielu cech, pozostawiając resztę niewyrażoną! W ten sposób wszystko pozostaje niejasne, nieukończone, wobec czego na przykład turzyca skąpokwiatowa (Carex pauciflora) może przeciwstawiać się zupełnie nie turzycy wielokwiatowej (Carex pluriflora), lecz turzycy hakkodzkiej (Carex hakkodensis), turzyca wielokwiatowa (Carex pluriflora), ze swej strony, może przeciwstawiać się turzycy bagiennej (Carex limosa) i 1. 11. W przypadku gatunków roślin wyhodowanych przez człowieka i nazw geograficznych: por. Turzyca Gmelina (Carex gmelini) albo rdest islandzki (Koenigia islandica) (według niektórych danych liczba takich przypadków stanowi 10–20% epitetów gatunkowych w botanice). Epitet gatunkowy zatem w nazwie gatunku nie odpowiada jego treści onomazjologicznej, przez co jest w znacznej mierze umowny, a charakterystyka, syntetyzująca cechy gatunkowe rośliny lub zwierzęcia, nie może zastąpić jego nomenklaturowej nazwy: w tej funkcji może występować jedynie pełny jego opis, nazywany we współczesnej nauce jego diagnozą. JTO OIHUCAHUE H 3aKpensser COOTBETCTBYIONEe 3HAUEHUE 3a BUAOBBIM HasBauueM. Takum 0bpasom, B OMO/IOTHH HOMHUHAIM “ECTECTBEHHbIX BU/IOBTM OIA 110 Ty TH VBEIMYEHNSI CUHKPETH3Ma HAMMEHOBAHMS 3a CYET IIOTEPH ero AHa/IMTH3MA, 36 Ceprent Heston | Homenknamypa versus mepmutoious... HOO KpaTKOe HayuHOe HajBaHHe BUA HE OTPAXKAET ETO OT/IHUKHŪ H HYXHbI CIIEIHHAa/IbHbIE CPesiCcTBA, UTOObI HX VCTAHOBHTb. B jansnHežimieM mnOoHHTHe BHAA —KaK OCHOBHas ¢JIMHUILIA B CHCTEME XUMBbIX OPTaHU3MOB H KaueCTREHHbIH DTAII UX DBO/IOHOHH, KAK OCHOBHAS TAKCOHOMHUYECKAST KATeropus B OMONOTHUECKOK CHCTEMATHKE —3aHSIIO [[EHTPA/IBHOE MECTO BO BCEH OHOJIOTHYECKOH TaKCOHOMHH, A Ha3BAHHSHA BUJOB 3aHA/IH OOJIBINYIO H. IO/ĮaB/IAIONIYKO UaCTb Ha3BaHHH [IPe/ICTABUTEICH KHBOTHOTO H PaCTUTEIBHOIO MHpa B OHOMOrHU. JTO MMO3BOSET OpeTIONMOXKUTD, YTO B HOCHC/INHHEEeBCKOE BPeMs TEDMHH HOMEHK/IATypa, He Tepsis CBOETO NpexnHnero 3Hadenud, npuobperaer enle oquo. OH HaunHaeT VIIOTDEOJIATbCS IMPEUMYILIECTBEHHO WIM UCK/IIOUUTENHHO K Ha3BAHHUAM BH/IOB, 00pasyromux OHHaApHYIO HOMEHK/IATYPY. ITO MPEIION0KeHUE JaCTHYHO MOXeT ObITb moTBepxacHo Barasamu JĮ. C. Munna (1806— 1873), coBpeMeHiruka u cooreuectsennuka V. Yosens. JĮ, C. Mun, 3nas V. YoBeins H HEOHOKPATHO CCHIIAACH HA HUX, B “Cucreme TOruKu CUmmoTHYUECKOH H MHAYKTHRHOM pa3OHpaeT HEKOTOpPble U3 ero nonoxeHnHū. B MaCTHOCTH, Kacasdch BOIIpOca O HOMEHK/IaTVYČpe, oH rmuret: “ CjnoBa HOMeHKJramypa 1 MEpMUHOJIO2USI OOJIBIOHHHCTBOM aBTOPOB YIIOTPeOISIOTCS HOUTH Oespasnmuuno, u ji-p KOomb rtepBbIū, HaCKOJIBKO SE 3HAaIO, PUA DTHM JĮBYM TEpMHHaM pas/iuanHbIe 3HauerHs. BBuay Toro, UTO YCTaHOB/IEHHOe UM pa3TMMŪKHE MOKIJŲY DTHMH CJIOBAMH HMEET JIE ŽMCTBRHTEJIbDHOe H BaXKIIOe 3HaUeHUe, H HaM Hao C/IejijoOBaTb ero upumepy’ [Musnp 1899: 565]. Onnako panee on npogzo/mxaeT: “HoMeHKIAaTypy MOXHO OHNpeHe/IHTbh Kak COBOKYTNHOCTb Ha3BaHHH BCEX TEX CCTECTBEHHBIX pa3psĮOB, € KOTODbIMH HMEeT Je/I0 Ta HIM JIPYTas OTpaC71b 3HAHUSA, UH, JIVUNNIE, BCEX HH3ILHX ECTECTBEHHbIX pa3panos (nonueprHyTOo Hamu —C. III.) —rex "Hu3Inmnux BH/JIOB", KOTOPbIE MOTYT, IIpaB/ja, TIOJIpa3JĮO/IATDCS, HO YXKe He Ha eCTeCTBEHHDIE Paspsi/ibl, H KOTODPBIE COOTBETCTBYIOT BOOOIONE TOMY, UTO B ECTECTBO3HaHHH HA3BIBACTC A upocto "BuzamMu" [Munn 1899: 565]. Mrak, HasBaHUS HU3HIUX ecTecTBEHHBIX Pa3psoB OTHOCATCS K HOMEHK/IAaType, a Ha3BAHHHS BCeX TaKCOHOB BbINIe BUIOBBIX (Ha3BaHU POA, CEMEUCTBA, OTPs/Ia, K/laCCa M. T.IL.) [PU TAKOM IIOJIXO/I¢ He OTHOCSTCS K HOMEHK/IAType H Takum obpasom, CKOpee BCETO, ABIAI0TCA YaCThbO OHO/IOTHUECKOH Tep MHHOIIOTHH, CD. miteKonumaroujue —X uuHole —kowauvu —kowka (Mammalia —Carnivora — Felidae —Felis), muirekonumarowue —npumamot —yebudoswvie —pesyn (Mammalia —Primates —Cebidae —Alouatta). déydonbhbie —canundosvie —Kirenosvie —kien (Dicotyledones —Sapindales —Aceraceae —Acer) nt. 1. Terminologija | 2006 | 13 37 Murepecno, uTro pašBHTHė XHMHYUeCKOH HOMEHK/IaTYDpbI HONIIO HDHHHKIMAJIBDHO VHbIM, IDAKTHYUECKH IPOTUBOIIONOXKHBIM, nyTeM. B ntecTH/jecaThIX rojjax XVIII B. ycunuamu I'. ne Mopso, A. Jlašyasbe u jp. OcyrmecTrB/LAETCSA pedhopMa XHMHMYEeCKOH HOMEHKIIATYPbI, HCXOJISIIasi H3 IpHHIJUINA, COTrJIACHO KOTOpOMY Ha3BaHHMe BeMIeCTBA JO/DKHO OJĮHO3HauHO VKABbIBATb Ha ero cocTaB. HasBaHHsi XHMHYECKHX BEIeCTB H COSAMHEHUN, XHMHUECKAS HOMeHKJIaTypa, KaK IpaBH/IO, H B HaINH [HH COMIEPXKAT MAKCHMYM HHOOpMaIĮUHM O BeUIECTBE, COAEPIKAUIELHCH B ero XHMHUeCKOH OopMyjIe, Cp. cyibdud KaJIbŲUA, MOHOOKCUO yz/repodJa, nenmaokcud Juazoma, mempadenunrbopam Hampus, MenpazajiozeHMeman V T. Tt. B XuMud, Takum OGpa3OM, HOMHHaIIMS YX€ OTKPBITHIX, a TAK)XKe BIIEPBbIE OTKPHIBAEMBIX HH CHHTE3UPYEMBIX BEIIeCTB MIU COeuHeHMs (KoTopas Moria Obl ObITH aHa/OTOM Ha3BAHUU “ecTecTBeHHbIX BUAOB” B buosorum!) noma CoOBepuUIeHHO IO JAPYTrOMY, CKOpee MPOTUBOIOIOKHOMY, MYTH, —[10 IIyTU YMEHbIIEHUS CUHKPETU3MA HaHMeHOBaHHSA 3a CUET BLIHTDPBINA eTO AaHa/IHTH3MAa, KOT MPOTHKEHHOE IO YUCAY CBOMX TEDMHHOD3JIEMEHTOB HAYYHOE Ha3BAHHe B 3HAUUTE/IBHOU CTEIIEHH OTPaXKAET ero CTPYKTYPHYIO Gpopmyny. IMo-Buaumomy, aHa/IOTHUHO, He OTHOCITCS K HOMEHK/AType (B 9TOM ee noHHMaHHH!) Hi aHATOMHUYUECKUE OGO3HaueHHA THIIa Ha3BAHHŪ MblLUYA epebenuamas, Mvinuiyja OJTUHHAA npucodJsujas, Mbiniųa OsyveJraBas noreua, 6ena 6Ga3aJtonas, 6eHa cCezMeHMapHasxI A3bI4UKOBASI HUXKHAS, 6eHa tueiūnas 2ybokas, deyeiasoryuesas cymkKa. B crarse “HomenknarypaTM Tpersero užizanus BojnsnioH COBeTCKOH 58BIHKJIONEJMH HDHBOJISTCS [IBA 3HAUCHUS DTOTO C/IOBA: “Homenknarypa (nat. nomenclatura —rmnepeuens, pocnnucb UMEH), 1) cucrema (COBOKYIHOCTH) HA3BAHUY, TEPMUHOB, YIIOTPeO/IsIeMbIX B KaKon-1ub0 oTpaciau HayKH, TeXHUKH, 2) cucTeMa abCTPakTHBIX H yCJIOBHBIX CUMBOJIOB, Ha3Ha4ueHHe KOTOPOM JaTh MaKCHMAIbHO Yi0bHOE C HpaKTHUeCKOKH TOYKM 3PeHHUst CpeJCTRO MI ODO3HAUYeHUS NpeZMeTOB- “. To, co powiedziano, pozwala sformułować, [co najmniej, trzy różne rozumienia pojęcia nomenklatury: 1) nomenklatura jako ogół naukowych nazw wszystkich grup przedstawicieli świata roślinnego i zwierzęcego; 2) nomenklatura jako ogół oznaczeń tylko „niższych jednostek przyrodniczych” (w biologii, na przykład, jako takie występują binominalne nazwy gatunków organizmów żywych); 3) nomenklatura jako ogół oznaczeń mających w swoim składzie pewne dostatecznie umowne oznaczenia, za którymi stoją pojęcia odpowiadające tym oznaczeniom w całości. Tak więc w technice do nomenklatury wyrobów technicznych zalicza się na przykład funkcjonujące w przemyśle i handlu nazwy mechanizmów i maszyn, ich części, aparatów, urządzeń technicznych itd., które mają w swoim składzie wtórnym częściowo umowne „etykiety językowe”, por. yandda MT3 80, poduwiunnuk 80301, nacoc MIII 3A, nacadku Kdrcher 310, komnpeccop BI12—10/9, ayemuJtenosvtii 2enepamop bAKC-1, asmomobum KamA3-43114, camosrem “bounz 747” itd. „Do nomenklatury można zaliczyć (i zwykle się zalicza) wykazy nazw wyrobów jakiegoś jednego przedsiębiorstwa (na przykład wszystkie modele traktorów jednej fabryki «MTZ»), towary jakiegoś sklepu, odmiany itd., sztucznie wyhodowane odmiany roślin (na przykład owoców)” — [Б. М. Лейчик |Лейчик 1974: 19]. Można przypuszczać, że umowne oznaczenia MTZ 80, 80301, MIII 3A, Karcher 310, BI12-10/9, BAKC-1, KamA3-43114, “Boeing 747” w przytoczonych wyżej przykładach są właśnie tymi „abstrakcyjnymi i umownymi symbolami, których przeznaczeniem jest dać maksymalnie wygodne z praktycznego punktu widzenia środki oznaczania przedmiotów”, o których wspomina się w określeniu nomenklatury, zgodnie z Wielką Encyklopedią Radziecką. Ten tekst wydaje się być kodowanym lub zniekształconym fragmentem i nie można go wiarygodnie przetłumaczyć bez rekonstrukcji oryginału. Wszystkie możliwe do rozpoznania elementy zostały zachowane w tłumaczeniu. Ten tekst wydaje się być kodowanym lub zniekształconym fragmentem i nie można go wiarygodnie przetłumaczyć bez rekonstrukcji oryginału. Wszystkie możliwe do rozpoznania elementy zostały zachowane w tłumaczeniu. Ten tekst wydaje się być kodowanym lub zniekształconym fragmentem i nie można go wiarygodnie przetłumaczyć bez rekonstrukcji oryginału. Wszystkie możliwe do rozpoznania elementy zostały zachowane w tłumaczeniu. W niniejszym H3/IOXKEHHH będziemy mówić o nomenklaturze, nomenklaturach i nomenklaturze, odpowiednio, a wspomnianą wyżej dość umowną część nomenklaturowego oznaczenia będziemy nazywać wskaźnikiem nomenklaturowym (lub markerem nomenklaturowym). Trzeba jednak przyznać, że ujawnione historycznie słowniki różnych traktatów, przy całej ich niezgodności, mają jednak wiele wspólnych momentów, z powodu których często się mieszają, lecz nie będziemy na tym poprzestawać, a bardziej szczegółowo rozpatrzymy określoną wyżej kategorię nomenklatury. Kryteria wydzielające nomenklaturę z ogólnego szeregu specjalnej leksyki naukowo-technicznej, a także w jej lingwistycznym ujęciu. Kryteria te odnoszą się nie tylko do pytania „co jest oznaczane?” (z przewidywaną odpowiedzią — cząstkowe pojęcia danej dziedziny wiedzy, tworzące nominalny szereg, odnoszące się do jednego bardziej ogólnego pojęcia), lecz także do pytania „jak jest oznaczane?” (z przewidywaną odpowiedzią — dwukomponentowym obrazem, Terminologija | 2006 | 13 39 gdzie pierwszy komponent oznacza specjalne pojęcie rodzajowe, wspólne dla całego nominalnego szeregu, a drugi — dostatecznie umowne dla odpowiedniej dziedziny tematycznej oznaczenie zewnętrznej cechy). Umowność wyboru tego oznaczenia, być może, również ma swoje uzasadnienie. O. Winokur, zauważając: „Dlaczego dany przedmiot jest nazwany tak, a nie inaczej, dla oznaczeń nomenklaturowych mniej lub bardziej bezpośrednio, podczas gdy dla terminu dążą się ujawnić sensowną wewnętrzną formę, co jest bardzo ważną kwestią.” C 5THUM CBSI3aHO 4aCTO HabroAaroNeecs CTpeM/eHue K 3aMeHe HOMEHK/- IATYDP PAa3sHOro poja CucTemamu KOjJOB“ [Bunoxyp 1939: 8]. PaccMoTpeHHble TOUKM 3peHHS H A3BIKOBOH MaTepHai 110380/seT chopMY/IMpOBaTb Clleylollee TOJIKOBAIIMC HOMEHK/IATYPHOrO HAMMEHOBAHUS, KOTOPOE MOXXET OBITh IIPUHATO, [10 KPAaHHEN Mepe, Kak OJ[HO U3 BO3MOKHBIX BHYTPEHIIC MOCJIEJĮOBATEJIbLHbIX MOMOX CHIH, BbIIEISTIONINY OTPOMHbBIN TUTACT CTIEIMAIbHBIX A3BIKORBIX €UHUIL HAYYHO-TeXHHUECKOrO Xapakrepa. HoMmeHknaTrypHoe HauMeHOBaHHe (HOMEH) —TO TEPMHHO/IOTHyeckoe 0603HaueHHe YACTHOrO CIIELHA/IbHOTO TOHATHA KaKOMbo obracTn 3HaHH3, AHCHOHMIVIHHbI HIM TEMATHUeCKOH OGO/IaC TH, KOTODOE€ COCTOHT H3 JBYX /IEKCUKO-CHHTAKCHYECKHUX KOMOOHEHKTOB, CHHTAKCHUECKH IVIABHbIH H3 KOTODPBIX SB/IS€TCH TEPMHHOM, C/IOBOM HIN C/IOBOCO4eTaHHeM OOInETO s3bIKAa H 00o3HavaeT CNIenLHa/IbHO€ POJOBOE IMOHATHE JAHHOH OO/IaCTH, a CHHTAKCHUYECKH NOJŪUHHEHHbIH KOMITOHEHT SIB/IS€TCH YCIOBHBbIM, BHEILIHHM (UIS JaHHOM 00ACTH 3HAHUA HU JŲLA OOO3HAUEHHA COOTBETCTBYIOLIErO IOHSITHS) 3HAKOM (MEeTKOM, “3THKETKON”) H CITy>KHT 4/1 BBI/LC/IE HH U3 PO10BOTO NOHATHA HMEHHO JaHHOr0 YaCTHOrO NOoHATH, PHKCHPYeMOro B Cre Haj IbHbIX OMMHCAHHAX, TOJIKOBAHHAX, JePHHHUHIAX H T. II. CuHTaKCcH4YeCKH HOLUYHHEHHBIH 3HAK-KOMIIOHEHT HOMEHK/IaTypHOro HanmeHosaHus (Meradpopuuecku ynorpebirennoe C/IOBO H/IH CIOBOCOYETaHUe 0bIero A3pIka, aHTPOIOHHUM H/IH TOINIOHHM, abbpesnarypa mim crienna/ibHas 6ykBeHHO-uudpoBas HoTau HH) obpasyeT ero HOMeHK/IATYpPHbIH IIoOKazaTe/1b (Mapkep). IonaruiiHoe cogep>KaHHe CHHTaKCHUECKH OIaBHOTO KOMIIOHEHTa HOMEHK/IaTYPHOrO HAHMeHOBAHHA TAK)Ke MOXeT ObITh pe3yibTaTOM METadOOopHueCcKHX H3MEHeEHHH 00UIEA3BIKOBOM IE KCHKMH. HoMenknarypHbie HAaHMeHOBAHHsI, OO0O3HaHaIOIOHE C NOMOLUBIO MHMEH COOCTBEHHBIX —AHTPOIOHUMOB (3MIOHMMOB) H/IH TOIIOHH40 Cepren Ulenos | Homenknamypa versus mepmuHoa02 us... MOB —OTJIE/IbHBIE IHO/IOHKEHHA, YTBEDXJEHHA, CHOUOTE3bI, KOHHETIOŪHH H T. JI. COOTBETCTBYIOLEeH OO/IaCcTH 3Hanusd, obpasyror ee MEeTaHOMEHK/IaTypHble HAUMEeHOBAHHA 2HTDPpOHOHHMHUECKOTO MIU TOTOHHMHYECKOro BHAA. CORBOKYIIHOCTP BCEX HOMEHKJIATYPHbIX HaHMeHOEBaHnHnH (HOoMeHOB) TOU HIM HHOM 06/IaCTH COCTABIAET ee HOMEHK/IATypYy. O/H H3 HECKOJIBKO HeOXUIAHHBIX Pe3y/IhTaTOB, K KOTOPBIM MbI IIPUXOAMM, COCTOMT, TaKHM OOPa3OM, B TOM, YTO €C/I¥ B Havale JIAHHOU pa6OTBI MBI HCXOJIHTA U3 TOTO, UTO TEDMHHO/IOTHA KH HOMEHK/IATypa [IPOTHBOITOCTaBISAIOTCA JAPYT APYTrY, TO B KOHIIE ¢e HEOXUIAHHO BbIACHACTCHS, YTO HOMeHK/IaTypa (B OJHOM H3 BO3MOXKHBIX ee NOHHUMauMit!) He npoTHUBOIIOCTAB/IAETCSI TEDMHHO/IOTHH, a AB/ISETCH €€ HEOTheM/IEMOH 4acThIO, 0COOEHHOCTDh KOTOpoH —cirenudnKa A3pIKOBBIX CPeACTB Cy>KeHHUd OJHOTO CIleliHa/IbHOTO NOHATHY AO ele bo/ree CIenHa/ILHOTO H 4aCTHOTO HOHATHHS. 3aMEeTHM, YTO DTO BHEIIe “HeOXXHUJaHHoe pemeHHe BONpoCa O COOTHODIEHHH TEDMHHOJIOTHH V HOMEHK/IATYPPhI B 3HaYUTABHON Mepe OObsCH5ETCS YUCTO TEDMHHOJIOTHUECKHMH IP UUMHAMMU. Tak, ecg cunrars, UTO K HOMEHAM OTHOCATCS TOJBKO Te eIUHUIbI, KOTOprie BRIE Ha3bIBAIOTCHA HOMEHKIATYPHBIMH IIOKA3aTEJ/IAMH, TO Pe3yabTar OKaXkeTcs bonee “IPUBBIUHBIM: HOMEHBI (B TaKOM IMOHUMaHuu!) HUKOT 1a He OyjįyT TepMUHAMM, a TEpMHHbI, YTO H [PeIIOIaranoch, HUKOra He OyAyT HOMEHaMU. Itoatomy mosrydeHHbIH BBIBOJĮ He JIO/DKEH obeckypaxusars. ŪTO npuHHIUITHATBHO BhIICACT HOMCHKAATYPY B IpefelaX TEDMHHOJIOTHHK, TAK JTO ee "BHenIHHŪ | YC/IOBHBIA, He MOTUBMPOBAHHBIA WIM HOUTH He MOTHBHpOBAaHHbIK BHYTPHAUCTIATUIMAPHBIMI HOHHTHAHbIMH [IPU3HAKAMHU CITOCOG BBIZI€TICHU HA UACTHbIX BUOBBIX (" THIIOBHIX, “"COPTOBBIX ") HOHSTHH U3 TEPMHHOJIOTHYECKH VXC HA3BAHHbIX POJOBBIX, T. €. IOHATUHHa1 CeMAHTHKA H HCII0/1b30BaHUe HOMEHKIIATYPHOI'O IIOKa3aTeJis. OHaKo OdyHKuHOHAa/bHas OOIHOCTD TEpMHHa H IHOHHMaeMOTro TaKUM OOpa3OM BCETO HOMEHKIIATYPHOTO HAHMEHOBAHHS COXDAHSETCSA —BBIDAXKEHHE CIHCeOHANbHOTO IHOHATHA. Tarxe coxpaHgeTcss HK Hake VCH/IMBaeTCH HEODXOJHHMOCTh CHer[įHa/IbHOTO pa3baCHeHHHI TOTO NOHATUHHA IOCPpeJICTBOM CIEIHATbHO IPE HA3HAUEHHBIX HIS OTOTO CPEACTB —OINHCAHHA, JĮIEOHHHOUHH, HJUHOCTDaLHH, XapaKTEpHcCTMKH UIA HHBIX Dpa3/IMHUHBbIX IIPUEMOB, CXOHBIX ¢ Onpege/reHneM [| opeknū 1974; I'ermanosa 1986; Csunrnos 1987; Cambyposa 2000]. Xaparrepuio, TO B pile HOPMATHBHDBIX TEDpMHAHOJIOTHYUeCKHX C/IORapen HpeJCTaB/JICHDbI Ha Terminologija | 2006 | 13 41