Mokslinė konferencija „Kalbos teorija ir praktika“

194 Aušra Rimkutė | Konferencja naukowa Teoria i praktyka języka AUŠRA RimKUtĖ Instytut Języka Litewskiego 9 listopada 2007 roku odbyła się konferencja naukowa Teoria i praktyka języka, Instytut Kultury Języka i Centrum Terminologii Instytutu Języka Kauno zorganizowana przez Wydział Humanistyczny, Katedrę Językoznawstwa, technologijos universitetas. Na posiedzeniu plenarnym wygłoszono dwa referaty. Temat referatu profesor Katedry Językoznawstwa Kauno technologijos universiteto Aldony Paulauskienė brzmiał: Opozycje i ich neutralizacja w paradygmatach kategorii gramatycznych. Poszukiwanie opozycji w paradygmatach, zdaniem referentki, jest zasadą opisu zjawisk językowych ustaloną przez językoznawstwo ogólne. Umiejętne zastosowanie zasady opozycji w opisach morfologicznych pozwala łatwo rozwiązać problemy, które na pierwszy rzut oka wydają się trudne do rozwiązania. A. Paulauskienė szerzej omówiła gramatyczne kategorie czasownika – osobę, tryb, stronę i aspekt, ponieważ człony paradygmatów wszystkich tych kategorii są powiązane relacjami opozycyjnymi, a we wszystkich kategoriach widoczna jest opozycja członu nacechowanego i nienacechowanego. Jurgita Girčienė (Wileński Uniwersytet Pedagogiczny) w referacie Nowe wyrazy w literaturze tłumaczonej: wybory i niezgodności analizowała nowe wyrazy z okresu 1990–2006, funkcjonujące w utworach literackich przetłumaczonych na język litewski. Wyróżniła dwa główne problemy nazywania nowych realiów za pomocą nowych wyrazów. Pierwszy wiąże się z konkurencją nowych zapożyczeń oraz ich odpowiedników wyrażonych nowymi nazwami złożonymi lub neologizmami słowotwórczymi, drugi – z adaptacją nowych zapożyczeń. Po posiedzeniu plenarnym prace kontynuowano w dwóch sekcjach. Jedna sekcja była poświęcona problemom terminologii i przekładu. Aušra Rimkutė (Instytut Języka Litewskiego) wygłosiła referat Porządkowanie terminologii religijnej na przełomie XIX i XX wieku. Zdaniem referentki litewska terminologia religijna jest jedną z najstarszych terminologii litewskich. Pod koniec XIX w.– Konferencja naukowa Teoria języka... Terminologia | 2007 | 14 195 Na początku XX w. zwrócono uwagę na język pism religijnych i zaczęto normalizować bardzo nieczystą terminologię religijną. Szczególnie ważna była praca Komisji Modlitewnikowej powołanej w 1909 r., kiedy to dzięki współpracy duchownych i językoznawców uporządkowano język ważniejszych modlitw i pacierzy, większość terminów obcego pochodzenia zastąpiono litewskimi, a w użyciu pozostawiono tylko te, które nie mają odpowiedników w języku litewskim. Referat Diany Šilobritaitė (Instytut Języka Litewskiego) Synonimia terminów w podręcznikach matematyki pierwszej połowy XX w. poświęcony był terminologii matematycznej. Pod względem budowy i pochodzenia omówiła ona synonimy terminów z podręczników matematyki z początku i połowy XX w., zwracając uwagę, że terminologia tej dziedziny nie jest stara, a omawiany okres miał ogromne znaczenie dla tworzenia terminologii matematyki szkolnej. Dalia Masaitienė (Uniwersytet Witolda Wielkiego) w referacie Wpływ języka angielskiego na tworzenie terminów lingwistycznych analizowała znaczenie języka angielskiego dla tworzenia najnowszych litewskich terminów językoznawczych. Omówiła nowe zapożyczenia z języka angielskiego i ich adaptację w języku litewskim, a także przeanalizowała niektóre najbardziej charakterystyczne tendencje w użyciu terminów językoznawczych, wskazujące na wpływ języka angielskiego, wymieniła niektóre przypadki synonimii terminów i omówiła ich przyczyny. Prelegentka opierała się na nowych pracach językoznawczych i artykułach naukowych. Virginija Stankevičienė (Uniwersytet Technologiczny w Kownie) mówiła o przypadkach synonimii i wariantywności terminów litewskich i międzynarodowych w terminologii ekonomicznej. Korzystając ze Słownika terminów ekonomicznych (R. Vainienė, 2005), artykułów naukowych i podręczników, omówiła pochodzenie jednoi wielowyrazowych terminów ekonomicznych, a także ich synonimy. Vilija Celiešienė (Uniwersytet Technologiczny w Kownie) wygłosiła referat Tendencje w użyciu zapożyczeń informatycznych i ich odpowiedników. Celem referatu było przeanalizowanie tendencji w użyciu zapożyczeń informatycznych i ich litewskich odpowiedników w języku studentów oraz ustalenie czynników determinujących ich wybór. Z danych badania ankietowego wynika, że zapożyczenia informatyczne są używane znacznie częściej niż ich litewskie odpowiedniki: zapożyczeń używa 60,5 proc. respondentów, a terminów litewskich – tylko 39,5 proc. O wyborze wyrazów obcych w największym stopniu decydują ich rozpowszechnienie, wygoda i zrozumiałość, natomiast zgodność z normą nie jest istotnym czynnikiem. Judita Džežulskienė (Uniwersytet Technologiczny w Kownie) omówiła Szyk wyrazów w strukturach terminów złożonych. Podczas tłumaczenia lub tworzenia terminów złożonych pojawia się pytanie, jaki powinien być porządek rozmieszczenia członów, dlatego, zdaniem prelegentki, celowe jest przeanalizowanie konfiguracji strukturalnych takich połączeń, a także ważne jest ustalenie tendencji dotyczących szyku wyrazów w terminologii. 196 Aušra Rimkutė | Konferencja naukowa Teoria języka... J. Džežulskienė tych terminów składa się z jednego rzeczownika i dwóch określających go członów. Asta Mitkevičienė i Albina Auksoriūtė (Instytut Języka Litewskiego) przedstawiły portal terminologiczny www.eurotermbank.com, który jest rezultatem projektu EuroTermBank (Gromadzenie europejskich zasobów terminologicznych we współpracy instytucji terminologicznych), realizowanego w latach 2005–2006 przez siedem państw (Litwę, Łotwę, Estonię, Polskę, Węgry, Niemcy i Danię). Jest to Europejski Bank Terminów, w którym obok terminów łotewskich, estońskich, polskich, węgierskich, angielskich i innych języków można znaleźć również terminy litewskie. Obecnie znajduje się w nim ponad 1,5 miliona terminów z różnych dziedzin oraz ponad 600 000 artykułów terminologicznych. Nowy portal terminologiczny będzie przydatny tłumaczom, terminologom, redaktorom itp., a także organizacjom i osobom prywatnym, które chcą publicznie udostępniać własne zbiory terminów. Gintautas Grigas (Instytut Matematyki i Informatyki) w referacie Specyfika tłumaczenia i adaptacji interfejsu oprogramowania omówił specyfikę interfejsu oprogramowania w kontakcie z człowiekiem (okien, pozycji menu, nazw poleceń, komunikatów komputera), która powoduje swoiste cechy ich tłumaczenia. Jak stwierdził, trzeba tłumaczyć nie tylko tekst, lecz także adaptować go tak, aby dokładnie przedstawiał działanie programu. Doświadczenie w lokalizacji programów otwartych i komercyjnych pokazało, że problemy te można przezwyciężyć, tłumacząc kreatywnie, korzystając z tłumaczeń na inne języki oraz przeprowadzając kompleksowe testowanie całej lokalizacji. W referacie Eriky Rimkutė i Jolanty Kovalevskaitė (Uniwersytet Witolda Wielkiego) Tłumaczenie maszynowe i / czy kultura języka? również analizowano problemy tłumaczeniowe powstające podczas automatycznego tłumaczenia tekstów na język litewski. O kwestiach tłumaczeniowych mówiły także lektorka Katedry Filologii Germańskiej Uniwersytetu Wileńskiego Eglė Kontutytė (Formy prawne przedsiębiorstw: problemy ekwiwalencji terminów niemieckich i litewskich), lektorki Katedry Językoznawstwa Uniwersytetu Technologicznego w Kownie Sigita Stankevičienė (Tłumaczenie (nie)tłumaczenie słów międzynarodowych) i Aurelija Leonavičienė (Tłumaczenie odłączonych konstrukcji składniowych w języku francuskim w aspekcie stylistycznym), a także lektorki Uniwersytetu Witolda Wielkiego Janina Liatukaitė (Angielskie instytucje i stanowiska prawne: tłumaczenie czy rozumienie?), Vitalija Liutvinskienė (Tłumaczenie środków spójności na język litewski), profesor Milda Danytė (Zmiany norm przekładu literackiego po 1990 roku), docent Irena Ragaišienė (Osobliwości form adresata i nadawcy oraz znaczenie intertekstualności w tłumaczeniu na język litewski powieści Helen Fielding „Dziennik Bridget Jones”), badała trójwyrazowe terminy telekomunikacyjne i ustaliła, że większość Terminologija | 2007 | 14 197 Neringa Dziedravičiūtė (Problematyka tłumaczenia form adresatywnych: litewskie tłumaczenie dialogów nauczyciela i ucznia w powieści J. D. Salingera „Buszujący w zbożu”), doktorantka Katedry Filologii Litewskiej Wydziału Humanistycznego w Kownie Uniwersytetu Wileńskiego Laura Butkutė (Tłumaczenie frazeologizmów w powieści K. Boruty „Młyn Baltaragisa”). W innej sekcji omawiano bardzo różnorodne zagadnienia językowe. Vitas Labutis (Uniwersytet Wileński) wygłosił referat Zdania bezosobowe w języku angielskim i litewskim, carmen caro (Uniwersytet Wileński) – Problem kategorii czasu czasownika przy tłumaczeniu z języka hiszpańskiego na litewski i z litewskiego na hiszpański. Semantyka czasów przeszłych. Tematem referatu Saulė Juzelėnienė (Uniwersytet Technologiczny w Kownie) i Ilony Sideravičiūtė-Mickienė (Wydział Humanistyczny w Kownie Uniwersytetu Wileńskiego) była Ekspresja czasów gramatycznych w angielskim i litewskim dyskursie naukowym. Referat Danos Švenčionienė (Uniwersytet Technologiczny w Kownie) Strukturalne typy predykatów syntaktycznych (orzeczeń), ich realizacja morfosyntaktyczna i problem analityczności w języku angielskim i litewskim również był poświęcony problemom składni. Asta Kazlauskienė i Gailius Raškinis (Uniwersytet Witolda Wielkiego) w referacie Zasady tworzenia korpusu dźwięków języka mówionego szerzej przedstawili metodykę gromadzenia i przygotowania do publikacji w Internecie korpusu dźwięków języka mówionego Uniwersytetu Witolda Wielkiego, transkrypcję oraz znaczniki językowe i pozajęzykowe. Referat Ingi Bertašienė (Kolegium Wileńskie), Vaidos Buivydienė i Reginy Žukienė (Wileński Uniwersytet Techniczny im. Giedymina) – Zdalny kurs nauczania (uczenia się) „Kultura języka specjalistycznego” i realia jego stosowania. Na zakończenie konferencji zorganizowano dyskusję Nauczanie języka specjalistycznego w szkołach wyższych: upowszechnianie doświadczeń, w której uczestniczyli Jurgita Girčienė, Regina Žukienė, Virginija Stankevičienė, Vilija celiešienė, Saulė Juzelėnienė, Judita Džežulskienė, Erika Rimkutė, Asta Kazlauskienė. Rozmowę prowadziła Loreta Vaicekauskienė (Instytut Języka Litewskiego, Uniwersytet Wileński). Konferencja naukowa Teoria i praktyka języka była interesująca i pożyteczna nie tylko dla naukowców, lecz także dla studentów. Wydano zbiór tez referatów konferencyjnych. Otrzymano 2007-11-19 Aušra Rimkutė Instytut Języka Litewskiego ul. P. Vileišio 5, LT-10308 Wilno E-mail [email protected]