Terminology work the Swedish way

Terminologija | 2007 | 14 37 Praca terminologiczna po szwedzku ANNA-LENA BUCHER Szwedzkie Centrum Terminologii WSTĘP W moim artykule przedstawię sytuację językową w Szwecji oraz Szwedzkie Centrum Terminologii TNc, „centrum” szwedzkiej pracy terminologicznej od ponad 65 lat. Praca terminologiczna w Szwecji jest również prowadzona w sposób systematyczny przez inne podmioty: niektóre agencje publiczne i przedsiębiorstwa prywatne zajmują się własnymi potrzebami terminologicznymi, pozostając jednak w ścisłym kontakcie z TNc. Jednakże powstał nowy rynek terminologiczny, na którym usługi terminologiczne oferują konsultanci inni niż TNc, co również zostanie omówione. SYTUACJA JĘZYKOWA W SZWECJI W swojej polityce językowej z 2005 roku Riksdagen (szwedzki parlament) zdecydował, że szwedzki powinien być głównym językiem Szwecji. jednak w styczniu 2008 roku nadal badano kwestię, w jaki sposób powinno to zostać uregulowane prawnie. Język szwedzki od wielu lat cieszy się niekwestionowanym statusem głównego języka Szwecji, mimo że status ten nigdy nie został oficjalnie usankcjonowany. Język szwedzki był używany we wszystkich dziedzinach życia społecznego, na przykład w administracji, wymiarze sprawiedliwości i systemie politycznym, a także na wszystkich szczeblach systemu edukacji, w życiu zawodowym i kulturze. Inne języki używane w Szwecji, wśród nich fiński, uzyskały oficjalne potwierdzenie prawa do używania ich w administracji państwowej Szwecji lub były używane w inny sposób, bez jakiegokolwiek wpływu na status szwedzkiego jako oczywistego pierwszego języka narodu. Jest również faktem, że w Szwecji używa się wielu innych języków, zarówno obecnie, jak i w przeszłości. Migracja zarobkowa od lat 50. XX wieku, a później inne rodzaje imigracji, oraz wymogi UE będące konsekwencją przystąpienia Szwecji do UE w 1995 roku wywarły silny wpływ na sytuację językową i świadomość używania języka w kraju. Wśród języków, które około sześciu lat temu 38 Anna-Lena Bucher | Praca terminologiczna po szwedzku szwedzki oraz na obecnym terytorium Szwecji. Jednak teraz zostały prawnie uznane, zgodnie z wymogami legislacyjnymi UE. Dwa pozostałe oficjalnie uznane języki mniejszości, jidysz i romani, również mają długie tradycje używania w kraju. Paradoksalnie pozycja języka szwedzkiego w Szwecji mogłaby teoretycznie zostać zagrożona przez status prawny przyznany niektórym językom mniejszości tego kraju, jeśli jego status nie zostanie oficjalnie uznany w prawie. choć wydaje się mało prawdopodobne, aby w praktyce dopuszczono do takiej sytuacji, pozostaje kwestią otwartą, czy wynik trwających dyskusji położy kres tego rodzaju spekulacjom. uznano za języki mniejszości narodowych, znajdują się saamski, fińCo jednak naprawdę się dzieje, to fakt, że używanie języka szwedzkiego zostało zagrożone lub nawet zastąpione używaniem języka angielskiego w niektórych dziedzinach i sytuacjach komunikacyjnych w kraju. Dotyczy to w szczególności tworzenia pisemnych traktatów i artykułów w dziedzinie nauk przyrodniczych i medycznych w szkolnictwie wyższym i badaniach naukowych, a także, w coraz większym stopniu, w przedsiębiorstwach prowadzących działalność międzynarodową. O ile wcześniej szwedzki był uznawany za oczywisty, o tyle pojawiło się przekonanie, że wybór szwedzkiego jako preferowanego języka w różnych dziedzinach w kraju może wymagać uwagi i wsparcia. Dlatego w grudniu 2005 roku Riksdagen (szwedzki parlament) podjął decyzję w sprawie nowej polityki językowej dla Szwecji, obejmującej cztery nadrzędne cele: 1. Szwedzki ma być głównym językiem w Szwecji. 2. Szwedzki powinien być językiem kompletnym, tzn. powinno być możliwe posługiwanie się nim we wszystkich dziedzinach życia społecznego, tak aby służył naszemu społeczeństwu i je jednoczył. 3. Szwedzki w użyciu oficjalnym i publicznym powinien być poprawny, prosty i zrozumiały. 4. Każdy ma prawo do języka: do nauki języka szwedzkiego, do nauki języków obcych oraz do posługiwania się swoim językiem ojczystym lub językiem mniejszości. Nowa polityka językowa stwierdza również, że należy podjąć działania w celu zapewnienia możliwości tworzenia szwedzkich terminów i wyrażeń we wszystkich tych dziedzinach, w których chcemy móc posługiwać się językiem szwedzkim, i jest to oczywiście konieczny warunek wstępny realizacji celu numer dwa. PRACA TERMINOLOGICZNA W SZWECJI Tworzenie podręczników, gramatyk, glosariuszy, słowników i tym podobnych materiałów wspierających język szwedzki ma długą tradycję. Olle Josephson,1 dyrektor 1 Josephson, O. (2004) ”Ju”. Ifrågasatta självklarheter om svenskan, engelskan och alla andra språk i Sverige. Stockholm: Norstedts Ordbok. ISBN 91-7227-406-9. blisko spokrewniona z nim odmiana Meänkielä. Języki te zawsze były używane Terminologija | 2007 | 14 39 Szwedzkiej Rady Językowej twierdzi, że działania na rzecz pielęgnowania języka – działania Sprachpflege, jeśli posłużymy się niemieckim terminem – we współczesnej szwedzkiej wspólnocie językowej zazwyczaj kierują się ideałem „społecznym”, a nie „kulturowym”. Ideał społeczny generuje argumenty podkreślające przyjazność dla użytkownika i dążące do skutecznej komunikacji między wszystkimi obywatelami i mieszkańcami na możliwie równych zasadach. Pielęgnowanie języka z kulturowego punktu widzenia koncentruje się na języku, a nie na jego użytkownikach, i raczej dąży do zachowania oraz rozwijania bogatego, wieloaspektowego języka o silnych tradycjach, a także do promowania ekspresyjnego, logicznego i spójnego systemu językowego opartego na jego tradycji historycznej. „Społeczny” ideał przyświecał utworzeniu szwedzkiego centrum terminologicznego. Pierwsze kroki podjęto w 1936 roku, kiedy w ramach Szwedzkiej Akademii Nauk Inżynieryjnych utworzono komitet ds. nomenklatury. Inżynierowie, zwłaszcza wynalazcy i specjaliści zajmujący się normalizacją, podjęli inicjatywę „w odpowiedzi na rosnącą potrzebę odpowiedniej terminologii“2. Pięć lat później, w 1941 roku, na podstawie komitetu i zgodnie ze statutem ustanowionym przez rząd utworzono stały ośrodek terminologii technicznej. Jego nazwą stała się Tekniska nomenklaturcentralen (szwedzki ośrodek terminologii technicznej), a akronimem — TNc. W 2000 roku TNc zreorganizowano, a nazwę zmieniono na Terminologicentrum TNc (szwedzki ośrodek terminologii). Nazwę celowo uogólniono, aby odzwierciedlała rozszerzenie działalności ośrodka. Jednak akronim TNc zachowano, aby podkreślić ciągłość jego działalności. Panowie ci (tak, byli to wyłącznie panowie!), którzy założyli TNc, byli bardzo dalekowzroczni. Nawet dziś, ponad 65 lat później, my w TNc zgadzamy się z prymatem ideału społecznego — i postrzegamy naszą pracę jako „nowoczesną“. Nasze podejście jest bardzo pragmatyczne: rozwiązujemy problemy komunikacyjne określonych grup użytkowników i naturalne jest uznanie „społecznej“ drogi za jedyną wykonalną. Potrzeby i wymagania związane z wykonywaniem tej pracy wynikają z podstawowej potrzeby specjalistów, jaką jest skuteczna komunikacja. Miarą sukcesu, rezultatem naszej pracy, jest zaspokojenie ich potrzeb, a właśnie z tego samego powodu rezultat, wynik terminologiczny, zakłada zgodę i akceptację. bez jakichkolwiek nakazów normatywnych, uzgodnienie 2 Protokół sporządzony podczas posiedzenia Komitetu Nomenklatury, Królewska Szwedzka Akademia Nauk Inżynieryjnych, Akademia Nauk Inżynieryjnych 15 stycznia 1936 r. (Protokół z posiedzenia komitetu ds. nomenklatury, Królewska Akademia Nauk Inżynieryjnych, 15 stycznia 1936 r.). 40 Anna-Lena Bucher | Praca terminologiczna w stylu szwedzkim zaczyna pełnić dyrektyw z góry, lecz z powodu odczuwanych potrzeb konkretnej grupy klientów ich terminy stają się dla nich normą. Norma ta ujednolica użycie w tej sieci użytkowników. Nowa TNc jest spółką prywatną. jednak nadal otrzymujemy dotację rządową z Ministerstwa Przedsiębiorczości, Energii i Komunikacji, aby funkcjonować jako „centrum” szwedzkiej działalności terminologicznej. Dotacja wynosi około 50% rocznego obrotu. Głównym celem TNc było i nadal jest zaspokajanie wszelkiego rodzaju potrzeb terminologicznych, jakie mogą mieć określone sieci praktyków w niemal każdej dziedzinie pracy. Aby osiągnąć ten cel, TNc: • Oferuje usługi terminologiczne i wspiera agencje publiczne, organiza-encje, organizacje oraz przedsiębiorstwa zajmujące się pracą terminologiczną; • Opracowuje produkty terminologiczne, takie jak glosariusze i banki terminologiczne; • Opracowuje zasady i wytyczne dotyczące pisania tekstów technicznych; • gromadzi, rejestruje i przetwarza informacje terminologiczne, np. nowe terminy, stare terminy w nowym kontekście oraz informacje pojęciowe; • Prowadzi wykłady i kursy z terminologii oraz pisania technicznego; • współpracuje z innymi krajowymi i międzynarodowymi agencjami językowymi i terminologicznymi; • Uczestniczy w międzynarodowej normalizacji w ramach ISO i cEN. SIECI WSPÓŁPRACY Druga szwedzka agencja zajmująca się kultywowaniem języka, Szwedzka Rada Językowa, jest finansowana przez Ministerstwo kultury. Rada zajmuje się ogólnym użyciem języka, podczas gdy TNc zajmuje się językami specjalistycznymi, koncentrując się na terminologii. Istnienie dwóch agencji zajmujących się kultywowaniem języka, o różnych zakresach odpowiedzialności, nigdy nie stanowiło w Szwecji problemu. Obie agencje uczestniczą w sieci instytucji innych specjalistów językowych, np. Akademii Szwedzkiej, konsultantów językowych w mediach (prasie, radiu i telewizji), konsultantów językowych w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Szwedzkiego Instytutu Normalizacyjnego itd. Sieć ta spotyka się cztery razy w roku w celu wzajemnej wymiany informacji; a także w celu omawiania kwestii polityki językowej oraz niektórych fundamentalnych zagadnień językowych lub terminologicznych. Inną formą współpracy, bardzo ważną dla TNc, jest sieć nordycka funkcję normy dla określonej grupy użytkowników. A zatem nie za sprawą Terminologija | 2007 | 14 41 Nordterm3. Nordycka współpraca w dziedzinie terminologii istnieje od lat 40. XX wieku, a założona w 1976 roku sieć Nordterm nieco sformalizowała tę współpracę. Została ustanowiona w wyniku inicjatyw samych agencji. Nordterm nie jest niezależnym podmiotem prawnym i nie ma własnego finansowania, lecz może ubiegać się o finansowanie określonych projektów. PRODUKCJA TERMINOLOGICZNA TNc Projekty terminologiczne, które przydzielono TNc w pierwszych latach jego istnienia, w latach 40. XX wieku, zaowocowały glosariuszami z różnych dziedzin technicznych, na przykład Glosariuszem budownictwa, Glosariuszem emaliowania, Glosariuszem wytrzymałości materiałów oraz Glosariuszem terminów malarstwa pokojowego. Celem było wyodrębnienie i opisanie pojęć w obrębie jednej dziedziny przedmiotowej naraz (lub obszaru specjalistycznej praktyki) w języku szwedzkim, z odzwierciedleniem szwedzkiego świata pojęciowego, a także podanie odpowiedników w innych językach nordyckich, często również w języku angielskim, niemieckim i francuskim. Podstawy naukowe prac terminologicznych TNc zostały dobrze opisane przez pierwszego dyrektora TNc, Johna Wennerberga. Posiadał doktorat z elektrotechniki, a także rozległą wiedzę z zakresu językoznawstwa. Nawiasem mówiąc, znał Eugena Wüstera i podobnie jak Wüster uważał, że pojęcie jest zasadniczo niezależne od wyrażenia językowego, oraz wyjaśniał, dlaczego praktyczne było rozróżnienie między obiektami w świecie rzeczywistym, pojęciami, terminami i definicjami. stwierdził: „Praca terminologiczna ma dwa aspekty: zatwierdzanie właściwych terminów oraz ustalanie ich znaczenia.“4 Celem wczesnej działalności terminologicznej TNc było zaspokojenie potrzeb komunikacyjnych, które powstały w wyniku industrializacji, standaryzacji i internacjonalizacji zachodzących wówczas w całym zachodnim świecie. Inicjatorami byli sami eksperci, którzy bardzo często reprezentowali nie tylko jedną firmę lub jedną jednostkę organizacyjną, lecz całą dziedzinę lub branżę. W latach 60. projekty terminologiczne inicjowano także w innych dziedzinach niż ściśle techniczne, na przykład w leśnictwie, środowisku pracy, usługach sprzątających, emeryturach itp. Pod koniec lat osiemdziesiątych praca terminologiczna związana z tłumaczeniem stała się bardziej dominująca. TNc było zaangażowane w com3 Kraje nordyckie to: Dania, Wyspy Owcze, Finlandia, Grenlandia, Islandia, Norwegia i Szwecja. 4 wennerberg, J. (1955). Objaśnienia słów. Słowa i wyrażenia, 25, s. 21–22. (TNc 25). 42 Anna-Lena Bucher | Prace terminologiczne po szwedzku kompleksowy w związku z ustanowieniem Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG). Na język szwedzki przetłumaczono około 10 000 stron oficjalnych dokumentów WE, a w wyniku zaangażowania TNc opublikowaliśmy nieco inny słownik „Słowa i wyrażenia WE”5. Słownik ten zawiera szwedzkie i angielskie terminy, frazy, nazwy i konteksty wyodrębnione z równoległych wersji niektórych istotnych dokumentów WE, na przykład z Traktatu rzymskiego. Celem było przedstawienie wytycznych tłumaczom i innym użytkownikom, aby pomóc uniknąć pojawiania się wielu tłumaczeń tych samych pojęć. Kiedy Szwecja przystąpiła do UE w 1995 roku, TNc powierzono cztery kompleksowe zadania dotyczące aktualizacji bazy terminologicznej Eurodicautom Komisji Europejskiej o terminologię szwedzką. W ciągu pięciu lat TNc uzupełniło Eurodicautom o około 140 000 szwedzkich terminów, w większości także z definicjami, obejmujących około 100 różnych dziedzin tematycznych. SERWIS ZAPYTAŃ TNc I GRUPY TERMINÓW SPECJALNYCH Serwis zapytań terminologicznych TNc jest jedną z usług oferowanych osobom potrzebującym informacji terminologicznych i pomocy w kwestiach związanych z terminologią. Tym, co odróżnia zajmowanie się zapytaniami terminologicznymi od innych form tworzenia terminologii, takich jak na przykład glosariusze, jest jego charakter realizowany na żądanie, w odpowiednim czasie. Z drugiej strony działalność ta łączy się z tworzeniem glosariuszy tym, że obejmuje niemal te same działania: wyszukiwanie informacji terminologicznych, analizowanie oraz, w wielu przypadkach, tworzenie nowej wiedzy terminologicznej w postaci nowych terminów, definicji, opisów pojęć itd. Przetwarzanie konkretnego zapytania można postrzegać jako swego rodzaju projekt terminologiczny na mniejszą skalę. Gromadzenie zapytań oraz komunikacja między TNc a klientami również pobudzają większe projekty. Od momentu założenia TNc świadczy serwis zapytań terminologicznych zarówno użytkownikom języka specjalistycznego, jak i osobom z ogółu społeczeństwa. Zazwyczaj w początkowym okresie wiele zapytań dotyczyło pojęć i terminów należących do podstawowego i ogólnego słownictwa technicznego. Na początku istnienia TNc było naturalne, że ludzie szukali wskazówek, jak odróżniać między sobą ogólne terminy techniczne, takie jak machine, instrument i apparatus, ponieważ do tego czasu jedyną dostępną poradą była publikacja 5 EGs ord och uttryck (Ec words and Expressions) (1993). wiken. ISBN 91-7119-394-4. projekt tłumaczeniowy, który rozpoczął się w 1989 roku i był kontynuowany Terminologija | 2007 | 14 43 co stwierdzały słowniki ogólne i co miało głównie charakter opisowy, a nie wspólnie normatywny. Od lat 40. do lat 60. większość zapytań dotyczyła dziedzin naukowych i technicznych. Obecnie jest to szerszy wachlarz dziedzin: medycyna i opieka zdrowotna, prawo, chemia, administracja publiczna, szkolenia i nauczanie, informatyka, nauki o życiu oraz telekomunikacja. Podobny rozwój dotyczy różnorodności zawodów wykonywanych przez współczesnych użytkowników usług; dawniej większość użytkowników stanowili specjaliści w określonych dziedzinach, natomiast obecni użytkownicy pracują zazwyczaj w administracji publicznej albo jako tłumacze, nauczyciele, autorzy tekstów technicznych, dziennikarze itd. Interesującym aspektem usługi konsultacyjnej jest to, jak pomaga ona TNc „wykrywać“ nowe tendencje w językach specjalistycznych (LSP), w jednej lub kilku dziedzinach. Jak wspomniano powyżej, język angielski wywiera silny wpływ na język szwedzki w niektórych dziedzinach i sytuacjach komunikacyjnych. W 1996 roku, gdy korzystanie z Internetu i poczty elektronicznej było jeszcze stosunkowo nowe, wzrastała liczba zapytań o szwedzkie odpowiedniki terminów takich jak strona główna, poczta elektroniczna, sieć, czat. Wkrótce potem Szwedzka Rada Języka i TNc utworzyły Wspólną Grupę ds. Szwedzkiej Terminologii Komputerowej. Później utworzyliśmy inne podobne grupy, wśród nich Wspólną Grupę ds. Szwedzkiej Terminologii Nauk o Życiu. Celem tych grup jest ujednolicenie oraz, gdy niedostatki w obecnym użyciu tego wymagają, stworzenie odpowiedniej terminologii, która nie wymagałaby przechodzenia ze szwedzkiego na angielski, a także harmonizacja istniejącej terminologii poprzez analizowanie pojęć i przedstawianie wiarygodnych definicji oraz objaśnień. W skład grup wchodzą eksperci w zakresie kultury języka ogólnego, terminolodzy, eksperci z poszczególnych dziedzin, a czasami także przedstawiciele mediów. Grupy te nie przypominają grup projektowych opracowujących glosariusz w określonej dziedzinie; należy je raczej rozumieć jako oddziały ratunkowe rozwiązujące (leczące) problemy terminologiczne zarówno laików, jak i ekspertów, czyli nie tylko ekspertów. Grupy często zajmują się pojedynczymi pojęciami, a nie całymi systemami pojęciowymi, jako działaniem doraźnym mającym na celu zaproponowanie terminów, które dobrze służą ewoluującemu użyciu. BAZY TERMINOLOGICZNE Pierwsza baza terminologiczna TNc miała postać kartoteki. Zbiór tych kart gromadzono już od samego początku, pod koniec lat 30. XX wieku. Każda karta zawierała termin i jego źródło, a bardzo często terminy były fragmentami podręczników i literatury. Pod koniec lat 60. TNc zaczęło 44 Anna-Lena Bucher | Praca terminologiczna po szwedzku stosować doprowadziło do powstania elektronicznej bazy terminologicznej, do której w połowie lat 80. można było uzyskać dostęp za pośrednictwem modemu. W 1987 roku TNc po raz pierwszy opublikowało swoją bazę terminologiczną na płycie cD-ROM. Kolejne publikacje bazy terminologicznej TNc ukazały się w latach 1989, 1992 i 2005. W 2006 roku TNc otrzymało specjalne finansowanie od Ministerstwa Przedsiębiorczości, Zatrudnienia i Komunikacji na rozpoczęcie budowy krajowego internetowego banku terminologicznego, Rikstermbanken. Powody tej inicjatywy przedstawiono w kilku projektach ustaw rządowych. Oto jeden z przykładów: „Prace terminologiczne przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania języka we wszystkich obszarach społeczeństwa oraz zwiększają efektywność w obrębie różnych dziedzin i między nimi. Szybki rozwój społeczeństwa wymaga stałych prac nad tworzeniem i udostępnianiem uzgodnionych terminologii w coraz większej liczbie dziedzin. Łatwy dostęp do terminów za pośrednictwem Internetu w krajowym banku terminologicznym sprzyja takiemu rozwojowi.”6 W pierwszej fazie rozwoju przyjrzeliśmy się innym internetowym bankom terminologicznym, np. IATE należącemu do UE oraz litewskiemu Terminų Bankas. Obecnie znajdujemy się w drugiej fazie i jak dotąd opracowaliśmy oprogramowanie oraz prototyp banku terminologicznego zawierający około 7 000 rekordów, z których większość pochodzi ze słowników TNc. Nasze glosariusze będą stanowić podstawę Rikstermbanken, jednak gromadzenie materiałów od innych podmiotów już się rozpoczęło, głównie od agencji publicznych. Aby zdecydować, które terminologie kwalifikują się do włączenia do Rikstermbanken, opracowujemy kryteria jakości, które wykorzystamy do klasyfikowania i oceny poszczególnych terminologii. Na początek za najważniejsze uznano następujące kryteria: wiarygodność/pochodzenie/źródło, aktualność, oryginalność; zawartość (liczba języków, jakość definicji itp.); planujemy opublikować pierwszą wersję Rikstermbanken do końca 2008 roku. DziAłAlNOŚć SZkOlENiOwA W Szwecji kursy terminologii rozpoczęły się później niż w niektórych innych krajach nordyckich. Kształcenie w zakresie terminologii na uniwersytetach rozpoczęło się na większą skalę w Danii i Finlandii na początku lat 70. XX wieku (w ramach ekonomiki przedsiębiorstw), podczas gdy w Szwecji kształcenie ograniczało się do nauki w miejscu pracy (w TNc), a nie do programów prowadzących do uzyskania stopnia naukowego lub dyplomu. Sweden’s centre for ter6 Od polityki IT dla społeczeństwa do polityki dla społeczeństwa IT (2005). s. 207. ( SOU 2004/05:175). (Rządowy projekt ustawy dotyczący szwedzkiej polityki w zakresie ICT). metody wspomagane komputerowo przy opracowywaniu glosariuszy, co Terminologija | 2007 | 14 45 minology jest najstarsza w regionie nordyckim, ale co ciekawe, z opóźnieniem ustanowiliśmy kształcenie na naszych uniwersytetach. w ramach współpracy Nordterm zorganizowano cztery studia podyplomowe – pierwsze w 1978 roku. Obszary wiedzy są nieco odmienne w krajach nordyckich, a jedną z ważnych funkcji tych kursów było przyczynianie się do dzielenia się wiedzą, jej wymiany i rozwoju. Kursy te stopniowo doprowadziły również do powstania kształcenia na szwedzkich uniwersytetach, a większość zajęć prowadzi TNc, czasami we współpracy z Instytutem Badań nad Interpretacją i Przekładem Uniwersytetu Sztokholmskiego. Większość tych kursów stanowi część innych programów, głównie w ramach kształcenia tłumaczy lub programów językoznawczych. Wiosną 2002 roku na Uniwersytecie Sztokholmskim ustanowiono pierwszy odrębny kurs terminologii zaliczany do programu studiów. A teraz, w styczniu 2008 roku, właśnie ukończyliśmy czwarty kurs zaliczeniowy, po raz drugi prowadzony jako internetowy kurs na odległość. TNc oferuje również kursy opracowane na zamówienie dla specjalnych projektów lub grup zainteresowań, zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym. W rzeczywistości w ciągu ostatniej dekady działalność szkoleniowa rozszerzyła się bardziej niż pozostałe rodzaje działalności TNc. Zwiększona świadomość terminologiczna, którą obserwujemy w rezultacie obecnego społeczeństwa informacyjnego i społeczeństwa wiedzy (zob. poniżej), prowadzi do tego zapotrzebowania; wiele osób potrzebuje lepiej rozumieć teorię terminologii oraz zasady i metody pracy terminologicznej. jeśli chodzi o szkolenia, w TNc mamy następującą wizję przyszłości: • opracowywać i rozwijać więcej kursów internetowych, zarówno na poziomie krajowym, jak i nordyckim; • opowiadać się za wprowadzaniem modułów terminologicznych do wszystkich programów uniwersyteckich, nie tylko na kierunkach tłumaczeniowych i lingwistycznych, i to na wczesnym etapie kształcenia. jesteśmy przekonani, że świadomość terminologiczna jest ważnym i cennym narzędziem w zdobywaniu wiedzy. noWe wyzWaniA Przejście społeczeństwa od społeczeństwa przemysłowego do społeczeństwa opartego na wiedzy stawia nowe wymagania i ma wpływ również na prace terminologiczne. Obecnie działania związane z • zapewnianiem jakości,