Terminas prie termino. V

Termin przy terminie. V JONAS KLIMAVIČIUS Instytut Języka Litewskiego Dwa pakūlniai Ustalając postać nieco wariantywnego terminu obuwniczego – pakūlnis (jest to również termin mechaniczny) lub pakūlnė – należy najpierw przyjrzeć się danym języka żywego, a nie „prawom” słowotwórstwa, ponieważ tymi danymi uważnie zajmują się sami specjaliści od słowotwórstwa – nie ustanawiają oni takich żelaznych praw, jakimi czasem śmiało operuje jakiś specjalista obuwnictwa czy nawet językoznawca, którzy nie przestudiowali należycie prac z zakresu słowotwórstwa. Następnie należy przyjrzeć się tradycji (lub meandrom) normalizacji oraz systemowi. 1. Dane języka żywego. Rozważając omawiane wariantywne derywaty, należy przede wszystkim wiedzieć, że ich wyraz podstawowy, zresztą niejednoznaczny, ma – oprócz formy uznanej za normę języka ogólnego kulnas – kilka wariantów: kūlnas, kulnis, kulnė: 1kūlnas 1. „tylna część stopy” Léipalingis, Krókialaukis, Daugai, Pagiriai (rejon kiejdański), Pociūnėliai, Šakýna, Panevėžys, Vabalninkas, Šimónys, Anykščiai, Dūsetos, Raseiniai, M. Valančius [oraz 1kulnis 1. Vilkaviškis, Griškabūdis, Švėkšna, Šilalė, Šatės, Biblia J. Bretkūnasa, słowniki P. Ruigysa i F. Kuršaitisa (jak prus. kulnis), kulnė opowieści J. Murki (z okolic Šimonys), Tautosakos darbai 6, 1939, 87 – Pilviškiai, choć ja, pochodzący z Pilviškiai, nie znam tego wyrazu (podobnie jak łot. rzad. kulne, częściej kulna]), 3. „zgięcie nóg [tj. nogi. – J. K.] zwierzęcia (zwykle tylnych nóg) [tj. tylnej nogi. – J. K.]” Pelesà, Kápčiamiestis, Álovė, Vidiškiai, Ramýgala (oraz 1kulnis 2. Serėdžius, pieśni weselne A. Juški), 5. „podwyższenie buta przy tylnej części podeszwy” Léipalingis, Kruopiai (oraz 1kulnis 3. Salantai, M. Valančius, kulnė 2. Tvyrai) LKŽ VI 1962. Również inne anatomiczne znaczenia 1kulno – 1. „kolano” Liškiava, Veisiejai, 4. „staw skokowy, kostka” Dūsetos (oraz kulnėlis 1. Sasnavà, Daukšiai, Varėna, Nočia, Dievėniškės, Lazūnai, Sudeikiai), a także 6. „tylna część stopy” 226 Jonas Klimavičius | Terminas prie termino. V (choć odnotowane wyłącznie w źródłach pisanych, niewątpliwie pochodzi z języka żywego) LKŽ VI 1962 również wyraźnie ukazuje ten sam rdzeń w wyrazach kul̃nas / kul̃nis / kul̃nė i kul̃šnis / kul̃štymas / kul̃štinas || kulkšnis, -iẽs / kùlkšnis / kulkšnỹs / kùlkšnas / kulkš- na || kulkštìs / kulkštė / kùlkštymas / kùlkštimas / kùlkštinas / kul̃kština / kùlkštinė / kul̃kštenas / kul̃kštena / kulkšteninkas || klùkštymas / klukšti-mas, a także kulšis / kulšìs / kulšė / kulša / kul̃šas LKŽ VI 1962, a ten sam – z sonantem sylabicznym – rdzeń *kl– występuje także w wyrazach kelis, -io / kelỹs / kėlias || ¹kelėnas / kalėna / kelėnas / keliena / kelienis LKŽ V 1959, ²klubas 1. „miejsce, w którym kość udowa łączy się z kością krzyżową”; 2. „górna część kości miednicy” (por. ¹kulnis 3. „wystająca część miednicy” Daugėlìškis), ¹klùmbas „kość udowa” Seredžius, ¹klùpas „<...> kość biodrowa zwierzęcia, biodro” Plókščiai, klùpštis 1. „kolano, zgięcie kolana” zachodni Dzukowie, Ródūnia, Armõniškės, Šãlos, Šiauliai / klùpstas Marcinkónys, Druskininkai / klupstùkas Armõniškės, klùpsnis „koniec dużego palca do pierwszego stawu” Upýna (LKŽ VI 1962). Pakuolnė 1. „miejsce wzdłuż pięt” – zarówno objaśnienie znaczenia wzdłuż pięt, jak i zdania ilustrujące – Odchodząc, rzucił mu jeszcze kamieniem w p a k u l n è s Ériškiai. Kiedyś, gdy wpadnę w okolice pakulnės, nie będziesz się tu wałęsać! Kairiãi (LKŽ IX 1973) – zdaje się – wskazują tu na rzeczownik występujący tylko w liczbie mnogiej pakul̃nės. W innych miejscach występuje jednak także odmienna przez liczby forma pãkulnė – 3. „małe płozy, na których podczas przewożenia pni układa się cieńszy koniec; sanki, małe saneczki, wózek” Šãtės (: ¹kulnis 1. Šãtės). Oczywiście istnieje też ³pakul̃nis 3. „miejsce pod nogami zwierzęcia [tj. nogą. – J. K.] przy zgięciu (zwykle tylnych) [tj. tylnej. – J. K.]”: Dziecko rzuciło kamieniem w owcę w pakulnį i wybiło jej nogę Linkuvà. 2. Normalizacja i terminologizacja. Rozważania o eliminowaniu z języka ogólnego synonimów pięty kulno należy zacząć od wyrazu péntis / pentìs / pén- té 3. „pięta” zachodni Dzukowie, Aziérkai, Žirmūnai, Armõniškės, Nemenčinė, słownik K. Sirvydasa (1642), Kintai, Várduva (Žemaičių Kalvarija) LKŽ IX 1973. W DŽ 1954 i 1972 pentis 3. występuje jako pot. kulnis, a w DŽ 1993 jako dial. kulnas, choć dialektalne frazeologizmy – stać na piętach (oznaczające spieszyć się, ponaglać bez wytchnienia), lizać pięty (schlebiać) – pozostawiono. W SinŽ 1961 nie ma ani kulno, ani penties, natomiast w SinŽ 1980 kulnas 1. (tylna część stopy) – pentis, a zatem bez jakiejkolwiek oceny i normalizacji (co prawda w języku ogólnym istnieje pentelė „żelazna płytka, na której klepie się kosę”, pentinas (zarówno jeźdźca, jak i koguta), pa- pentis 3. „część kosy przy trzonku” (choć znaczenia 1. „skórka chleba” i 2. „deska od krawędzi pnia” w DŽ 1993 są dość dialektalne). Duża niesystemowość jest Terminologija | 2008 | 15 2 2 7 užpentis „užkulnis“ DŽ 1954, 1. „pėdos užpakalinė dalis ties kuln i m i“; 2. „apavo dalis ties kuln i m i“ (net su iliustracija!) DŽ 1972, 1. „užkulnis“; 2. „apavo dalis ties kulnu“ DŽ 1993, taip pat SinŽ 1980 užkulnis (kuln i e s ar bato užpakalinė dalis) – užpentis [be pažymos tarm., net su iliustracija], atapentis tarm. Normowanie wariantów słowa „pięta” opóźniło się wyłącznie z powodu późnego rozwoju leksykografii normatywnej, ale przebiegało konsekwentnie – kulnis odsyła do kulnas DŽ 1954, 1972, 1993. Jednak jeszcze przez długi czas w objaśnieniach znaczeń wyrazów pojawia się również kulnis. Należy dodać, że spośród czasowników utworzonych od wszystkich wariantów – kulnas / kulnis / kulnė – kulnuoti, kulnoti / kulniuoti, kulnioti, kulnyti / kulnėti LKŽ VI 1962, w języku ogólnym jakby samorzutnie upowszechnił się derywat od wariantu kulnis, kulniuoti DŽ 1954, 1972, 1993. Przysłówek pakulniui „w stronę pięt, wzdłuż pięt” DŽ 1993 mieści się w obrębie kulnis (LKŽ IX 1973 również objaśnia je jako „1. w stronę pięt, wzdłuż pięt”), ale takie przysłówki (z końcówką -iui) tworzy się jednakowo od wszystkich tematów (pavėjui, pamečiui; pakeliui; pažodžiui, pasluoksniui; panakčiui; padieniui, pabangiui; paeiliui, paraidžiui, pasroviui; pamėnesiui, paskiemeniui, pavandeniui). Kulnas DŽ 1954 oznacza tylko „t y l n ą część stopy”, natomiast w DŽ 1972 i 1993 rozróżnia się już kulnas 2. „podwyższenie buta przy tylnej części podeszwy”. Rozszerzenie znaczenia słowa kulno / kulnies / kulnės, oznaczającego piętę stopy, nastąpiło, gdy Litwin zaczął nosić buty (a częściowo może i łapcie, obuwie z łyka oraz chodaki). Już LKŽ I₁ 1941 podaje z Grūžiai aukštakulniai batai „buty na wysokim obcasie”. Nie nastąpiło to jednak łatwo – przeszkadzało wiele zapożyczeń od sąsiadów Germanów i Słowian (którzy dali też zapożyczenia batas, šliurė, klumpė oraz mnóstwo wyrazów obcych – čebatas, čeverykas, kamašas, bašmakas, brandavykas, pantaplis / kantaplis, tuplis, lakierka, …): āpzacas (niem. Absatz) K 1883 (w haśle pakulnis) oraz K I 1870 23 (LKŽ I₁ 1941) apčācas (białor. обуяс, pol. obcas) Tvėrai (LKŽ I₁ 1941) i apcōcas Stāklškės (LKŽ I₁ 1941; nieodnotowane także w Sugińčiai), kūrka (pol. korek) Valkiniņkai, Veiveriai, Skriaudžiai, Lekėčiai, pieśni A. Juški (LKŽ VI 1962), kablūkas (ros. каблук) Kūpiškis, Dusetos (LKŽ V 1959). Ten ostatni, będący rusycyzmem pochodzenia arabskiego, przenika do żargonu i jest bezczelnie rozpowszechniany, np.: mažais „Swart“ automobiliais ar „kablukais“ Vd 2009 10 26. W terminologii, dążąc do większej dystynktywności, pojawia się kulniūkas (por. vaizdas↔vaizdelis, dantis↔dantukas i podobne), przy czym nie odnotowano go ani w leksykografii akademickiej, ani normatywnej, lecz jest dość żywy w języku potocznym. Jednak rzeczywistą dystynktywność i precyzję terminologii obuwniczej zapewnia mikrosystem kulno 2 2 8 Jonas Klimavičius │ Terminas prie termino. V – užkulnis, apykulnis ir pakulnis1. Czyjeś stwierdzenie (w dyskusji), że dla obuwników nie jest to system, jest bezwartościowe, jeśli nie wręcz gorsze. Do tej precyzji doszło jednak nie od razu i nie bez trudności. Podstawę stanowią wyrazy żywego języka, lecz užkulnis (nie pięty stopy – znaczenia 1, 2) ma w nim wiele znaczeń – także 4. „pięta obuwia”: Cała podeszwa jest jeszcze cała, tylko užkulnis się wytarł Upýna (także Pikeliai w rejonie Mažeikiai), 6. „pięta skarpety” Kretingà, Kuliai, ale najszerzej – zarówno u zachodnich Auksztotów, jak i Żmudzinów, nawet w Kápčiamiestis i Pãjstrys – 3. „tylna część obuwia wokół pięty, <...>”: Užkulnis się rozdarł – <...> Barstýčiai, a także 5. „sztywna skóra wkładana do zapiętka buta, usztywnienie”: Stopa obtarła užkulnis; <...> Miėžiškiai (LKŽ XVII 1996). Również w słowniku normatywnym užkulnis oznacza przede wszystkim 1. „tył pięty” DŽ 1954 i 1972 (1. „tył pięty” DŽ 1993), a dopiero potem 2. „tylną część buta wokół pięty” i 3. „grubszą [w DŽ 1993 – sztywną] skórę wkładaną w tył buta” DŽ 1954 i 1972. Užkulnis to w istocie część znajdująca się za piętą, natomiast większa część wokół pięty, obejmująca również jej boki, została później nazwana neologizmem apkulnis LTE I 1976 517, VLE II 2002 326 (przy czym rozróżnienie rosyjskie jest niewyraźne: задник – užkulnis, заднinka – apkul̃nis PolŽ 1984). Na posiedzeniu podkomisji terminologicznej VLKK 4 marca 2009 r. A. Ratautas poinformował, że przyjęto zgłoszoną przeze mnie wcześniej uwagę co do formy tego neologizmu – nie apkul̃nis, lecz apýkulnis (por. apyakis, apyausis, apýburnis, 1 W tym mikrosystemie przez pewien czas występował również antkulnis. Wyraz antkulnis w LKŽ I₁ 1941 objaśniono synonimicznie jako „zapiętek” i podano wyłącznie na podstawie słownika litewsko-łotewsko-polskiego-rosyjskiego M. Miežinisa: antkulnis – v. [tj. zob.] užkulnys – papėdis. pieto. n̦ama, n̦amka M 1894. W LKŽ I₂ 1968 antkulnis, w nie całkiem jasnym znaczeniu „skóra lub guma nakładana na piętę buta”, ilustruje również zdanie z niejasnego piśmiennictwa z okresu przedwojennego: Zdejmowany antkulnis mocuje się do głównej części obcasa za pomocą zatrzasków [por. spučiukas 1. „wciskany guziczek, zatrzask”: Antkulnis mocuje się dwoma zatrzaskami (prasa radziecka)] LKŽ XIII 1984. Nieco później antkulnis otrzymał terminologiczne, jasne znaczenie – jako odpowiednik zapożyczenia nabóika (ros. набойка) „nabicie obcasa buta; antkulnis” Liškiavà, Viduklė, wariant nabóikė Marijámpolė (LKŽ VIII 1970): набойка – 2. (buta) antkulnis TechnŽ 1949, PolŽ 1959. W słowniku języka ogólnego antkulnis to „skóra lub guma nakładana na piętę” DŽ 1954 i 1972. W DŽ 1993 antkulnis („nakładane na obcas <...>”) jest już określone jako rzecz przestarzała: już w DŽ 1972 występuje ¹pakalà, ale jeszcze w znaczeniu 2. „ż e l a z k o, wbijane pod piętę buta [tj. butu. – J. K.]” [także w LKŽ IX 1973 ¹pakalà 2. „podkowa” Daugėliškis || „ż e l a z k o, wbijane pod piętę buta” (prasa radziecka)]. Odtąd specjaliści konsekwentnie używają wyłącznie pakala AvalM 1972 213, LTE I 1976 517, PolŽ 1984 (nabóuka 1. ob.), AvalMt 1986 120, VLE II 2002 326. Również w DŽ 1993 ¹pakalà nie oznacza już „żelazka”, lecz 2. „gumy, paska skóry, wbijanych pod piętę butów [tj. butu. – J. K.]”: Pakala nie jest kalką ros. набойка – w takim przypadku byłoby to antmuša(s) albo antkala [antkala K. Sirvydasa znaczy „kowadło” (Punktay sakimu, II 74); w LKŽ I₁ 1941, I₂ 1968, Palionis 2004 jest kalką pol. nakowalnia]. Pakala nie jest też priekala – nie należy jej po prostu prikalti, lecz trzeba ją od spodu pakalti na podpiętku: pakalti 2. „przybić od spodu”: pakalti pasagą DŽ 1972, por. też pasiegti „przypiąć od spodu” i pasagà 1. „żelazo przybijane pod kopyta koni [tj. kopyto. – J. K.] <...>” (także pasagas 1), pasagas 2. „drewno przybijane pod płozy sań”, ponadto mušti 6. „przybijać, naciągać, zszywać”: dom obija się i wykłada deskami „żelazo przybijane pod płozę sań” DŽ 1972 (od g ó r y lub z z e w n ą t r z – ap-). Pakala jest terminologicznym użyciem ¹pakalà 2. „podkowa” Daugėliškis (1. „klin”, wsch. aukšt., także ¹pakalas 1. Ežvilkas, słownik A. Juški, por. ¹pakalas 2. „pewien klinik do mocowania kosy do trzonka”, zach. aukšt., płd. żmudz.) LKŽ IX 1973. Do tego mikrosystemu nie należy potencjalizm poświadczony w jednym źródle priekulnis „miejsce nogi przy pięcie” LRKŽ III 1957 (LKŽ X 1976). Terminologija │ 2008 │ 15 2 2 9 szyja, apynagė, apynosė, apysnukis; apyšeklis, apyšerdė, apyvaisis, apyžie-dis; apyežerė, apypelkis; apygarda, apymiestis, apynamė; apylangė, apyraktė, apystalė). Pakulnis od pięty / pięty i tylnej części pięty jest już rozróżniany w słownikach G. H. F. Nessel-manna i F. Kuršaitisa: kulnis, nės – die Ferse, die Hacke am Fuß, pakulnis, -nės – der Absatz am Schuh, užkulnis, nės – das Hackleder am Schuh N 1851; Absatz: A. am Schuh, Stiefel – kūrpės, sopāgo kulnis; pakulnis; jetzt gew.[öhnlich] āpzatsas K I 1970, kulnis, -iės – die Hacke, Ferse; pakulnis, -iės – der Absatz am Schuh; sonst āpzatsas, pakulnis, -io – die Partie des Fusses unter der Ferse (oder Hacke), der Absatz von Schuhen, Stiefeln, ùžkulnis, -io – das Hackleder K 1883. Zatem w 1870 r. E. Kuršaitis podaje jeszcze synonimy – pięta buta i kulnis ir pakulnis, a w 1883 r. kulnį odnosi tylko do stopy, ale wskazuje też część kulnies – pakulnis, -io, chociaż ten wyraz odnosi się także do buta, a tutaj podaje się jeszcze synonim – pięta buta, pakulnis, -iės. Po pusšimčio metų išdygsta pakulnė: каблук – kūrka, pakulnė, kulnis RLŽ 1932. Gana greitai randasi dar vienas variantas – pakulnỹs: Iš kurpalio apa-čios priklijuojamas <…> gumos padas ir pakulnys LEnc IX 1940 882. Veikiai P. Skardžius visus grąžina prie gyvosios kalbos formos pakul̃nis, nors tai ir ne avalynės terminas, o paprastosios kalbos žodis – „užkulnis“ Linkuvà (Skardžius 1943: 450) – LKŽ IX 1973 tai yra ³pakulnis 3. „vieta po gyvulio kojų (ppr. užpakalinių) [t. y. kojos (ppr. užpakalinės). – J. K.] sulenkimu“: Vaikas leido akmenį avelei į pakul̃nį ir išmušė koją Linkuvà. Dar po dešimtme-čio lietuvių–vokiečių kalbų Lietuvių rašomosios kalbos žodynas (Heidelber-gas) keistai dvejina – kojos ir kojinės pakulnis, o bato pakulnė: pakul̃nis, -io 1. Stelle an der Ferse (z. B. Fersenteil des Strumpfes), 2. = pakul̃nė, o pakul̃nė -ės – Absatz (am Schuh), Hacken LRKŽ II 1951. W języku żywym kulnas ma także jedno rzadkie znaczenie związane z techniką wiejską – 7. „pomocniczy komin pieca chlebowego; rękaw” Pakruojis (LKŽ VI 1962). Występuje też w technice naukowej, ale w innym znaczeniu: яма – 1. zdrobn. kūlnas: wagonu, bieżni, podpory,... PolŽ 1984 oraz подшятник – pakulnys, podstawa łożyskowa pionowego wału (masz.) TechnŽ 1949, pakulnis, łożysko osiowe (masz.) PolŽ 1959, masz. pakulnis (a pentis młota – боек 1) PolŽ 1984. To ten sam termin z innej dziedziny: каблук – czyli pakul̃nis: klinowy, jednolity, składany PolŽ 1984. Pierwszy normatywny słownik ogólnego języka litewskiego, który ukazał się z dużym opóźnieniem i opierał się jedynie na kartotece akademickiego LKŽ oraz zaledwie dwóch pierwszych jego tomach (A–B i C–F), niestety, nie uwzględnił dobrze danych z języka żywego, 2 3 0 Jonas Klimavičius | Terminas prie termino. V tej terminologii nie przestrzegano – rozróżniano dwa terminy: podpora końcowa wału – techn. „końcowa podpora pionowego wału lub osi”, okolica pięty – „miejsce p r z y piętach; część za piętami”: Rzucił kij w okolice pięt DŽ 1954 (w języku żywym występuje tylko w okolice pięty albo w okolice pięt), podpora końcowa wału 2. techn., a 1. zob. okolica pięty, ta zaś ma dwa znaczenia: 1. „miejsce p r z y piętach”, 2. „podwyższenie buta pod pięt a m i” DŽ 1972. Dopiero DŽ 1993 – już podeszwa buta pod piętą i już „pod pięt ą”, natomiast zgodnie z językiem żywym podano okolice pięt w lm. „miejsce p r z y pięt a c h”. Kalbos praktikos patarimai sekė DŽ 1972, nors atsargiau, – dvejino: pakulnis – g e r i a u pakulnė; vart. spec. „veleno ar ašies atrama“ KPP 1976 ir 1985. Pabrėžtina, kad terminologų rengtuose taisymuose TT 1992 nėra – žiūrėta specialistų termininės vartosenos: pakulnis AvalM 1972 209, 212, 216, 220, 222, 223, AvalMt 1986 119–121, LTE I 1976, VLE II 2002 (avaldynės straipsnyje). Deja, pasitaiko dar ir dvejinimo, net apversto: pa-kulnis – каблук, pakulnė – подн’ятник. Net nežinia ką sakyti, kai šito imasi etimologas: pakulnė, pakūlnė „obcas“ SEJL 2007. 3. Prawe kierunki lub tendencje w doborze tematów derywatów przedrostkowych. Przyjmując normę języka ogólnego kulnas, łączymy derywaty z przedrostkami už-, apy-, pa- z wyrazem podstawowym kulnas, choć wariant kulnis również mógł być jego podstawą. Rzadkość wariantu derywatu užkulnė Kvėdarna, Tirkšliai (LKŽ XVII 1996) sprawiła, że od razu przyjęto w języku ogólnym užkulnis i nie było wahań. Neologizm apy-kulnis / apkulnis ma ten sam temat. „Derywaty z przedrostkiem pa- mają albo temat ia (częściej z akcentowaną końcówką mianownika liczby pojedynczej -ys, nieco rzadziej z nieakcentowaną -is), albo (niemal równie często) temat ė” (LKG 1965 § 743 2). A zatem specjalista od słowotwórstwa Vincas Urbutis zaczyna nie od tematu ė, lecz nim kończy (choć pomiędzy wymienia też derywat pakulnė, najwyraźniej zaczerpnięty z DŽ 1954). Formę pakulnis (: kulnas) wspiera wiele podobnych form – patėvis (: tė-vas), paberžis (: beržas), paąžuolis (: ąžuolas), pavainikis (: vainikas), pakaušis (: kaušas), pakomitetis (: komitetas), paryt ys (: rytas), pagalys (: galas), pakraš-tys (: kraštas), pakarklynys (: karklynas), pažastis (: žastas). Nie ma żelaznej reguły: „dobór tematów w z n a c z n y m s t o p n i u z a l e ż y od formy wyrazu podstawowego” (LKG I 1965 § 743 2), albo „o ich wyborze w największym stopniu decyduje t e n d e n c j a, by derywaty z przedrostkiem pa- odróżniać od rzeczowników podstawowych pod względem rodzaju” (DLKG 1994 § 455). Jednakże wyboru nie dokonują językoznawcy, lecz sam język żywy. Czasem dopuszcza dwa warianty – pavakarė / pavakarys (choć tylko parytys). Czasem temat wcale się nie zmienia: pakoja (: koja) krosien, kołowrotka, stołu, krzesła, wozu – wygodnie odróżnia się ją znaczeniowo od innego derywatu pakojis / pakojys Terminologija | 2008 | 15 231 „miejsce pod stopami lub przy nogach” DŽ 1993. Taki jest też neologizm padalyvis (: dalyvis). Musimy zatem stale pamiętać słynną maksymę Juoza Balčikonisa: Wobec faktów nawet prawa muszą zamilknąć (Balčikonis 1978: 384). Nie zapominajmy też o systemie terminologicznym – užkulnis, pakulnis, apykulnis. WNIOSKI Zarówno normalizacja wariantów wyrazu podstawowego kulnas i derywatu pakulnis, jak i tworzenie całego mikrosystemu terminologicznego – kulnas, užkulnis, apykulnis, pakulnis (przez pewien czas także antkulnis; obecnie pakala) i jej porządkowanie były opóźnione, powolne i nieskoordynowane – dokonywano ich fragmentarycznie, czasem nieporadnie językowo, bez uwzględnienia systemowości. Bardzo rzadki wariant dialektalny (u części Żmudzinów) užkulnė nie trafił do systemu nawet epizodycznie. Neologizm apykulnis przez kilka dziesięcioleci, aż do dziś, używany jest w niepoprawnym wariancie apkulnis. Termin z maszynoznawstwa pakulnis jest konsekwentnie używany bez wariantów. Termin obuwniczy pakulnis był używany niemal konsekwentnie w książkach obuwniczych i słownikach terminologicznych; jedynie w słownikach ogólnych przez dość długi czas, na zasadzie powtórzenia, pojawiała się także forma pakulnės. W słowotwórstwie nie ma ścisłych praw dotyczących zakończeń tematów derywatów, są jedynie tendencje, dlatego należy trzymać się danych z języka żywego, a w terminologii także systemowości. LITERATURA I ŹRÓDŁA ArchŽ 2004: Kitkauskienė L., Kitkauskas N. Anglų–lietuvių kalbų aiškinamasis architektūros žodynas, Vilnius. AvalM 1972: Majauskienė N., Ratautas A., Staškevičius A. Avalynės medžiagos. Red. A. Gailienė, Vilnius. AvalMt 1986: Krasnovas B. Avalynės medžiagotyra. Vert. V. Durasevičienė, red. D. Baratinskienė, Vilnius. Balčikonis J. 1978: Rinktiniai raštai 1, Vilnius. DLKG 1994: Dabartinės lietuvių kalbos gramatika, Vilnius. DŽ 1954: Dabartinės lietuvių kalbos žodynas, Vilnius. DŽ 1972: Dabartinės lietuvių kalbos žodynas, Vilnius. DŽ 1993: Dabartinės lietuvių kalbos žodynas, Vilnius. GelŽŽ 1992: Geležinkelininko žodynėlis. Sudarė N. Juškaitė ir St. Keinys, Vilnius. GelŽTrŽ 1997: Rusų–lietuvių kalbų geležinkelių transporto žodynas. Sudarė N. Juškaitė ir St. Keinys, Vilnius. K I 1870: Deutsch-littauisches Wörterbuch 1 von Friedrich Kurschat, Halle. K 1883: Littauisch-deutsches Wörterbuch von Friedrich Kurschat, Halle a. S. KPP 1976: Kalbos praktikos patarimai. Sudarė A. Pupkis, Vilnius. KPP 1985: Kalbos praktikos patarimai. II pat. ir pap. leid., sudarė A. Pupkis, Vilnius. LEnc IX 1940: Lietuviškoji enciklopedija 9, Kaunas. LKG I 1965: Lietuvių kalbos gramatika 1, Vilnius. LKŽ I₁ 1941: Lietuvių kalbos žodynas 1, Kaunas. LKŽ I₂ 1968: Lietuvių kalbos žodynas 1, Vilnius. LKŽ V 1959: Lietuvių kalbos žodynas 5, Vilnius. LKŽ VI 1962: Lietuvių kalbos žodynas 6, Vilnius. LKŽ VIII 1970: Lietuvių kalbos žodynas 8, Vilnius. LKŽ IX 1973: Lietuvių kalbos žodynas 9, Vilnius. LKŽ X 1976: Lietuvių kalbos žodynas 10, Vilnius. 232 Jonas Klimavičius | Terminas prie termino. V LKŽ XIII 1984: Lietuvių kalbos žodynas 13, Vilnius. LKŽ XVII 1996: Lietuvių kalbos žodynas 17, Vilnius. LRKŽ II 1951: Lietuvių rašomosios kalbos žodynas 2. Sudarė M. Niedermann’as, A. Senn’as, A. Salys, Heidelberg. LRKŽ III 1957: Lietuvių rašomosios kalbos žodynas 3. Sudarė A. Senn’as ir A. Salys, Heidelberg. LTE I 1976: Lietuviškoji tarybinė enciklopedija 1, Vilnius. M 1894: Miežinis M. Lietuviszkai-latviszkai-lenkiskai-rusiszkas žodynas, Tilžėje. N 1851: Wörterbuch der littauischen Sprache von G. H. F. Nesselmann, Königsberg. Palionis J. 2004: XVI–XVII a. lietuviškų raštų atrankinis žodynas, Vilnius. PolŽ 1959: Rusų–lietuvių kalbų politechninis žodynas. Red. kol. p-kas A. Novodvorskis, Vilnius. PolŽ 1984: Rusų–lietuvių kalbų politechnikos žodynas. Sudarė G. Daugėla, spec. red. J. Stanaitis, Vilnius. PrekŽ 1996: Pričinauskas J. Rusų–lietuvių kalbų prekių žodynas, Vilnius. RLŽ 1932: Baronas J. Rusų lietuvių žodynas, Kaunas. SEJL 2007: Smoczyński W. Słownik etymologiczny języka litewskiego, Vilnius. SinŽ 1961: Lyberis A. Lietuvių kalbos sinonimų žodynas, Kaunas. SinŽ 1980: Lyberis A. Sinonimų žodynas, Vilnius. Skardžius P. 1943: Lietuvių kalbos žodžių daryba, Vilnius. StatŽ 2002: Statybos terminų žodynas. Moksl. red. A. Kudzys, Vilnius. TechnŽ 1949: Novodvorskis A. Trumpas rusiškai-lietuviškas techninis žodynas, Kaunas. TT 1992: Terminologijos taisymai. Parengė K. Gaivenis, A. Kaulakienė, St. Keinys, J. Klimavičius, Vilnius. Vd: Veidas (czasopismo). VLE II 2002: Visuotinė lietuvių enciklopedija 2, Vilnius. Otrzymano 2008-12-23 Jonas Klimavičius Instytut Języka Litewskiego ul. P. Vileišio 5, LT-10308 Wilno E-mail: [email protected] Terminologija | 2008 | 15 2 3 3