Keletas atgaivintų Lauryno Ivinskio augalų vardų

132 Kilka przywróconych nazw roślin Lauryna Ivinskisa ALBINA AUKSORIŪTĖ Instytut Języka Litewskiego WSTĘP Jednym z najważniejszych zachowanych dzieł z zakresu nauk przyrodniczych wybitnego XIX-wiecznego litewskiego działacza kultury Laurynasa Ivinskisa (1810–1881) jest jego rękopis Prigimtùmēné turenté sawieje dalijkus źemies, żoliun ir giwunun su parodimu anun wartojimo (Spis minerałów, roślin i tworów źyjących (zwierzęcych) (dalej – Prigimtūmenė). Jest to naukowe dzieło składające się z dwóch części, napisane około 1870 roku i przechowywane w Bibliotece Polskiej Akademii Nauk w Krakowie; zachowały się jedynie brulionowy wariant pierwszej części oraz indeksy jej litewskich, łacińskich, polskich i niemieckich odpowiedników, znajdujące się w rękopiśmiennym zbiorze biblioteki Instytutu Literatury Litewskiej i Folkloru. W pierwszej części tego rękopisu, Žemėmina, L. Ivinskis przedstawia opis zagadnień mineralogicznych, podając obok terminu litewskiego jego odpowiednik łaciński, polski, a niekiedy także niemiecki. Druga część, Žolėmina, to systematyczny spis nazw grzybów i roślin, zawierający litewskie nazwy 218 rodzin i ponad 2520 rodzajów oraz ich odpowiedniki w językach łacińskim, polskim i niemieckim (szerzej zob. Jankevičius, Jankevičienė 1962: 151–163; Auksoriūtė 1998: 102–110; Auksoriūtė 2000; Auksoriūtė 2003: 135–142; Auksoriūtė 2004: 127–149). Rękopis L. Ivinskisa nie został wydany drukiem i do początku lat sześćdziesiątych XX wieku był nieznany litewskim naukowcom, dlatego podane w nim litewskie nazwy roślin nie trafiły do żadnego źródła drukowanego, nie zostały włączone ani do Litewskiego słownika botanicznego (1938), ani do Słownika języka litewskiego. Po odnalezieniu wspomnianego rękopisu L. Ivinskiego, podczas rozpatrywania nowych nazw roślin w komisji słownika botanicznego botaniczka dr Ramunėlė Jankevičienė proponowała nadać roślinie niemającej litewskiej nazwy nazwę stworzoną przez L. Ivinskiego; w ten sposób stopniowo niektóre nazwy roślin L. Ivinskiego wprowadzano do użycia. Od 2002 r. Podkomisja Terminologii Państwowej Komisji Języka Litewskiego Albina Auksoriūtė | KeletasatgaivintųLaurynoIvinskioaugalųvardų Terminologia | 2008 | 15 133 wraz z botanikami1 rozpatruje i nadaje litewskie nazwy roślinom, które dotychczas nie miały litewskich nazw; najczęściej są to rośliny dopiero obecnie sprowadzane na Litwę. Zauważono, że niektóre rośliny L. Ivinskis już wcześniej nazwał w Prigimtūmenė, dlatego podkomisja postanowiła nie tworzyć nowej nazwy rośliny, lecz nowy rodzaj roślin nazwać nazwą stworzoną przez L. Ivinskiego. W niniejszym artykule omawiane są nazwy roślin drzewiastych, włóknodajnych, żywicznych i ozdobnych, zaczerpnięte z Prigimtūmenė L. Ivinskiego (skrót – Pr). Należy zwrócić uwagę, że we wspomnianym rękopisie L. Ivinskiego podane są nazwy rodzajów, toteż człony nazw gatunkowych roślin zostały utworzone, a nie zaczerpnięte z pism L. Ivinskiego. Omawiane nazwy roślin L. Ivinskiego można podzielić na trzy grupy: nazwy jednych roślin mają jasną motywację i budowę, innych – jasną budowę, lecz motywacja jest nieprzewidywalna, natomiast w przypadku nazw trzecich roślin niejasne są zarówno budowa, jak i motywacja. NAZWY ROŚLIN O JASNEJ MOTYWACJI I BUDOWIE Podczas rozpatrywania nazw roślin drzewiastych, włóknodajnych, żywicznych i ozdobnych zatwierdzono dwadzieścia dwa neologizmy L. Ivinskiego należące do tej grupy. Lot. Abelia – witmens (: vytis „cienka, giętka gałąź drzewa […]“ LKŽe + -menys), por. Abelia. R. Br. Wicieṕ. m. – wìtmenīs Pr 247; jej gatunki: Abelia biflora – dvižidis vytmens, Abelia chinensis – kninis vytmens, Abelia ×grandiflora – stambiažidis vytmens. Lot. Aeschynomene – žibtras (: žiba, žibėti + -ėtras), por. Aeschynomene. Linn. Żywopłon. Wld. ex Onap. – źibiētras Pr 209; jego gatunek Aeschynomene aspera – šiurkštùsis žibtras. Lot. Aletris – širmnis ( : širmas + -onis), por. Aletris. Linn. Judrnia. Mącznica. W. – szirmonis Pr 133; jego gatunek Aletris farinosa – mączysty szirmonis. Lot. Allamanda – liepstys (: 3 liepti 2. refl. „rozszerzać się” LKŽe + -stys), por. Allamanda. Dzierbian. JW. – liepstys Pr 240; trzy gatunki: Allamanda blanchetii – purpurowy liepstys, Allamanda cathartica – żółty liepstys, Allamanda schottii – wielkolistny liepstys. Nazwy roślin omawiane w artykule rozpatrzyła Podkomisja Terminologiczna Państwowej Komisji Języka Litewskiego: dr Z. Gudžinskas (autor wykazów), dr V. Rašomavičius (Instytut Botaniki), prof. hab. dr J. R. Naujalis (Wydział Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu Wileńskiego), doc. dr Ž. Lazdauskaitė (Wydział Nauk Przyrodniczych Wileńskiego Uniwersytetu Pedagogicznego), dr A. Auksoriūtė, doc. dr St. Keinys, S. Labanauskienė (Instytut Języka Litewskiego), A. Ivanauskienė, G. Kazlauskaitė, A. Marcinkevičienė, A. Umbrasas (Sekretariat Państwowej Komisji Języka Litewskiego). Dziękuję dr. Z. Gudžinskasowi za uwagi merytoryczne, które były pomocne przy pisaniu tego artykułu. 134 łac. Belamcanda – iešmnis (: iešmas + -enis), por. Ixia. Linn. Stuwdzięcznia. JW. – jeszmenis Pr 136; nazwana ze względu na podobieństwo liści. Ten rodzaj wydzielono z rodzaju Ixia, jego gatunek Belamcanda chinensis – kninowy iésm nis. Lot. Calyptrocalyx – sulpėtras2 (: sulpėti „pomału łuszczyć się, ssać“ LKŽe są żute, + -ėtras), plg. Areca.Żywipalma JW. – sulpiētras Pr 128; šio augalo riešutai jego gatunek Calyptrocalyx spicatus – sulpėtras kłosowy. Łac. Chorizema – prómetis (: pro- + mięta), por. Chorizema. Labillardiere. Wigust. JW. – prómetis Pr 205; dwa gatunki: Chorizema cordatum – sercowaty prómetis, Chorizema ilicifolium – ostrokrzewolistny prómetis. Łac. Citharexylum – smuikanis (: smuikas + -ainis), por. Citharexylon. Linn. Gigawa. Bandurowiec. W. Skrzypcowe drzewo. P. Skrzypo drzew. JW. – smujkājnis Pr 227; z drewna tej rośliny wyrabia się instrumenty muzyczne. Nazwano dwa gatunki: Citharexylum berlandieri – zwyczajny skrzypiec, Citharexylum spinosum – kolczasty skrzypiec. Łac. Clethra – olszyniec (: olsza + -otis), por. Clethra. Linn. Orszelina. OlszówkaalboOlchówka. W. – olszyniec Pr 215; liście rośliny są podobne do liści olszy. Nazwano cztery gatunki tego rodzaju: Clethra acuminata – zwyczajny olszyniec, Clethra alnifolia – właściwy olszyniec, Clethra barbinervis – brodaty olszyniec, Clethra fargesii – okazały olszyniec. Łac. Costus – žiódvis (: žiodyti, žiodė + -vis), por. Costus. Linn. Kost. Kostowiec. C. Drzewo kostowe. Ł. – źidwis Pr 138; roślina nazwana według kształtu kwiatu, potwierdzone nazwy dwóch gatunków: Costus afer – afriknis žiódvis, Costus speciosus – puošnùsis žiódvis. łac. Cussonia – klėvotris (: klevas + -otris), por. Cussonia. Thunbg. Trzamoklon. JW. – klièwotris Pr 197; dwa gatunki: Cussonia paniculata – klėvotris šluotlinis, Cussonia spicata – klėvotris varpótasis. Łac. Cynometra – papienis (: pa- + pienas, także por. papieniai 1. „tłuste, kwaśne mleko z dużą ilością śmietany“, 2. „osad po skwaśnieniu, fusy“ LKŽe), por. Cynometra. Linn. Otrętwa. – papienis – Pr 211; miąższ owocu jest soczysty, jego gatunek Cynometra cauliflora – prawdziwy papienis. Łac. Dianella – mėlūnis (: mėlenas, mėlynas + -ūnis, nastąpiła dezintegracja), por. Dianella. Lamk. Dowiastka. JW. – niebieskopłetnik Pr 131; niebieskie kwiaty i jagody tej rośliny. Potwierdzono dwa gatunki: Dianella caerulea – niebieskopłetnik błękitny, Dianella intermedia – niebieskopłetnik pospolity. 2 Akcentowanie nazw roślin ozdobnych nie zostało jeszcze rozpatrzone przez Podkomisję ds. Akcentowania Państwowej Komisji Języka Litewskiego, dlatego nazwy rodzajów w artykule podano bez akcentów. Albina Auksoriūtė | KeletasatgaivintųLaurynoIvinskioaugalųvardų Terminologija | 2008 | 15 135 Łac. Enkianthus – sietminas (: sieti 2. „wiązać, mocować, zawieszać”; 4. „wieszać” LKŽe + -minas), por. Enkyanthus. Loureiro. – sietminas Pr 215; gali būti pavadintas dėl žiedų panašumo, jie ant ilgų žiedkočių, nusvirę žemyn. Pavadintos penkios augalo rūšys: Enkianthus campanulatus – varpùtinis sietminas, Enkianthus cernuus – svyrùsis sietminas, Enkianthus chinensis – kninis sietminas, Enkianthus quinqueflorus – penkiažiedis sietminas, Enkianthus serrulatus – dantytalãpis sietminas. Łac. Hakea – vairokštis (: 3 vairė „įnagis suduoti, rimbas“ LKŽe + -okštis), plg. Hakea. Schrader. Jarzęsta. Drzewo muszlowe. W. – wjrokśztis Pr 154; kwiat rośliny jak kula, naszpikowana igłami, jej gatunek Hakea laurina – prostsis vairokštis. Łac. Heliconia – bangmins (: banga + -minys), por. Heliconia. Linn. Niebiana. JW. – bngminīs Pr 137; potwierdzono 12 gatunków tego rodzaju: Heliconia aurantiaca – pospolity bangmins, Heliconia bihai – zielonogłowy bangmins, Heliconia caribaea – karaibski bangmins, Heliconia collinsiana – czerwony bangmins, Heliconia indica – zielony bangmins, Heliconia latispatha – rzadkogłowy bangmins, Heliconia mariae – zwisający bangmins, Heliconia metallica – sztywny bangmins, Heliconia psittacorum – papuzi bangmins, Heliconia rostrata – dziobaty bangmins, Heliconia stricta – wyprostowany bangmins, Heliconia wagneriana – pstry bangmins. Łac. Kalmia – grėsvis (: grėsti, grėsė + -vis), por. Kalmia. Linn. Wdzięczelina. JW. – griêswis Pr 215; roślina jest trująca (gałęzie, kwiaty, liście), nazwano trzy jej gatunki: Kalmia angustifolia – wąskolistny grėsvis, Kalmia latifolia – szerokolistny grėsvis, Kalmia polifolia – sinawy grėsvis. Łac. Myrsine – miegnis (: miegas + -ūnis), por. Myrsine. Ventenat. Szurzyna. Borowica. W. – miègūnis Pr 218; gatunek Myrsine cubana – ameriknis miegnis. Łac. Terminalia – viršklis (: viršus + -ūklis), por. Terminalia. Linn. Wyżyca. J. W. – wirszūklis Pr 198; bardzo duże drzewa, których liście rosną na samych wierzchołkach gałęzi. W języku litewskim nazwano 19 gatunków tego drzewa: Terminalia amazonia – amazoński wirszūklis, Terminalia kaernbachii – azjatycki wirszūklis, Terminalia nitens – lśniący wirszūklis, Terminalia bialata – dwuskrzydły wirszūklis, Terminalia elliptica – owłosiony wirszūklis, Terminalia citrina – żółtawy wirszūklis, Terminalia calamansanai – indonezyjski wirszūklis, Terminalia ivorensis – czarny wirszūklis, Terminalia bellirica – brodawkowaty wirszūklis, Terminalia myriocarpa – cukrowy wirszūklis, Terminalia catappa – migdałowy wirszūklis, Terminalia oblonga – szerokoskrzydły wirszūklis, Terminalia chebula – owłosiony 136 wirszūklis, Terminalia arjuna – nagi wirszūklis, Terminalia superba – wspaniały wirszūklis, Terminalia sericea – garbnikowy wirszūklis, Terminalia brassii – rudy wirszūklis, Terminalia microcarpa – drobnoowocowy wirszūklis, Terminalia paniculata – wiechowaty wirszūklis. niec. JW. – ùgmińīs Pr 130; roślina dojrzewa Lot. Uvularia–uogmins (: uoga + -minys), plg. Uvuliaria. Linn. Soplewiele jagód, dwa gatunki: Uvularia grandiflora – wielkokwiatowy ùgmińīs, Uvularia perfoliata – przezlistny ùgmińīs. Można przypuszczać, że niektóre neologizmy L. Ivinskis tworzył, wzorując się na odpowiednikach w innych językach: łac. Anigozanthos – ożnis (: ožys + -ūnis), por. Anigozanthus. Labillardiere. Kozociecznik. JW. – żūnis Pr 137; por. pol. kozica „koza” LLKŽ 210. Wymieniono pięć gatunków tej rośliny: Anigozanthos flavidus – żółtawy ożyn, Anigozanthos humilis – niski ożyn, Anigozanthos manglesii – czerwonawy ożyn, Anigozanthos pulcherrimus – piękny ożyn, Anigozanthos rufus – rudawy ożyn. Łac. Cephalanthus – głowień (: głowa + -ożis), por. Cephalaria. Schrad. Głowień m. – gałwźis Pr 252; por. gr. kephale „głowa“ BVŽ 76, pol. głowa „galva“ LLKŽ 138. Gatunek rośliny Cephalanthus occidentalis – głowień zachodni. JASNE SŁOWOTWÓRCZO NIEMOTYWOWANE NAZWY ROŚLIN Niektórym roślinom L. Ivinskis nadał nazwy, których budowę można prześledzić, jednak trudno znaleźć ich motywację. Zarówno terminy, jak i nomeny są jaśniejsze i dokładniejsze, gdy są motywowane, jednak, zdaniem K. Gaivenisa, „nie można powiedzieć, że terminy motywowane są dokładne, a niemotywowane – niedokładne. Za niedokładne należy uważać jedynie terminy motywowane w sposób wprowadzający w błąd“ (Gaivenis 2002: 39). Motywację znacznej części nazw roślin, które wywodzą się z języka mówionego, również trudno prześledzić, dlatego w Podkomisji Terminologicznej postanowiono zalecać stosowanie także niemotywowanych nazw roślin L. Ivinskisa. Można wyróżnić dziewięć nazw roślin należących do tej grupy. łac. Amsonia – dirktas (: dirkti „twardnieć, psuć się, dziczeć, wiotczeć“ LKŽe + -tas), por. Amsonia. Walt. Rostrwoń. JW. – dirktas Pr 241; gatunek Amsonia tabernaemontana – amerykański dirktas. Lot. Canella – ringtis (: ringoti „zginać, wyginać“ LKŽe + -otis), por. Winterania. Linn. Cannella. Murray. Korzybiel. Biały cynamon. P. – rìngotis Pr 173; gatunek Canella winteriana – biały ringtis. Lot. Cantua – gairùvas (: gairus „1. przewiewany, wystawiony na działanie wiatru“ Albina Auksoriūtė | KeletasatgaivintųLaurynoIvinskioaugalųvardų Terminologia | 2008 | 15 137 LKŽe + -uvas), por. Cantua. Juss. Piękrzyn. JW. – gājruwas Pr 235; jo rūšis Cantua buxifolia – smulkialãpis gairùvas. Lot. Cheilanthes – skerstnis (: 1 skersti 1. „ciąć (zwykle świnię)”, 5. „mielić na pół, łuskać łupinę” LKŽe + -enis), por. Cheilanthes. Sw. Olżyca. Stonogowiec. M. Schuppenfarrn. – skerstēnis Pr 115; dwa gatunki: Cheilanthes lanosa – skerstnis wełnisty, Cheilanthes microphylla – skerstnis drobnolistny. Łac. Conospermum – imšas (: imti, ima + -šas), por. Conospermum. Smith. – rodzaj Pr 154; dwa gatunki: Conospermum crassinervium – grubonerwowy imszas, Conospermum taxifolium – wąskolistny imszas. Lot. Hippocrepis – skaburas (: 1 skabas „obciosana łodyga, pień“ LKŽe + -uras), por. Hippocrēpis. Linn. Konikleca. V. Syr. Podkownica. P. – skāburas Pr 209; dwa gatunki: Hippocrepis comosa – skabur pospolity, Hippocrepis emerus – skabur zwyczajny. Lot. Mimusops – mėklanis (: mėklas „czujny, ostrożny“ LKŽe + -ainis), por. Mimusops. Linn. Zawięźla. JW. – miekkłajnis Pr 217; jego gatunek Mimusops elengi – paprastsis miekkłajnis. Lot. Narthecium – plienumas (: plienas + -umas), por. Narthecium. Juss. Późnik. S. Beinheil. – plienumas Pr 130; gatunek Narthecium ossifragum – paprastsis plienumas. Łac. Pachira – ravė (: raivas „raibas“ LKŽe + -ė), por. Pachira. Aublet. – rājwé Pr 169; dwa gatunki: Pachira quinata – penkialãpė ravė, Pachira aquatica – vandennė ravė. NAZWY ROŚLIN O NIEJASNEJ MOTYWACJI I BUDOWIE SŁOWOTWÓRCZEJ W przypadku znacznej części neologizmów L. Ivinskisa trudno ustalić nie tylko motywację, lecz także ich budowa słowotwórcza nie jest zbyt jasna, jednak w podkomisji terminologicznej VLKK postanowiono zalecić stosowanie również takich nazw roślin, ponieważ L. Ivinskis nazywał nimi konkretne rośliny, których litewskie nazwy są dopiero teraz zatwierdzane. Część takich nazw stanowią krótkie wyrazy dwusylabowe. Łac. Comptonia – Pr 145; rūšis Comptonia peregrina– klajklinis ūgras. wrzosiec, por. Comptonia. R. Brown. Pojemka. JW. – wrzosiec łac. Cornutia – salkszyn, por. Cornutia. Plumier. Parkotnia. JW. – słksnas Pr 227; gatunek Cornutia grandifolia – wielkolistna salksna. Lot. Cotyledon – duršvas, por. Cotyledon. DC. Rozłóg. S. K. Pępownica. W. – dūrszwas Pr 187; rūšis Cotyledon orbiculata – apskritalãpis duršvas. Lot. Crateva – virštas, plg. Crataeva. Linn. Powałka. JW. – wīrsztas Pr 138 180; trzy gatunki: Crateva adansonii – pospolity wiersztas, Crateva religiosa – ozdobny wiersztas, Crateva nurvala – trójlistny wiersztas. łac. Elaeodendron – sumbras, por. Elaedendron. Jacquin. (Elaeodendron). Łązan. Olejnik. P. Olejnica. M. – żubr Pr 213; dwa gatunki: Elaeodendron orientale – sumbras wschodni, Elaeodendron croceum – sumbras pospolity. Łac. Escallonia – smeił, por. Escallonia. Mutis. Twardziczka. Ch. – smèjlé Pr 188; trzy gatunki: Escallonia ×langleyensis – pušnioji smeilė, Escallonia rubra – czerwonóji smeilė, Escallonia virgata – rkštinė smeilė. Lot. Exacum – sūblas, por. Exacum. D. C. Paliczka. Gorzkolist. P. – sūbłas Pr 236; gatunek Exacum affine – paprastsis sūblas. Lot. Glaucium – rodzaj, por. Glaucium. Tournef. Rostopaść. Jundz. Hornmohn. – rodzaj Pr 175; dwa gatunki: Glaucium flavum – żółty mak rogaty, Glaucium corniculatum – mak rogaty. Lot. Onosma – ognistka, por. Onosma. Linn. Poczerwa. Rumianica. W. Długosz. Jundz. Lotwurz. – lièsmuō Pr 233; pięć gatunków: Onosma taurica – liesmu krzewiasty, Onosma albo-rosea – liesmu różowawy, Onosma echioides – liesmu szorstki, Onosma hookeri – liesmu tybetański, Onosma pani culatum – liesmu miotlasty. Lot. Pernettya – spūglas, por. Pernettia. Gaudichaud. – spūgłas Pr 215; gatunek Pernettya mucronata – spūglas ostrolistny. Lot. Plumeria – jostras, por. Plumeria. Linn. Uroczyn. – jstras Pr 241; trys rūšys: Plumeria alba – baltsis jostras, Plumeria obtusa – jamikinis josjostras, Plumeria rubra – raudonsis jostras. Lot. Sesuvium – spingras, plg. Sesuvium. Linn. Pryszczyrnica. Syr. – spīngras Pr 186; gatunek Sesuvium portulacastrum – pajrinis spingras. Lot. Tibouchina – eikras, por. Tibouchina. Aublet. Prawdzin. – ėjkras Pr 199; gatunek Tibouchina urvilleana – purpurowy eikras. Łac. Umbilicus – elkras, por. Umbilicus. Dec. Urocznik. Fal. Pępowiec. C. – ēłkras Pr 187; gatunek Umbilicus rupestris – skalny elkras. Lot. Urena – gulis, por. Urena. Dillenius. Nieronia. J. W. – gùrlis Pr 168; gatunek Urena lobata – skiautėtalãpis gulis. Po przejrzeniu przedstawionych przykładów można zauważyć, że te nazwy roślin nie mają formalnych oznak derywacji. Można by wprawdzie dostrzec ich formant słowotwórczy, jednak trudno ustalić wyraz podstawowy. Można wyodrębnić jedynie ich zakończenia; niektóre nazwy mają takie same zakończenia, np.: -ras (eikras, elkras, jostras, spingras, sumbras, ūgras), -las (spūglas, sūblas, vaiklas). Do niejasnych neologizmów zaliczyć należy także osiem trójsylabowych nazw rodzajów roślin. Albina Auksoriūtė | KeletasatgaivintųLaurynoIvinskioaugalųvardų Terminologia | 2008 | 15 139 Łac. Aphyllanthes – nuolaisis, por. Aphyllanthes. Tourn. Mąsierka. Goź-Goździkowa lilja. P. – nulajsis Pr 131; gatunek Aphyllanthes monspeliensis – pietnis nuolaisis. Lot. Kabomba – labūstras, por. Kabomba. Aublet. Pływacz. Ch. – łabūstras Pr 176; gatunek Cabomba caroliniana – pospolity labūstras. Lot. Dirca – rodzaj, por. Dirca. Linn. Rzemienica – sājłuwas Pr 155; gatunek Dirca palustris – pélkinis sailuvas. Lot. Gaura – rodzaj, por. Gaura. Linn. Żartwa. Wspaniała świeca. P. – prìsruwis Pr 197; rūšis Gaura coccinea – kvapùsis priesruvis. Lot. Guarea – santras, plg. Guarea. Linn. Guidonia. Plumier. Przechwał. – sanūtras Pr 173; cztery gatunki: Guarea thompsonii – czarny sanūtras, Guarea guidonia – trujący sanūtras, Guarea grandifolia – wielkolistny sanūtras, Guarea cedrata – jasny sanūtras. Lot. Heliocarpus – giewendra, por. Heliocarpos. Linn. Grączla. JW. – gi wndra Pr 170a; rūšis Heliocarpus americanus – ameriknė givéndra. Lot. Petrea – kolūnis, plg. Petrea. Houst. Pietrawa – kłūnis Pr 227; rūšis Petrea volubilis – gausiažidis kolūnis. Lot. Pontederia – skiaustmenė, plg. Pontederia. Linn. Rozplawa. JW. Wodniak. M. – skiaustmēné Pr 130; gatunek Pontederia cordata – skiaustmena wąskolistna. Niektóre neologizmy z tej grupy mają również podobne zakończenia, jak omówione wcześniej dwusylabowe nazwy roślin, np. zakończenia ze spółgłoską -r- (labūstras, sanūtras, givendra). Należy jednak zauważyć, że w Prigimtūmenė L. Ivinskisa najwięcej neologizmów o niejasnej budowie słowotwórczej ma zakończenia zawierające spółgłoskę -n-; takie neologizmy stanowią jedną czwartą wszystkich neologizmów Prigimtūmenė (szerzej zob. Auksoriūtė 2004 : 127–149), a najmniej jest neologizmów mających zakończenia ze spółgłoską -r-; najbardziej charakterystyczne zakończenie tej grupy to -ris. Należy jeszcze wspomnieć kilka nazw roślin, które zostały nadane w celu nazwania innego rodzaju, ponieważ ten rodzaj, który w „Prigimtūmenė” nazwał L. Ivinskis, już turi lietuvišką vardą. Lot. Abeliophyllum – baltvas (: baltas + -vas), por. Epipactis. Haller. Kruszczyk. Jundz. Sumpfwurz – bāltwas Pr 141; gatunek Abeliophyllum distichum – wczesny baltvas. Białe kwiaty tej rośliny kwitną wczesną wiosną. Łac. Acalypha – labrawnė (: labravas + -enė), por. Rieżtas III. Acalypheae. Ostkowe – łabrawēnes Pr 150; Tragia. Plumier. Parzelina. JW. – łābra była w Pr 150. L. Ivinskis nowotworem labravenė nazwał rodzaj (łac. 140 Aca ly pheae), dlatego ten nowotwór przeniesiono na oznaczenie rodzaju, a oba rodzaje łac. Acalypha i łac. Tragia zalicza się do tej samej podrodziny. Potwierdzono dwa gatunki tej rośliny: Acalypha hispida – labravenė szczecista, Acalypha wilkesiana – labravenė pstrana. Łac. Chlorogalum – żawinis (: žalvas + -inis), por. Chlora. Linn. Zielon. JW. – żalwinis Pr 236; gatunek Chlorogalum pomeridianum – pospolity żalwinis. Tę nazwę rodzajową L. Ivinskis mógł utworzyć, kierując się odpowiednikami w innych językach, por. gr. chloros „zielony” BVŽ 83. Łac. Macfadyena – apsukms (: apsukti + -mys), por. Helicteris. Linn. Szrubownica. W. Śruba. W. – psukmīs Pr 169; gatunek Macfadyena unguiscati – plėtrùsis apsukms. Nazwa tej rośliny jest umotywowana, ponieważ należy ona do rodziny powojowatych. WNIOSKI Niektóre nazwy roślin z dzieła L. Ivinskiego Prigimtūmenė, które dotychczas nie znalazły się w żadnym źródle drukowanym, są proponowane do stosowania po zatwierdzeniu ich przez Podkomisję Terminologiczną jako litewskich nazw roślin, które dotychczas nie miały nazwy litewskiej. Najczęściej do nazwania konkretnego rodzaju roślin podaje się ten neologizm lub nowe słowo L. Ivinskisa, którym właśnie tę roślinę nazwał. Nieco mniej niż połowa zalecanych do użycia nazw rodzajów roślin L. Ivinskisa to neologizmy mające motywację, np.: alksnotis, grėsvis, mėlūnis, smuikainis, sulpėtras, širmonis, uogminys, viršūklis, vytmenys, žibėtras i in., natomiast ponad jedna trzecia takich nowych słów ma niejasne zarówno tworzenie, jak i motywację, np.: duršvas, eikras, elkras, jostras, kolūnis, labūstras, liesmuo, nuolaisis, salksnas, sanūtras, spingras, spūglas, sūblas, sumbras, ūgras, vaiklas i in. Budowę jednej szóstej nazw rodzajów roślin L. Ivinskisa omawianych w artykule można prześledzić, jednak motywacja jest niejasna, np.: dirktas, gairuvas, imšas, mėklainis, plienumas, raivė, ringotis, skaburas, skerstenis. Neologizmy i nowe słowa Prigimtūmenė pomału odżywają i wchodzą do użycia, zatem wysiłki L. Ivinskisa mające na celu tworzenie litewskich nazw roślin nie poszły na marne. LITERATURA Auksoriūtė A. 1998: Rękopisy Laurynasa Ivinskisa w Krakowie. – Terminologija 5, 102–110. Auksoriūtė A. 2000: Terminy mykologiczne L. Ivinskisa. – Terminologia 7, 48–58. Auksoriūtė A. 2003: Indywidualne nazwy roślin L. Ivinskisa w Słowniku języków polskiego i żmudzkiego oraz w Prigimtūmenė. – Terminologia 10, 135–142. Albina Auksoriūtė | KeletasatgaivintųLaurynoIvinskioaugalųvardų