„Computer Bild Lietuva“ portalo žodynėlio terminai

Terminy ze słowniczka portalu Computer Bild Lietuva AUŠRA RIMKUTĖ Lietuvių kalbos institutas Computer Bild Lietuva — ukazujący się w nakładzie 13 tysięcy egzemplarzy dwutygodnik przeznaczony dla użytkowników komputerów i innego sprzętu cyfrowego. Najnowsze artykuły dotyczące różnych zagadnień technologii informacyjnych i komunikacyjnych można znaleźć również w internecie pod adresem www.computerbild.lt. Ponieważ, jak twierdzi redakcja, celem czasopisma jest „drukowanie tekstów napisanych bardzo prostym i zrozumiałym językiem, niezwykle praktycznych i bogato ilustrowanych”, zapewne dlatego na portalu zamieszczono słowniczek (http://www.computerbild.lt/zodynelis), w którym podano nieco ponad pół tysiąca terminów i innych jednostek leksykalnych. Są to najczęściej terminy z zakresu informatyki i dziedzin pokrewnych, używane w artykułach czasopisma. Budowa słowniczka jest typowa — najpierw podaje się termin lub inną jednostkę leksykalną, a następnie — jego definicję. W niektórych przypadkach podawany jest również angielski odpowiednik. Terminy nie są opatrzone akcentem. Taki słowniczek jest bardzo przydatny dla czytelników czasopisma, dlatego należy poprzeć wysiłki twórców portalu zmierzające do uporządkowania terminologii jednej z najbardziej zmieniających się dziedzin — informatyki — stosowanej w artykułach publikacji. Prace nad porządkowaniem terminologii informatycznej prowadzone są już znacznie dłużej niż trzy dziesięciolecia, dlatego jest na czym się oprzeć, na przykład na najnowszym Encyklopedycznym słowniku informatyki V. Dagienė, G. Grigasa, T. Jevsikovaitė (2008, drugie poprawione i uzupełnione wydanie, dalej — EKŽ; pierwsze wydanie tego słownika — 2005), w którym podano około 4 tysięcy terminów, a także na największej publikacji w tej dziedzinie — V. Słowniku współczesnych programów komputerowych i sieci Žalkauskasa: w językach angielskim-litewskim-francuskim (2003), zawierającym ponad 5 tysięcy terminów i fraz; Czterojęzycznym słowniku terminów Informatyka: w językach litewskim—angielskim—rosyjskim—niemieckim, przygotowanym przez R. Valatkaitė i Z. Kudirkę (1997), i in. Wszystkie te słowniki mają aprobatę Państwowej Komisji Języka Litewskiego, a zatem zostały przejrzane także przez językoznawców terminologów. Szkoda, że twórcy i redaktorzy portalu z nich nie korzystają. Słowniczek portalu Computer Bild Lietuva — Terminologija | 2009 | 16 277 — jest doskonałym przykładem, po przeanalizowaniu którego widać, jak trudno przyjmują się neologizmy podawane w wymieniony- ch słownikach, zwłaszcza odpowiedniki zapożyczeń, i jak trudno zakorzeniają się one w codziennym języku nie tylko miłośników komputerów, lecz także specjalistów komputerowych. W pierwszej kolejności rzuca się w oczy to, że w słowniczku podawane są przestarzałe terminy", np.: dysk twardy (=dysk stały) (angl. hard disk EKŽ), zewnętrzny dysk twardy (=zewnętrzny dysk stały), partycja dysku twardego (=partycja dysku stałego) (angl. hard disk partition), kreator (=prowadnik) (angl. wizard EKŽ), kreator instalacji (=prowadnik instalacji), subdomena (= podobszar) (angl. subdomain EKŽ), strumień danych (=przepustowość) (angl. bitrate EKŽ), zrzuty ekranu (=migawkowa kopia ekranu) (angl. screen shot, screenshot EKŽ), dysk startowy (=dysk uruchamiający, dysk systemowy) (angl. boot disc EKŽ), sektor rozruchowy (=sektor startowy) (angl. boot sector EKŽ). konsola (= panel) (angl. console EKŽ), router (= wybierak trasy) (angl. router EKŽ), tryb bezpieczny (=tryb ograniczony) (angl. safe mode EKŽ), zapora sieciowa (=zapora) (angl. firewall EKŽ), baner reklamowy (=reklamowa wstęga) (angl. banner EKŽ) i in. Szkoda, że często wybiera się najprostszą drogę — używa się spolszczonego anglicyzmu. W słowniczku jest on zazwyczaj zapisywany w niepolskich cudzysłowach, np.: „hostingas“ (=hosting) (angl. hosting EKZ). „hakeris“ (=programista) (angl. hacker EKZ). „skinas“ (=szata graficzna) (angl. skin EKŽ), „skriptas“ (=scenariusz) (angl. script EKŽ), „kompresija“ (=kompresja) (angl. compression EKŽ), „noutbukas“ (=komputer książkowy) (angl. notebook EKZ) i in. W słowniczku w cudzysłowie podawane jest zapożyczenie „Firmware“ (=oprogramowanie sprzętowe) (angl. firmware EKŽ). Kolejny problem — stosowane są angielskie skróty tych terminów, które w litewskich słownikach informatycznych mają litewskie odpowiedniki, np. : ADSL (=asymetryczna cyfrowa linia abonencka, można by stosować skrót ASAL) (angl. asymmetric digital subscriber line, ADSL EKŽ), DSL (=cyfrowa linia abonencka) (angl. digital subscriber line, DSL EKŽ), „VoIP“ (=telefonia internetowa) (angl. internet phone, internet telephony, IP telephony. VoIP, voice over internet protocol EKZ) itd. Nazwy różnych protokołów komunikacyjnych, technologii, formatów, języków formalnych i innych elementów są tworzone ze skrótami przejętymi bezpośrednio z innych języków (najczęściej — z języka angielskiego). W glosariuszu podawane są nieprecyzyjne nazwy, często * Przy poprawianiu terminów opierano się na Encyklopedycznym słowniku informatycznym (2008). 278 Aušra Rimkutė | Terminy z glosariusza portalu Computer Bild Lietuva nie mają członów nadrzędnych objaśniających, np.: 3GP (=technologia 3GP), A4 (=format A4) (angl. A4 format EKŽ), AVI (=format audio i wideo AVI) (angl. audio /video interleaved, AVI EKŽ), BMP (=format BMP), program BIOS (angl. BIOS (basic input /output system) EKZ) (=system BIOS), GSM (=globalny system łączności ruchomej, system GSM) (angl. GSM, GSM system, global system for mobile communications EKZ), GPS (=globalny system ustalania pozycji. system GPS) (angl. GPS, global positioning system EKZ), HTML (=język HTML) (angl. Hypertext Markup Language EKZ), JPEG. JPG (=format ]PEG. format JPG) (angl. format JPEG EKZ), JAVA (=język ]JAVA, język Java) (angl. Java EKZ), MP3 (=format MP3) (angl. MP3, MPEG layer 3 EKZ), RAW (=format RAW). WAP (=protokół WAP) (ang. WAP, wireless application protocol EKZ) itd. Osobno należałoby omówić dość często używane angielskie słowo Bluetooth. Bluetooth — to protokół łączności za pomocą bardzo krótkich fal radiowych (mikrofal- ). Zdaniem Gintautasa Grigasa prościej i jaśniej byłoby mówić łączność mikrofalowa, nie należałoby także używać samej nazwy marki (Bluetooth) — lepiej wskazać słowo objaśniające: protokół „Bluetooth” (Grigas 2009: 10). G. Grigas proponuje, aby w przypadku mówienia o łączności i konieczności precyzyjnego określenia jej protokołu używać wyrażenia łączność mikrofalowa w protokole „Bluetooth” lub krócej: łączność w protokole „Bluetooth” (Grigas 2009: 10). Bardzo podobnym przypadkiem jest użycie skrótu angielskiego terminu Wireless Fidelity WiFi. WiFi — to technologia łączności bezprzewodowej. WiFi może być także nazwą marki. Zatem gdy trzeba nazwać samą technologię, nie należy tłumaczyć nazwy symbolicznej. Gdy trzeba opisać sposób komunikacji, wystarczy mówić komunikacja bezprzewodowa, a nie komunikacja Wi-Fi, internet bezprzewodowy, a nie internet Wi-Fi, połączenie z bezprzewodowym internetem zamiast połączenie z internetem Wi-Fi. W słowniczku znajduje się również więcej terminów wymagających korekty, np.: stacja komunikacji bezprzewodowej (=stacja komunikacji bezprzewodowej), strefa bezprzewodowego internetu (=strefa bezprzewodowego internetu), internet bezprzewodowy (=internet bezprzewodowy, internet mobilny) (ang. wireless internet EKŽ), sieć bezprzewodowa (=sieć bezprzewodowa) (ang. wireless network EKŽ), urządzenie bezprzewodowe (=urządzenie bezprzewodowe) (ang. wireless device EKŽ), router bezprzewodowy (=bezprzewodowy wybierak tras), system zarządzania treścią (=system porządkowania treści) (ang. content management system, CMS EKŽ). automatyczne uruchamianie dysku (=automatyczne uruchamianie) (ang. autorun EKŽ), funkcja rozpoznawania pisma (=rozpoznawanie pisma odręcznego) (ang. handwriting recognition EKŽ), system plików (= system rozmieszczenia plików) (ang. file allocation system, file system EKZ.), wyskakujące okna (=wyskakujące okno) Terminologija | 2009 | 16 279 (ang. popup, popup window, pop-up window EK Ž), bezprzerwowy zasilacz (UPS) (=zasilacz bezprzerwowy) (ang. uninterruptible power supply, UPS EKŽ) i in. Rodzaj rzeczy, cecha wyróżniająca w terminach złożonych powinna być wyrażana za pomocą określonej formy przymiotnika, np.: dysk wirtualny (=dysk wirtualny) (por. ang. virtual disk), pamięć wirtualna (=pamięć wirtualna) (por. ang. virtual memory). Gdy mowa o cesze pojęcia, lepiej używać opisowego dopełniacza rzeczownika, np.: wiersz poleceń (=wiersz komend) (por. ang. command line), karta kredytowa (=karta kredytu), pasek systemowy (=pasek systemu) (por. ang. system tray), częstotliwość taktowania (=częstotliwość taktów) (por. ang. clock speed). W niektórych przypadkach wystarczyłaby liczba pojedyncza, np.: hakerzy (=haker), pliki systemowe (=plik systemowy). słowa kluczowe (=słowo kluczowe) itp. Swoją drogą dziwne, że terminy słowa kluczowe (Są to słowa opisujące poszukiwane informacje. Na stronach wyszukiwarek zwykle wpisujemy te słowa, aby znaleźć strony internetowe z nimi związane.) oraz jego synonim słowo znaczące (ang. keyword". Słowo opisujące informacje przedstawione w tekście (artykule, na stronie internetowej, w książce). Słowami znaczącymi witryny „Computer Bild Lietuva” są „komputer”; „Czasopismo IT”; „Computer Bild Lietuva” itp.) w glosariuszu są podawane i definiowane oddzielnie. Słowo kluczowe — kalka (szerzej zob. Akelaitienė 2003), zamiast niego można by używać wyrażenia słowo znaczące. EKŽ obok tego ostatniego podaje jeszcze słowo bazowe. Definicje terminów podawane są od nowego wiersza. Najczęściej objaśnia się je dość szeroko i szczegółowo, podając przykłady. Jak już wspomniano, przy niektórych terminach można znaleźć również ich odpowiedniki w języku angielskim. Celowe byłoby robić to konsekwentnie. W artykułach hasłowych podawane są również terminy synonimiczne, zazwyczaj zapożyczenia, np.: disko atvaizdas, „imidžas“ (=całkowita kopia dysku) (por. ang. disk image EKŽ). Szkoda, że nie ma odsyłaczy do normatywnego użycia. Język definicji również nie zawsze jest poprawny, występują w nich zarówno błędy stylistyczne, jak i korektorskie. Słowniczek byłby znacznie cenniejszy, gdyby wszystkie terminy hasłowe miały oznaczony akcent. W recenzji poruszono tylko niektóre aktualne kwestie użycia terminów, chciano pokazać, że wciąż są rzeczy wymagające poprawy. Po poprawieniu nieścisłości słowniczek byłby znacznie bardziej wartościowy dla czytelników, ŹRÓDŁO http://www. computerbild.lt/zodynelis 280 Aušra Rimkutė | Terminy ze słowniczka portalu Computer Bild Lietuva LITERATURA Akelaitienė G. 2003: Czy uznamy termin „słowo kluczowe”? —Terminologija 10, 157–162. EKŽ 2008: Dagienė V., Grigas G. Jevsikova T. Encyklopedyczny słownik informatyki. 11. uzup. wydanie, Wilno. —http://www.- likit.lt/term/- enc.html. Grigas G. 2006: Skróty w terminologii. —Terminologija 13, 194—199, Grigas G. 2009: Jak tłumaczyć dziwne słowa. —Gimtoji kalba 12, 9-12. Otrzymano 2009-11-23 Aušra Rimkutė Lietuvių kalbos institutas ul. P. Vileišio 5, LT-10308 Wilno E-mail: [email protected] Terminologia | 2009 | 16 281