scieee Open visual document viewer

Angelė Kaulakienė. Lietuvių fizikos terminijos raida

Albina Auksoriūtė

Full text

ATBINA GOLSORIUTI Li uui4 ins i u o de lengua Angele Kaulakien e. LIETUVIU FIZIKOS MO N O GRAFI JA. Vilnius: Techn TERMINJOS RAIDA: ika, 2009, 440 p. 2009 m. iispausdin a kalbininkds doc. d . Angeles Kaulakienes monog a ía Lie iq aida de la e minología ísica. Sio. n- onog a ía apa ición iI iesq impo an e lie u i l e minologi ai l ykis, su au o - expe imen usi e minologe lib oie iSsamiai nag ineja lie u iq e minijos de isikos - aid4 desde pi mqjg pop " lia inamqj l isikos a ikni l. i5spausdin q pu uosios en lie u iq laik aiiios (18.19-1880) Kuyeleije y Aui oje (1883-1886), has a nauiausig no minamqjq e minog a iniq isikos leidiniq. Como aKoma p a a meje, nonog a ía ,,a si ado au o es muchos me q ukusiq y inq i5 e nemaZo pluol o a ículosniq. publicadab q I-ie uui7 lingüo y os cues iones, Kalbos kul i a, Li uanis ica, Te minolog ya y o as en publicaciones de ciencia'l Knyga suda y a i5 d iejq daliq: i moie eo ineie Lie uui4 dalyie izileos e minijos aida nag ineiami s izikos e minijos aidos a psniai, y en segundo pa e p esen ado el izikos e minq aidos 268 Albina A kso il c I Zodynas. En el p ime cap iuie P immasis aidc s isihos e minijos populia inamq q a ículosniq e Pe o VileiSio ankuedis a psnis analizada laik aSdi l Keleiuis y Aui a isikos 1- 926) manualelio Populia iszkas 1'zikos (185 (1899) e minija. Te miniai nag inejami o ígenes y da ybos a Z ilgiais, se discu e jq a ian iikumas y VileiSio e minq ca egó ico muchosa eikimiSkumas. sinoni niiku nas, P. ado elio Po cada sky elio iSsamaus y i no pa c.ikiamas glaus os apibend inamosios iS ados. An 4ii aiclos in e psni au o es de e minijos de ísica empeza nag ine i desde man a5 inio Igno Kondiaus Fisikos uadoudlio e minijos se icimo. Ig. Kondius di igeli a56 gimnazioms, a51,1i ji baige 1919 m. pab.. aiiau él no ue i5sp in ed. |domu es que Ig. Kondius consul adosi y susi aiinejo su K. Buga, sigos sihlymus monog a ías K. all o e p esen an y aisinius. An o se sección posky ie Li uui4 los inicios e minog a ías de ísica analizándose Ig. Kondiaus o mado as Te minai e minq sa a5as ísica eika- cms, y conside ado que ablonskio / ue pe Ziu e as . ' e minología comisiones an e Sesión de Educación. Como aXoma lib oie,,,Tai b ikalbis (lie u i l i usq k.) e nin l Zodynas. con eniendo aiikinamojo Zodyno elemen U. se es ue za p opo ciona cuan o más con empo áneas ísica Zodyne Te minos de ísica asun os dados é minos y e minine léxico, q y écnicaos ame e ninines léxico"" En Monog a ía iSsamiai se a an aiSkinimai, se p opo cionan sinónimos y a ian es, se mues an aiSkyd (90). Zodyne e minomoslie uq no minimo uZuomazgos,,, douma iada, que iis Zodynas esS iq ísica e minog a ías p ime ii po pa, iniciil4 o os Zodynams' (90). O o monog a ijoie discu ido en el segundo e minio in e zón desa ollo de la ísica Sal inis ( 1920) - Cons an ino Sakenio Fi:ikq gimnazi klajos siq auki esnigjq des inado a alumnos manualel, iempo, como y au mini as Ig. que ue aSomas ese padiu Kondiaus aclo elis, en onces sepa ado n- onog a ía posky is des inado Ig. KoncYiaus y K. Sakenio ísica manualeliq mechanikos e minos examine i. Au o e, discuusiusi y compa ausi abiej l leidiniq mechanikos e minus, pab eZia, que,,i5 mine q ado eli l mechanikos s4 ok l pa adinimq j ai a imo. e minq sinonimías. sis ema ización. [ iniq y gimininiq e minq de ha monización se puede hace i5 ad4, que en ese momen o la e minía de ísica e a ebeku iama y pasiZymejo po odas el c eamoio e minijos in e psnio peculia ebemis" 1 ( 10). Tc n inologi 2009 | 16 269 Segundojo análisis se acaba del desa ollo de la la e e n- inijos ísica in e psnio pi nojo u iSko mokyklos aukS osios manualelio ísica e minijos nag inejimu. 1923-1926 m. p o . V Cepinskis pa a5e ado eli Fisikos el cual pla q expe imen ales ísicos es igual y p ime a Li u iSka klopedija. Como obse aci isikos encipaskai os, au o , sin duda,,,Físicos lec u as, u ejo nema- Zos cons an emen e l akos aidai, juoba que al p o eso u o konsul . o is adecuamumo s . )ablonskiu i p i' S ie i no de l lie u ig e miníos de ísica e n in 4 minis e ios ac uusi; kon- isiia" Te minologías (111). Sis el guía e a el p incipal ac5 ò ia ísica con el que guíael, escuelas de u ilizasi l ai iq specialybiq iisami; i mine o guíaelio A. s uden ai. Kaulakiene nag ineja cie o ii ,,que ya XX a. pi maisiais zikos b o nusis o ejusi. Po o o lado, gausi sinonimine y pa e e minijos a ian ine an o ien isiniq. an o s . de iniq eigia, deiim mediais e minus e minq aiSka indica y ki 4 clal. k4: clalis s4 okq aún nou ejo e nin l. e mini a nusis o ejusiq Tokiq sE ok 4 ue ebeku ian a" 1 35). ( P is ydama ediEji é minos de ísica desa ollos in e psni lib o au o en el p ime y segundan e posky iuase anaiiz oja Po ilo B azdZiuno Bend c sios ísico uadouelio (I-IV d.. 1960-T965) e ming da ybq. kil g. sinoniming bei h. Sakenio. V. Cepinskio i ian ing ai kq i P. B azdZiuno di ig€li 1 y eléc po nagne ismo e minij4 a osenos Zi iu. Sia-e capí ulouje galb l bu q bu g ísico K. Ba i Zymaus p a a l discu i el Sausko (M. K ikiiiuno, K. Rindze idiaus. K. Ba iausko Fisika (1. 1940), K. Ba 5ausko Fizihe Sie (lll-IV. 1947)) di igeliq e minij4. P ime a, di igelías no ue on oca es i ad jq e minine leksika edac o iq manos, i5liko a en iSka. An a e us. K. Ba iausko y su coleq consumi ísicos e minai b l suplemen g no solo ecYi4ji monog a ías sky iq. pe o y misma Fisikos e n inq aidos lodynq. Galb l 5i - Zuomina se á a . o ei pa eng i a skipaska a 4 y i5sam4 Fisikos e min y aidos isikos iod nq, aba an i da da giau Sal ini l. A. Kaulakiene discuia y desc ibeend ina ijq ísica aidos a psniq e minq aiSk4, sinoniming i a ian ing isq sepa adamen e pa odo, sinonimq cuales g upos usados un u o o a psniu, indodo budus, lie ujq e ming elación! pa e'ikimo i e ina iikq y skolin q ísica i ai iais de desa ollo in e psniais, apZ elgia eiksnius, lemiandius ísica sinonin ij4 e minijos y a ian iikum4. analizuoia lie u iSk l i skoiin q sukelia lus ne)pageidau inus e minq sinonin ijos e minijai eiSkinius. au o e' al inal Posky io hace dos impo an es ii adas: 270 Albina Aukso iu 6 ] ,,Pi ma, é mino uni eikimiSkumo equisi o Sios e miníos p ac icamen e no alcanzado Tad mine as cosa. equisi o del é mino gale l b i se conside a acul a i iu, pe o no pag is Eja e minq sinonimija (kai s4 oka denominada lie u iSku y bu inu. Segundo, la acul a i idad del eclamo u i q em is solo p es in u e men), sude iniq bei elip iniq e ming a ian iSkumu' (182). Lie u iq e minologijoje sinoniminiq y a ian ini .l e minq iba has a Siol ne a g ieZ ai e ai5kiai apib eZ a. Es o se comen a y monog a ías 6 iSna5oje. is o que au o es a ian o noción es cuán Tadiau i5 monog a ías más amplias. Toki amplini a ian o pe cepim4, ma y , eike q conside a au o es p e oga i i a, del cuales puede bu q y padisu ua . En el úl imo edio nag inejamo seccion posky ie no minamasis lie u i5kq e minq Zodynai: Te minai isikos eikalams isikos e minq Zodynq aspec o, se compa an y discu en cua o isikos (1923), Fizihos e min4 lodynas (1958), Fizikos e min4 lodynas (1979) y Fizikos e minq iodynas (2007). La p ime a pa e eó icas del lib o al inal se p esen an bas an e kad..daba ine baigia eigini , , la e minija de ísica es bas an e concus os, aiau i3samios i5 adas, que del lib o au o bien suno min a, co esponde a posibles idealias nominació casos, nomb ina sólo ien4 sE ok4, y s4 oka co esponde sólo ienq kai e m4 (198). En segundo lib o de A. Kaulakiend daiyie en el cual é minos dados abeceliniu nes diniu p opo ciona la ísica e minq aidos Zody A, b du, ch onologine e ming a osenos a ka; además. cada é mino, su sinónimo o a ian e, que du an e la aida i ai a o, ilus ojándose Sal inio sakiniu o agmen u. I zodyn4 i a - k a mayo ía undamen alesq giminini ,i y uliniq isikos e minq, se p esen an no solo p incipales pi noie pa e de monog a ía ap a q Sal iniq é minos, pe o y odos jq sinónimos y a ian es, dando au en iSkos s4 ok4 paaiSkinandios Ial iniq ilius aciones. Zodyno a dynas compues o basado 7979 y 2007 años iSleis ais Fizikos e min4 adia i au o e su compue ame Zodyne y'odynais, p opo ciona y ke1e 4 mine uose pa e del lib o abo iamonos en physikos publicamen os. Zodynues nei auk q cuales u ilizados e minq, pi mo e Au o es k uopidía compue ame Zodyne aiSkiai isible de cada dado génino y olino é mino a osenos p adZia, s4 ocos aida. l a díjimo en el é mino ac ual, ad Zodyne a oseneje isigalejgs p esen ada inmensamen e puede lle a se aún no un4 cien í icos esea ch4. aliosa medZiaga de é minos de ísica, sob e la cual Te n inologii, 2009 l6 271 | Reqike obse e i que monog a ijq, en las cuales bu q kalbininko eminologo iisa liai ealizado cualquie a ciencia i5samus 160 a e as casi me q e mininiios aún impo an e no sólo e mino aidos es udio, ne u ijome, ad 3is abajo logams, a e as pe o y analizuoiamas especialis as - ísicos. Recibió 2009-12-23 Albina Aukso iu e Lie u iq idioma ins i u o P. Vileio g. 5, LT-10308 Vilnius E. pai as: [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] :7 2 Albi , Aukso iu e J