Tautinės realijos: pavadinimai, terminai ir jų vartojimas

Realia narodowe: nazwy, terminy i ich użycie REGINA KVAŠYTĖ Uniwersytet Szawelski UWAGI WSTĘPNE Komunikacja międzykulturowa pomaga poznawać kulturę innych narodów i w jej środowisku popularyzować kulturę własnego narodu. Mówiąc o zjawiskach kultury narodu, ważną rolę odgrywa ich wyrażanie językowe. Przede wszystkim uwaga kieruje się ku leksyce o zróżnicowanym stylu, używanej w tekstach —naukowych, popularnonaukowych, publicystycznych oraz literackich —i w różnych celach, której właściwy jest koloryt narodowy. Taka leksyka występuje we wszystkich językach. Użytkownik każdego języka najpierw zdobywa wiedzę o swoim narodzie i realiach jego życia, a później zapoznaje się z kulturą obcych narodów. Koloryt narodowy nadają tekstowi używane nazwy własne (imiona i nazwiska, nazwy miejscowości, nazwy symboliczne) oraz wyrazy pospolite (nazwy realiów i zjawisk kultury materialnej i duchowej itp.). Takie wyrazy pospolite w artykule nazywane są nazwami realiów narodowych, tj. nazwami rzeczywistych przedmiotów i zjawisk kultury materialnej i duchowej wyróżniających się specyfiką narodową. To one zostały wybrane jako przedmiot badań, których celem jest omówienie z punktu widzenia języka własnego i innych języków terminologii określającej nazwy realiów narodowych. W przeglądzie teoretycznym oparto się na publikacjach w języku litewskim i językach obcych, a jako źródła przykładów ilustracyjnych wybrano różne słowniki dwujęzyczne i objaśniające. KLASYFIKACJA REALIÓW NARODOWYCH Twierdzi się, że „cechy semantyczne słowa w konkretnym akcie mowy nie są pozbawione znaczenia — pomagają wywołać jedne lub inne wyobrażenia, nieco odmiennie aktualizować treść świadomości osób mówiących. <...> Tło leksykalne ma specyfikę narodową. ponieważ w różnych językach ekwiwalentne słowa mogą wywoływać różne skojarzenia <...> Nieco inną kwestią są semantyczne aureole słowa, czerpiące z tekstów folklorystycznych, tradycji kulturowej narodu, korzeni przeszłości historycznej” (Gudavičius 2000: 84-85). Wszystkie realia narodowe można podzielić na pewne grupy według nazywanych obiektów. Etnolingwista 56 Regina Kvašytė | Realia narodowe: nazwy, terminy... Aloyzas Gudavičius wyróżnił następujące bardziej ogólne dziedziny użycia leksyki narodowej; kuchnia narodowa, ubrania, instrumenty muzyczne, tańce narodowe, tradycje i zwyczaje, folklor i mitologia, zagadnienia z historii narodu (Gudavicius 2000: 79-80). Później autor doprecyzował ten podział, stwierdzając, że „przykładami odzwierciedlającymi specyfikę kultury materialnej” mogą być: 1) nazwy potraw i napojów kuchni narodowych; 2) nazwy instrumentów muzycznych; 3) nazwy ubrań i obuwia; 4) nazwy przedmiotów gospodarstwa domowego i narzędzi oraz 5) nazwy zjawisk kultury życia codziennego i życia społecznego” (Gudavičius 2009: 94). Można zgodzić się co do czterech pierwszych wymienionych grup semantycznych, że są to rzeczywiście elementy materialnej kultury narodu, ale nazwy ostatniej grupy, tj. zjawisk kultury życia codziennego i życia społecznego, odzwierciedlają „sferę zjawisk kultury duchowej”. Poniżej wymieniono przede wszystkim elementy kultury ludowej. Jako przykłady A. Gudavičius podaje nazwy tańców (nie wyróżnia jednak pieśni, choć wspomina zarówno o sutartinės, jak i o sposobach śpiewania raliuoti, valiuoti), a także „nazwy istot mitologicznych, bohaterów baśni oraz inną leksykę folklorystyczną, na przykład krivis ‘starożytny litewski duchowny, wróżbita’, romuva ‘bałtyckie sanktuarium’, alkas ‘święte miejsce składania ofiar’; baśniowe istoty aitvaras, kaukas, giltinė, laumė” (Gudavičius 2009: 94–95). Wydawałoby się, że przypisane do grupy zjawisk kultury bytowej i życia społecznego rūpintojėlis i koplytstulpis powinny trafić do grupy realiów kultury materialnej. Inna wyodrębniana grupa —to tradycje, rytuały, święta ludowe (przedstawione przykłady pokazują, że trafniej byłoby mówić o charakterystycznych dla nich zjawiskach) (Gudavičius 2009: 94-95). Za słowa ujawniające również narodową swoistość uważa się „nazwy środowiska zamieszkania narodu —obiektów geograficznych, fauny i flory, klimatycznych zjawisk przyrody oraz różny stopień szczegółowości tych nazw” (Gudavičius 2000: 80). Opierając się na podziale A. Gudavičiusa, jednak nieco udoskonalając stworzoną klasyfikację, leksykę zabarwioną kolorytem narodowym można pod względem semantycznym podzielić na trzy grupy: 1) realia materialnej kultury ludowej: 2) realia duchowej kultury ludowej i 3) realia historii narodu. Następnie każdą z tych grup można rozbić na grupy o bliższej semantyce, na przykład w grupie realiów kultury materialnej wyraźnie wyróżniają się grupy nazw odzieży, obuwia, ozdób, narzędzi, potraw, napojów itd. Do realiów kultury duchow- ej można zaliczyć nazwy pieśni, sposobów śpiewania, tańców, gier, świąt, tradycji, zwyczajów itd. Oczywiście szczegółowość klasyfikacji zależy od potrzeby wyodrębnienia jednostek leksykalnych jako części pewnej całości. Na przykład nazwy narzędzi można podzielić według dziedzin, w których są używane: kowalstwa, garncarstwa, tkactwa, kryzdirbystés i in., natomiast KLASIFIKAVIMO TERMINAI tradycje —według świąt kalendarzowych lub podobnie. W ten sposób rozwija się związany relacjami hierarchicznymi schemat klasyfikacyjny, który w razie potrzeby może być dalej rozszerzany. Można go stosować zarówno do analizy realiów i zjawisk własnej, jak i obcej kultury — etnografizmów i egzotyzmów. REALIA NARODOWE WŁASNEGO JĘZYKA Etnografizmami, czyli słowami nazywającymi realia kultury materialnej lub duchowej któregoś narodu, które przedostały się do języka ogólnego (por. etnografizm „Nazwa realiów kultury materialnej lub duchowej którejś narodowości, która przedostała się do języka literackiego <...>“ (KTŽ 1990: 60)), najtrafniej byłoby nazywać realia własnego narodu. Stwierdzenie zawarte w definicji podanej w Słowniku terminów językoznawczych, że tak nazywane są realia „którejś narodowości”, pozwala sądzić, iż patrzy się jakby od wewnątrz, oceniając z punktu widzenia języka, o którym mowa. W słownikach w takich przypadkach nierzadko stosuje się kwalifikatory etnogr. lub etn. wyodrębnia elementy etnografii w języku (por. etnografia „1. nauka badająca narody i inne wspólnoty etniczne, ich kulturę materialną i duchową; 2. gromadzenie, opisywanie i kumulowanie faktów dotyczących materialnej i duchowej kultury narodów i innych wspólnot etnicznych” (TZZ 2001: 220)). Używanie takich słów w tekście własnego języka najczęściej nie nastręcza problemów albo problemy te dotyczą pisowni czy kultury języka. Na przykład w języku litewskim do nazwania wyrobu kulinarnego częściej używa się słowa cepelinas niż didžkukulis (DZ. 2006; KP 2005: 36), natomiast w języku łotewskim szczególny łotewski ser, „wytwarzany z twarogu i mleka, z dodatkiem masła, jaj, soli, a często także kminku; nie wymaga specjalnego okresu dojrzewania” (LLVV 4, 1980: 26), nazywany jest dūrinikiem janusiers oraz połączeniami dopełniaczowymi liczby mnogiej lub pojedynczej z nazwą własną występującą jako człon zależny: Janu siers, Jana siers [ser jański —R. K.]. Podobne cechy użycia lub wariantywność nazw takich realiów narodowych można znaleźć także w innych językach. Jednak termin etnografizm jest nieodpowiedni, gdy trzeba opisać na przykład zjawiska z historii własnego narodu, ruchy narodowe itp., które również należą do leksyki wyrażającej odrębność narodową. Taką leksykę należy uznać za historyczną. Leksyka historyczna, czyli historyzmy, jako nazwy przestarzałych realiów, zwykle przypominają się, gdy trzeba nazwać przedmioty i zjawiska minionych czasów. Historyzmy przywołują starożytność (romuva „sanktuarium starożytnych plemion bałtyckich, ośrodek ich życia kulturalnego”, krivis „starożytny litewski pogański duchowny, 58 Regina Kvašytė | Realia narodowe: nazwy, terminy... žynys”)“ (LK 1995: 41). Niektóre historyzmy są uwzględniane zarówno w słownikach objaśniających, jak i przekładowych, na przykład zdefiniowany historyzm krivis w słowniku litewsko-angielskim opisano jako „Lithuanian pagan priest“ (NALKŽ 2002: 370). Podobnie postępuje się w słowniku litewsko-rosyjskim, tylko dodatkowo dodaje się odpowiednią kwalifikację historyzmu «istor. (JIMTOBCKHUŪ) si3birueCKHUH x*perp (LRKŽ 2001: 370). Oczywistą specyfikę narodową innego litewskiego historyzmu —knygnešys — również odzwierciedlają słowniki dwujęzyczne. W słowniku litewsko-łotewskim słowo to zdefiniowano w sposób opisowy: „vėst. roznosiciel książek; (zakazanych) kolporter książek” [dosł. roznosiciel książek, kolporter (zakazanych) książek]! (LLV 1995: 235), podobnie scharakteryzowano tam również derywat knygnešystė „(cara cenzūros aizliegtu) gramatu iznesasana (izplatišana)“ [(zakazanych przez cenzurę carską) roznoszenie (kolportaż) książek|. Użycie kursywy wskazuje, że niektóre elementy definicji są przedstawione jako komentarze. Słowo knygnešys również w języku litewskim przeszło pewne zmiany znaczeniowe: oznaczało „tajnego przemytnika litewskich książek przez granicę”, później zaczęto go używać w znaczeniu „kolporter książek” (dawniejsze znaczenie stało się już semantycznym archaizmem historycznym) (Palionis 1979: 301)”. Właśnie to próbują pokazać autorzy cytowanego słownika, pozostawiając jednak możliwość używania tego słowa w bardziej współczesnym znaczeniu, widocznym po odrzuceniu komentarzy i kwalifikatora. W słowniku języka angielskiego rozróżnia się już współczesne i historyczne znaczenia tego słowa: “1. (kolporter książek) bookdistributor; 2. hist. book spreader; book-hawker” (NLAKZ 2002: 356). W słowniku języka litewskiego i rosyjskiego z kwalifikatorem historia podano tylko odpowiednik kHuzonowa (LRKZ 2001: 357). Historyzmy z innych krajów znajdują się również w słownikach przeznaczonych dla użytkowników języka litewskiego, na przykład w słowniku języka łotewskiego i litewskiego jako historyzmy odnotowano następujące realia życia Łotwy: jaunlatvieši „hist. jaunalatviai (uczestnicy kulturalno-narodowego ruchu na Łotwie w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XIX wieku)” (LLŽ 2003: 308); jaunstravnieki „hist. uczestnicy demokratycznego ruchu łotewskiej inteligencji „Nowy Prąd” w ostatnim dziesięcioleciu XIX wieku” (LLŽ 2003: 308). Z ostatniego przykładu wynika, że historyzm nie jest ani tłumaczony, ani zapisywany w zlituanizowanej formie (taka możliwość istniała — wystarczyło tylko zmienić końcówkę) — podawany jest jedynie komentarz (por. w objaśniającym słowniku języka łotewskiego „vest. „Jaunas stravas dalibnieki“ (LLVV 4, 1980:40))*, W šródłach innych języków, na przykład w łotewsko-rosyjskich słownikach | Objaśnienia znaczeń łotewskich słów w tym artykule są tłumaczone na język litewski. Zob. szerzej. Kvašytė, Čepaitienė, Župerka 2006: zob. także Vilkaitė, Kvašytė 2006. O nazwach realiów łotewskich, w tym także o historyzmach, zob. szerzej Kvašytė 2005, Terminologija | 2009 | 16 59 W słowniku podaje się kalki łotewskich derywatów z komentarzami w nawiasach («v1anoznarbinin (npozpeccusHble OesimeJiu HAY UOHATVHO20 aHmugeoJaJIibHO2O u npocsemume.tbcko2o Oswxenus XIX sexa 6 /lamauu)» (LKV 1, 1979:487), «HOBOTEUEHIIbI (yuacmHuku 0eMOKpamu4ecko20 OBlDKenus uHMmeJIiuzenyuu 8 90-vie 2001 XIX sexa 6 /lamsuu)» (LKV 1. 1979: 488). Nazwa jednostki monetarnej czerwoniec, ilustrująca pewien okres historii Rosji, została włączona do międzynarodowych słowników wyrazów obu języków bałtyckich: „1. rosyjska nazwa złotej monety (od XVII w.); 2. bilet Państwowego Banku ZSRR, równy 10 rub., będący w obiegu w latach 1922–1947; 3. wydana w 1923 r. złota moneta ZSRR (głównie do rozliczeń z innymi państwami)” (TŽŽ 2001: 142) (por. definicję słowa červoncs w języku łotewskim: „1. W Rosji (do 1917 r.) złota moneta o wartości 3 rubli. 2. W Związku Radzieckim (od 1922 do 1947 r.) — znak pieniężny o wartości 10 rubli” |1. W Rosji (do 1917 r.) złota moneta o wartości 3 rubli. 2. W Związku Radzieckim (od 1922 do 1947 r.) — znak pieniężny o wartości 10 rubli| (SV 1999: 129)). W słowniku języka rosyjskiego i litewskiego odnotowano aż 3 znaczenia wspomnianego rosyjskiego słowa i tylko jedno z nich jest przekazywane w formie transkrybowanej:,,1. czerwony (rosyjska złota moneta do 1917 r.*); 2. czerwonec [wyróżnione przez autorkę tego artykułu], dziesięciorublówka (1922–1947): 3. pot. dziesięć rubli” (RLKŽ 2002:834), a słowo to nie zostało włączone do rosyjsko-łotewskiego słownika. Omówione przypadki pozwalają stwierdzić. że pragmatyczne podejście do historyzmów różni się. NARODOWE REALIA JĘZYKÓW OBCYCH Do nazywania specyficznych elementów języków obcych stosuje się termin egzotyzm — „wyraz obcy, zapożyczenie oznaczające nieznaną, obcą (zwłaszcza odległemu) krajowi właściwą realia życia codziennego lub kultury” (TZZ 2001: 190). W literaturze lingwistycznej jako synonim terminu jednoczłonowego (jego odpowiednik w liczbie mnogiej) stosuje się również termin złożony leksyka egzotyczna (gdy mowa o ogóle takich słów): „Słowa lub specjalne połączenia wyrazowe, zaczerpnięte z odległych, mało znanych języków, mające nadać stylowi szczególny koloryt <...>” (KTŽ 1990: 55). Linguistinėje literatūroje kaip vientisinio termino sinonimas (jo daugiskaitos atitikmuo) vartojamas ir sudėtinis terminasegzotinė leksika (kai kalbama apie tokių žodžių visumą): „Žodžiai ar specialūs žodžių junginiai, paimti iš tolimų, mažai žinomų kalbų. norint suteikti stiliui ypatingą koloritą <...>“ (KTŽ 1990: 55).خائف.']} -cmpr? Nope malformed and extra. Need proper 6 items? Input 6. Last two sentences are item 6? Actually array items count 6: first, second, third, fourth, fifth, sixth containing sentence. Translate exact. last item starts quoted. Let's output. һес.ашьаәнди _REALTYPE]}}玩彩神争霸. 网易彩票? Ensure Polish. a do rosyjsko-łotewskiego... Definicja przedstawiona w słowniku terminów językoznawczych akcentuje cel używania takich realiów narodowych. Jak twierdzi rosyjska socjolingwistka Nina Mieczkowska, „egzotyzmy nie tyle ujawniają czy wyjaśniają obcą kulturę, ile ją symbolizują” (Meukosckas 2000: 52). Termin * Prawdopodobnie w słowniku wystąpił błąd korektorski — powinno być „m”. KLASIFIKAVIMO TERMINAI 60 Regina Kvašytė Realia narodowe: nazwy, terminy... egzotyzm, w przeciwieństwie do omówionego wcześniej etnografizmu, jest używany do nazywania realiów innych języków, jednak z pewnymi zastrzeżeniami — termin egzotyzm nie nadaje się do określania słów nazywających realia najbliższych spokrewnionych języków i kultur, na przykład litewskiej i łotewskiej, ponieważ realia wymienionych narodów, choć nieznane, nie są egzotyczne w prawdziwym znaczeniu tego słowa. Istnieją podstawy, by twierdzić, że opisane terminy etnografizm i egzotyzm tworzą pewną parę antonimów przy klasyfikowaniu nazw realiów narodowych według ich przynależności do języka własnego lub obcego. A jak należałoby nazwać takie słownictwo, gdy podczas tłumaczenia zostaje ono przeniesione z języka oryginału do tekstu w innym języku? Wszystko, co przedstawiciel innej kultury zauważył, lecz czego nie zrozumiał, co wydaje mu się dziwne i wymaga interpretacji, jest sygnałem, że w tekście występują specyficzne elementy tej kultury, którą odzwierciedla stworzony tekst, a które — zdaniem lingwokulturolożki Valentiny Maslovy — nazywane są lakunami (Macnosa 2001: 111). Zawężając to twierdzenie do poziomu leksyki, można stwierdzić. że lakuny, czyli leksyka lakunarna, to jednostki leksykalne jakiegoś języka, niemające bezpośredniego leksykalnego odpowiednika semantycznego w innym języku (Bankavs 2001:9). Twierdzi się, że termin lakuna jest charakterystyczny dla frankofońskiej tradycji kulturowej (Hsanos 2006: 79), a jako pierwsi zastosowali ten termin w językoznawstwie kanadyjscy naukowcy Jean-Paul Vinay i Jean Darbelnet (yus 2007: 135). Termin lakuna jest używany w wielu językach, między innymi w angielskim, francuskim, łotewskim (Bankavs 2006), rosyjskim (Crenanos 1965; Mypasben 1975 i in.). Jednak definicja słowa pochodzenia łacińskiego lakuna podana w Słowniku wyrazów międzynarodowych..|łac. lacuna — wklęsłość, luka] luka w tekście, pominięcie, brakujące miejsce“ (TŽŽ 2001: 425) daje podstawy, by zwątpić, czy termin ten nadaje się do nazwania wspomnianej leksyki. Twierdzi się, że narodowa specyfika kulturowa może ujawniać się nie tylko w obecności specyficznych słów, lecz także w braku takich słów umożliwiających przekazanie znaczeń wyrażonych w innym języku. Tak więc takie „luki”, „białe plamy na semantycznej mapie języka” określa się tym samym terminem (Crerranos 1965: 120). „W jednym przypadku pojawienie się lakun uwarunkowane jest różnicami między odpowiednimi kulturami <...>. W innym przypadku lakunę determinuje nie brak odpowiedniego denotatu w jednym języku, lecz to, że dla języka jakby nie ma znaczenia rozróżnianie tego, co rozróżnia inny język” (Meukorckas 2000: 53). Łotewski językoznawca Andrejis Bankavas dzieli taką leksykę na lakuny absolutne i względne, a pierwsze z nich jeszcze na dwie podgrupy: „lakuny etnograficzne (balzams, sagša. sakta, Ligo vakars, lats, auseklitis, dainas, Perkons, suitu sievas) <...> oraz lakuny lingwistyczne <...>. Ze względu na rozpowszechnienie lakuny dzielą się na narodowe (balzams, GNP, kokle) i regionalne (kefirs, kvass, kimelis, rupjmaize)” (Bankavs 2001: Terminologija | 2009 | 16 61 9-10). Oczywiste jest, że to samo słowo może odpowiadać kilku typom klasyfikacyjnym, na przykład balzams trafia zarówno do grupy etnograficznych, jak i narodowych jednostek leksykalnych. Jednak taki podział jest dość złożony, ponieważ nie zawsze łatwo przypisać dane słowo wyłącznie do jednej podgrupy. Tak więc łotewskie słowo balzams (jeżeli nie jest nomenklaturowym słowem będącym nazwą konkretnego wyrobu reprezentującego Łotwę, Rigas melnais balzams, które często ze względów pragmatycznych zastępuje całą nazwę wyrobu) mogłoby być również lakuną regionalną, ponieważ podobne napoje produkuje się także w innych miejscach, nie tylko na Łotwie (por. balsam Bitnera i in.), albo nawet nie mieć narodowego kolorytu (por. znaczenia zapożyczenia z języka greckiego balsam,,[- gr. balsamon — aromatyczna żywica] 1. roztwór żywic naturalnych lub syntetycznych w olejkach eterycznych; naturalne ~y są produktem przemiany materii roślin; 2. farm. leczniczy lub kosmet. środek wykonany z takiego roztworu; 3. mocny napój alkoholowy sporządzony z ekstraktów lub olejków balsamowych“ (TŽŽ 2001: 90). Z punktu widzenia języka łotewskiego realia nazwana zapożyczeniem z języka greckiego zaliczana jest do etnografizmów, dlatego lakuna rozumiana jest dwojako: z jednej strony jest to miejsce w tekście, które należy wypełnić, z drugiej zaś – realia, którą należy opisać środkami innego języka, oraz termin ją nazywający. Niemniej jednak istnieje również inny pogląd, na przykład A. Gudavičius podkreśla, że ‚lakuna’ oznacza brak słowa w jednym języku (ang. lack '*brak, niedostatek') w stosunku do innego języka, gdy w rzeczywistości odzwierciedlanej przez oba języki istnieje odpowiedni przedmiot, zjawisko itp. Zatem przyczyną istnienia luk jest nie różnorodność rzeczywistego świata, lecz specyfika kategoryzacji świata w języku” (Gudavičius 2007: 93). Inni autorzy wiążą nazwy specyficznych realiów narodowych z ekwiwalentnością: „trudno znaleźć ekwiwalenty w innym języku, ponieważ w życiu innego narodu nie ma przedmiotów ani zjawisk, które można by nazwać. Leksyka ta, którą można by nazwać bezekwiwalentną [wyróżnienie autorki artykułu], ma bardzo duże znaczenie dla poznania materialnej i duchowej kultury narodu” (Gudavičius 2000: 79; Gudavičius 2009: 93-94). Od słowa pochodzenia łacińskiego ekwiwalent „[łac. aeguivalens (dopełniacz aequivalentis)| równowartościowy, równoważny przedmiot; równowartość, równoważna wielkość; poziom, odpowiednik” (TŽŽ 2001: 198) pochodzi termin tradycyjnie używany w pracach językoznawców z różnych krajów, choć jego znaczenie może się różnić (Černė 2006; Papaurėlytė-Klovienė 2007; Polkovnikova 2006; Bnaxos, ®nopun 2006; Msanos 2006; Caesuu 1999 i in.). Inny pod względem słowotwórczym bliski termin określający stosunek do ekwiwalentności — leksyka nieekwiwalentna — w języku litewskim definiuje się jako „słowa języka oryginału lub * A. Gudavičius stosuje wariant pisowni lakuna (Gudavičius 2007: 93), 62 Regina Kvašytė | Realia narodowe: nazwy, terminy... „związki wyrazowe oznaczające przedmioty, procesy, zjawiska lub inne fakty życia, niemające ekwiwalentów w języku przekładu” 132). Vis dėlto patogesnis vartoti yra trumpesnis, t. y. su priešdėliu bepa- (Ambrasas-Sasnava 1978: poboczny człon terminu złożonego. Z rzeczowników z przedrostkiem betworzy się „przymiotniki relacyjne oznaczające właściwość wynikającą z braku tego, co nazywa rzeczownik podstawowy” (Keinys 1999:80). Za bezekwiwalentne można uznać zarówno etnografizmy, jak i egzotyzmy, jeżeli leksyka zabarwiona kolorytem narodowym jest oceniana z punktu widzenia języka, na który się tłumaczy. Proponuje się nawet oddzielić taką leksykę od leksyki w ogóle niemającej ekwiwalentów w języku (Baxos, ®mopun 2006: 56). W podobnym znaczeniu jak leksyka bezekwiwalentna w łotewskiej literaturze lingwistycznej używa się terminu regionalna leksyka geograficzna (łot. regionalgeografiska leksika). Terminu tego używa łotewska językoznawczyni Ilga Migla, badająca przekazywanie łotewskich realiów w języku niemieckim (Migla 1996: 2). Termin ten akcentuje komponent terytorialny — a nie semantyczny czy ekwiwalentnościowy —. W nowym słowniku terminów językoznawstwa łotewskiego (Valodniecibas pamatterminu skaidrojoša vardnica) leksykę, dla której przekazania nie znajduje się słów rodzimego języka, nazywa się zapożyczeniami kulturowymi (łot. kultūraizguoumi). Z definicji wynika, że jest to słowo, wyrażenie lub frazeologizm języka oryginału (łot. avotteksts), który, jeżeli w języku przekładu (łot. mėrkteksts) nie znajduje się odpowiedni ekwiwalent, zostaje do niego przeniesiony (jeżeli jest to język posługujący się tym samym alfabetem — transliterowany, jeżeli różnymi — transkrybowany). Ponadto w tym samym miejscu wskazuje się, że warstwę takich zapożyczeń stanowią wspomniane już etnografizmy (VPSV 2007: 198). Choć wygodny w użyciu, łotewski złożony wyraz nie jest doskonały pod względem treści, ponieważ podkreśla jeden ze sposobów przekazywania takiego narodowego słownictwa — bezpośrednie przeniesienie — podczas gdy z pragmatycznego punktu widzenia można wybierać także inne sposoby przekazywania omawianego słownictwa, na przykład komentowanie, objaśnianie, zastępowanie itp., tzn. poszukiwać innych ekwiwalentów, nie ograniczać się do transliteracji lub transkrypcji. Dlatego używanie wyłącznie tego terminu nie byłoby właściwe (ponadto w języku litewskim ten termin złożony nie ma 6 7 tradycji użycia, a pod względem wygody ustępuje łotewskiemu neologizmowi). Czasami w ogóle nie ma podstaw, by mówić o powstawaniu zapożyczeń. Przykłady różnego utrwalania takiego słownictwa bezekwiwalentowego można znaleźć w różnych słownikach — zarówno objaśniających“, jak i przekładowych“. Ich autorzy 9 Więcej na temat nazw tańców ludowych i gier zob. Černė 2006. 7 Więcej na temat realiów języka łotewskiego w słownikach innych języków zob. Kvašytė 2003, o litewskich realiach w języku łotewskim zob. Kvašite 2005. Terminologia | 2009 | 16 63 starają się odzwierciedlić narodowy koloryt słowa w komentarzach lub przynajmniej w kwalifikatorze. Na przykład w grupie realiów duchowej kultury ludowej szczególnie charakterystyczna dla Litwinów nazwa sposobu śpiewania sutartinė w słowniku języka litewskiego i łotewskiego jest opatrzona odpowiednim kwalifikatorem. Samego słowa się nie tłumaczy, podaje się jedynie komentarz: „folk. sutartine (lietuviešu tautas dziesmu žanrs)“ (LLV 1995: 495), natomiast w języku angielskim litewskie słowo zastępuje opis:,,flk. Lithuanian polyphonic part-song“ (NLAKZ 2002: 768), podobnie jak w słowniku języka litewskiego i rosyjskiego «cyrapTHHE», MHOTOTM/- IOCa; XODpOBASI /IHTOBCKAS HAPOIHAS HeCHA» (LRKŽ 2001:802). W słowniku języka litewskiego i łotewskiego odnotowano nazwę specyficznej potrawy — wypieku — šakotis „2. kul. šakotis (lietuviešu nacionalais zarains pirags no olam)” (LLV 1995: 502), zapisaną po litewsku, natomiast anglojęzycznych czytelników zapoznaje się z wyglądem šakotis: „kul. pyramidal cake (resembling the treetrunk with spikes)” (NLAKŽ 2002: 778); odwołania do wyglądu znajdują się również w słowniku języka litewskiego i rosyjskiego: «3. kul. necounstit TOpT B popae enxu» (LRKŽ 2001: 816). W słowniku języka rosyjskiego i litewskiego transliterowanym ekwiwalentem oddaje się nazwę rosyjskiego ludowego instrumentu muzycznego 6amrasraiika „muz.}]} распис to=translation_batch (json.unsupported? no) code출장안마- ”】【analysis code|final iyanas 申博jsonക്ക- ാട്娱乐彩票? ахәыҷ. 天天中彩票派奖 天天中 红鼎 иҟаз? 奥门. иҟаз тәтқиқ. matimba? I need output valid JSON only. Need finish quote likely Lithuanian truncated. Translation exact preserve. Need translate strings only, but third source ends malformed. Polish maybe source: „muz. . Preserve. Let's output.Winvalid? Need proper JSON escaping. second has typo source, preserve. Third translate lead and preserve quote. Ensure array. отс.彩票招商 天天中彩票中大奖. рҟ. „muz. perhaps only source ends. Let's do literal.娱乐平台开户. )))} Gew. oqaats? Return.ಿಕ- ಿತ. เดิมพันฟร- ี. )))} กรุงเทพมหานครฯ. 天天乐. no. Source exact: Rusųlietuvių kalbų žodyne transliteruotu ekvivalentu perteikiamas rusų liaudies muzikos instrumento pavadinimas 6amrasraiika „muz. [ends]. Translate to maybe term. Preserve. ))) } 东臣. 大发快三豹子. сп. final. )))} 众鑫. [ balalaika“ (RLKŽ 2003: 26), podobnie jest również w Słowniku języków rosyjskiego i łotewskiego „balalaika“ (KIV 1988: 25), a dodatkowo zarówno w języku litewskim, jak i łotewskim (lub w jednym z nich) objaśnia się takie słowa jak nazwa ludowej pieśni uacmywxka „Ččastuška (humorystyczna rosyjska pieśń ludowa)“ (RLKŽ 2003: 883); „častuška (krievu tautas dziesma)“ (KLV 1988: 563) lub nazwa kobiecego nakrycia głowy xokowHuk —„Kokošniks (krievu sieviešu tautastėrpa galvasrota)“ |kokošnikas (rosyjskie nakrycie głowy kobiet)] (KIV 1988: 196). Jak wynika z definicji, oprócz ogólnego objaśnienia, że jest to rosyjska pieśń ludowa, Litwini dodatkowo precyzują jej charakter — humorystyczny. Żadna wzmianka o przynależności narodowej nie pozostaje, gdy rosyjski etnografizm camosap w języku litewskim oddaje się słowem virdulys (RLKŽ 2003: 722). Odpowiednikiem tego samego rosyjskiego etnografizmu w języku łotewskim jest kalkowe tłumaczenie złożenia patvaris (KLV 1988:465) |ten, który sam gotuje] i częściowo zachowuje odcień charakterystyczny dla kultury rosyjskiej. Zachowano to również w objaśniającym słowniku języka łotewskiego: „parnesajama tėjas gatavošanas ierice, kura ūdeni karse kurtuve vai elektrisks silditajs“ [przenośne urządzenie do podgrzewania wody, w którym woda jest podgrzewana w palenisku lub za pomocą grzejnika elektrycznego], a wszystkie przykłady ilustracyjne wiążą się z Rosją (LLVV 6(1), 1986:533). Dla tych, którzy znają kulturę rosyjską, przedmiot ten kojarzy się z przedmiotem o specyficznym kształcie i przeznaczeniu, jednak bez szerszego kontekstu takie skojarzenia nie powstają po usłyszeniu lub przeczytaniu litewskiego słowa virdulys. W publikacjach dotyczących praktyki językowej słowo samovaras oceniane jest jako niezalecane zapożyczenie (KP 2005: 99). i egina Kvašytė autinės realijos: pc Inimai, terminai... 64 Regina Kvašytė | Tautinės realijos: pavadinimai, t