Tarptautinė mokslinė konferencija „Presenting terminology and knowledge engineering resources online: models and challenges“

172 J. Gaivenytė-Butler | Międzynarodowa konferencja naukowa Presenting terminology... Międzynarodowa konferencja naukowa Presenting terminology and knowledge engineering resources online: models and challenges JOlaNta GaIvENytė-BUtlER Instytut Języka Litewskiego W dniach 12–13 sierpnia 2010 r. na Uniwersytecie Miejskim w Dublinie (Dub-2010 university) odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa TKE Online: models Presenting Terminology and Knowledge engineering resources lin city and Challenges (Prezentacja zasobów terminologii i inżynierii wiedzy w internecie: modele i wyzwania). Konferencje TKE (International conference of Terminology and Knowledge Engineering – Międzynarodowa konferencja terminologii i inżynierii wiedzy) organizuje GTW (Gesellschaft für Terminologie und Wissenstransfer – Stowarzyszenie Terminologii i Transferu Wiedzy) wspólnie z uniwersytetem któregoś z krajów europejskich. Do tego założonego w 1986 r. w Niemczech stowarzyszenia należą instytucje, których działalność jest związana z komputerowym tworzeniem, doskonaleniem i rozpowszechnianiem terminologii oraz wiedzy. Dziewiątą konferencję TKE GTW zorganizowało wspólnie z jednostką Uniwersytetu Miejskiego w Dublinie Fiontar. Fiontar – jednostka dydaktyczna i badawcza Dcu zajmująca się językiem irlandzkim (gaelickim), założona w 1993 r. Tworzone są tu elektroniczne zasoby języka irlandzkiego – korpusy tekstów, narzędzia internetowe, krajowa terminologiczna baza danych Focal, krajowa baza danych nazw miejscowych Logainm oraz baza danych biografii w języku irlandzkim ainm. W konferencji uczestniczyli referenci z Irlandii, Austrii, Belgii, Hiszpanii, Zjednoczonego Królestwa, Kanady, Łotwy, Litwy, Meksyku, Francji, Rumunii, Finlandii, Szwecji i Niemiec. Uczestników konferencji powitali prezydent DCU prof. Brian MacCraith, dyrektorka Fiontar dr Caoilfhionna Nic Pháidín oraz organizatorki konferencji Fionnuala de Barra Cusak i Úna Bhreathnach. Pierwszego dnia konferencji praca odbywała się w sześciu sekcjach poświęconych pozyskiwaniu wiedzy, kodowaniu i informacji leksykalnej, definicjom, planowaniu terminologii i jej zasobom, tworzeniu terminów z zakresu edukacji i prawa oraz zarządzaniu terminologią (terminology management). Terminologija | 2010 | 17 173 Pilar León Araúz ir Arianne Reimerink iš Granados universiteto (IspaniW referacie Knowledge extraction and multidimensionality in the environmental Domain (Pozyskiwanie wiedzy i wielowymiarowość w dziedzinie ochrony środowiska) omówiono zastosowanie analizy wzorców korpusowych (corpus Pattern Analysis – cPA) w badaniu kontekstowej wielowymiarowości i doskonaleniu kryteriów wiarygodnego ustalania wzorców wiedzy (knowledge patterns – KPs) w bazie wiedzy terminologicznej EcoLexicon. W referacie Marie-Claude L’homme, Patricka Leroyera i Benoît Robichauda, reprezentujących Uniwersytet Montrealski (Kanada) i Aarhus School of Business (Dania), advanced encoding for multilingual access in a Terminological Data Base: a matter of Balance (Zaawansowane kodowanie wielojęzycznego dostępu do terminologicznej bazy danych: kwestia równowagi) przedstawiono nowe funkcje wdrożone w bazie danych terminologicznych, ułatwiające dostęp do danych wielojęzycznych i umożliwiające ich efektywniejszą edycję. Użytkownik może znaleźć nie tylko odpowiedniki podstawowych słów, lecz także terminów powiązanych z nimi semantycznie. Metody zaproponowane przez prelegentów opierają się na formalnym kodowaniu funkcji leksykalnych. We wspólnym referacie Hammada Afzala (Narodowy Uniwersytet Nauk Ścisłych i Technologii, Pakistan), Paula Buitelaara (Narodowy Uniwersytet Irlandii) i Philippa Cimiana (Uniwersytet w Bielefeld, Niemcy) Generating Lexical Information for Terminology in a Bioinformatics Ontology (Generowanie informacji leksykalnej na potrzeby terminologii w ontologii bioinformatycznej) podzielono się doświadczeniami w zakresie półautomatycznej leksykalizacji ontologii bioinformatycznej z zastosowaniem modelu LexInfo. Michal Boleslav Měchura z Fiontar mówił o trudnościach w ustalaniu znaczenia angielskich terminów wielowyrazowych i ich odpowiedników w innych językach. W jego referacie When Definitions are not enough (Kiedy definicje nie wystarczają) wyrażono myśl, że definicje, choć bardzo ważne w terminologii, nie ukazują wystarczająco szczegółowo wewnętrznej struktury terminu wielowyrazowego. Niejasna struktura takiego terminu utrudnia wybór odpowiedników w innych językach. Aby ułatwić to zadanie, prelegent zaproponował podobny do drzewa syntaktycznego kompozycyjny diagram terminu (compositional term diagram – cTD). María Pozzi z El colegio de Mexico przygotowała referat Communicational model for the Terminological Definition (Komunikacyjny model definicji terminologicznej). Abolfazlas Zarnikhi (Uniwersytet Pompeu Fabra, Hiszpania) w referacie Towards a model for Terminology Planning (W kierunku modelu planowania terminologii) poruszał kwestie, jak i dlaczego planowanie terminologii w róż- 174 J. Gaivenytė-Butler | Międzynarodowa konferencja naukowa Presenting terminology... nych organizacjach opiera się na tych samych zasadach, lecz ustanawia własne reguły, w jakim zakresie reguły te mogą być wspólne, jak silnie działalność w zakresie planowania terminologii opiera się na teorii terminologii oraz czy można stworzyć model planowania terminologii. Prelegent porównał działalność terminologiczną Centrum Terminologii Katalonii Termcat i Akademii Języka i Literatury Perskiej oraz zaproponował model planowania terminologii. Juditha Kast-Aigner z Wiedeńskiego Uniwersytetu Ekonomii i Biznesu w referacie Developing and Using Terminology resources: The Case of eU Terminology (Rozwijanie i wykorzystywanie zasobów terminologicznych: przypadek terminologii eS) przedstawiła przeprowadzoną z wykorzystaniem korpusów diachroniczną analizę terminologii współpracy na rzecz rozwoju (development cooperation) stosowanej w dokumentach Unii Europejskiej, ukazującą zmiany pojęć i terminów w tej dziedzinie. W referacie Albiny Auksoriūtė i Jolanty Gaivenytė-Butler (Instytut Języka Litewskiego) The electronic resources of Lithuanian Terminology (elektroniczne zasoby terminologii litewskiej) przedstawiono najważniejsze litewskie zasoby terminologiczne dostępne w internecie. Najwięcej uwagi poświęcono Bankowi Terminów Republiki Litewskiej i tezaurusowi języka litewskiego, ich strukturze, możliwościom wyszukiwania, zaletom i wadom. Referat Fionnualy Cloke i Gearóida Ó Cleircína, reprezentujących gospodarzy konferencji – Fiontar, Irish Language Terms for Legal Translation (Irlandzkie terminy stosowane w tłumaczeniach tekstów prawnych) poświęcono omówieniu tworzenia i rozwoju zasobów irlandzkiej terminologii stosowanej w aktach prawnych. Celem przedstawionego projektu jest udostępnienie szerokiej publiczności, a zwłaszcza tłumaczom, irlandzkiej terminologii stosowanej w aktach prawnych za pośrednictwem internetu. Prelegenci omówili jego cztery etapy (tworzenie korpusu równoległego, wydobywanie terminów, rozpoznawanie irlandzkich terminów i części dwujęzycznego konkordansu, redagowanie artykułów terminologicznych), przedstawili zastosowane metody i narzędzia. Opracowane terminy są przenoszone do irlandzkiej narodowej bazy danych terminologicznych focal.ie. Tegau Andrews z Uniwersytetu w Bangor (Zjednoczone Królestwo) zapoznała uczestników z działaniami na rzecz promowania użycia języka walijskiego w szkolnictwie wyższym i działalności zawodowej oraz tworzenia i normalizacji walijskiej terminologii. W przygotowanym przez nią i współautorów referacie Developing Welsh Language Terminology in the Higher education Sector in Wales (Tworzenie i rozwój walijskiej terminologii w sektorze szkolnictwa wyższego Walii) przedstawiono stosowany program terminologiczny maes T oraz opracowywane internetowe słowniki terminologiczne. Estelle Delpech (Lingua et Machina) ir Béatrice Daille (Nanto universitetas, Prancūzija) pranešime Dealing with Lexicon acquired from Comparable Corpora: Validation and exchange (Darbas su žodynu, gautu iš paly- Terminologia | 2010 | 17 175 korpusów tekstów referencyjnych: weryfikacja i wymiana) mówiono o problemach pojawiających się podczas pracy ze słownikami automatycznie uzyskanymi z korpusów porównawczych. Przedstawiono narzędzie do weryfikacji terminów stworzone specjalnie dla takich słowników, a do wymiany danych zaproponowano format TBX. Henrikas Nilsson z Terminologicentrum (TNc) (Szwecja) podzielił się doświadczeniem związanym z tworzeniem szwedzkiego krajowego banku terminów Rikstermbanken, mówił o próbach dostosowania słowników różnego typu do jednolitego formatu banku terminów, o zasadach budowy banków terminów oraz o możliwej ich niezgodności z przyjaznym użytkownikowi formatem prezentacji terminów. W jego referacie Layout on Different Terms? (Skirtingas išdėstymas?) przedstawiono przykłady z różnych banków terminologicznych i systemów zarządzania terminologią. Pierwszy dzień konferencji zakończyło wystąpienie zaproszonego prelegenta Gerharda Budina z Uniwersytetu Wiedeńskiego Cognitive aspects of Designing, Generating, and Using Domain Ontologies (Kognitywne aspekty projektowania, tworzenia i wykorzystywania ontologii dziedzinowych). Drugi dzień konferencji rozpoczął się wystąpieniem przedstawicieli Fiontar, Michala Boleslava Měchury i Briana Ó Raghallaigha, How to Build a Termbase for 500,000 Users (and Live to Tell the Story) (Jak stworzyć bazę terminologiczną dla 500 000 użytkowników (i przeżyć, by o tym opowiedzieć)). Prelegenci zapoznali z uruchomioną w 2006 r. i cieszącą się ogromną popularnością irlandzką narodową bazą danych terminologicznych focal.ie. Zdaniem prelegentów ta baza jest tak popularna, ponieważ jest przyjazna dla użytkownika (łatwe wyszukiwanie, sposób prezentacji terminów bardziej przypomina słownik niż bazę danych). Później referaty wygłaszano w czterech sekcjach poświęconych ekstrakcji terminów (term extraction), nauczaniu terminologii, zasobom terminologicznym i prezentacji wiedzy. Referat Dirka De hertoga, Krisa heyleno, Dirka Speelmana (wszyscy z Uniwersytetu w Leuven, Belgia) i hendrika Kockaerta (Lessius University College, Belgia) a Variational Linguistic approach to Term extraction (Wariacyjne podejście lingwistyczne do ekstrakcji terminów) poświęcono analizie stałego znacznika leksykalnego (Stable Lexical Marker Analysis), wykorzystywanej do automatycznego wyodrębniania terminów. W referacie Patricka Drouina i Frédérica Dollio (OLST, Uniwersytet Montrealski) Corpus Genres and Contrastive automatic Term extraction (Gatunki korpusów i kontrastywna automatyczna ekstrakcja terminów) omówiono wpływ gatunku korpusu na wyniki automatycznej ekstrakcji terminów. Prelegenci przedstawili metodę kontrastywnej automatycznej ekstrakcji terminów (contrastive Automatic Term Extraction - 176 J. Gaivenytė-Butler | Międzynarodowa konferencja naukowa Presenting terminology... cATE) stosowaną do określania terminologiczności słów, polegającą na porównywaniu częstości występowania słowa w dwóch korpusach różnego rodzaju (ogólnym i specjalistycznym). Georgeta ciobanu (Politechnika Timișoary, Rumunia) wygłosiła referat arGs in Teaching Terminology (arGs w nauczaniu terminologii), w którym podzieliła się przemyśleniami na temat tego, jak gry rzeczywistości alternatywnej (ARGs) można wykorzystać do zapoznawania uczniów i studentów z terminologią oraz nauczania terminologii, a także przedstawiła grę edukacyjną theSaviours opartą na Web 2.0. Terminologii w nauczaniu poświęcony był jeszcze jeden referat. Anna Aguilar-Amat, Bartolomé Mesa-Lao, Marta Pahisa-Solé i Pilar SánchezGijón z Autonomicznego Uniwersytetu w Barcelonie w referacie BaCUS (Base de Coneixement Universitari – University Knowledge Base): 14 Years on Terminology applied to Translation (BaCUS: 14 lat terminologii stosowanej w tłumaczeniu) mówiły o prezentacji wyników badań studentów studiujących przekład w bazie wiedzy BaCUS. Baza ta może być również wykorzystywana do badań nad przekładem, pojęciami, ontologiami i korpusami. Referat Krisa Heylena (Uniwersytet w Leuven, Belgia) i Hendrika Kockaerta (Lessius University College, Belgia) The TermWise Knowledge Platform: an efficient Translation and Terminology management Suite for Legal Translation in Belgium (TermWise Knowledge Platform: efektywny pakiet programów do tłumaczenia tekstów prawnych i zarządzania terminologią w Belgii) był poświęcony prezentacji interdyscyplinarnego projektu TermWise Knowledge Platform, przeznaczonego do tłumaczenia tekstów prawnych. Prelegenci omówili etapy pozyskiwania dwujęzycznej wiedzy terminologicznej z korpusów, zapoznali z interfejsem użytkownika, stawianymi mu wymaganiami i przewidywanymi możliwościami. Kolejny zasób terminologiczny – bazę wiedzy terminologicznej ecoLexicon – w referacie ecoLexicon: Contextualizing an environmental Ontology (ecoLexicon: kontekstualizacja ontologii ochrony środowiska) przedstawiła Pilar León Araúz i Pedro Javier Magaña Redondo z Uniwersytetu w Granadzie. Referat Andreja Vasiljeva (Tilde, Uniwersytet Łotewski), Signės Rirdancės (Uniwersytet Łotewski) i Tatjany Gornostay (Tilde) reaching the User: Targeted Delivery of Federated Content in multilingual Termbank (Próba dotarcia do użytkownika: ukierunkowane dostarczanie połączonej treści w wielojęzycznym banku terminów) zapoznał z wynikami internetowego badania użytkowników EuroTermBanku. Podkreślono znaczenie skonsolidowanej prezentacji treści z wielu źródeł. W referacie Anity Nuopponen (Uniwersytet w Vaasa, Finlandia) Transmission of Knowledge about Concept relations in Terminological Vocabularies Terminologija | 2010 | 17 177 (Przekazywanie wiedzy o relacjach między pojęciami w słownikach terminologicznych) przedstawiono wyniki badania słownika terminów telefonii internetowej. Omówiono, w jaki sposób w słownikach terminologicznych można przedstawiać i wykorzystywać informacje o relacjach między pojęciami i systemami pojęć. Antrą konferencijos dieną taip pat buvo surengta bendra visų konferendyskusja uczestników konferencji na temat przedstawiania w internecie zasobów terminologicznych i inżynierii wiedzy, którą poprowadził Henrik Nilsson z TNc. Kilku uczestników konferencji zaprezentowało stworzone w swoich instytucjach bazy danych terminologicznych i wiedzy oraz pokazało ich możliwości. Konferencję zakończyło wręczenie nagrody Eugena Wüstera. Nagrodą tą od 1997 r. co trzy lata Międzynarodowe Centrum Informacji Terminologicznej Infoterm wraz z Archiwum Eugena Wüstera Uniwersytetu Wiedeńskiego i Austriacką Biblioteką Narodową wyróżnia terminologa, którego prace miały duże znaczenie dla nauki i nauczania terminologii lub dziedzin pokrewnych, doskonalenia metod praktycznych bądź wspierania współpracy międzynarodowej. Nagrodę Eugena Wüstera otrzymali profesorowie Heribert Picht, Christer Laurén, Juan C. Sager, Amelia de Irazazabal Nerpell, Robert Dubuc, Maria Teresa Cabré, Alan K. Melby. Nagrodę Eugena Wüstera za 2010 rok przyznano prof. Sue Ellen Wright z Instytutu Lingwistyki Stosowanej Uniwersytetu Stanowego Kent (USA) oraz prof. Klausowi-Dirkowi Schmitzowi z Uniwersytetu Nauk Stosowanych w Kolonii (Niemcy). Przed konferencją i po niej odbywały się seminaria praktyczne, podczas których omawiano certyfikację pracy terminologicznej, doskonalenie podstawowej normy dotyczącej pracy terminologicznej ISO 704 Terminology work – principles and methods (Praca terminologiczna. Zasady i metody), modele zarządzania terminologią, ich zastosowanie i zmiany, bazę danych pojęć ISO (ISO concept DataBase – ISO/cDB) oraz rejestr kategorii danych TK 37 ISOcat, a także związki terminologii z ontologiami. Opublikowano zbiór referatów konferencyjnych Terminology and Knowledge engineering Conference 2010: Presenting terminology and knowledge engineering resources online: models and challenges (red. Úna Bhreathnach i Fionnuala de Barra-cusack, ISBN 978-0-9566314-0-4). Otrzymano 2007-12-11 Jolanta Gaivenytė-Butler Instytut Języka Litewskiego ul. P. Vileišio 5, LT-10308 Wilno E-mail [email protected]