Nacionalinė mokslinė konferencija „Priešaušrio mokslas, kultūra ir švietimas“, skirta Lauryno Ivinskio 200-osioms gimimo metinėms

164 D. Šilobritaitė | Ogólnokrajowa konferencja naukowa „Nauka, kultura i oświata przed świtem”... Ogólnokrajowa konferencja naukowa „Nauka, kultura i oświata przed świtem”, poświęcona 200. rocznicy urodzin Laurynasa Ivinskisa DIaNa ŠIlOBRItaItė Instytut Języka Litewskiego W dniach 25–26 listopada 2010 r. w Instytucie Języka Litewskiego odbyła się poświęcona 200. rocznicy urodzin Laurynasa Ivinskisa, zorganizowana Ogólnokrajowa konferencja naukowa „Nauka i kultura przed świtem”, przez Centrum Terminologii Instytutu Języka Litewskiego. Konferencja trwała dwa dni. Pierwszego dnia konferencji wygłaszano referaty. Większość referatów dotyczyła L. Ivinskisa oraz jego działalności terminologicznej, leksykologicznej, leksykograficznej i literackiej. Pięciu prelegentów mówiło o pracy terminologicznej L. Ivinskisa i oceniło znaczenie jego prac dla języka litewskiego. Albina Auksoriūtė omówiła litewskie nazwy minerałów, roślin i grzybów opracowane i stworzone przez L. Ivinskisa. Prelegentka podkreśliła, że terminy naukowe L. Ivinskis często tworzył sam, ponieważ o niektórych zagadnieniach astronomii, geografii, botaniki i innych nauk przyrodniczych pisał po litewsku jako pierwszy. Pochodzenie i budowę jednowyrazowych nazw chorób w kalendarzach L. Ivinskisa badała Palmira Zemlevičiūtė. Prelegentka zwróciła uwagę, że już w pierwszym kalendarzu L. Ivinskisa znajduje się rozdział poświęcony leczeniu chorób, zawierający porady, jak leczyć choroby zakaźne, chirurgiczne, traumatologiczne, układu oddechowego, układu pokarmowego, uszu, gardła i inne choroby ludzi. Zauważyła, że większość analizowanych nazw jednowyrazowych stanowią wyrazy pochodzenia litewskiego. Terminy budowlane w kalendarzach L. Ivinskisa omówił Robertas Stunžinas. Prelegent mówił, że większość terminów przedstawionych w rozdziałach praktycznych porad L. Ivinskisa stanowią terminy litewskie, w większości terminologizowane wyrazy żywego języka, jednak występują także zapożyczenia (slawizmy, germanizmy) i hybrydy. Terminologija | 2010 | 17 165 Zofija Babickienė analizowała derywaty w kalendarzu L. Ivinskisa z 1861 roku (derywaty sufiksalne, prefiksalne i fleksyjne oraz złożenia). Jonas Klimavičius mówił o neologizmie L. Ivinskisa nuokana. Zdaniem prelegenta ten neologizm jest derywatem końcówkowym Laurynasa Ivinskisa od lit. žem. nu-kãnóti 1. tr. „zmęczyć, zabić, zamordować”, który przejął Povilas Matulionis i przekazał współczesnej nomenklaturze. O relacji między działalnością leksykograficzną L. Ivinskisa a studiami leksykologicznymi mówiła Ona Kažukauskaitė. Tomas Petreikis omówił rozpowszechnianie metskaitlių L. Ivinskisa na Żmudzi. W historii rozpowszechniania prelegent wyróżnił dwa zasadnicze etapy: w latach 1846–1851 L. Ivinskis był redaktorem i wydawcą metskaitlių, w latach 1855–1864 – tylko redaktorem. O świetlanej osobowości L. Ivinskisa mówiła Danutė Petkevičiūtė. Na podstawie niedawno odnalezionych materiałów archiwalnych prelegentka przedstawiła nowe fakty biograficzne, które głębiej ukazały osobowość L. Ivinskisa. Prelegentka zwróciła również uwagę na fakty wymagające skorygowania w wydanej przed paroma dziesięcioleciami monografii Laurynas Ivinskis (1988 r.). Kwestie genealogiczne i cechy osobiste szczegółowo omówił Antanas Ivinskis. Wskazał on, że materiałów dotyczących genealogii twórcy i wydawcy pierwszych litewskich kalendarzy, Laurynasa Roka Ivinskisa, dostarczają przechowywane w Litewskim Archiwum Państwowym dokumenty szlachectwa rodowego, natomiast początki tego rodu ukazują opracowane przez polskich autorów leksykony rodów szlacheckich i rycerskich, herbarze oraz różne publikacje encyklopedyczne. Ilona Čiužauskaitė omówiła drogę literacką L. Ivinskisa. Prelegentka podkreśliła znaczenie pierwszych litewskich kalendarzy, uwydatniła najważniejsze cechy publicystyki, twórczości literackiej i przekładów. Zwróciła uwagę, że L. Ivinskis był bodaj pierwszym w literaturze litewskiej, który poruszał kwestie kultury języka, proponując unikanie wyszukania i dążenie do prostoty myśli. Džiuljeta Maskuliūnienė analizowała twórczość literacką L. Ivinskisa, teksty publicystyczne i przekłady oraz przedstawiła uogólniony model jego utworów dydaktycznych. Czterech prelegentów mówiło o innych znaczących działaczach okresu przedodrodzeniowego i dokonanych przez nich pracach. Danguolė Mikulėnienė przedstawiła interesujące informacje o wybitnym litewskim dialektologu Jonasie Jušce. Prelegentka stwierdziła, że opisując dialekty litewskie, J. Juška opierał się na wrażeniach z własnych podróży. Zwróciła uwagę, że w klasyfikacji dialektów litewskich J. Juški nie polega się 166 D. Šilobritaitė | Ogólnokrajowa konferencja naukowa Nauka, kultura okresu przedodrodzeniowego... wyłącznie na zasadzie administracyjno-terytorialnej, charakterystycznej dla wcześniejszych gramatyk języka litewskiego. Vilija Sakalauskienė w swoim referacie omówiła słowa z litewsko-polskiego słownika Antanasa Juški i doszła do wniosku, że A. Juška jako pierwszy zaczął zapisywać słowa żywego języka z dialektów oraz opracowywać tak bogatą semantykę języka mówionego. Birutė Triškaitė omówiła rękopiśmienne zapiski sporządzone przez twórcę Clavis Germanico–Lithvana w śpiewniku Daniela Kleina Naujos giesmju knygos. Celem jej referatu było udowodnienie, że przepisujący te rękopiśmienne pieśni był twórcą słownika niemiecko-litewskiego Clavis Germanico–Lithvana opracowanego w Prusach Wschodnich, co do którego identyfikacji jak dotąd nie ma jednomyślnej opinii. Vilma Zubaitienė mówiła o nieleksykograficznych źródłach litewsko-niemieckiego słownika Georga Heinricha Ferdinanda Nesselmanna Wörterbuch der Littauischen Sprache (1851). Oprócz głównych źródeł wskazanych w przedmowie do słownika autorka referatu wymieniła także inne – gramatyki, drukowane i rękopiśmienne zbiory pieśni. Drugiego dnia konferencji zorganizowano wycieczkę do upamiętnionych miejsc związanych z L. Ivinskim na Żmudzi – do Muzeum Kalendarzy w Kuršėnai, Muzeum Biskupstwa Żmudzkiego w Varniai oraz Muzeum Historii Kultury Ogińskich w Rietavas. Wydano także zbiór tez konferencyjnych i program, wydrukowano plakat reklamowy, a w Instytucie Języka Litewskiego zorganizowano wystawę poświęconą L. Ivinskiemu. Otrzymano 2010-12-20 Diana Šilobritaitė Instytut Języka Litewskiego ul. P. Vileišio 5, LT-10308 Wilno E. mail [email protected]