A. Sliesaravičius, J. Lazauskas, V. Stanys, St. Keinys, G. Klimovienė. Žemės ūkio augalų selekcijos ir sėklininkystės terminų žodynas

Terminologija | 2010 | 17 155 JOlaNta GaIvENytė-BUtlER Instytut Języka Litewskiego W ciągu ostatnich dwóch dziesięcioleci znacznie wzrosła liczba wydawanych biologii, botaniki, roślin... Wśród ponad 300 słowników hodowli (w większości słowników terminów litewskich; ukazał się słownik genetyki, kilka słowników szkolnych) i leksykonów nazw roślin wydanych w tym okresie znalazła się encyklopedia rolnictwa, jednak odrębnego słownika selekcji roślin i nasiennictwa nie było. W 2010 r. ukazał się opracowany przez zespół autorów Słownik terminów selekcji roślin rolniczych i nasiennictwa, wypełniając tę lukę w litewskiej terminografii. Jak napisano w przedmowie do słownika, „selekcja jest intensywnie rozwijaną dziedziną nauki, bardzo związaną ze stosowaniem nowych metod genetyki i biotechnologii. Najczęściej jej terminy są tworzone w krajach zagranicznych i publikowane w języku angielskim, rosyjskim, niemieckim i innych językach. Dla znacznej części nowych terminów nie mamy litewskich odpowiedników ani objaśnień, <...>“ (s. 5). W słowniku przedstawiono około 3000 najczęściej używanych litewskich terminów z zakresu hodowli roślin i nasiennictwa, botaniki i biotechnologii, cytologii, genetyki, a także nazwy rodzajów i gatunków uprawnych roślin spożywczych i pastewnych oraz odmian wyhodowanych na Litwie, ich litewskie objaśnienia oraz angielskie i rosyjskie odpowiedniki. Autorzy słownika czerpali terminy z podręczników A. Sliesaravičiusa, J. Lazauskasa, V. Stanysa, St. Keinysa i G. Klimovienė. SŁOWNIK TERMINÓW HODOWLI ROŚLIN ROLNICZYCH I NASIENNICTWA = DICTIONARY OF AGRICULTURAL TERMS FOR PLANT BREEDING AND SEED PRODUCTION = СЛОВАРЬ ТЕРМИНОВ Dobór terminów do słownika terminów hodowli roślin rolniczych i nasiennictwa jest dość dobrze przemyślany. Trafiło się tylko kilka terminów, których zasadność jest wątpliwa. Czy rzeczywiście należało włączyć do ПО СЕЛЕКЦИИ И СЕМЕНОВОДСТВУ СЕЛЬСКОХОЗЯЙСТВЕННЫХ РАСТЕНИЙ Wilno, 2010, 337 s. 156 J. Gaivenytė-Butler | oraz publikacji naukowych, słowników i encyklopedii wydanych na Litwie i za granicą. Do wykazu wykorzystanej literatury włączono ustawy Republiki Litewskiej o nasiennictwie roślin i ochronie odmian roślin; we wstępie jako źródła terminów wymieniono ponadto ustawy Republiki Litewskiej o krajowych zasobach genetycznych roślin i organizmach zmodyfikowanych genetycznie. W słowniku zamieszczono odmiany roślin stworzone przez litewskich hodowców, wpisane do Wykazu odmian roślin najbardziej odpowiednich do uprawy na Litwie lub opisane w publikacjach naukowych. Publikację przygotowała grupa robocza powołana na Litewskim Uniwersytecie Rolniczym – prof. habil. dr Algirdas Sliesaravičius, habil. dr Juozas Lazauskas, prof. habil. dr Vidmantas Stanys, doc. dr Stasys Keinys, doc. dr Giedrė Klimovienė (kierownik prof. habil. dr Algirdas Sliesaravičius). Słownik jest przeznaczony przede wszystkim dla specjalistów rolnictwa, biologów, wykładowców i studentów szkół wyższych oraz zawodowych, jednak interesujące informacje mogą w nim znaleźć wszyscy zainteresowani roślinami. O tym, że taki słownik terminologiczny był potrzebny naukowcom i specjalistom praktykom z tej dziedziny, świadczy wsparcie udzielone nie tylko przez Państwową Komisję Języka Litewskiego, lecz także przez Ministerstwo Rolnictwa Republiki Litewskiej, gospodarstwo dydaktyczne Litewskiego Uniwersytetu Rolniczego oraz kilka prywatnych spółek – uAB agrolitpa, uAB Dotnuvos projektai, uAB analytical solutions, uAB Biotecha. Publikacja spełnia wszystkie wymagania dotyczące struktury słowników terminologicznych. Składa się z głównej części tłumacząco-objaśniającej oraz oddzielnych indeksów terminów w języku litewskim, angielskim i rosyjskim. zawiera przedmowę, opis struktury (nieco nietypowo nazwany ustrojem słownika), wykaz wykorzystanych źródeł. Przeglądając słownik, nietrudno dostrzec dążenie jego redaktorów do zapewnienia wszechstronnego wyszukiwania i dostarczenia jak największej ilości informacji. W oddzielnych indeksach podano nie tylko terminy angielskie i rosyjskie, lecz także litewskie. Obok każdego indeksu zamieszczono alfabet danego języka. Litewskie terminy oznaczono akcentem nie tylko w głównej części słownika, lecz także w indeksie terminów. Przy sporządzaniu indeksów poszczególnych języków wybrano nieco odmienny, lecz ułatwiający wyszukiwanie terminów porządek. Litewskie terminy w indeksie ułożono alfabetycznie według pierwszego słowa, angielskie i rosyjskie – w kolejności alfabetycznej według słowa głównego. Obok terminów podano numery stron. słownika synonimy klėtis i svirnas, zwłaszcza że nie mówi się o żadnych nowocześniejszych przechowalniach nasion ani zbóż. Terminologia | 2010 | 17 157 Wstawiono termin javapjūtė, choć wydaje się, że wystarczyłby objaśniony w słowniku termin pjūtis (czas koszenia zbóż i innych roślin). Przy terminach indukcja (wywołanie procesu przez siły zewnętrzne) i segmentas (część struktury (chromosomu)) przydałby się termin rodzajowy lub bardziej szczegółowe objaśnienie. W definicji inżynierii genetycznej wyróżniono jej trzy rodzaje – inżynierię genową, chromosomową i genomową, jednak jako odrębne terminy hasłowe wstawiono i objaśniono tylko dwa pierwsze rodzaje; inżynierii genomowej w słowniku nie ma. W definicji taksonu wymieniono jednostki systematyki: gatunek, rodzaj, rodzinę, rząd i typ. W słowniku jako terminy hasłowe wstawiono i objaśniono terminy gatunek, rodzaj i rodzina, ale nie ma rzędu ani typu. Termin pięciowyrazowy genetinių augalų išteklių duomenų bazė (baza danych zasobów genetycznych roślin) nie wydaje się konieczny, ponieważ w definicji nie podano żadnych szczególnych cech takiej bazy. Prawdopodobnie wystarczyłoby zamieścić w słowniku objaśniane genetyczne zasoby roślin. W słowniku podano terminy złożone: zachowanie genetycznych zasobów roślin ex situ, zachowanie genetycznych zasobów roślin in situ oraz zachowanie genetycznych zasobów roślin inter situ. Osobno zamieszczono i objaśniono także termin łaciński in situ (a także in vitro i in vivo), ale terminów inter situ i ex situ nie ma. Chociaż w słownikach terminologicznych najczęściej podaje się rzeczowniki i połączenia wyrazowe z nadrzędnym członem rzeczownikowym, redaktorzy tej publikacji zamieścili niemało, jak sami piszą w przedmowie, „ważnych przymiotników i czasowników języka tych nauk” (s. 5). Taki wybór wydaje się uzasadniony, gdy chce się wyjaśnić podobnie brzmiące przymiotniki, na przykład vegetacinis i vegetatyvinis, ale takich przypadków jest bardzo niewiele. Raczej nie ma celowości zamieszczania w słowniku przymiotników i czasowników, gdy obok nich podaje się rzeczowniki o podobnym znaczeniu. W słowniku wyjaśniono, czym jest ość, i scharakteryzowano odmianę pszenicy ʻAkuotuotiejiʼ, zamieszczono także przymiotnik akuotuotas. Obok terminu agamija objaśniono przymiotnik agaminis, obok płodność – przymiotnik vaisingas, bezpośrednio po jarowizacja zamieszczono czasownik jarovizuoti, a po odrost wyjaśniono czasownik atsėti. Wybór niektórych czasowników i rzeczowników odczasownikowych wydaje się nie w pełni konsekwentny. W niektórych przypadkach autorzy wybierali czasowniki i nie umieszczali w słowniku rzeczowników, na przykład: odsiewać, identyfikować, przesadzać, zakwitnąć, przyjąć się, w innych przypadkach podawali rzeczowniki i nie umieszczali czasowników, na przykład: odsadzenie, szczepienie, przystosowanie, przycinanie. W słowniku znajdują się „įskiepis” i „įskiepyti”, ale „skiepas” i „skiepijimas”. Redaktorzy recenzowanego słownika wybrali alfabetyczny gniazdowy sposób przedstawiania terminów części głównej i konsekwentnie się go trzymali. Terminy jednowyrazowe podano w porządku alfabetycznym, a złożone, których głównym członem jest vie- 158 J. Gaivenytė-Butler | nazwa wyrazowa termin, umieścić w gnieździe tego terminu. Terminy złożone, których główny człon nie został zamieszczony jako odrębny termin hasłowy, podano w kolejności alfabetycznej pierwszego słowa. Przy takim sposobie przedstawiania czasami pojawiają się wątpliwości, który termin wybrać jako tytułowy. Zdarzają się przypadki, gdy przy próbie znalezienia jednowyrazowego terminu nagłówkowego jednoczącego terminy wielowyrazowe do słowników specjalistycznych tego typu niepotrzebnie włącza się i objaśnia także ogólne terminy naukowe lub takie wyrazy, które trudno uznać za terminy. Redaktorom tego słownika udało się uniknąć takiego braku, a wybrany przez nich sposób grupowania terminów wydaje się logiczny i przemyślany. W objaśnieniu budowy słownika redaktorzy piszą, że „słownik ma charakter normatywny, w niewielkim stopniu zamieszczono w nim szeroko stosowane terminy niezalecane” (s. 7). Rzeczywiście, takich terminów wraz z ich korektami podano niemało i bez wątpienia będą one przydatne specjalistom oraz studentom tej dziedziny, nasuwa się tylko pytanie, dlaczego redaktorzy w opisie budowy słownika skrót ntk. objaśniają słowem neteikiamas. W Słowniku współczesnego języka litewskiego oraz w słownikach terminów różnych dziedzin skrót ten zazwyczaj oznacza terminy niezalecane, które mogą być zamieszczane w słowniku z zaznaczeniem, że nie nadają się do użycia, t.y. są niezalecane. Chociaż Słownik terminów selekcji roślin rolniczych i nasiennictwa nazywany jest normatywnym, wysiłki na rzecz normalizacji terminologii są ostrożne. Przede wszystkim rzuca się w oczy bogactwo synonimów. Wydaje się, że bogata synonimia tego słownika z jednej strony świadczy o próbie spolonizowania przez redaktorów umiędzynarodowionej terminologii tej dziedziny, z drugiej zaś – o dążeniu do zachowania w użyciu specjalistów prawdopodobnie już ugruntowanych terminów międzynarodowych. Wątpliwości budzi wybrana kolejność podawania synonimów. Jak zwykle przy opracowywaniu słowników terminologicznych, w tym słowniku synonimy są powiązane odsyłaczem zob., kierującym do terminu poprawniejszego lub częściej używanego. Przy tym, rengėjai paprastai pasirenka paprastesnį sinonimų pateikimo būdą – jeigu zalecanym terminie synonim jest ponownie podawany po przecinku. Termin hasłowy słownika terminologicznego ma synonim, terminy znajdujące się w jego gnieździe podawane są wyłącznie przy terminie zalecanym. Sposób wybrany przez autorów słownika terminów selekcji roślin rolniczych i nasiennictwa, polegający na powtarzaniu mniej zalecanych terminów obok terminu głównego i jego terminów rodzajowych, znacznie rozbudowuje gniazda terminów i stwarza wrażenie, że terminów jest o wiele więcej. Gniazdo terminu hasłowego jeszcze bardziej się rozrasta, gdy synonimy ma nie tylko główny człon terminu hasłowego, lecz także terminy rodzajowe. Na przykład w gnieździe terminu heterozė wyjaśniono cztery jego rodzaje – monogeniczną, adaptacyjną, repro- Terminologija | 2010 | 17 159 dukcyjną i somatyczną. Termin heterozja ma synonim moc hybryd, a określenie gatunkowe przystosowawcza – synonim adaptacyjna. Obok terminu heterozja przystosowawcza znajduje się szereg synonimów – przystosowawcza moc hybryd, heterozja adaptacyjna, adaptacyjna moc hybryd, a hasło uzupełniają jeszcze trzy osobno zamieszczone synonimy z odsyłaczem zob. W omawianym słowniku hasło to zajmuje większą część strony, zamieszczono w nim dwanaście synonimicznych terminów, chociaż objaśniono tylko pięć pojęć. Podobnie wygląda również hasło dominacja. Ponieważ termin dominacja ma synonim przewaga, a określenie gatunkowe wierzchołkowa – synonim apikalna, przy terminie dominacja wierzchołkowa podaje się jeszcze synonimy przewaga wierzchołkowa, dominacja apikalna i przewaga apikalna. Wydaje się, że taki przyjęty porządek nie jest zbyt wygodny również dla samych redaktorów, ponieważ czasami nie jest przestrzegany. Na przykład obok terminu zarodek zamieszczono synonim embrion, obok kodonu – triplet, obok próby – eksperyment, ale terminy gatunkowe podaje się tylko z podstawowymi członami zarodek, kodon, próba. Zróżnicowane jest również podawanie terminów ze skrótami (w objaśnieniu budowy słownika o skrótach się nie mówi). Skróty w tym słowniku umieszczane są obok terminu głównego jako synonimy oraz oddzielnie, w porządku alfabetycznym, z odsyłaczem zob., na przykład DNr zob. kwas deoksyrybonukleinowy, rNr zob. kwas rybonukleinowy. Terminy złożone, których członem są skróty DNr lub rNr, nie są łączone odsyłaczami z terminami kwas deoksyrybonukleinowy i kwas rybonukleinowy, na przykład w słowniku znajdują się tylko: transportowy rNr, polimeraza rNr, odciski DNr, polimorfizm DNr, dupleks DNr. istnieją szeregi synonimów składające się z trzech (allel, alelomorf, gen alleliczny; gen modyfikator, modyfikator dominacji, modyfikator dominowania; zapłodnienie in vitro, zapłodnienie w probówce, sztuczne zapłodnienie; anemochoria, anemofilia, anemogamia; biblioteka genomowa, biblioteka genów, biblioteka DNr; stadium fenologiczne, faza fenologiczna, fenofaza) lub nawet czterech terminów (gen inhibitorowy, gen epistatyczny, gen hamujący, gen supresorowy; sok jądrowy, kariolimfa, karioplazma, nukleoplazma). Niektóre z tych terminów mają tyle samo odpowiedników w innych językach, jednak są też takie, których odpowiedniki podano tylko po jednym, na przykład genu modyfikatora i genu inhibitorowego. Niektóre synonimy bardzo się różnią, na przykład ruchome elementy genomu, geny ruchome, transpozony; seria alleli, wielokrotny allelizm; cykl komórkowy, cykl mitotyczny; epistaza, epistatyczna interakcja genów, inhibicja. Czasami oba synonimy wydają się niezbyt trafne, na przykład tester i odmiana analizująca. 160 J. Gaivenytė-Butler | Pasitaiko nemažai sinonimiškai pateiktų ir, matyt, specialistų taip varstosowanych terminów międzynarodowych, na przykład amfigonia i amfigeneza, allotetraploid i amfidiploid, chromosomy akrocentryczne i chromosomy telocentryczne, jaryzacja i wernalizacja, diheterozygota i dihybryd, diplonema i diplotena, kodon i triplet. Obok terminów międzynarodowych zaproponowano ich litewskie odpowiedniki, na przykład: delecja, utrata; fotoperiod, okres świetlny; fototropizm, fototropizm; heterofilia, różnolistność; heterokarpia, różnoowocowość; gen hipostatyczny, gen hamujący; embriogeneza, rozwój zarodka; crossing-over, krzyżowanie. Czasami pierwszeństwo przyznaje się terminowi litewskiemu, na przykład: nadkłos, epikotyl; rewersja, inwersja; białko, proteina; wspólnota, cyanoza; outbreeding, autbreding; wygląd, habitus; inbreeding, inbreding; pokolenie, generacja; zapylenie krzyżowe, alomiksja; pączkowanie, blastogeneza; samozapylenie, autogamia; allel maskujący, allel recesywny; podkłos, hipokotyl; ciepłe podłoże, inspekt; roślina światłolubna, heliofit; płodność, fertilność; wiatropylność, anemofilia; dominacja, dominowanie; wierzchołek, apeks. Synonimiczność niektórych terminów wydaje się wątpliwa. Jako synonimy podaje się terminy gen letalny i gen śmierci, jednak osobno zamieszczono terminy śmierć genetyczna i letalność genetyczna, oznaczające różne rzeczy, natomiast przy efektywnym stadium letalnym nie ma synonimicznego terminu z członem śmierci. Podaje się tylko pożywkę selektywną, chociaż przy systemie selektywnym znajduje się system selekcji. Bogata i różnorodna synonimia tego słownika nasuwa myśl, że litewskie terminy z tej dziedziny są częściej zamieszczane w słowniku, niż używane w języku specjalistów. Wartość tego wydawnictwa zwiększa fakt, że jest ono nie tylko słownikiem przekładowym, lecz także objaśniającym. W objaśnieniu budowy wydawnictwa autorzy piszą, że w słowniku „podaje się zazwyczaj zwięzłe litewskie objaśnienie terminu” (s. 8). Pojawiło się kilka wyjątkowo lakonicznych definicji, które prawdopodobnie można było bardziej rozwinąć, na przykład materiał roślinny – „rośliny lub ich części”, biologia – „nauka o przyrodzie ożywionej”, botanika – „nauka o roślinach (dziedzina biologii)”, geny niepowtarzające się – „geny, które się nie powtarzają”. Być może należałoby rozszerzyć definicję żywotności hybryd („zdolność hybryd do przetrwania”), ponieważ nieżywotność hybryd zdefiniowano dokładniej („niezdolność hybryd do przetrwania do okresu reprodukcji”). Od wspomnianej w przedmowie zasady zwięzłości nieco odstępuje się przy opisywaniu roślin, na przykład szczegółowo wyjaśniono, w jaki sposób rozmnaża się rośliny przyprawowe i lecznicze oraz do czego się je wykorzystuje. Terminologija | 2010 | 17 161 Definicje w tym słowniku dobrze oddają istotę pojęć i wskazują cechy dystynktywne, są jasne i poprawne pod względem językowym. Niektóre definicje można byłoby doprecyzować. Baza danych zasobów genetycznych roślin jest prawdopodobnie nie sposobem i narzędziem gromadzenia, systematyzowania, przechowywania i wykorzystywania zasobów genetycznych roślin, lecz informacji o takich zasobach. Wczesność lepiej byłoby zdefiniować jako właściwość, a nie czynność („wczesne dojrzewanie roślin”), natomiast odrastanie – jako czynność, a nie zdolność roślin („zdolność skoszonych lub wypasanych roślin do odrastania”). Redaktorzy unikają słowa vystytis, zastępując je słowem rutuliotis, choć czasami wydaje się to dość dziwne: jaryzacja – „zapewnienie rozwoju roślin”, bujny wzrost – „bujny, intensywny wzrost i rozwój roślin”, depresja – „zahamowanie wzrostu i rozwoju rośliny”. Prawdopodobnie za błąd korektorski należy uznać użycie rodzaju żeńskiego w definicji niesymetrycznego biwalentu: „biwalent utworzony z dwóch homologicznych chromosomów mających różną lokalizację centromeru”. Nieco dziwnie odmiana czereśni ʻJurgaʼ została opisana jako wydająca owoce „o konsystencji chrzęstkowatej”, a odmiana gruszy ʻAluonaʼ jako odmiana, której „owoce są wygodne do transportu”. Z nowoczesnej definicji odmiany („odmiana stworzona przez hodowcę w systemie formalnym”) niezbyt wynika nowoczesność takiej odmiany. W definicji klasyfikacji roślin wymieniono jednostki taksoniczne. Może lepiej byłoby używać terminu jednostki taksonomiczne (w definicji taksonu występują kategorie taksonomiczne, zob. także objaśniający słownik terminów ekologicznych (2008))? Truskawka uprawna została zdefiniowana jako „roślina uprawiana przez człowieka”. Jeżeli jest uprawiana, to już jasne, że przez człowieka. Inne rośliny w tym słowniku definiuje się nie jako uprawiane przez człowieka, lecz jako rośliny ogrodowe lub warzywne. Grykę lepiej byłoby definiować nie jako roślinę wykorzystywaną do żywności, lecz jako roślinę, której ziarna są wykorzystywane do żywności. Przy charakteryzowaniu odmian roślin w jednym miejscu używa się liczby pojedynczej, w innym – mnogiej: ʻAugūnėʼ i ʻBirutėʼ – odmiana lucerny, ale ʻŽydrūnėʼ – odmiana lucern; ʻAlmiaiʼ, ʻAudriaiʼ, ʻKamaniaiʼ i ʻVakariaiʼ – odmiany czarnej porzeczki, ale ʻDringiaiʼ – odmiana czarnych porzeczek; ʻArimaičiaiʼ i ʻVyliaiʼ – odmiany koniczyny czerwonej, ʻKaitaʼ – odmiana kostrzewy łąkowej, ʻVejaʼ – odmiana życicy wielokwiatowej, ʻŽiedėʼ – odmiana mietlicy białej, ale ʻGiedriaiʼ – odmiana wyki jarej, ʻVelenisʼ – odmiana tymotki pastewnej; ʻVėžaičiaiʼ – odmiana brukwi pastewnej, ʻŽaliukaiʼ – odmiana grochu siewnego, ale ʻŽaraʼ – odmiana rzodkiewki, ʻAuksėʼ – odmiana prosa, ʻKamuoliai 2ʼ – odmiana buraka. W definicjach jest dość dużo terminów ujętych w nawiasy. Najczęściej w nawiasach podaje się wyraz objaśniający termin wymieniony w definicji albo synonim. 162 J. Gaivenytė-Butler | Pierwszy przypadek jest uzasadniony, ponieważ taka informacja może być przydatna. Na przykład recesywność – „współdziałanie genów allelicznych, gdy działanie jednego (recesywnego) genu jest tłumione przez inny (dominujący)”; wiele alleli – „kilka alleli jednego genu, <...> powstałych w jednym i tym samym miejscu chromosomu (lokusie)”. W drugim przypadku podana informacja jest zbędna. Stosowanie synonimów w definicjach niepotrzebnie je rozszerza, czasami powoduje zamieszanie. Ponieważ terminy podane w definicjach w nawiasach zwykle występują również jako hasła, dostatecznie rozgarnięty czytelnik w razie potrzeby bez trudu znalazłby je w słowniku. Na przykład chromosomy homeologiczne zdefiniowano jako chromosomy, dla których „charakterystyczna jest częściowa koniugacja (połączenie)”. Synonim połączenie można znaleźć obok terminu hasłowego koniugacja. Termin kolekcyjna uprawa definiuje się jako „uprawę, w której uprawia się zbiór (kolekcję) materiału wyjściowego hodowli”. W tym słowniku w pierwszej kolejności podano termin rinkinys, a kolekcja została zamieszczona jako synonim, chociaż taki wybór wydaje się wątpliwy. Kolekcja roślin – to termin powszechnie stosowany, potwierdza to również termin gatunkowy kolekcyjna uprawa. Czasami takie nawiasy stwarzają wrażenie synonimii (zwłaszcza niespecjaliście) tam, gdzie jej nie ma, na przykład alelizm – „parzystość zastępczych (alternatywnych) cech organizmu”. Mając na uwadze wybraną przez autorów kolejność podawania synonimów, można by sądzić, że terminy cecha zastępcza i cecha alternatywna są podawane jako synonimy, jednak w słowniku nie ma terminu cecha zastępcza. Czasami definicje są sprzeczne z próbą autorów przyznania pierwszeństwa określonemu terminowi, występują w nich niekonsekwencje. W słowniku znajdują się definicje, w których użyto nie terminu podanego w pierwszej kolejności, lecz jego synonimu. Na przykład w pierwszej kolejności podano litewskie terminy žymena i tarpsnis, a ich międzynarodowe odpowiedniki etiketė i fazė podano jako synonimy, jednak w definicji paszportu rośliny użyto terminu etiketė, a w definicji chromatografii – fazė. Akrosyndezę definiuje się jako „niecałkowite połączenie (koniugację) dwóch chromosomów podczas mejozy”, chociaż w słowniku w pierwszej kolejności podaje się termin koniugacja, a połączenie umieszczono po koniugacji jako synonim. Zdarzają się przypadki, gdy w definicjach synonimy stosowane są wymiennie. Gametocyt definiuje się jako „komórkę, która różnicuje się w komórki rozrodcze (gamety)”, chociaż w słowniku pierwszeństwo przyznaje się terminowi gameta. Komórka rozrodcza i umieszczony w nawiasie jej synonim gameta podawane są w następujących bezpośrednio po sobie definicjach gametangium, gametocydu, gametocytu, gametogamii, gametogenezy, ale w definicji gametoklonu znajdziemy tylko gametę, a w definicji gametoplastów – tylko komórki rozrodcze. Terminologija | 2010 | 17 163 Synonimy, ich podawanie i stosowanie w definicjach – to główne kwestie, które można by omówić z redaktorami publikacji. Ogólnie rzecz biorąc, terminy podawane w słowniku wydają się dobrze uporządkowane i starannie opatrzone akcentami. Terminów wątpliwych jest niewiele. Plastyczność odmiany (właściwość odmiany polegająca na jednakowym plonowaniu w różnych warunkach wzrostu) wydaje się zapożyczona z odpowiedników w innych językach, por. ang. flexibility of variety oraz ros. пластичность сорта. Zamiast genu komplementarnego prawdopodobnie lepszy byłby gen komplementarny. Spotyka się wariantywne tworzenie terminów złożonych, na przykład kolejno podaje się trzy przymiotniki: jednorodny, jedn( o)nasienny i jednogenny. Nieco nietypowo wyglądają terminy nuolatasis heterochromatinas, pirmeniniai augalai rūšiniai dėmenys. Słownik został starannie przygotowany do druku i wyróżnia się dobrą jakością poligraficzną. Wątpliwości budzi jedynie zapis terminu hasłowego wielką literą. Gdyby redaktorzy wybrali zwyczajowy sposób, w którym termin hasłowy zapisuje się małą literą, w tekście słownika łatwiej byłoby dostrzec nazwy odmian roślin. Wyrażone wątpliwości i zauważone drobne niedociągnięcia nie umniejszają wartości publikacji. Spełnia wymagania stawiane słownikom terminologicznym. Słownik został zatwierdzony przez Państwową Komisję Języka Litewskiego i publikacja ta zasługuje na takie potwierdzenie jakości. Otrzymano 2010-12-27 Jolanta Gaivenytė-Butler Instytut Języka Litewskiego ul. P. Vileišio 5, LT-10308 Wilno E-mail [email protected]