Terminologijos renginiai Lietuvių kalbos institute

198 J. Gaivenytė-Butler, D. Šilobritaitė | Wydarzenia terminologiczne | Lietuvių kalbos institute Wydarzenia terminologiczne W Litewskim Instytucie Języka JoLANTA GAIVENYTĖ-BUTLER, DIANA ŠILoBRITAITĖ Litewski Instytut Języka W październiku 2011 roku w Litewskim Instytucie Języka odbyły się dwa wydarzenia terminologiczne. Międzynarodową konferencję naukową Metodologia terminologii, jej zastosowanie w teraźniejszości i przyszłości Centrum Terminologii Litewskiego Instytutu Języka zorganizowało wspólnie z międzynarodowym centrum informacji terminologicznej Infoterm. Wydarzenie, które odbyło się w dniach 12–13 października, poświęcono 90. rocznicy założenia Komisji Terminologicznej. W działalności tej Komisji, utworzonej przy Ministerstwie Oświaty, uczestniczyło wielu wybitnych ówczesnych działaczy naukowych i społecznych – Kazimieras Būga, Jonas Jablonskis, Pranas Mašiotas, Antanas Smetona, Juozas Tumas-Vaižgantas, Antanas Vireliūnas i inni. Komisja, która pracowała przez pięć lat, rozpatrzyła i zatwierdziła wiele terminów z różnych dziedzin, z których część zamieszczono w wydanym w 1924 r. słowniku Įvardai, arba terminai, priimti Terminologijos komisijos. Działalność Komisji, choć spotkała się ze sprzecznymi ocenami, była pierwszą próbą zorganizowanego normalizowania terminologii litewskiej. W konferencji uczestniczyli referenci z Austrii, Białorusi, Irlandii, Litwy, Łotwy, Niemiec, Polski, Rosji i Węgier. Pierwszego dnia konferencji referaty wygłaszano w języku angielskim. Najwięcej uwagi poświęcono rozwojowi nauki o terminologii, rozwojowi terminologii, tworzeniu i stosowaniu technologii informacyjnych i komunikacyjnych w pracy terminologicznej, a także kwestiom nauczania terminologii i języka specjalistycznego. Dwa pierwsze referaty poświęcono rozwojowi nauki o terminologii. Zaproszony prelegent Heribert Picht omówił przyczyny i przesłanki powstania terminologii jako odrębnej dyscypliny, a także wpływ standaryzacji, ruchu Wirtschaftslinguistik, który powstał w krajach niemieckojęzycznych, prac E. Wüstera, E. Drezena i D. S. Lottego oraz modelu zaproponowanego przez L. Hoffmanna na rozwój terminologii. Omawiając szkoły terminologiczne, referent zwrócił uwagę na to, że główne podejścia tych szkół do 199Terminologija | 2011 | 18 teorii terminologii nie różnią się. Zdaniem H. Pichta terminologia jest samodzielną dyscypliną współczesnego językoznawstwa, którą charakteryzuje metadyscyplinarny charakter. Sergiusz Grinew-Griniewicz (Uniwersytet w Białymstoku, Moskiewski Humanistyczny Instytut Pedagogiczny) zauważył, że na historię nauki o terminologii można patrzeć jak na historię rozwoju metod badania leksyki specjalistycznej. Omówił stosowane w różnych okresach podejścia systemowe, typologiczne, semiotyczne i parametryczne, metody analizy słowotwórczej terminów oraz odwracalności, a także zaproponowane przez samego referenta podejście antropolingwistyczne. Ágota Fóris (Uniwersytet im. Károlya Gáspára, Budapeszt) mówiła o związkach terminologii i lingwistyki tekstu. Spośród siedmiu cech tekstu referentka szczególną uwagę poświęciła koherencji, mówiła o roli terminologii w kodowaniu wiedzy w tekście i jej dekodowaniu. Referat pracowników jednostki języka irlandzkiego Fiontar na Uniwersytecie Miasta Dublina, Briana Ó Raghallaigha i Gearóida Ó Cleircíona, poświęcony był terminom irlandzkim w wielojęzycznej bazie danych terminologii instytucji Unii Europejskiej IATE. Gdy język irlandzki stał się językiem urzędowym Unii Europejskiej, wzrosło zapotrzebowanie na terminologię irlandzką. Prelegenci podzielili się doświadczeniami w zakresie tworzenia i porządkowania terminologii, przedstawili instytucje irlandzkie zajmujące się tą pracą oraz bank terminów. Valentīna Skujiņa z Instytutu Języka Łotewskiego Uniwersytetu Łotewskiego i Ilze Irēna Ilziņa z Instytutu Matematyki i Informatyki tej samej uczelni mówiły o wpływie tłumaczenia na rozwój terminologii łotewskiej oraz o znaczeniu międzynarodowych norm terminologicznych dla harmonizacji terminologii. W wystąpieniu innego zaproszonego prelegenta, dyrektora Infotermu Christiana Galinskiego, który rozpoczął popołudniowe posiedzenie, najwięcej uwagi poświęcono znaczeniu zgodności treści oraz roli międzynarodowych norm w dążeniu do zgodności. Temat normalizacji kontynuował Klaus-Dirk Schmitz z Uniwersytetu Nauk Stosowanych w Kolonii, który mówił o korzyściach płynących z międzynarodowych norm przy wymianie danych terminologicznych. Liudmila Ryčkova (Grodzieński Państwowy Uniwersytet im. Janki Kupały) wygłosiła referat na temat nauczania języka specjalistycznego. Prelegentka zauważyła, że wraz z powstawaniem społeczeństwa wiedzy terminologia staje się coraz ważniejsza nie tylko dla specjalistów z określonej dziedziny, lecz także w szerszym kontekście społeczno-kulturowym. Referat Sergeja Šelova z Instytutu Języka Rosyjskiego im. Wiktora Winogradowa (Moskwa) był poświęcony informacjom niejawnym w bazie wiedzy terminologicznej. Drugi dzień konferencji był poświęcony terminologii litewskiej. Referaty wygłaszano w języku litewskim. Podczas porannego posiedzenia mówiono o rozwoju terminologii litewskiej w różnych dziedzinach, działalności Komisji Terminologicznej i jej roli w historii terminologii litewskiej. 200 J. Gaivenytė-Butler, D. Šilobritaitė | Wydarzenia terminologiczne | Lietuvių kalbos institute rozwoju terminologii litewskiej w różnych dziedzinach, działalności Komisji Terminologicznej i jej roli w historii terminologii litewskiej. Kierowniczka Centrum Terminologii Instytutu Języka Litewskiego Albina Auksoriūtė omówiła działalność Komisji Terminologicznej (1921–1926) – przedstawiła zadania tej Komisji i wykonane przez nią prace, oceniła ich znaczenie dla dalszego rozwoju terminologii na Litwie. Vincentas Drotvinas z Wileńskiego Uniwersytetu Pedagogicznego zapoznał słuchaczy z nomenklaturą rzemieślników w dawnych piśmiennych zabytkach oraz w XVII–XVIII-wiecznych pracach dotyczących leksykografii dwujęzycznej. Materiał omawiano w kilku aspektach: referent analizował specyfikę prezentowania terminów w słownikach, specjalizację rzemieślników, pochodzenie słowników wschodnioauksztockich i zachodnioauksztockich, historię użycia nazw itd. Pracownicy Centrum Terminologii Instytutu Języka Litewskiego mówili o zagadnieniach historii terminologii poszczególnych dziedzin nauki. Palmira Zemlevičiūtė omówiła pochodzenie i synonimię terminów w artykułach o zdrowiu w gazecie Keleivis (1849–1880), zwracając uwagę na wyrazy, które nie stały się terminami medycznymi. Robertas Stunžinas mówił o ludowych terminach budowlanych oznaczających gatunki, podkreślając, że analiza terminów pod względem rodzaju i gatunku jest ważnym zadaniem terminologii. Solvita Labanauskienė omówiła pochodzenie litewskich i łotewskich nazw rodzajów roślin stosowanych we florze państw bałtyckich (1993–2003). Prelegentka zestawiła kilka grup nazw rodzajów roślin w językach bałtyckich i podkreśliła podobieństwa i różnice między litewskimi i łotewskimi nazwami rodzajów roślin. Diana Šilobritaitė analizowała sposoby i środki tworzenia terminów stosowanych w podręczniku arytmetyki litewskiego działacza społecznego z końca XIX–początku XX wieku, Petra Vileišisa, Keturi svarbiausiejie veikalai aritmētikos (1886), oraz porównywała je ze współczesnymi terminami nauk matematycznych. Asta Mitkevičienė mówiła o roli Komisji Terminologicznej w historii terminologii litewskiego literaturoznawstwa i omówiła, które terminy literaturoznawcze były rozpatrywane przez tę Komisję. Prelegentka osobno omówiła synonimię terminów literackich. Alvydas Umbrasas analizował strukturę rękopiśmiennego słownika rosyjsko-litewskiego terminów prawniczych (1920). Według prelegenta struktura omawianego słownika nie jest charakterystyczna dla słowników terminologicznych. Na popołudniowym posiedzeniu omówiono problemy współczesnej terminologii litewskiej. Audra Ivanauskienė (Państwowa Komisja Języka Litewskiego) przedstawiła działalność Komisji w zakresie terminologii. Podkreśliła dążenie do zapewnienia rozpowszechniania poprawnej terminologii, a także zwróciła uwagę na współpracę instytucji i specjalistów Litwy oraz Europy 201Terminologija | 2011 | 18 Unii w kwestiach dotyczących stosowania terminów. Egidijus Zaikauskas z Departamentu Języka Litewskiego Dyrekcji Generalnej ds. Tłumaczeń Pisemnych Komisji Europejskiej mówił o terminologii litewskiej w instytucjach Unii Europejskiej: omówił terminologię tłumaczeniową i tekstową, spójność prawną, czas trwania tłumaczenia dokumentów itp. Celem referatu Reginy Kvašytė z Uniwersytetu Szawelskiego było ustalenie cech metajęzyka terminologii języków litewskiego i łotewskiego na podstawie prac naukowych i słowników. Badała mikrosystem terminów utworzonych z rdzeniem terminw językach litewskim i łotewskim. W referacie przygotowanym przez zespół autorów – Erikę Rimkutė, Gintarę Grigonytė, Andriusa Utkę i Loica Boizou – z Uniwersytetu Witolda Wielkiego przedstawiono próby automatycznego rozpoznawania terminów języka litewskiego z wykorzystaniem metody lingwistycznej. Podkreślono, jak za pomocą określonych programów komputerowych można przyspieszyć proces rozpoznawania potencjalnych terminów. Gintautas Grigas i Tatjana Jevsikova z Zakładu Metodologii Informatyki Instytutu Matematyki i Informatyki Uniwersytetu Wileńskiego wygłosili referat o korpusach frazeologicznych informatyki w językach angielskim i litewskim. Najwięcej uwagi poświęcono środkom, których zastosowanie przyspieszyłoby lituanizację oprogramowania i poprawiłoby jakość tłumaczenia terminów. Markas Paura z Katedry Studiów Translatorskich Uniwersytetu Wileńskiego mówił o pojęciu wirus komputerowy i interdyscyplinarnym charakterze tego pojęcia. W referacie Viliji Cieliešienė z Uniwersytetu Technologicznego w Kownie dokonano przeglądu struktury litewskich komputerowych terminów synonimicznych różnego pochodzenia, zbadano, jakich terminów skłonni są używać studenci, oraz omówiono czynniki determinujące taki czy inny wybór. Eglė Dumšienė z Państwowej Wyższej Szkoły w Szawlach analizowała użycie terminów informatycznych w projektach końcowych programu studiów Technologia systemów informacyjnych. Prelegentka wyróżniła następujące grupy błędów terminologicznych (zapożyczenia, błędy słowotwórstwa i formy terminów itp.). Studentka Uniwersytetu Wileńskiego Agnė Strelkauskytė analizowała leksykę i terminologię serwisu portalu społecznościowego Facebook, które porównano z serwisami innych portali. Pracownik Centrum Terminologii Alvydas Umbrasas podsumował przebieg konferencji. Na stronie internetowej Instytutu Języka Litewskiego można znaleźć program konferencji i tezy. Część artykułów przygotowanych na podstawie referatów konferencyjnych opublikowano w niniejszym numerze „Terminologii”, kilka kolejnych artykułów zostanie opublikowanych w dziewiętnastym numerze czasopisma. 202 J. Gaivenytė-Butler, D. Šilobritaitė | Wydarzenia terminologiczne | Lietuvių kalbos institute W dniach 17–18 października na seminarium terminologicznym zorganizowanym przez Centrum Terminologii wykłady wygłosił jeden z najwybitniejszych europejskich terminologów – emerytowany profesor Heribert Picht. Jako wykładowca uczestniczył w szkoleniach terminologicznych organizowanych w szesnastu krajach, jako profesor wizytujący wykładał w Norweskiej Szkole Ekonomii (Norges Handelshøyskole), przez wiele lat pracował w Kopenhaskiej Szkole Biznesu (Copenhagen Business School (Handelshøjskolen)). Obszary jego badań: terminologia teoretyczna i stosowana, język specjalistyczny (LSP), zarządzanie wiedzą i banki terminów, planowanie języka i terminologii, nauczanie terminologii, komunikacja zawodowa. Profesor Heribert Picht jest pierwszym terminologiem uhonorowanym nagrodą Eugena Wüstera, przyznawaną od 1997 r. za zasługi w dziedzinie terminologii przez międzynarodowe centrum informacji terminologicznej Infoterm. W 2007 r. wydawnictwo John Benjamins opublikowało poświęcony mu zbiór artykułów terminologicznych Indeterminacy in Terminology and LSP (red. Bassey Edem Antia). Pierwszego dnia seminarium prof. H. Picht wygłosił trzy wykłady. W wykładzie Terminology, LSP and professional communication (Terminologia, język specjalistyczny i komunikacja zawodowa) omówiono rozwój dyscypliny terminologii, jej miejsce wśród innych dyscyplin językoznawczych, relację między terminologią a językiem specjalistycznym, ich znaczenie dla komunikacji zawodowej i przekazywania wiedzy w ogóle. Wykład Object, concept and their representational forms (Obiekt, pojęcie i formy ich reprezentacji) poświęcony był podstawowym pojęciom i terminom terminologii. Profesor mówił o rozumieniu obiektu, pojęcia i terminu, klasyfikacjach obiektów, ekstensji i intensji pojęć, lingwistycznych, socjolingwistycznych i metodologicznych zasadach tworzenia terminów, definicjach terminów, połączeniach terminologicznych, niewerbalnych formach reprezentacji pojęć i znaczeniu ich włączania do terminologicznych baz danych, dokonał przeglądu definicji podstawowych terminów terminologicznych w normach międzynarodowych oraz zwrócił uwagę słuchaczy na występujące w nich niespójności. W wykładzie Knowledge ordering at conceptual level (Porządkowanie wiedzy na poziomie pojęć) omówiono relacje między obiektami, między pojęciami oraz między pojęciami a terminami. Drugiego dnia seminarium analizowano dwa tematy. Wykład Language planning and terminology planning (Planowanie języka i terminologii) poświęcony był omówieniu celów, środków i instytucji planowania języka, poziomów i sposobów planowania terminologii, standaryzacji terminologii oraz relacji między językami w różnych dziedzinach działalności. W wykładzie Indeterminacy, the 203Terminologija | 2011 | 18 komunikacja sinė) H. Picht postawił pytanie, czy sciencesandprofessionalcommunication(Neapibrėžtumas,mokslaiirprofenieokreśloność i określoność są prawdziwą dychotomią, zaproponował definicje pojęcia jako jednostki myślenia, pojęcia jako jednostki wiedzy i pojęcia jako jednostki poznania, zwrócił uwagę na to, że należałoby odróżnić nieokreśloność epistemologiczną od nieokreśloności uwarunkowanej przez termin użyty w tekście (obraz pojęcia), oraz pokazał, jak można stosować metody terminologiczne w celu zapewnienia określoności jednostki terminologicznej. Uczestnikom seminarium wręczono zaświadczenia. Otrzymano 2011-12-05 Jolanta Gaivenytė-Butler Instytut Języka Litewskiego ul. P. Vileišio 5, LT-10308 Wilno E-mail [email protected] Diana Šilobritaitė Instytut Języka Litewskiego ul. P. Vileišio 5, LT-10308 Wilno E-mail [email protected]