Dokumentinės komunikacijos lietuviškieji terminologiniai ištekliai
Full text
70 Nijolė Bliūdžiuvienė | Dokumentinės komunikacijos lietuviškieji | terminologiniaiištekliai Dokumentinės komunikacijos lietuviškieji terminologiniai ištekliai NIjOLė BLIūDžIUvIENė Universidad de Vilna ESMINIaI VOODŽIAI: terminía de comunicación documental, terminos ordenkyba, terminos diccionnai, terminos standardti, terminos datos bankai Terminos ordenkybam y norminimą lemia no solo requeridos entrenamitar consvosocialines y culturūrines entorno del pero y históricas, ciencia comunicaciones aspektu, sutregkyta terminija ofrece desarrollo de sociedad. Žveljant kų abundanza, determinado ramas de nivel de desarrollo, oportunidad unodai entender concretes ramas temas, consumir reglasingus, cómodus, precislius terminus y indica cierto ramas brandą, puesto terminiai pavadina moksliškai pagrįstą konceptu sistema. Normalmente se asigna algunas formas de manejo de términos básicos elaboración y publicación de diccionarios de términos; estandarización de términos; terminos bancos y creación de bases de datos, texinė terminų tvarkyba (Gaivenis, 2002: 63). Documentine comunicación considerábanse todos los procesos y modos de diseminación de información fijada en sociedad, que permiten exchis documentos y funcionar conocimientos. Su sistema forman diversas disciplinas científicas y áreas de actividad, en las que el documento, información y comunicación ocupa lugar kertino, i. i. bibliotekininkystė, bibliografía, librogotyra, documentotyra, žurnalistika, publyba, poligrafija, búsqueda de información, servicios de información y otras áreas de creación, procesamiento, diseminación de documentos, que aseguran la comunicación de la información documental entre siunt y usuario. En el sistema de comunicación documental es importante dobles perspectivas al documento. Desde el punto de vista de la comunicación el documento es un medio de transmisión de información, y el consumidor lo acepta como fuente de información. El objetivo del artículo exnagrinar la comunicación documental, que abarca todas sferas, relacionadas con el documento de creación, emisión, procesamiento, guardado y despliegue, manejo de terminos, determinar, por modos en los cuales manejamos sus terminos y discutir alcanzados resultados teminografía.
71Terminologija | 2012 | 19 modos de manejo de terminos; 2) identificar y agrupar documentadas comunicaciones Lituviškųjų terminologinių išteklių norminadores y lengvinistas; 3) examinar los principales recursos terminológicos documentales de comunicación liteviškuosius, centrándose en el XX a. 910to décadas de terminos manejo y su contínstinumą XXI a. TEKSTIN DOKUMENTINS KOMUNIKACIJOS TERMIN TVARKYBA Ankstyvųjų tekstinės dokumentinės komunikacijos terminų tvarkybos Artigosnyje planteados tareas: 1) изнаглядеть четuris documentной коммуникации примеров randame 1918 m. isleistoje Vaclovo Biržiškos knygelėje Sobre libros y книгинėlius. Autorius era experimentado bibliotecos y bibliografía conocedor, sin embargo escribiendo menėtą knygelę enfrentó con adecuados conceptos de Lituvias lengua loka. Dalykinės lietuvių kalbos skurdumą lėmė largos período de prohibición de lietuviškos prados y menca bibliotekininkystės y librogininkystės progreso. Autorius tuvo crear mucho hasta tol lengua lituanas nevartotas términos. Él nombrio los conceptos bibliotekininkazgo y formulé sus definiciones, saviamente grupapó librosynus (šį žodį vartojo bibliotekų prasme), y esto ayudó revelar conceptos de relaciones y mostrar terminos sistemiškumą. De todo V. Biržiška pavartojo por 40 terminos de bibliotekininkystės lietuviškų. Visuomenės veikėją, bibliografą, sričių – tekstinės terminų tvarkybos – pradininku. Autorius pirmasis įvarteisininką, publicistą, cultura historiiką V. Biržišką razonadamente se puede considerar de una de documentinė komunikacija dijo esta arietas conceptos y ėmėsi kurti terminų lietuvių kalba sistemą. Praėjus veintešimčiai años Vincas Ruzgas destinadas a bibliotecas Lituviškame vadovėly presentó terminos de actividades biblioteks, quienes comprėmė komplektavimą, fondo proteccióną y otras sritis (Ruzgas 1937). Importbesnių XX a. pab.XXI a. ejemplos de ordenkyba de terminos textinas se pueden encontrar docomosiue publicaciones, en los cuales fueron incluidos terminos vocynėliai. Tvarkant librogotyros terminus importante Vandos Stonienės deposėlis. En el instrumento de enseñanza no solo expone los fundamentos del librogoira, sino y defineíza la historia del libro, estructura del libro y otros conceptos, rechaza netaisyklingų y ustoja decirinos terminus (Stonienė 1990). Gran atención ha recibido Knygotyros vadovėly (publicados dos laidos 2006 y 2007) también está la Vilniaus universiteto profesorė V. Stonienės preparada abėcėlinis aiškinamasis terminų žodynė (Stonienė 2006). Profesorus de la Universidad de Vilniaus Osvaldo Janonio preparado bibliografía terminos vocynėlis como Bibliografía teorías mokomosios libro (Janonis 2009: 165201) apéndice. El autor pratarmemente escribe que el diccionario compuesto nestdínicamente está destinado solo a las necesidades didácticas, por lo que ayudará nau-
72 Nijolė Bliūdžiuvienė | Documentales comunicaciones lietuviškieji dotis | terminologiniaiištekliai docomąja libro y mejor comprender la material presentada. En él se presentan términos escogidos de Lituviškųjų y forsieninių norminių terminologinių išteklių, pero no seeliam objetivo realizar terminos tvarkybos darbo. Pomenėtus más importantes resultados del ordenamiento de términos de comunicación documental textual podría ser suplemdytios verstiniais y originaliais artículos, publicbiamais contínstiniuose científicos publicativos Knygotyra, Bibliotekininkystė, Bibliografija, en los que se analizan cuestiones terminijas, o separadoos artículos pormi, destinadas explicitar una u otra materia polémica. Uno de bibliotekinismo de las obras de ciencia volúmenes fue destinado solamente bibliotekinismo, bibliografía y algunos otros afines de las áreas científicas (p.ej., liblogyra, informática, editorial o etc.) terminología y terminía de estado, terminía de evolución, y problemas de normativa (Bibliotekinystė 97 1998: 7). En él fue publicado 21 artículo, en los que Estonia, Letonia, Rusia, Belarusia, Italia y Eslovénia autores compartieron terminos de manejo y norminimo experiencia, lituanos autores examinaron teóricos cuestiones de terminología, bibliotekininkystės, bibliografía, librogotyros, documentotyros, bibliografinio descripción, fondos así como catálogos constitución y información paeškos terminía, historia de aparición, difusión y concepta. En preparación para llevar a cabo didelę terminų tvarkymo programa permitir aiškinamąjį daugiakalbį bibliotekinystės ir bibliografijos terminų žodyną fue preparada istoriografinė lietuviškų terminų raidos y tvarkymo ap žvalga (Ralytė, Rimša, 1989). Los autores relacionan el comienzo de terminías de esta srita con la aparición de primeros libros Lituvichos. El trabajo sobre evolución de terminía y organización de manejo escrito principio analítico, esforzándose lo más objetivamente mostrar evolución de terminología bibliotekininkystės su condición, tendencias, trabajos de manejo y problemas y resultados (Ralytė, Rimša 1989: 19). Hasta šiol este es el único de este carácter documental de comunicación terminos manekyba investigadoramasy trabajo. DOCUMENTINS KOMUNIKACIJOS TERMIN ORDYN RENGIMAS IR LEIDYBA Tarpukario en Lituania svarų terminografinį darbą atliko Lietuviškosios enciklopedijos organizador V. Biržiška, que como el mayor editoris de la enciklopedia trabajo tęsė ir išeivijoje, preparando 37 tomos Lietuvių enciklopediją. En estas enciclopedias incluidas artículos sobre biblioquinkería y bibliografía, en los que se presentan los principales conceptos contemporáneas y históricas de comunicación documentada y su descripción encíclopédica (Bliūdžiuvienė 1998: 147150).
73Terminología | 2012 | 19 El primer diccionario de términos apareció XX a. 6-ajame diezmetie. Izidorius Kisinas era sumanęs diccionario preparar por separadois sąsiuviniais, más tarde ellos aunar y editado lietuvišką aiškinamąjį verčiamąjį terminų žodyną. 1956 m. Lituania TSR Knygų rūmai emitió Bibliotekinės ir bibliografinės terminologijos dicodyno primerąjį sąsiuvinį (Kisinas 1956). Este fue dvikalbis (lietuvių rusų) oškinamasis diccionynas, tuometinė Lietuvos TSR Mokslų akademijos Lietuvių kalbos ir literatūros cuyo terminus ratificino consumir instituto Terminologijos komisija. Edadino sudarytojas bibliotecnik, bibliografo, traducedor más frecuentemente presentó terminos impresiones de especies, impresiones descripo, catalogos, fondos conceptos a invocar y sus definiciones. Pabaiigoje añadiéndose rusųlietuvių kalbų terminų žodynėlis aquellos que usaban uno o otro terminą rusų kalba, pero desconocían su correspondientemens lietuvių kalba. Siekinys sudaryti bendrinę bibliotekininkystės ir bibliografijos terminologiją (Kisinas: 1956 3) y skelbti ją sąsiuviniais quedó neįgyvendido. Aiškinamojo verčiamojo dicodyno el primer sąsiuvino, al cual constituyó 261 kirčiuotas terminos, más que tres diezimtis años fue el único terminías de la srities examinadas leidinys. XX a. 7-ajame10ajame décadas de los años documentadas la comunicación terminos preparó lituanistė Adelė Trečiokaitė. Juos leido Instituto de Información de Lituania (anterior nombre Republikinis mokslinėstechninės informacijos ir propagandos institutas, más tarde Instituto de Investigación Científica de Lituania de información técnica y técnica económica de análisis, después Nepriklausomybės restablecimiento Instituto de Información de Lituania, que cesa de funcionar y fue desregistrado en 1998). Durante el cuarto siglo instituto emitió tres A. Trečiokaitės sudarytus oškinamuosius terminos diccionarios con correspondimenimis de lenguas extranjeras. 1969 m. fue editado Informatikas terminų žodynas, en el que incluidos 755 besiformuojančios informatikos mokslo šako bei gretimų dokumentinei komunikacijai sričių termininai. Introduc se afirma que en la palabra pateikti sólo informatikai caracteringi términos, otros términos de las áreas científicas se utilizan informatikoje sin modificaciones y en ella adquiriję platesnę o nuevo significado (Trečiokaitė 1969: 3). Todos los termininos sukirčiuoti, principales conceptos o fenómeno signosima nosakomi en trumpose definityse. Al final del diccionario se presenta rusųlietuvių lenguas dicynélis. Expandiendo a las ciencias de la información, vartoseno aparecieron nuevos y pakitus usar antes los términos, 1983 m. apareció A. Trečiokaitės compuesto Mokslinės ir techninės informacijos terminų žodynas (trečiokaitė 1983). Este diccionario al contenido tuvo influencia y TSRS estatal comité de estándares (GOST) preparados estándares de términos de información. Į
74 Nijolė Bliūdžiuvienė | Dokumentinės komunikacijos lietuviškieji žodyną | terminologiniaiištekliai įtraukta 1320 išdėstytų lizdais abėcėlės tvarka terminų. Aquí encontramos bibliotekininkystės, bibliografías, edibles, poligrafías, información de ciencia, documentotyros, informacionales actividades terminos. Los términos incluidos con definiciones y correspondimenimis rusų y ingles lenguas, todos los términos kirčiuoti. Terminų žodyną peržiūrėjo entonces actuada Academia de Ciencias de la RSL Grupo Terminologijos del Instituto Lietuvių kalbos ir literatūros, y entre miembros editorial del colegio estaban sobresaliudos representantes de áreas de comunicación documentales profesores V. Stonienė y Levas Vladimirov. Pos diezmecio fue editado A. Trečiokaitės compuesto diccionario de terminos de Información (Trečiokaitė 1993), complementado terminías de computadoría, en él encuentra Lituviškų dokumentinės komunikacijos terminų. Normativo aiškinamajame trikalbiame ódyne abėcėlės tvarka išdėstyti 1365 kirčiuoti lietuviški termininai, presentadas definiciones así como correspondimenys rusų y ingles lenguas. Woodyną peržiūrėjo Lietuvos mokslų akademijos Lietuvių kalbos instituto Terminologijos skyrius. a. XX 10-esimo decentio puede considerarse el más intensivo período de manejo de términos. Todo el decenio terminografía ocupó Lituania nacional Martyno Mažvydo biblioteca de la sección de investigaciones Mokslinių Terminologijos grupė. 19901999 m. colaborando especialistas y talkinando la Academia de Ciencias de Lituania Instituto de la Lengua Lituania Terminología se encontraron al lingüínkui terminólogo Stasiui Keiniui cuatro Bibliotekininkystės y bibliografías terminų sądyno sąsiuviniai. Instituto de Lituania del Instituto Terminología departamento aprobó todos teminius terminos dicodyno sąsiuvinius. Atskiruos publicaciones incluidos 2239 lietuviški termininai, relacionados con diversas documentadas áreas de comunicación. Rengiendo terminos Dictionary participó nacional Lituano Martyno Mažvydo biblioteas, Lietuvių kalbos instituto, Vilniaus universiteto, Lietuvos standartizacijos tarnybos (dabajo Lietuvos standartizacijos departamentas) specialistas y científicos, suburti en dicodiino rengimo redakcinę kolegiją. Interesadas terminos manejo personas su opinión podían expresar en la revista Bibliotekų darbas (dabar Tarp knygų), en el cual era anunciados redaccinėje kolegijoje varstomų terminų sąrašai. Temáticos en el diccionario sąsiuviniuose, a los cuales fue incluido las principales funciones de biblioteca así servicios y estretimai relacionadas actividades ingresijantes términos, ellos colocados abėcėlės orden, numerados y kirčiuoti. Pagoigoje se presenta sistemática terminos rodyklė y abėcėlinės atitikmenų rusų, anglų y vokiečių lenguas rodyklės.
75Terminología | 2012 | 19 1990 m. pasirodė pirmasis 518 terminų žodyno sąsiuvinis, skirtas vienai iš informacijos paieškos priemonių – katalogams, kartotekoms ir katalogación para proceso. Después de años apareció el segundo uniónuvino, en el que entró 561 término, que abarca ikileidybinos y editorial así como poligrafía procesos, equipamiento, medios y modos, así como publicaciones especies. Tercia en la unión de términos se presenta 340 bibliografines actividades así como bibliografía de publicaciones de tipos, bibliografía de trabajo, bibliografines paieškos y bibliografico atendido así como bibliografación, bibliografines de información, bibliografía de ciencia y bibliografía de cultura terminos. La exclusividad de este enlacevinio podemos considerar St. Keinio palabra á usuario de terminos bibliografía (Keinys 1994: 914). En el cuarto libro del diccionario de terminos de Bibliotekininkystės y bibliografía se incluyó 820 terminos, įvardijančių fondų rūšis, acciones de constitución y uso del fondo de biblioteca. Recuūrus Lituania independencia a la documental comunicación terminografía trabajos de contribuyó científicos colectiviv. Científicos de la Facultad de Comunicación de la Universidad de Vilniaus (profesorías O. Janonis, Domas Kaunas, Genovaitė Raguotienė, V. Stonienė) preparantame en enciclopediniame žodyne Knygotyra (KEŽ 1997) randame artículos, en los cuales ingresvardijamos y definejiamos examinadas subjectkinés esfera conceptos. Autoridades, publicaciones, tipos de documentos y otros conceptos de comunicación documental de significativos explicación enciclopedico presentado en Žurnalistikos enciklopedijoje (ŽE 1997), cuya redaccional colegio presidente fue prozininkas, esseistas, žurnalistas Laimonas Tapinas, y redactoriumý principal de las ciencias humanitarias daktar prof. Juozapas Vytas Urbonas. Pažangia documental de comunicación idea de ordenamiento de términos en la década de XX a. 10-ajentable intento de preparar apoyada el Consejo de Ciencia de la UE internautina la diccionaria de términos de preparación programa. Estas idėjos iniciatoré fue la Biblioteca nacional de Letonia, la apoyó Lituania nacional Martyno Mažvydo biblioteca, Alemania y Gran Bretaña y normmintojai terminías de comunicación documentada. Sin embargo el primer sumanyos de prepararti muchosakalbį (anglų, latvių, lietuvių, rusų y vokiečių lenguas) terminos diccionario quedó neįpiezado. Otro proyecto más exitoso fue comenzado implementar en Lituania 1999 m. Daugiakalbio bibliotekinystės y terminos de información vocodyno programa organizadora y trabajos organizatorė Slovėnijos nacionalinė ir universiteto biblioteka 1998 m. Liublianoje iniciavo el proyecto, que duró dvejus años. Internacional del diccionario traduciamojo organizadores fueron preparé 4 414 terminos vardyną, a los que necesitaban incluir 16 lenguas, entre ellas y Lituvias, correspondimenis. Por unous años nacional Lituana Martyno Mažvydo
76 Nijolė Bliūdžiuvienė | La Biblioteca Lituviškiai de Comunicaciones | terminologiniaiištekliai Documentales a la base de datos internacional presentó un cuartoadal del proyecto previstos en términos de conformidad de la lengua lituana (žr. http://www2.arnes.si~ljnuk4/ multi/general.html). Apibendrinant puede afirmarse que el principal trabajo terminografinis fue realizado en la Lituánea nacional Martyno Mažvydo biblioteteko, donde 1987 m. fue sudaryta tarpžinybinė redakcinė kolegija, a Mokslinių tyrimų skyriuje įsteigtas Terminologijos sektorius. Sumanymas ispuesto seis traducciamojo aiškinamojo dicodyno teminius sąsiuvinius quedó inactualizado, no fue sunorminti bibliotekininkystės y raitytojos servicio de terminina. Sin embargo, los cuatro diccionario de términos bibliotekinísticos y bibliografía constituyeron la posibilidad de tomar otras maneras de manejo termos de estandarización y termín de creación de bancos de datos. DOKUMENTINĖS KOMUNIKACIJOS TERMIN STANDARTIZACION 1993 m. Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka, tęsdama colaboración con Lietuvių kalbos institutu, junto con Lietuvos standartizacijos tarnyba (dabajo Departamento Lietuvos standartizacijos) comenzó a preparar terminų standartus. Bibliotekinystės y bibliografías terminos dicodyno pagrindu 1994 m. fue de preparados dos primeros Lituania terminos estándares, en los incluidos publicaciones especies y bibliografinio registro termininai. 1995 m. apareció terminos de catalogación, 1996 m. autorystės y editorial, y 1997 m. dos con terminija fondo de bibliotecas relacionados estándares de Lituania, 1998 m. fundos komplektavimo terminos estándar (žr. 1 tabelę). Así durante cuverios años fueron preparados y publicados siete originalieji Lietuvos terminų standartai. El Departamento de estandarizaciones de Lituania, buscando implementar una de los principales principios de la estandarización nacional de Lituania prestación de prioridad a la estandarización internacional y Europea, estableció procedimientos de elaboración de estándares. En ella se prevé Lituanias estándares asumir estándares europeos y internacionales. Para ese propósito 1998 m. pab. El Departamento de estandarización de Lituania tekininkystė (nuo 2002 m. pervardintas į Informacijairdokumentavimas). constituyó la Comisión Técnica 47 BiblioOriginalieji terminų standartai, en los que había por 600 terminų, perdió vigencia el 2008 m., cuando el estándar de Lituania fue adoptado tapatus al estándar internacional LST ISO 5127:2008 Información y documentación. Aiškinamasis diccionario, en el que se presenta 1090 antraštinių terminų así como sus correspondimenos en inglés y francés. Este es el único estándar de terminos de la sritas consideradas.
77Terminología | 2012 | 19 Tabla 1. Originalieji Lietuvos terminų standartai Žymuo Pavadinimas Terminų skaičius LST 1350:1994 Bibliografinis principales 66 y definiciones registro. Terminos LST 1357:1994 Leidiniai. Principales términos y definiciones 102 LST 1427:1995 Catalogavisión. Catálogos y kartotecos. 100 Leidyba. Textai. Terminos principales 100 y definiciones Principales términos y definiciones LST 1425:1996 Autorystė. LST 1475:1997 Bibliotekas fondo términos y definiciones organizándose. Principales 100 LST 1474:1997 Bibliotekų y 101 definiciones fondai. Terminos principales LST 1515:1998 Bibliotekos fondo 100 definiciones completektavimas. Terminos y De total 663 Hasta el 2012 m. finales fueron preparados 54 tapatús estándares internacionales vigentes Lituania estándares del ámbito de información y documentación. Beque en cada uno de ellos hay términos de y definiciones capítulo. Terminos estandartizavim es uno terminos manejo de maneras de, pero vos trečdalis Europea o internacionales estándares de perimti tramo modo, otros atgaminimo modo, t. i. noversti en Lituvias lengua. En Penkioliko no terminos estándares de se utiliza 420 Lituviškų terminų, y en una terminų standarte dada 1090 terminos (žr. tabelę 2). Tras la lengua lituana, los terminos de los estándares se consideraban hasta 2008 por el Comité Técnico del Departamento de Estandarización de Lituania 37 Terminologija (ekspertų komisija), más tarde por la Comisión de Terminología del Departamento de Estandarización de Lituania, los estándares de terminos se aprueban en la Estadoybinėje lietuvių kalbos komisijoje. Standarta es voluntariamente aplicado, acuerdo a base elaborado documento, pero puede ser útil como norminis, reglas de la lengua lituanas correspondiente fuente de terminos, en el que se presentan correspondimenes en lenguas extranjeras. Así puede afirmarse, que, adoptando estándares internacionales estándares Lituanos, efectuado trabajo de ordenamiento de terminos, cuyo resultado es sunorminti lietuviški termininai así como posibilidad consumir reglasingus sus correspondimenis en lenguas extranjeras.
78 Nijolė Bliūdžiuvienė | Dokumentinės komunikacijos lietuviškieji | terminologiniaiištekliai Tabla 2. Estándares de Lituania, tapatús a los estándares internacionales de información y documentación Lituano estándar žymuo número Pavadinimas Terminų LST ISO 18:2000 Documentai. Este es el caso de las máquinas de fabricación de automóviles. Contenido de documentos. 0 Número internacional estándar del libro (ISBN) la publicación periódica 0 LST ISO 2108:1994 Información y LST ISO 2384:2003 Documentai. Este documento se refiere a las normas de seguridad de la Unión Europea. Trtimų pateikimas 0 LST ISO 8:2000 Dokumentai. Oficialización de documentación. Recomendaciones 0 a desarrolladores de proyectos de estándares sobre los requisitos de gestión de publicación periódica 0 LST ISO 22310:2007 Información y documentos formulamiento en estándares LST ISO 22310:2007 desarrolladores de proyectos de estándares sobre los requisitos de gestión de documentos formulamiento en Información y documentación. Recomendaciones 0 a estándares LST ISO 3297:2000 Información y documentos. (ISSN) LST ISO 7275:2002 Dokumentai. Serías antraščių Internacional 3 estándar serial del número de publicación pateikimas 3 LST ISO 23081-1:2008 Información y documentación. Documentos 3 procesos de gestión. Parte 1. Principios Documentos metadatuomenys. LST ISO 6357:2000 Documentai. las normas de seguridad de la Unión Europea. Knygów i innych publikacji nugarėlių 7 titraštes Este documento se refiere a LST ISO 3297:2007 Información y documentos. publicación (ISSN) LST ISO 2108:2007 Internacional 9 estándar serial del número de Información y documentos. 11 Número internacional estándar del libro (ISBN) LST ISO 999:2006 Información y documentación. de recomendaciones LST ISO 15489-1:2006 Rod 14 de contenido, compilación y presentación Información y documentación. Documentos 21 gestión. Parte 1. Temas comunes LST ISO 23081-1:2006 Información y gestión. Documentos metadatuomenys. Parte 1. Principios documentación. Documentos 21 procesos de LST ISO 21127:2009 Informacija ir dokumentavimas. Kultūros información patrimonio exchangeų ontologyja 23