scieee Open visual document viewer

Švietimo ir mokslo terminų žodynas ir ontologija

Irena Markievicz; Erika Rimkutė

Full text

5 I ena Ma kie icz, E ika Rimku ė | Dicciona io de é minos de Educación y | i on ologija ciencia Dicciona io de é minos de Educación y ciencia y on ología IRENA MARKIEVICZ, ERIKA RIMKUT ESMINIAI VOZŽI: ex oynas, é minos de Vy au o Didžiojo uni e si e as educación y ciencia, on ologija, dicciona io ĮVADAS 20102012 m. Vy au as Maggiojo Uni e sidad Cen o de Kompuu e inės ling is ikos lle ado a cabo el p oyec o inanciado del Consejo de Ciencia de Li uania Iden i icación au omá ica de los é minos de Educación y ciencia (ŠIMTAI 2). El obje i o p incipal de es e p oyec o p oba los mé odos de ex ynų ling is ica, pa a que ue a posible au omá icamen e o semiau omá icamen e econoce é minos, au oma iza e minos de ini ims su o mula la eque ida selección de in o mación eks yne y así acili a el abajo e minologų. Los más impo an es esul ados del es udio ealizado, además me odikos, son especialusis educación y ciencia ( oliau ŠM) eks ynas (su amaño 4 mln. palab as), es e especialio ex o base p epa ado dicciona io de Š ie imo i mokslo e minų i Š ie imo i mokslo e minų on ologija. S aipsnyje p esen a se dicciona io ŠM e minos y ŠM e minos on ología. Se esc íba sob e la es uc u a del dicodino, sus di e enciasumas desde o os e minos dicynas. Más a ención se p es a a la on ología de é minos ŠM. Paañcaniza, como en dis in as amas de ciencia de inen las on ologías, pa a qué ellas eque idas, qué mé odosí se c ean. En de alle se discu e ŠM e minų on ology, p esen a se su sanda a, se p esen a ejemplos, explica se, cómo es e uen e puede se aplicado. Ambos abajos an o ŠM e minų žodynas, an o ŠM e minų on ologija p epa ados basado en la misma ma e ia, i. i. especializado ŠM ex ynu, u ilizando eks ynų i kompiu e inės ling is ikos me odologiją. Con es e abajo se quie e p esen a posibilidades ex ynas y compu acional lingüís ica en el campo de e minología, p e ende llama la a ención de e minologos, é minos dicciona ios o bases de da os suda yos a lo que es posible al menos en pa e au oma iza é minos manejo, que posible a moniza p esk ip y ný y desc ipy ný é minos de análisis mane a. 5Te minología | 2013 | 20 SHEETIMO IR SOCSLO TERMIN SUDARYMO ETAPAI ŠM u ilizando é minos del dicciona io de é minos pa a de e mina especializao ameyne eks mé odos lingüís icos (plačiau é. G igony ė e al. 2011; Rimku ė 2012). La o mación del Zodyno du ó d ejus me us, i. y. mien as ue ejecu ado į ade mencionado p oyec o, en ales e apas: 1) compues o 4 mln. palab as especializado ŠM eks yn; 2) el ex oyn au omá icamen e mo ologicamen e ano ado; 3) desa ollada una he amien a au omá ica de selección de é minos, basada en eglas lingüís icas; 4) delimi a los c i e ios de selección de posibles plazos; 5) se de e minó sob e 11 mil. posibles é minos de, compuy ų en e uno y quinceas palab as; 6) adap a adap ados adicionales de los plazos posibles c i e ios de selección1; 7) nus a y a 780 ŠM e minų (1–5 žodžių); 8) p epa ada me odología de de inición de é minos, basada en ex os; 9) p epa a se los ecu sos lingüís icos necesa ios pa a es ablece de iniciones de é minos; 10) de ini 300 de los g upos elegidos de é minos; 11) co espondien es a los é minos de inidos en inglés, okieños, ancūzos. Necedi a, que cada dicciona io de é minos compilación equie en muchos especialis as de iempo de abajo consumos, ecu sos inancie os. En es e a ículo se p esen a ŠM dicciona io de e minos, aunque y insigni icel en él inclui 224 e mininai (plačiau ž . o o sky ių), pe o me odológicamen e muy complejo. Como puede e se de desc i ados e apa de compilación del dicciona io, incluso y u in especializada la ealeza eque ida eks yną2, e a eque idas especialūs he amien as3 é minos au omá icamen e econoce y es ablece . 1 Analiza no más la gos que de sie e palab as compues os; conside adag a y en ecuencia: cuan o más co o sea el é mino, más a menudo él debe se u ilizado, ej., analiza se sólo aquellos é minos uni ó dicos, que pa a o i al menos 20 eces, y sepyniajo odžiai é minos enían se pa a o i no menos de dos eces. 2 Compilación Texs yno una de las más impo an es y más la gas e apas de odo el es udio, po que pa a compone ep esen a i os ex yną, en el que pudie a es ablece se é minos, hubo que selecciona cuidadosamen e ex os, los gén icamen e subalansua , echniquemen su u ky i (de pd ichmenos aslada a ex ines, cambia coda imą, e c.). 3En es e p oyec o ue c eado al idioma li uano adap ado e minos des inado a es ablece au omá icamen e, po que, como is o de an e io es expe imen os (ž . G igony ė e al. 2011), debido a las es uc u as de idiomas di e en es al idioma li uanos casi imposible adap a se a o os idiomas des inados a ins umen os de econocimien o de é minos. En es a he amien a u ilizadas eglas lingüís icas: buscada cie a g ama ical es uc u a de é minos, ej., būd a dis + daik a a dis, daik a a džio kilmininkas + daik a a dis, daly is + daik a a dis y k . Simila es mé odosis e minus es ablece los in es igado es de la lengua la ias (ž . Go nos ay e al. 2012; K ugļe skis e al. 2005). Según ellos, la de e minación de é minos u ilizando mé odos lingüís icos (mo osin axinal análisisé) es más ap opiames que a las lenguas analí icas adap an es mé odos es adís icos. 5 I ena Ma kie icz, E ika Rimku ė | Enseñanza y ciencia e minos dicciona io | i on ologija Sudė inga ue y de odos los au omá icamen e de e minados signi ica i os y egula es g ama icales es uc u a de compues os su gi i ŠM e minus. Sunkumų su gió debido a que los llamados posibles é minos de 4 mln. palab as en ex o de e minado incluso 11 hous. En la siguien e in es igación y e apa de compilación del dicciona io ue impo an e de odas las uniones de e mina ŠM e minos (apie es a p oblemá esc oma Rimku ė 2012). A a ies a la a ención en lo que p esen a el ocabula io ŠM e minos con o mado ex yno pag indu. Es o signi ica que ue u ilizado no adicional, has a aho a Li uania oda ía di undido e minologos compe encia basado os, a eces bas an e subjec i us, p esk ip i usis modo de o denkybo e minos, y con empo akinėje e minologijoje p anašesniu se conside a desc ip i usis mé odo de análisis y de inición de e minos, basadosa da os eks ynų. Pa a las palab as componen ex os muy eque idos, ya que en ellas se pueden es ablece ípiskos, ecuen ísimos modelos de e minos a osenos, que impo an es signi icmei de ini , ac uales ejemplos escoge . Debido a la compleja me odología de de inición de é minos decydę a apib ėž i 300 e minų. A si ink i am ik ų g upių e minai: e minai su de allamen e e bíg académico (p.ej.: akademická slob ė, akademická e ika, akademická alanda), con e bíg abajo (p.ej.: diplominis da bas, namų da bas, sa a ankiškas da bas), con e bíg educación (p.ej.: educacion educis, gene alis educis, al oas educis), con e bíg sh ie imas (p.ej.: educa ius, sh ie imas de adul os, ne o malusis sh ie imas) y . . Apib ėž i y keli ecuen emen e u ilizados monojadžiai é minos: es udian e, cien í ic, uni e sidad y k . Como y en o os dicciona ios de e minos, ŠM e minos dicodyne a la mayo ía de e minos indica co espondimenis ingleses, okieños y acūzos. Ellos ecopilan de con i madas uen es de la á ea de inida, documen os, especializadas e minos bases de da os: Anglų kalbos š ie imo e minų žodyno Educa ional Te ms), Aiškinamojo su s udijomis susijusių e minų žodyno, De (Glossa y o Eu opäische Quali ika ions ahmen ü lebenslanges Le nen, Eu oVoc (daugiakalbio Eu opos Sąjungos ezau o), Banco de la República de Li uania e minų i k . P incipalmen e eme e a la G an B e aña, F ancia y Alemania e minía educa i a, sin emba go muchos de la aducción co espondimenos signi icado en el con ex o del sis ema de dichos países no es comple amen e la misma como o iginaliais e minų, a ojamų Li uania en el ámbi o de educación y ciencia. Los equi alen es de é minos incluidos en dicciona io en lenguas ex anje as son aplicables a la República de Li uania sis ema de ciencia y educación y no siemp e (o en pa e) pueden se aplicados o o país mokslo i š ie imo sis emai apibūdin i. 5 9Te minología | 2013 | 20 SHVIETIMO IR MOKSLO TERMIN OKDYNO SANDARA ŠM dicciona io de e minos es á lib emen e accesible en in e ne di ección h p://dau esniame sky iuje esc i a que de inida 300 e minos. Desc ipciones y kan as. du.l /moksliniai- e minai/. Čia pa eik i 224 e minai, no s anks- núme o de é minos p esen ados en dicciona io di ie en po que se ha obse ado que algunos é minos (p.ej.: ni el de cali icación / ni el; g ado cien í ico de ciencia /; ciencia p oducción cien í ica /; magis an u as magis o es udios /; del es udian e ap endiendo nimai, ellos son simila es de es uc u a, po lo an o da bo k ū is; als ybės / als ybinis mokslo ins i u as) a ojami kaip sino- ales é minos unjidos /. ŠM e minų žodyne es a odos los e minų diccionynos necesa ias pa es, . y. el mismo é mino, su de ini is. Como mencionado, indica co espondien es en inglés, okicios y acūzos idiomas. Así mismo mencionadas ma e ikinés á eas (p.ej., ges ión de la uni e sidad, polí ica de la uni e sidad, adminis ación de la uni e sidad), algunos e minos ab e ipos. La palab aynas de o os é minos dicciona ios o bases de da os di ie e en que aún indicadas odas las o mas de e minos kai ybinės con ecuencias y gene alis é mino ecuencias ŠM eks yne. Jun o a odos e minos se pueden encon a al menos dos mues as a osenes de ŠM ex yno (pa yzdžiai ne edaguo i, nekaimi, solo algunas eces ab umi ), kai iuosius y dešiniuosius koloka us4, konko dansą5. No odos los é minos de ini su icien e in o mación de ex yno. An e aquellos é minos, cuyos de ini ims o mula la in o mación ue meno oka (p.ej.: p o eedo educa i o, es udien o k epšelis, basinis desci ilización), ma cadas es ellasu és. Dado que los é minos se escogen de ex yno, se conocía cuán a menudo ellos pau aos, po lo que an e odos los é minos indicados con ac ualmen e señalase ecuencias en elación o os e minos: êêê apa ece an e ecuniausių é minos, que en ex os de educación y ciencia pau aos has a 500 eces; êêê apa ece an e é minos más a os, que ex yne pa o o i 100499 eces; 4 Es o es adís icamen e (págalo ecuencia) se de e minan socios con ex uales del é mino analizábel, a menudo a idu ian es al lado del é mino desde la izquie da y la de echa. 5 Es os son casos de uso de odas la palab a elegida de o mas g ama icales del ex oino, dados en con ex o de una sola línea (konko danso ilau ė gene almen e incluye más negu uno sen encia). La conco danza no malmen e analizándose leyéndolo p incipalmen e e icalmen e, po que sólo así izc iskėja ipiška é mino a osena. Analizándose el é mino dado en la conco danso hilu és medio, él es pa yškin as. Analizuojamam é mino desde kai ės y desde dešinės indicada po ap oximadamen e 50 símbolos ex ac os conco danso. Pa a e ilgesnę conco danso ex auką (maždaug po 150 símbolos de la izke ės y dešinės), hay que p esiona conco danso al inal de la ilau és es el signo del plus. 6 0 I ena Ma kie icz, E ika Rimku ė | El dicciona io de é minos de | i on ologija Educación y ciencia êêê apa ece an e é minos, que ex yne pa a o i 1099 eces; êêê apa ece an e a os é minos, que ex yne pa a o i menos que 10 eces. A con inuación como ŠM e minų žodyno ilius acija p esen ado el é mino a ículo de es udio de licencia u a. BAKALAURO STUDIJOS êêê Desc ėž is Es udios de la educación supe io de p ime popos, b indando gene al educacín uni e si a io y elegida di ección de es udios conocimien os undamen ales así cali iccinį g ado de bachille . Pa yzdžiai en uni e sidades JAV es habi ual, que a alen osos es udian es se o man condiciones a uni se magis an u ación con doc o an u ación, más conc e amen e - inmedia amen e después de es udios de licencia u a s o i en doc o an u ación (es o cie o g ado explica, po qué magis an ū os y doc o an ū os es udios son conjugados un é mino - g adua e s udies, las cuales ejecu adas así llamado g adua e school) y adqui i PhD g ado después de 8 años de es udios uni e si a ios. Recomendado el pe íodo jun o con los es udios de licencia u a - 5 años Los es udios de licencia u a (I ni elopa) suelen du an 4 años (160 c édi os, es udios dia ias). Los es udios de bachille a o, magis an u a y doc o an u a se e minan espec i amen e abajo de bachille a o, magis o abajo y dise ación gynimu. Baccalau o es udios es la p ime a po opos es udios, b indancias gene al uni e si a io educacimien o y elegida di ección de es udios conocimien os undamen os. F ecuencia de es udios de licencia u a 21 licencia u as 6 licencia u as 3 licencia u as 7 licencia u as 14 Rela i o a ecuencias: 51 Co espondencias inglés k.: bachelo s s udies Vokiečių k.: Bachelo s udium F ancia k.: é udes de licence Dalykinė s i is adminis ación de la educación supe io 6 1Te minología | 2013 | 20 Koloka ai Kai ieji koloka ai Dešinieji koloka ai Kai ieji koloka ai Dešinieji koloka ai Kai ieji koloka ai Dešinieji koloka ai Kai ieji koloka ai PO de es udios de licencia u a SU en es udios de licencia u a TRUMPINTI bakalau o s udijas PROGRAMIN ĮRANGA pa a es udios de licencia u a es udios de licencia u a I. PAKOPA es udios de licencia u a MAGISTRANTŪRA IR DOK- TORANTŪRA Konko dansas6 [1] abajando la ac i idad o con inua con inua y Aukš osios mokyklos a s o- e mina es udios. ai es i ado el a iso, + bachu o [2] países, o eciendo ales es udios de Bakalau o IV cu so udens licencia u a. o es udios semes e, [3] p og ama de magis an ū os + es udios es udios de eología 5 años); a es udios es o, y 2009 m. Uni e si e ai + bakalau o ue acep ado 1 870 es udian es- [4] uni e sidades yjosi has a 3 y 3, 5 años aco a que Mokslo y es udios, es udio es a u o + licencia u a in o muoja, [5] uni e sidades yjosi has a 3 y 3, 5 años ab e ia JAV bachu ai, buscando es udios. empeza magis an u as + bachu o [6] equisi os de comisiones: hay que se + licencia u a si s ojama g aduados es udios, en in es igaciones o ien ada a un p og ama, [7] m. Uni e si ai yjosi has a 3 años ab e ia uni e sidades yžosi es udios. 3 y 3, 5 años + has a licencia u a Keli [8] c édi os (4, 5 años) de es udios de licencia u a. bachille du kančias 4 es udios, (ca alikos años eología es udios + [9] Recomendado pene eikiancias. es udios iodas jun o con bachille a o + 1, es udios - 5 años (3 + 2; 3, 5 con 5; 4 + 1). Bacalau o + [10] Pedido compa a es os es udios con sus es udios que aquí mucho más ácil. + licenciu o JAV, ex anjenie is obse ó, 6 Aquí dada sólo diez p ime os conco danso eilučių. En la página web de In e ne p esionando el signo plus con mues a ilgesnis konko dansas. 2 I ena Ma kie icz, E ika Rimku ė | Enseñanza y ciencia e minos dicciona io | i on ologija P é algunos é minos de inclui unos miles de conco danso eilučių. Re isa al can idad de in o mación necesi a mucho iempo, no a odos es os da os son impo an es. Quienes deseen sabe más sob e é mino a oseną, con ex o, en el que se u iliza elegido é mino, quizás o ma o a de inición, escoge eque idos ejemplos, o ma se obje y ią opinię konko dansas p opo ciona mucho bene icio. ONTOLOGI SAMPRATA Y KŪRIMO PRIŽASTYS En es e y sucesi os capí ulos se esc ibe sob e ŠM e minos on ologiją, sus p incipios de composición, es a y o as on ologías posibilidades de u ilización. Pa a se más cla o, dada algunas isualizuadas ŠM e minos on ologías clasi icaciones y esul ados de. On ologías o males conocimien os concep ualizado es ins umen os, apibend inan es na u aląja lengua desc i o conocimien os á es uc u izuo o, je a chicamen e elacionados concep os modelo. Debido al a amien o de la in o mación calidad y p oblemas de é minos mul ia eicšmiškumo su ge necesidad c ea es uc u izuadas bases de é minos, con las cuales p og amas in o má icos puedan p ocesa la na u al lengua humana (angl. na u al language p ocessing) e in e p e a su semán ica. Debido a es a azón y c eadas on ologías. A cie a lengua ap endiendo homb e ácilmen e pe cibe a él p esen ado ex o de la lengua na u al, y p og ama compu ado ína in e p e a la misma in o mación como ex os símbolos y con ellos elacionados me ažymų conjun o. On ologías es esa jungiamoji g andis, pa e cian i na u alíja lengua esc i a in o mación en concepcinį modelo conocimien os, que ácilmen e in e p e a in e p e acion de in o mación ecopilación y p ocesamien o obo ai. La c eación de on ologías es un p oceso in e disciplina , que aba ca las ciencias de iloso ía, lingüís ica y in o má ica s (plačiau é. G igony ė 2010). En zis enciją. Tokią on ologijos apib ėž į papildo ling is ai; on ologija lin- iloso ía on ología pe cibe como disciplina, examinan e bū į y egg is ikoje sepa adoos concep os y ellos desc ibinancios e minos ed. In o ma ikoje on ologija es lógico y o malus imagen de la ealidad. El más g ande y ácilmen e accesible uen e de ex os de la lengua na u al es la in e ne , po a on ologías a menudo pe cibidas como una de el sai ino semán ico y seman icas paeškos medios. La o ganización W3C, que desa olla es ánda es de si ios web, desc ibe on ologiją como un conjun o de é minos, desc ibiendo un de e minado campo de conocimien os: on ologías u iliza pe sonas, bases de da os y aplicaciones que buscan pasa se a cie o campo 3Te minologija | 2013 | 20 in o mación <...>. Las on ologías enlazan a p og amas in o má icos adap ados concep os de un de e minado campo y elaciones en e ellos (W3C). La On ología de é minos de educación y ciencia ( scM e minus on ologija) o malizada con el obje i o o maliza ŠM conjun o de é minos, c eadoá ealizando į ade mencionado el p oyec o, y lo apliquen con elaciones seman ís icos, los cuales pueden in e p e a aplicaciones p og amas. P incipales abajos de c eación de on ología: coci ica sus signi icados. Es os kybiškai ap ašy i pasi ink os s i ies e minus bei są okas i o maliai spe- abajos impo an es esol iendo e minos mul ia eikšmiškumo p oblemá y desa ollando ŠM s ies es uc u ū inío e minos modelí. ŠM e minos on ología c eada no sólo como ŠM e minos axonomía, sino y como uno de los posibles seman icas paeškos esu sos. ŠM e minos on ología disponible en In e ne di ección h p://me a. du.l / webp o ege/, isualizada u ilizando WebP o ege he amien a, con el cual se puede e za hie a chico klasių medį, sus a ibu os y concep os esinių ejemplos. Uso, ab iendo o ocul ando nue as a je as y blocos, puede compėlio i con enien e con g a inę sąsają. Se ecomienda usa Ch ome o Mozilla Fi e ox na egábles. Pa a que las elaciones en e é minos sean mejo ep esen adas, se ecomienda usa P o ege con On oG a suplemen o 4.3. KŪRIMO METODOLOGIJOS PASIRINKIMAS Apibend in a ŠVIETIMO IR MOKSLO TERMINŲ ONTOLOGIJOS concepción de c eación on ologías desc úbese po es e p ocesos de me amodelo (b . Cimiano 2006): M={D, LA, T, S, C, TR}, donde D signi ica ecopilación de documen os, LA lingüís icas ijas, T e mos a ank, S de e minación de sinónimos, C é minos y sus conexiones a la de inición de concep os y concep os semán icos. U ilizando di e en es me odologías de cons ucción de on ologías, se aplican di e sas es a egias de cons ucción de on ologías: basado en unas me odologías, dau- (Cyc, TOVE, Me hon ology, On-To-Knowledge), o as en mayo én asis en la u ilización de on ologías en p og amas aplicados (KAKTUS). Una giau dėmesio ski iama on ologijos gy a imo ciklui i p o o ipų kū imui mé odosim on ologías c eadas de acumulados ex ynas (TOVE, On-To- Knowledge), ki ais – iš didelių bend inių žinių on ologijų (SENSUS, Cyc) (plačiau ž . Co cho e al. 2003). Simplemen e on ologías se c ean en es as e apas: se elige sa ea de conocimien os, se p ocesa in o mación (ap inėdiense concep os, é minos, limi aciones), 6 I ena Ma kie icz, E ika Rimku ė | El dicciona io de é minos de Educación y | i on ologija ciencia se indican mé odos de plė imo de on ología y c i e ios de e aluación, se p epa a documen ación de on ología (plačiau ž . Uschold e al. 1996). Subiendo on ologías des e mé odo, no se supone que se c ea án p o o ipos de on ología o que on ologías, como complemen a ios uen es de in o mación, se án u ilizadas. Aplicando es a me odología, c eadas unas cuan as on ologías ūkinés de ac i idades, pe o no p e ío, cómo ellas u iliza en p og amas aplicados. En-To-Knowledge p oyec o p opues a una me odología, p incipalmen e en ocada a la ges ión del conocimien o y a las posibilidades de uso de la u u a on ología en sis emas in o macinėse (plačiau é. S aab e al. 2001). Realizos es udios de posibilidades, de inidos uen es de in o mación, po enciales consumido es de on ología, modos de u ilización. Tobulinan On-To-Knowledge on ologiją pa icipa on expe os de la á ea seleccionada, ue p ocesada de ex os y o as bases de conocimien os acumulada in o mación. La calidad de on ología e aluada comp obando si la on ología co esponde a los equisi os y las posibilidades de adap ación. Todas es as e apas de c eación y pe eccionamien o de on ología pueden se conside adas ecomendaciones a o as on ologías compone . P is a y as me odologías p incipalmen e se en oca a los mé odos de c eación de on ologías a pa i de uen es de in o mación ex i os. SENSUS me odología on ología p opone la cons ucción de una on ología de á ea especializada p oceso u iliza gene ales conocimien os on ologías (plačiau é. Gomez-Pe ez e al. 2004). Me odología numa o e minos de On oSau us base de conocimien os g upa imien o en concep os medį. In en ando incula dos concep os de clases, se busca gene inés concep o de clases (angl. oo class). Eligiendo ŠM e minos on ología de c eación me odología, omada en cuen a en los ecu sos de in o mación disponibles y las posibilidades de aplicación de ecnologías de lenguaje y he amien as de c eación on ologías. Nudecęs a usa Me hon ology p ojek e acumup ą expe iencia (plačiau ž . Ma iano e al. 2004; Gomez-Pe ez e al. 2004; Co cho e al. 2003). Me hon ology adap ación de ŠM e minos on ologijai ku i y ecu sos de c eación de on ologías puzlui a 1 imagenle. Speci icando se indica el obje i o y aba cos de c eación de on ología. Concepcinis modelis mas a siž elgian į speci ikacijos me u išg ynin ą s i į, ėliau jis o mali- on ologías c eazualizado pó ciamas o maliu modelis on ologías. Du an e el p oceso de cú imo o malus modelis se implemen a según elegida on ologías de cú imo lenguaje equisi os. Incluso y c eada on ología a menudo sea cambiada, ampliada o eno ada. 7 1Te minology | 2013 | 20 omis mis mismas cualidades. Po ejemplo, si en on ología se indica que el ec o di ige a la uni e sidad, es es a esencia del concep o Zigmas Lydeka uja di ige VDU, i. e. el concep o uni e sidad esiniui (ž . ig. 7). Educación y ciencia e minos on ología c eada OWL habla con P o ege he amien a de c eación de on ologías, isualizada u ilizando la he amien a WebP o ege o el complemen o On oG a 4.39. ŠVIETIMO IR MOKSLO TERMINŲ ONTOLOGIJOS ĮVERTINIMAS BEI PRITAIKYMAS Ac ualmen e en ŠM e minos on ologijoje hay 29 abs acak o es de concep os clases y 465 gene ales de concep os, 87 concep os, concep os de clases y sus esinių cualidades, 141 esinys, 296 on ologías de concep os clases, concep os y esinių elaciones. Fo malmen e on ologías complejidad se puede e alua usándose desc ipomós lógicas (angl. desc ip ion logic) mé icas (plačiau é. Co cho e al. 2003; Baade 2003). ŠM e minos on ología e aluada ALCHON(D) ni el de di icul ad, aquí: AL lengua de a ibu os; ella puede incula concep os, esc ibi les uni e salius limi aciones; C indica que se pueden nega concep os yšius; H indica que se puede c ea je a quía de oles; O limi aciones que e alúan la can idad ( išís: p ecisamen e uno, uno de muchos); N limi aciones de can idad ( išije: menos, más); (D) p opiedades de ipos de da os. B de la on ología ocabula io, axonomía y seman íneas elaciones se e alúan sus posibilidades de u ilización y adap ación. Escogida OWL on ologías lenguaje de c eación es adecuada hace a seman icas conclusiones, on ologijai llena con nue os concep os o a ias di e en es ámbi os on ologijas susie i. ŠM Á ea es uc u al del modelo de é minos p epa ado de mane a que cada concep o on ología ue a desc i o unikaliu cuan i ico de p opiedades y seman ínicas elaciones al solución ayuda esol e e minos mul ia eikšmiškumo p oblem. Es e iš eklius c eado no sólo como ŠM s i ies e minos axonomía, sino y como uno de los posibles seman inas paiseškos y na u alía de lenguaje de p ocesamien o. 9 Más in o mación: h p://p o ege.s an o d.edu. 7 I ena Ma kie icz, E ika Rimku ė | Enseñanza y ciencia e minos dicciona io | i on ologija Has a šiol mucho a ención al cómo des inada on ologías puede se adap adas compu ado izando la lengua na u al, ella sis ema izando, haciendo comp ensable a p og amas compu acionales. Tal ez desde la p ime a is a no kuo on ologijos gali bū i p a a čios ling is ams a ki ų s ičių specialis ams. del odo ob io, Reikia en a iza que las on ologías pa icula men e ú iles a e minólogos, pues, ap o echando los medios de isualizamien o de on ología, cla amen e is o é minos de in e elación. A los é minos ilus a se puede elegi p esen ados en on ologías elacionados con esos é minos conc e os (on ologías llamados esiniais). Tan o ŠM e minos dicciona io, an o on ología puede ayuda ŠM s i a a pa icipan es: p o eso es, maes os, adminis aciones empleados, es udian es, moksle iam, po que en es as uen es is o, como, ej., clasi icados los es udian es, cuales sea ipos de es udios, de ko suda y a al as escuelas adminis acion y e c. APIBENDRINAMOSIOS PASTABOS S aipsnyje p esen ado el dicciona io de é minos de Educación y ciencia y la On ología de é minos de Educación y ciencia. Tan o dicciona io, an o on ología son pe ecciona . La mayo en aja y exclusi idad de ambas uen es es que ellos p epa ados u ilizando e minologos li uanos aún escasi aplicados p incipios de ex ynas y compu ado ina lingüís ica. ŠM e minos dicciona io es accesible en In e ne , lo cons i uye 224 desde uno has a cinco palab as o ma é minos. Desde o os e minos dicciona ios es e di e encia en que en bes acos umb ines e minos del dicciona io pa es (pacias e minos, de iniciones, co espondimenos en lenguas ex anje as) en ella p esen adas odas esa é mino kai ybinés o ma con ecunumas, ejemplos de ŠM eks yno, koloka ai y konko dansas. Es os da os son impo an es en que los usua ios del dicciona io pueden o ma se una imagen de allada sob e un de e minado é mino a oseną, con ex o. puede encon a en la de inición quizás no mencionė us signos impo an es del é mino. In e ne accesible ŠM e minos on ología e ela, qué seman ís icas elaciones elacionados ŠM é minos, hace es a in o mación en endible a p og amas in o má icos. On ologías pueden especialmen e p a e s i a e minólogos, clasi icando, desc ibiendo cie a á ea de é minos, p esen ando conc e os ejemplos. Se espe a que an o el dicciona io de e minos ŠM, como la on ología sean ecu sos me odológicamen e impo an es y incen i a án a e minólogos Li uanos ap o echa más las posibilidades p opo cionadas ex ynų in es iga , desc ibi , clasi ica é minos. 73Te minología | 2013 | 20 LITERATŪRA Baade F. 2003: Appendix: desc ip ion logic e minology. – The desc ip ion logic handbook: heo y, implemen a ion, and applica ions, Camb idge: Camb idge uni e si y p ess. Bielinskienė A., Boizou L., Ko ale skai ė J., U ka A. 2012: Towa ds he Au oma ic Ex ac ion o Te m- de ining Con ex s in Li huanian. – Human Language Technologies. The Bal ic Pe spec i e: P oceedings o he Fi h In e na ional Con e ence Bal ic HLT 2012, Ams e dam, Be lin, Tokyo, Washing on, DC: IOS P ess, 18–26. Cimiano P. 2006: On ology Lea ning and Popula ion om Tex : Algo i hms, E alua ion and Applica ions, Ka ls uhe: Sp inge . Co cho O., Fe nández-López M., Gómez-Pé ez A. 2003: Me hodologies, ools and languages o building on ologies. Whe e is hei mee ing poin ? – Da a & knowledge enginee ing 46(1), 41–64. Gomez-Pe ez A., Co cho O., Fe nandez-Lopez M. 2004: On ological Enginee ing: wi h examples om he a eas o Knowledge Managemen , e-Comme ce and he Seman ic Web, London: Sp inge -Ve lag. Go nos ay T., Ramm A., Heid U., Mo in E., Ha as ani R., Planas E. 2012: Te minology Ex acion om Compa able Co po a o La ian. – Human Language Technologies. The Bal ic Pe spec i e: P oceedings o he Fi h In e na ional Con e ence Bal ic HLT 2012, Ams e dam, Be lin, Tokyo, Washing on, DC: IOS P ess, 66–73. G igony ė G. 2010: Building and E alua ing Domain On ologies: NLP Con ibu ions, Logos Ve lag Be lin GmbH. G igony ė G., Rimku ė E., U ka A., Boizou L. 2011: Expe imen s on Li huanian Te m Ex ac ion. – P oceedings o he 18 h No dic Con e ence o Compu a ional Linguis ics NODALIDA 2011. NEALT P oceedings Se ies 11, 82–89. ISO 10241: 1992 In e na ional e minology s anda ds – P epa a ion and layou , Gene a: ISO. ISO 9001: 2000 Quali y managemen sys ems – Requi emen s, Gene a: ISO. K ugļe skis V., Vancāne I. 2005: Te m Ex ac ion om Legal Tex s in La ian. – P oceedings o he Second Bal ic Con e ence Human Language Technologies, 155–159. LST ISO 1087-1: 2005 Te minologijos da bas. Aiškinamasis žodynas. 1 dalis. Teo ija i aikymas ( pd ISO 1087-1: 2000). Ma iano F., Gomez-Pe ez A., Ju is o N. 2004: Me hon ology: F om On ological A Towa ds On ological Enginee ing. – AAAI-97 Sp ing Symposium. Se ies on On ological Enginee ing, S an o d: AAAI P ess, 33–40. May E. 1987: The on ological s a us o species: scien i ic p og ess and philosophical e minology. – Biology and Philosophy 2(2), 145–166. Rimku ė E. 2010: Lie u ių kalbos e minų au oma inio nus a ymo galimybės. – Kalbų s udijos 16, 71–78. Rimku ė E. 2012: Au oma inis š ie imo i mokslo e minų nus a ymas ling is iniais me odais. – Te minologija 19, 54–69. S aab S., S ude R., Schnu H. P. 2001: Knowledge P ocesses and On ologies. – In elligen Sys ems 16(1), 26–34. Uschold M., G uninge M. 1996: On ologies: P inciples, me hods and applica ions. – Knowledge enginee ing e iew 11(2), 93–136. Uschold M., G uninge M. 2004: On ologies and seman ics o seamless connec i i y. – ACM SIGMod Reco d 33(4), 58-64. W3C – OWL Web On ology Language Use Cases and Requi emen s. P ieiga in e ne e h p://www.w3.o g/ TR/2002/WD-webon - eq-20020307/ (žiū ė a 2013-10-14). ONTOLOGY AND DICTIONARY OF SCIENCE AND EDUCATION TERMS The pape p esen s he dic iona y and he on ology o science and educa ion e ms. The p oposed app oach o on ology and dic iona y building uses he ollowing Na u al Language P ocessing echniques: linguis ic pa e n ecogni ion, colloca ion ex ac ion, mo phological analysis, POS agging, and o he s. The dic iona y o science and educa ion is a ailable online and con ains 224 one wo d and mul iwo d e ms ( hei leng h is up o 5 wo ds). The dic iona y con ains he 7 I ena Ma kie icz, E ika Rimku ė | Š ie imo i mokslo e minų žodynas necessa y | i on ologija dic iona y ields ( e ms, de ini ions, ansla ions o o he languages), as well as some addi ional ields such as declined o ms o e ms wi h hei equencies, examples o e m usage, colloca ions and conco dances om he special science and educa ion co pus. The main ocus o he pape is he on ology o e ms in he domain o science and educa ion. Au ho s p esen , how di e en esea ch a eas de ine on ologies, wha a e he possibili ies o hei use, wha a e on ology building me hods. The s uc u e o he on ology is illus a ed by mul iple examples. The hie a chical s uc u e o concep s, hei p ope ies and ela ionships make his in o ma ion eadable and unde s andable o knowledge-based in o ma ion sys ems. On ologies can be pa icula ly use ul o e minology expe s, who y o classi y and desc ibe e ms, concep s and hei ins ances in a domain speci ic ield. Bo h esou ces can be aluable o lec u e s, eache s, adminis a ion managemen bodies, s uden s, e c. While using he on ology, hey can de ine and concep ualize he p ocesses o s udying, eaching o lea ning. The pape in oduce he possibili ies o semi-supe ised e m ex ac ion wi h mixed p esc ip i e and desc ip i e e m analysis me hods, which can be use ul o e minology expe s, lexicog aphe s, and c ea o s o lexical da abases. Recibió 2013-10-29 I ena Ma kie icz Vy au o Didžiojo uni e si e as K. Donelaičio g. 52, LT-44248 Kaunas E. poš a i.ma kie icz@i . du.l E ika Rimku ė Vy au o Didžiojo uni e si e as K. Donelaičio g. 52, LT-44248 Kaunas E. poš a e. imku e@hm . du.l