Kazimiero Gaivenio medicinos terminų taisymai

Palmi a Zemle ičiū ė 228 | Kazimie o Gai enio los aisymai de é minos médicos Kazimie o Gai enio aisymai de é minos médicos Kazimie o Gai enio 80.o ani e sa io de nacimien o PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ <...> su pėdoms nues a lengua cienciale y lengua, especialmen e e minologías, p ackoje examina y desc ibi nonž ek ų nemažos lib os. S . Keinys ĮVADINS PASTABOS Šių me ų sausio 18-ąją hab ía suėję 80 años a los no o ios lingüininkio li uanos e minologui Kazimie ui Gai eniui (19342003). Du an e 40 nenuils ados y aisingos años de abajo de lengua y e minología ba es K. Gai enis Li u ias lingüo y as, sepa os ámbi os de ciencia y pe iodicas gene ales publicaciones publicó po 400 a ículos de lengua ciencia y p ác ica así como e minología. Nemažai a ículos esc i os de química, ísica, ma emá icas, ka ybos, bo ánicos, zoologías, adioelec onicas, elec o echnikos, a qui ec u a, ag icul u a, economía y o os ámbi os e minos eglas del, da ybos, aidos y k . cues iones. La g an pa e de es as publicaciones nep a ado ac ualidad sus eó icas y p ác icas e minologías insgazgadu as. Y cuán os e minos K. Gai enis enmendó o e isó, se ía di ícil y con aguia ... Be muchos mencionados ámbi os de la ciencia, K. Gai enis al menos algo de a ención asis ió y lengua de la ciencia médica así como e minías nege o ėms. De su p opio palab as diciendo, gydé liguis us, negaluojančius medikos palab as. Es cie o, es e legado esc i o no abús cua o imp esdi os y sie e manusc i os. Cua o a ículos publicados en pe iódicos publicados Ta ybiniame moky ojuje imp esdin o a ículo Ne ikęs e minas (1981 m.), dos a ículos Negaluojan ys medikų žodžiai (1987 m.) y S eiki i liguis i medikų žodžiai (1990 m.) imp esdi os en los secy elios Kalbos kul u y Gim osios kalbos de la P o ección de la Salud y en un único Gai enio se desea p esen a y discu i en e isiones de e minología los abajos médicos, su p esen ación y los mé odos. TERMIN TAISYMAI MEDICINOS DARB RECENZIJOSE Como ya ue mencionada, K. Gai enis es ecenza ęs se ynis abajos médicos. Re isiones3 no de la ga desde dos has a cua o manusc i o de páginas. Sus nomb amien os 229Te minologija | 2014 | 21 espues a a la p egun a A egula ig médicos ecuen emen e u ilizado dicho dicho llenas sus saludos (plnai pas eiko)? (1991 m.) Gim osios kalbos žu nalo Klausimų k ai elėje. Apa e menė inas Es a ubinas de lenguas li uanas comisiones ( oliau VLKK) enca go 19982000 m. esc i i as medicina abajos1 ecenzías. K. Gai enis po eje ą años esc ibió sep ynių abajos (Česnys G. y k . Te minų inkinys Nomina ana omica (1998 m.), Bal ušai is K. y k . Ci ología, his ología y emb iología e minos dicciona io (1999 m.), Jonu ienė G. Vokiečiųlie u ių kalbų medicinos e minų žodynas (1999 m.), S opus P. y k . Te minos de ana omía humana (1999 m.), Ged imas V. y k . Ana omías a dynas (2000 m.), Lapy ė A. y k . Psiquia ía é minos de dicciona io enciclopedico (2000 m.) y Vi kus A. y k . His ología y emb iología medicininas (2000 m.)) e isiones2. Basándose en K. Gai enio bibliog a inés odyklés da os, 2001 m. él esc ibió es ánda LST O almologinė op ika. Akinių lęšiai. Te mininai y de iniimai ecenziją, sin emba go, desa o unadamen e, su manusc i io VLKK encon a no pudo. a iados, pe o gene almen e au o ía usaba a siliepimo e miapie A. Lapy ės, V. Mačiulio y J. Šu kaus Psichia ijos e minų encyclopedinį žodyną, A siliepimas sob e G. Jonu ienės Mokomąjį okiečiųlie u kalbų medicinos e minų žodyną. El é mino ecenzía apues o sólo 1 Se diga que no odos los K. Gai enio e isuado abajos son e minos dicciona ios exis e un conjun o de é minos (Te minos inkinys Nomina ana omica), de dos nomb es (Ana omía nomb yns, Medicininės his ología y emb iología nomyns), y uno de ellos é minos (Homb e ana omía é minos). Así en el a ículo se u iliza abajos e min. ną: „A siliepimas apie „Ana omijos a dyną4“ (ž . 1 pa .), „A siliepimas 2Since os ag adecimien os a la conduc o es de la Comisión Es a al de la Lengua Li uana del P og ama de la Sección D . Vilijai Ragaišienei, pa ūpinusiai se ynių K. Gai enio ecenzijas manusc i os copias y es escaneados eseñas, cuyas p ime as páginas son p esen adas en es e a ículo (ž . igu as 1, 2 y 3). 3 Aunque K. Gai enis habamuosius abajos llamaba di e sos e minos (a siliepimas, no as, ecenzija), sin emba go es e a ículo au o ė déle uni o midad los llama odos un nomb e ecenzías. 4 K. Gai enis aisė a dyno paan aš ę In e nacional e minología de ana omía. Sus palab as diciendo, la e minología es ciencia sob e e minos, y e minija e minos o alidad, po lo que es e a dyno paan aš ei mejo ienda el nomb e In e nacional Te minía de ana omía. 230 Palmi a Zemle ičiū ė | Kazimie o Gai enio é minos médicos aisymai 1 ig. K. Gai enio ecenzías A siliepima sob e Ana omía a dyną manusc i o página 1 231Te minología | 2014 | 21 eces: Te minos de colección Nomina ana omica ecenzia, como y no as del e m: Pun as sob e Ana omías a dyno e minus. Dos esc i os nomb ados simplemen e Taisy ini medicinines his ologías y emb iologías e minas y Medicinines his ologías y emb iologías e minas. A con inuación se discu e en el a ículo, cómo K. Gai enis p opo ciona e minos aisimus, y inalmen e, qué é minos médicos su aisi i y qué sus sus i u os suge i usa . TERMIN TAISYM APLICACIÓN El é mino se e ie e a las ope aciones en las que se u iliza un ins umen o inancie o o un ins umen o inancie o o un ins umen o inancie o o un ins umen o inancie o o un ins umen o inancie o o un ins umen o inancie o o un ins umen o inancie o o un ins umen o inancie o o un ins umen o inancie o o un ins umen o inancie o o un ins umen o inancie o o un ins umen o inancie o o un ins umen o inancie o o un ins umen o inancie o o un ins umen o inancie o Gai enio e isiones muy laconicas en ellas casi no hay ex o, edac ados, gene almen e columneliu, aisy ini o ambo ini é minos, ej.: MHET 1999, apieskil elinė (=?) ibinė glijos memb ana MHET 1999, endome io endome io) co azón, MHET 1999, macis pe k emp o) zondi iną VLM?TŽ 1999, MHET 1999 = ablein aminoácidos abnukleo gšinis, MHET 1999, MHET = pos pa um, MHET = pos pa um, MHET = VLM (=), MHET = p e- ube culosis, MHET = p e- ube culosis, MHET = p e- ube culosis, MHET = p e- ube culosis, MHET = p e- ube culosis, MHET = p e- ube culosis, MHET = p e- ube culosis, MHET = p e- ube culosis, MHET = p e- ube culosis, MHET = p e- ube culosis, MHET = p e- ube culosis, MHET = p e- ube culosis) MHET 2000. Te minų aisymus K. Gai enis p esen ó adicionalmen e, . i. g e a aisy ino é mino skliaus uose po lygybės ženklo su pa omas esc i o suge omas a o i aisyklingas e minas (ž . 2 pa .), p z.: chi u ginis (=chi u go) pince as VLMTŽ 1999, chi u ginis (=chi u go) peilis VLMTŽ 1999, 5 Te miniai pa eikiami acco ding abėcėlę pi miausiai lie u iški, a po nich lo yniški aisomi 1999, e minai. Te minų al inal se indica la abb e iamien o de la uen e ( ecenzías) y a abiskais ci imis años. 1999, 232 Palmi a Zemle ičiū ė | Kazimie o Gai enio é minos médicos aisymai 2 ig. K. Gai enio e isiones Taisy ini medicininės his ologijos y emb iología e mininai manusc ip página 1 Te minología | 2014 | 21 ci oplazmos o ganélicas (=o ganelas) y in a pai MHET 2000, MHET 1999, 2000 aga NA hemujoplūdis pe (=p o) o ina VLMTŽ 1999, mažylio p iešpas a omasis (=p iešinamasis) aumuo AT VLMTŽ 1999, s, s, s, s, s, s, s, s, s, s, s, s, s, s, s, s, s, s, , s, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , pakinklinė (=pakinklio) duobė VLMTŽ 1999, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , 1999, 2000, MHET) 2000, placen a bidiscoidea d idiskinė (=d idiskė) placen a MHET 2000, p imo dia pala ina e es ibulum gomu io e bu nos p ieangio (=p iebu nio) zauomazga MHET 2000, s ia ascula is kaujagyslinis (=k eujagys) uojas MHET 2000, s oma audinys, que ealiza el ó gano a aminę, s oma (=s oma) MHET 2000, ac us ub ospinalis audonb anduolinis (= audonb anduolis) espuga os ce eb os laidas AV 2000, ipus ano ula o ius beo uliacinis (=neo uliacinis) ipo MHET 2000. Keliska an e su p opues o é mino K. Gai enis esc ibióés klaus uką, al pa ece , no ue po su e dade o, p z. : 234 Palmi a Zemle ičiū ė | Kazimie o Gai enio é minos médicos aisymai co pus mul i escicula e muchiapūsliškas (=daugiapūslis?) cue po MHET 2000, o o i ipa i as kiaušgy a edys ė (=kiauš edys ė?) MHET 2000, spa ium subpiale poš elniojo (=? poš elnio?) in e alo del capalo MHET 2000. Ne e ai su esc ibi i aisy ini e minas, pe o p opues as, cómo los a egla , no p esen ik a skliaus os (o sin ellos) despues eguébbia señallo ėlgi esc ibes claus ukas, ej.: k ū inkaulio handena NA? (1998) (= s oma ologijos mokslų dak a as (=?) VLMTŽ 1999, cis e na e minalis galinė cis e na =? MHET 2000, co pus mul i ubula e plu ia amzdis cue po =? MHET 2000, glandula ubulosa amzdinė liauka =? MHET 2000, myo ubus músculo ubzdis =? MHET 2000, pa s sup a-occipi alis an pakauškaulio (=?) pa e MHET 2000, pa s-sup as ia a hemisphe ii sob ed yžuo oji (=?) pa e sem u ulio MHET pe o a o ium p adū ėjas =? Homb e? No cues a apéndice! T ansdū ado 2000, MHET 1999, sa elles sa éli e (comúns é minos ląs elės) =? MHET 2000, sapa ium subpiale – poš elniojo (=?) dangalo a pas MHET 1999, ubulo-acinus amzdinė kekė =? MHET 2000, agina masculinus p os a inė gimdelė =? MHET 2000, agina pe icapilla is mac ophagiosa al ededo ikapilia inė mak o aginė makš is =? MHET 2000. Hab ían casos en los que se p esen an sólo los é minos de la uen e e isada, pe o jun a con ellos no ha esc i o ninguna co ecciones o no as, po ejemplo: d išakinis NA 1998, abo io isquiemis, ejecinys, abo as (2 signi icanzas) MHET 2000, cis e na cis e na MHET 2000, cis e na nucleolemmae cis e na del casco del es ículo MHET 2000, il co ocula e ikame ė ši dis 1999, MHET pe o a o ius pe di eu (spe ma ozoido de pa elele) =? Ac o ! MHET e iculus p os a ians an e io de las glandas u e inas ( y ų šlaplės pa e) MHET ubulus enalis ens o amzdelis MHET 2000, 2000. 2000, 235Te minología | 2014 | 21 TERMIN TAISYM RŪŠYS Basándose en se ynių K. Gai enio ecenzijas manusc i aščias, pod ía dis ingui se las siguien es especies de e minos aisymų: 1.Te minos de negociación inusuales Gausumu se des acan pesadas da i as adje i os. Te minus Collec ion Ana omica (p incipalmen e) y Ana omía Va dyno Re iews NA 1998 K. Gai enis ha lis ado ales adje i os, pe o como co ec iei nesiūlė, ma y , cada uno de ellos co ecy inas indi idualmen e, po ejemplo: pa ascij NA 1998, paleid ylikapi š inis NA 1998, AV k ū inkaulinis NA 1998, paleimakš inis NA 1998, palipūslinis NA 1998, palu akaulinis NA 1998, na u k ikapi š inis NA 1998, p eplu inis NA 1998, an eplu inis NA 1998, an eplu inis NA 1998, an eplu inis NA 1998, an eplu inis NA 1998, an eplu inis NA 1998, an eplu inis NA 1998, an eplu inis NA 1998, an eplu inis NA 1998, an eplu inis NA 1998, an eplu inis NA 1998, an eplu inis NA 1998, an eplu inis NA 2000, e c. Ci ología, his ología y emb iología e minos dicodyno ecenzijoje p esen a on p opues as, como aisi i habamuosius būd a džius, ej.: mul iasegmen iniai (=daugiasegmenčiai) maumenis MHET 1999, d iskil elinėd iejų skil elių (= MHET 1999, idujemb ioninė celoma celoma in a-emb yonicum (= iduje emb ioninė) 1999, MHET Palmi a Zemle ičiū ė | Kazimie o Gai enio médicos e minos aisymai iduepi elinė liauka (=in aepi elinė liauka) MHET 1999, iduląs elinis kanalėlis (=in aląs elinis kanalėlis) MHET 1999, idu e ps inis mioci as mio e ps inis mioci as) MHET 1999, ienagemalinis d igemalinis mul ipelemalinis nėš alo i . .) MHET 1999, ca ilago epihyalis poliežu inė ka k emzlė (= kau zelinė k emzlė) MHET 1999 MHET bia iale p dinė (=duplydiau) MHET 1999, sep en ion de ec us a ius a ialis (p ecedencia) de ec us sep en ionalis (p ecedencia) be ween he wo muscles 1999 2000, musculus semipenna us, m. unipenna us Daugiaplunksninis (=daugiaplunksnis) aumuo 2000, AV sulans in e a ialis a pp ieši dinė aga (=p ieši džių a p agė?) 1999, MHET bu o amen (in e a iale) p imum MHET 1999, o amen (in e a iale) secundum MHET 1999. Como se e de dichosos ejemplos, peskios da ybos adje i os a egi a desiguodai o (cažniausiai) ellos cambiados palab as conjun i os, o se eliminada p eesaga -inis, o lie u iškas dėmuo cambiado la ynišku su co espondmeniu. O a gausi K. Gai enio aisy ų e minos g upo de sudu inių daik a a džių hace a ibúgios con p e idélias. En es e caso uelgi ag asi d ejopai en las eseñas de unos abajos, g e a los é minos egula es, o os no se han p opo cionado, po ejemplo: bek aujagyslinė a pinio s i is in e zona a ascula is (= in e empo al s i is sin hemo agias) MHET 1999, paleik ū inkauliniai mazgai AT 1999, paleis empliniai mazgai AT 1999, PT 1999Ž, 2000 ne aisyklingas p id a dis, PT PT 1999Ž, giminis pogimdyminė AT, pogimdyminė psichozė (= psichozė) PT, 1999 MHET 1999, giminis pogimdymska de ek ium, 1999 PT, 1999, giminis pogimdymska de ek ium, 1999 243Te minología | 2014 | 21 eac i os isiologicos o pa ologicos cambios ( eakciones), p o oca psichiką aumuojan es eiksnių (malos!), ezidinis likę pe si g os en e medades eiškiniai (malos!). Recenzen o ambién se señala la a ención a a ibu os neu ozinis, neu o inis, palia i usis, p imo dialinis, p o ahinis, psicogeninis, imoplas inis y k . O os simila es adje i os, su opinión, son e s ini, ej., p imo dialinis PTŽ 2000. Ano K. Gai enio, kalbininkų nep ipažįs ama es a palab a de obse a ene a osena: p iešinsul inė būsena obse ima en en e mos hipe onine liga y ce eb ine a e oskle oze PTŽ 2000. 9. De iciencias e minog á icas De es a aisymų ūšies K. Gai enis mini Psichia ijos e minos encyclopedinio dicodyno especies y sinoniminių e minos pa eikimo así como no minamosios nuo oda ž . consumo e o es. Él señala que dicodyne especies é minos en niddues a menudo se p esen an no según abėcėlę. Nesu a ky as sinónimos pa eikimas, ej.: abs inen as, blai ininkas PTŽ 2000, y el úl imo palab a lie u iškas no se suminis a po sepa ado; abazija, nepaėjimas PTŽ 2000 del úl imo é mino po sepa ado ambién no exis e ( éase ig. 3). Así mismo a menudo se hace y con in e nacionales sinónimos, ej.: alogizmas, sin. alogija PTŽ 2000, y es e úl imo é mino po sepa ado no se p esen a. En o os casos e minos sinónimos se p esen an y po sepa ado. Además, unou sinónimos se p esen an lizdo al p incipio, y o ou al inal. En el dicciona io hablabaje a menudo se u iliza no minamąja e e encia é., pe o no siemp e indicomísis é mino es p esen ado, ej.: esc ibe sang inasis p akai as é. hema hid ozė PTŽ 2000, y es sólo hema id ozė PTŽ 2000 y hemid ozė PTŽ 2000, esc ibe oko i pėjimo simp omas é. Zilbe las o y Zando enómeno PTŽ 2000, y ocodyne es sólo Zilbe las o y Zando sín omas PTŽ 2000, ningún enómeno. La palab a k aujomaiša PTŽ 2000 se encaminia a la palab a inces as PTŽ 2000. Con eso es di ícil es a de acue do, esc ibió K. Gai enis. 244 Palmi a Zemle ičiū ė | Kazimie o Gai enio e minos médicos aisymai 3 ig. K. Gai enio ecenzíos A siliepima sob e A. Lapy ės, V. Mačiulio y J. Šu kaus Psichia ijos e minų encyclopedinį žodyną manusc ip de la página 1 245Te minología | 2014 | 21 10. E o es de lenguaje „A siliepime apie „Ana omijos a dyną“ K. Gai enis pas ebėjo, kad Ana omía nomb yne no según eglas se esc iben mayúsculas, se u iliza kalbininkų peikiama cons ucción kad con compañ a imi (p.ej., que nocon ianio i, que ajus aiky i AV 2000). Además, no en una sola página a dyno los é minos no se usan, pe o se u ilizan AV 2000, ocu en ne aisyklamen e us opues os ica ios (p.ej., pa ologinių p ocesų pasė AVkoje 2000). Co iendo médicos e minos de iciencias K. Gai enis ue nuoseclus. Cogiendo eseñas manusc i os, no ado solo un pa de casos, cuando los mismos é minos en di e en es eseñas lo co ie an desiguodai, ej.: mo e iški mo mo e ų) ly iniai o ganai (= MHET 1999, y iški (= y ų) ly iniai o ganai MHET 1999, plg. išo iniai mo e iškieji (=mo e s) ly iniai o ganai NA 1998, p iešpas a omas (=is NAp iešp iešinis) manos nykščio aumuo 1998, plg. nypas a omasis (=p iešinamasis) manos AT aumuo 1999. Apibend inando puede deci que K. Gai enis ecensiones aisé no mas de lenguaje incompa cancias, ne aisyklingus (y pa icula men e e minijai médica ca ac e ingus sunkios keliapakopės da ybos būd a džius), noneceslius, į ai uojančius e minus médicos, así como e minų ašybos y ki čia imo bei e minų apib ėžčių klaidas. Be o ha , k eipė ecenzuojamųjų medicinos da bų au o ių dėmesį į e minog a inius ūkumus ( ūšinių i sinoniminių e minų pa eikimą, no minamosios nuo odos ž . a ojimą) y e o es de lenguaje. Así no duda, que K. Gai enis hizo in luencia á o denamien o y no minimui de e minías del ámbi o de ciencia médica. En el campo de medicina él mi aba an esponsablemen e y exiglamen e, como y en o as s e as. Medicinos e minus no mino basándoseis de eglas, cla idad, pu umo, Li u iškumo, p ecisión, da ybinio pa ogumo y k . p incipales. De lo que dicho se puede alega , que K. Gai enis neabejo inai con ibuyó a la ac ual e minía de medicina li uanas c eación, o denkyba y pe eccionamien o. ŠALTiniAi AT 1999: Gai enis K. [ ecenzija] S opus P. i k . Žmogaus ana omijos e minai. AV 2000: Gai enis K. [ ecenzija] Ged imas V. i k . Ana omijos a dynas. MHET 1999: Gai enis K. [ ecenzija] Bal ušai is K. i k . Ci ologijos, his ologijos i emb iologijos e minų žodynas. MHET 2000: Gai enis K. [ ecenzija] Vi kus A. i k . Medicininės his ologijos i emb iologijos a dynas. NA 1998: Gai enis K. [ ecenzija] Česnys G. i k . Te minų inkinys „Nomina ana omica“. PTŽ 2000: Gai enis K. [ ecenzija] Lapy ė A. i k . Psichia ijos e minų enciklopedinis žodynas. VLMTŽ 1999: Gai enis K. [ ecenzija] Jonu ienė G. Vokiečių–lie u ių kalbų medicinos e minų žodynas. 246 Palmi a Zemle ičiū ė | Kazimie o Gai enio medicinos e minų aisymai LiTe ATū A Gai enis K. 1981: Ne ikęs e minas: [dėl e minų ku umas, ku čnebylis, p iku imas, nep igi dėjimas, ku čne- bylys ė, nep igi din is i k .]. – Ta ybinis moky ojas, g uod. 30, 4. Gai enis K. 1987: Negaluojan ys medikų žodžiai: [apie kalbos kul ū ą]. – S eika os apsauga 8, 43–44. Gai enis K. 1990: S eiki i liguis i medikų žodžiai: [apie medikų kalbą]. – S eika os apsauga 6, 41–42. Gai enis K. 1991: A aisyklingas gydy ojų dažnai a ojamas pasakymas pilnas pas eikimas (pilnai pas eiko)? – Gim oji kalba 7, 17. Kazimie as Gai enis. Bibliog a ijos odyklė. Suda ė A. No eikai ė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla, 2003. – 68 p. Keinys S . 2004: Žiupsnis minčių apie Kazimie ą Gai enį i jo me ą. – Te minologijos is o ijos i daba ies p oblemos. S aipsnių inkinys Kazimie ui Gai eniui a min i, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla. Recibió 2014-12-08 Palmi a Zemle ičiū ė Ins i u o de lenguas Lie u ių P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius E-mail palmi [email protected]