Valentinai Skujiniai atminti

232 Stasys Keinys | Ku pamięci Valentiny Skujiniej (1937.X.2–2015.IV.27) Ku pamięci Valentiny Skujiniej (1937.X.2–2015.IV.27) Pośród bólu, łez i śmiechu jest wiele dróg życia, Lecz wszystkie one tłumy ludzi Do wspólnego zamku sprowadzą. (Putinas, wiersz „Wspólny zamek”, 1913 r.) STASYS K EINYS Instytut Języka Litewskiego W południe 30 kwietnia 2015 roku na cmentarzu Meža kapi w rodzimej Rydze (Valentīna Skujiņa), jednej z najznakomitszych i najbardziej pracowitych złożono ciało wybitnej łotewskiej językoznawczyni Valentiny Skujiniej specjalistek od terminologii ostatnich dziesięcioleci. Wśród licznych bukietów pokrywających grób oraz wieńców i koszy ustawionych wokół, oświetlonych wspólnym kręgiem świec, jaśniały także oczy litewskich białych róż, przywiezionych z Wilna przez nasze terminolożki Albinę Auksoriūtė i Angelę Kaulakienė, których serca kazały im przebyć niemałą drogę, by odprowadzić na wieczność dobrą znajomą i towarzyszkę litewskich terminologów. V. Skujinia była wielką uczoną, krzewicielką kultury ojczystego języka łotewskiego i miłośniczką swojej ojczyzny. Będąc osobą skromną, przyjazną, rozmowną, świetną organizatorką, a ponadto dobrą śpiewaczką i miłośniczką podróży, miała mnóstwo znajomych zarówno w kraju ojczystym, jak i za granicą. Częstym gościem była ona 233Terminologija | 2015 | 22 także na Litwie, uczestnicząc w kongresach bałtystów, konferencjach naukowych organizowanych w instytucjach naukowych i szkołach wyższych oraz w innych wydarzeniach językowych. Ponadto terminologów i krzewicieli kultury językowej krajów bałtyckich jednoczyły wspólne seminaria teoretyczne i metodyczne, organizowane od 1976 do 1990 roku co dwa–trzy lata, kolejno w Wilnie, Tallinie i Rydze; główną organizatorką pary seminariów, które odbyły się w Rydze, była Valentina (takie zwracanie się do siebie wyłącznie po imieniu było przyjęte nie tylko podczas tych seminariów). V. Skujinia wkroczyła na drogę naukową jeszcze podczas studiów na ostatnim (piątym) roku filologii języka i literatury łotewskiej na Uniwersytecie Łotewskim, w 1959 roku, kiedy została przyjęta do pracy w Instytucie Języka i Literatury Łotewskiej Akademii Nauk. Po ukończeniu uniwersytetu dość szybko powierzono jej nigdy niekończący się ogrom prac nad terminologią łotewską, do którego dołączono także wymagającą stałej troski kulturę języka. Ten podwójny ciężar V. Skujinia wytrwale dźwigała przez ponad pięćdziesiąt lat, przechodząc w instytucie kolejne szczeble służby językowi — od laborantki do kierowniczki grupy Terminologii i Kultury Języka, a po odzyskaniu przez Łotwę niepodległości — do stanowiska kierowniczki Działu Terminologii Instytutu Języka Łotewskiego. Jednocześnie od 1961 r. była sekretarzem naukowym Komisji Terminologicznej Łotewskiej Akademii Nauk, od 1992 r. — zastępczynią przewodniczącego, a od 1999 r. — przewodniczącą tej komisji. Równie konsekwentnie wspinała się ku górze droga naukowego uznania V. Skujinia. W 1969 roku obroniono jej rozprawę kandydacką z nauk filologicznych „Tehnisko zinātņu terminu veidošana latviešu valodā“ („Tworzenie terminów nauk technicznych w języku łotewskim“). W wydanej w 1993 roku monografii teoretycznej Latviešu terminoloģijas izstrādes principi („Zasady opracowywania terminologii łotewskiej“) szeroko omówiono wewnątrzjęzykowe oraz międzyjęzykowe, a zwięźle przedstawiono pozajęzykowe podstawy tworzenia i opracowywania terminologii; oparto się na pracach wspomnianej Komisji Terminologicznej z okresu czterdziestu lat (z których przez trzydzieści sama autorka już w niej pracowała), a także na wydanych w tym czasie słownikach terminów z różnych dziedzin, biuletynach i innych publikacjach. Za tę fundamentalną pracę podsumowującą dotyczącą terminologii łotewskiej w tym samym roku V. Skujinia otrzymała stopień doktora habilitowanego nauk filologicznych. W 1994 roku V. Skujinia została wybrana członkinią korespondentką Łotewskiej Akademii Nauk, a trzy lata później — członkinią rzeczywistą akademii (w latach 2000–2012 także członkinią Senatu Akademii). Ponadto od 1995 roku V. Skujinia była członkinią Międzynarodowego Instytutu Badań Terminologicznych (iiTF) w Wiedniu oraz kilku innych łotewskich i międzynarodowych instytucji. 234 Stasys Keinys | Ku pamięci Valentiny Skujiniej (1937.X.2–2015.IV.27) V. Skujinia była bardzo pracowitą i aktywną naukowczynią. Chociaż najważniejszym kierunkiem jej pracy teoretycznej i praktycznej przez wszystkie lata działalności naukowej była terminologia łotewska, wiele czasu poświęcała kulturze języka łotewskiego, jego umacnianiu jako języka państwowego oraz jego jakości (przez kilkanaście lat była członkinią komisji języka państwowego), a także językowi naukowemu i specjalistycznemu. Zakres prac naukowczyni łatwo zrozumieć, wiedząc tylko, że oprócz wspomnianej dysertacji i monografii napisała jeszcze kilka ważnych książek – słownik łacińskich i greckich cząstek wyrazowych używanych w języku łotewskim (1999 r.), studium o słowniku Lettus (1638 r.; pierwszy słownik języka łotewskiego) oraz złożeniach w zbiorze Phraseologia Lettica autorstwa XVii-wiecznego działacza łotewskiego piśmiennictwa Georga Mancela (2006 r.), kilka książek poświęciła językowi łotewskich oficjalnych pism specjalistycznych (1993; 1999, 2003, 2014 r.), a w wydawnictwach naukowych i prasie ogólnej opublikowano około 600 artykułów i artykulików naukowych oraz popularnonaukowych (z zakresu kultury języka, terminologii i innych dziedzin; część z nich ukazała się w litewskich, austriackich, duńskich, estońskich, kanadyjskich, rosyjskich, niemieckich i innych krajowych oraz międzynarodowych wydawnictwach naukowych). Nawiasem mówiąc, zapewne aktywna współpraca z prasą periodyczną oraz troska o jej język sprawiły, że językoznawczyni V. Skujinia została przyjęta do Związku Dziennikarzy Łotwy. Wkład V. Skujiniej w leksykografię łotewską jest ogromny. Jest jedną z autorek pierwszego jednotomowego normatywnego objaśniającego słownika języka łotewskiego (Latviešu valodas vārdnīca, i wydanie 1987 r.). Szczególnie owocnie pracowała nad opracowywaniem słowników terminologicznych – jej nazwisko jako autorki, współautorki, redaktorki naukowej, recenzentki lub ekspertki figuruje w około siedemdziesięciu słownikach terminologicznych języka łotewskiego z różnych dziedzin; kierowała opracowaniem obszernych słowników ekonomii i zarządzania oraz pedagogiki. Wraz z nimi należy wymienić niemały objaśniający słownik przekładowy podstawowych terminów językoznawczych, napisany przez zespół kierowany przez V. Skujinę (Valodniecības pamatterminu skaidrojošā vārdnīca, 2007 r.), z odpowiednikami w języku angielskim, niemieckim i rosyjskim. Należy dodać, że niemało czasu językoznawczyni poświęciła przygotowywaniu biuletynów z terminami z różnych dziedzin, rekomendowanymi przez Komisję Terminologiczną Akademii Nauk, harmonizacji standardów Republiki Łotewskiej oraz innym praktycznym pracom terminologicznym. O niezwykłej aktywności V. Skujinia jako naukowczyni świadczy jej udział z referatami w licznych konferencjach naukowych zarówno na Łotwie, jak i w innych krajach, organizowanie konferencji, przygotowywanie i redagowanie ich tez oraz materiałów, a także zbiorów artykułów naukowych. Bardzo interesujące i, bez 235Terminologija | 2015 | 22 wątpienia, użyteczne nie tylko dla Łotyszy jest wydawane od 2002 r. czasopismo Komisji Terminologicznej Akademii Nauk Terminoloģijas Jaunumi („Wiadomości terminologiczne”), pomyślane i redagowane przez V. Skujinę, poświęcone zagadnieniom praktyki terminologicznej. Od dawna takiego wydawnictwa czy choćby biuletynu potrzeba by i nam! Nawiasem mówiąc, wybitna łotewska terminolożka w latach 1998–2012 była również członkinią kolegium redakcyjnego naszego czasopisma Terminologija (numery 5–19). Swoją misję terminolożki i krzewicielki kultury języka przez około trzy dziesięciolecia V. Skujinia wypełniała także, wspierając łotewskie szkoły wyższe – Uniwersytet Łotewski, Akademię Pedagogiczną w Lipawie (uniwersytet), Ryski Uniwersytet Techniczny i Łotewski Uniwersytet Rolniczy. W 1999 roku w Lipawie nadano jej tytuł profesora. Podstawowymi przedmiotami wykładanymi przez pedagog V. Skujinę były terminologia i kultura języka, a ponadto okresowo wykładała język zawodowy i stylistykę. Za zasługi dla łotewskiej terminologii i kultury języka V. Skujinie, oprócz innych wyróżnień, przyznano nagrody: Akademii Nauk Łotwy im. Jānisa Endzelīnsa (2001 r.), Międzynarodowego Centrum Informacji Terminologicznej (iNFOTeRM) im. Eugena Wüstera (2006 r.) oraz funduszu Akademii Nauk Łotwy i spółki akcyjnej „Grindeks”, tę ostatnią wraz z odznaką honorową „Złota sowa” („Zelta pūce”) (2007 r.). Żegnając się z towarzyszką, koledzy z Instytutu Języka Łotewskiego napisali: „Opuściła nas wybitna językoznawczyni – znakomita łotewska terminolożka i teoretyczka terminologii, autorka wielu słowników terminologicznych, pracownica kultury i praktyki języka, szczera i współczująca koleżanka, energiczny i pracowity człowiek, który oddał swoje życie językowi łotewskiemu i narodowi”. Długo będą wspominać dobrym słowem wspaniałą towarzyszkę, przyjaciółkę i pomocnicę, korzystać z jej prac terminologicznych będą litewscy terminolodzy, długo opłakiwać Zmarłą będą jej przyjaciele z młodości terminologicznej, których – jak sama pisała w liście – chętnie wspominała. Niestety, jak pisał Vincas Mykolaitis-Putinas (wiersz „Fantazijos III”, 1925 r.), Libera! – Libera! – ach, nie wskrzesisz Tego, nad czym w życiu króluje śmierć, Tego, nad czym od słońca pochylają się cienie Żałobnymi krzyżami naznaczyła czoło.