„Jūra“ biologijos nomenklatūroje

7 Al ydas Umb as | Jū a biologijos nomenkla ū oje Mū a biologijos nomenkla ū oje ALVYDAS UMBRASAS Ins i u o de lenguas Lie u ių ESMINIAI WORDŽIAI: nomcla u a de biología, nomb es de axonos, nomb es de peces, me á o a, sis emiškumas, e o S aipsnyje examinados lie u iški biologías nomenkla ū inia nomb inías, elacionamos con la palab aju jū a. Mayo men e a ención se p es a a peces1 nomb es (nes in es igamu aspek u ellos p incipalmen e), pe o se habla y sob e mamí e os, paukščių, o os animales y plan as nomb es. Medziaga ecopilado de Li uania República e minos banco (LRTB) skelbiamo Juozo Vi bicko suda y o Žu ų pa adinimų žodyno (ŽPŽ 2005) y o os animales, así como plan as denominacionamen os dicynų2. Se p ocu a mos a la di e sidad de denominaciones y sus o mado es modelos, llama la a ención a nesis emiosidad y o as de iciencias. a ículo impulsó a oma con colegas la su gida discusión po las palab as jū in y jū inis de consumo nomenkla ú icos denominaciones. Empiezėjus po in e esa se esul ó que en dicciona ios exis a abundosos y in e esan es ma e iales. Di e en emen e que Li u iška bo anikos nomenkla ū a, que iene bas an e iejas adiciones de o denamien o y es uc u almen e bas an e bien co esponde a los nomb es cien í icos (lo yniškus o gene almen e sulo ynin us) cons i uídos según los equisi os del Código In e nacional de nomenkla ū a de dumblių, hongos y plan as3 (iCN), Li u iška zoologijos nomenkla ū a ue a koma de mane a di e en e y es uc u almen e a menudo nea i inka del Código In e nacional de nomenkla ū a de zoologijos (iCZN). En ienda, esos equisi os alen sólo cien í icos la yniš1 Po consejos de algunas cues iones de nomb es de peces ag adezco Gam os in es igado cen o cien í ico D . Gin au ui Vai oniui. 2 Vd. li e a u a y lis a de uen es. Al p opo ciona ejemplos en sen encias uen eño a eces se indica an es ejemplos g upę o gene almen e después de ella. Cuando se habla de pescado uen e no se nide odomas (kad no necesi a an muchas epe ición), iene po mención ŽPŽ 2005. En el a ículo Algunos g e a Li u iškų pa adinimų se indican de las uen es omados la yniški pa adinimai puede se pasada, ya cambia , pe o lie u iškų a dų y imo kon eks e es o no impo a. 3 Anksčiau ue llamado In e nacional Bo ánico nomenkla ū as kodeksu, pe o el 2011 m. En el Melbou ne lle ado a cabo bo ánicos cong eso el nomb e ue cambiado. 7Te minologija | 2015 | 22 kiem nomb es, pe o jun o es y impo an e o ien y as no minan lie u išką nomenkla ū ą. excep o unas adiciones nulem as excepciones, Li u iška bo anikos nomenkla ū a ue y sigue ges ionkoma man eniendo el p incipio de que cada ibuis u ie a sa i ą ienana į nomb e, y las di e encias de especies pa odomas añadiendo uno pažymimąjį palab a, i. e. se o man d ina iai nomb es (Gudžinskas, Rašoma ičius 2004: 3, 4). Tan o la yniški, como lie u iški supe io es po gen į bo anikos axsonų nomb amien os ambién son uni o mana ías, cons i uí onse po ii iéndose con ac uines p ésagas, sandus (Ku o ga 1997: 2325, e más 55, Gai enis 1973: 23). Simila es p incipios se basa y la nomenkla u a de la zoología la yniška, sin emba go o mando su lie u iškus a i ikmenis es ic os sis ema no haiboma no sólo las especies, sino y los génys o más al os axsonai bas an e a menudo į a dijami dos o incluso más dėmenos con enidos po nomb es, los nomb es de especies cons i uyancios dėmenos núme o ambién a ía, además, el mismo gen ies con dėingais.menimis nomb ados en ski ing gen ims Tokia nesis emiška sis ema bo ánicos okimis pa ece nepažangi (Gudžinskas, Rašoma ičius 2004: 4), sin emba go zoologijoje ella ya ha en ado en adición y es di ícil de sus i ui se4. NOMeNKLATŪRiNiAi PAVADiNiMAi SU DėMeNiU JŪRINIS Ya nosis o ėjęs polinkis an o de plan as, como de animales en la nomenkla ū a de luga es de di usión mos i i dėmenim con apéndice -inis, da an edinius de a ios luga es, obje os geog á icos eiškiančių bend inių y ik inių palab as (p z.: andinis, a lan inis, aukš ikalninis, azijinis, boli inis, džiunglinis, pel inis, japoninis, egipkinis, pie inis, san ominis, u inis). Según es e modelo, po ejemplo, an e io men e usa nomb amien os de mon añas kielė, calnų pušis cambia en kalninė kielė (la . Mo acilla cine ea), kalninė pušis (la . Pinus mon ana). Kazimie as Gai enis an e io men e es esc i o, que al cambio a menudo no es eque ido (Gai enis 1973: 24), pe o es e p incipio de į a dijimo nomenkla ū oje adquilėjo, aunque pasida omi ediniai comunesinea lengua a eces esul a noūdingi. Po supues o, en la nomenkla u ación pasa on nomb es, en los cuales el luga apa ece 4 en la subcomisión de Te minología de la comisión de la lengua li uana, du an e los úl imos unos años conside ando la nominación de la zoología hay bas an e discu ida po un sis emiskemen e o denamien o de la nomenkla u ación de la zoología, especialmen e en nomb ijando an e io men e Li uaniamen e no nomb adas génis y especies, sin emba go, no hay cambios es di ícil cambia las adiciones, además, el consecución de la sis emá ica es muy obs aculizada po la es abilización, nulem as la ecuencia de la uni icación de los o os géne os, po lo que la inclusión de o os es ados de una sola génesis ha ía daño. Ve dad, hay neįp as ų opiniones, que cien í icos axonų nomb imíos son no la yniški, y in e nau iniai, comunes a odos los idiomas, po lo que ellos debe ía p o umpa se al idioma li uáneos uncionando a palab as in e nacionales y Li u iškų a i ikmenų apsk i ai neku i (Gliwa: 2011 119), pe o es o pe dėm ka dinalu. 8 0 Al ydas Umb asas | Jū a biologijos nomenkla ū oje иначе (p z. : Balchašo p iekalnių ūsuo ė (lo . Schizo ho ax a gen a us), alpine upokšnių nėgė (lo . Ich hyomyzon g eeleyi), ka š ųjų e smių lėlžu ė (lo . Cyp inodon macula ius), p iek ančių pelona (lo . Pellona ha owe i), yžių laukų ungu ys (lo . Flu a alba laikiniais) (ŽPŽ 2005)), pe o ellos son a os y ya compa ados. Resiendo y aujanciu modeliu sąsaja con jū a nomenkla ū iniuose denominaciones ex eiškiama dėmeniu jū inis. Como se e de ŽPŽ 2005, en el sis ema de nomenkla u as de peces es a palab a pasi elia po nomb a di e en es angos axsonos: amilia (a), gen is (b), especieis (c), ej. : a) a og ąžinės jū inės lydekos (lo . S eindachne iidae), jū inie ka osai (lo . Spa idae), jū inie ka šiai (lo . B amidae), jū inie šamai (lo . A iidae), jū inie šapalai (lo . Kyphosidae), jū inie ungu iai (lo . Cong idae); b) ame ikinas jū inías ijunas (la . Phy ich hys), bal ieji jū inías shamai (la . Sciadeich hys), bu iniai jū inías púgžliai (la . Taeniano us), gaidiniai jū iniai eše iai (la . Neosebas es), ilgapelekės jū inės sko penos (la . Lio pius), jū inės dyglės (la . Spinachia), jū inijas ka žu ės (la . Anado a), jū inės k ap is (la . Ye u ius), jū inės lydekos (la . Me luccius), jū inės gules (la . Pe omyzon), jū inės jū inės eše ijas (la . Pleu in), jū inės eše ijas (la . Sebas is), jū inės jacinės jamas (la . c) a ikinė jū inė lydeka (la . Me luccius capensis), aus alinė jū inė s in enė (la . Aplochi on ma inus), bal ad yžis jū inis eše ėlis (la . Sebas iscus albo ascia us), bu jinis jū inis pūgžlys (la . Tao us iacan hus), gy a inis jū inis g undalas (la . Gobius e mini is), jū inė plekšnė (la . Pleu onessa), jū inis pla kas (la . S iz S i os edion ma inus), jū inis ubinus (la . Beje, Visuo inėje lie u ių enciklopedijoje (VLe iX 2006) lo . Zoa ces i ipa us nomb ada jū ine ėgėle, aunque ŽPŽ 2005 pap a oji gy a edė ėgėlė, en o os šal inos, sin sinónimo jū inė ėgėlė, ambién llamada simplemen e gy a ede ėgėle o gy agimde ėgėle (Repečka, Bukelskis, Kesminas 1998: 74; Vi bickas 2000: 99). 8Te minologia | 2015 | 22 ėgėlė (lo . Zoa ces anguilla is), iole inis jū inis ijūnas (lo . Cebedich hys iolaceus), žals ad yžis jū inis eše ys (lo . Sebas es elonga us). Con dėmeniu jū inis ŽPŽ 2005 de o al in oca 144 axsonas. Ve í, que los nomb es a menudo se componen de gene inée hablaba žinomų ienažodžių žu ų pa adinimų. Aunque Li u iška amilias y nomb es de gen es a eces coinciden, po ejemplo, jū inías ka šiai (lo . B amidae y B ama), jū inías ungu iai (lo . Cong idae y Cong ina) (en la nomenkla ū a la ininiškoje es o es imposible, en esencia no hay pa ogu y Li u iškoje nomenkla ū oje, pe o po eso a eces quizás p i ūks a aiškos p iemonių), al mismo ango los nomb es de axsonos no pueden su apia se nicaip, los de los simples jū inių eše ių (lo . Sebas es) y g andes jū inių eše ių (lo . S e eepisinus) en gen is jū idū is g andis jū inis eše ys (lo . Sebas es y S e eepis) 2005). Analogiška klaida es y japoninis jū inis ungu ys (lo . Conge japonicus y Japonoconge si icolus), al que se puede encon a simples de jū inių ungu ių (lo . Conge ) y japoninių jū inių ungu ių (lo . Japonoconge ) gen yse. En g an masa de da os ales e o es suelen apa ece po neapsi e isionamien o, y una de las causas p incipales de apa ición de los mismos dėmenos uso a ski ing gen ims emplea . Tokios e o es de coincidencia ŽPŽ 2005 hay y más (ž . más adelan e en el a ículo). Con el ma asocian no solo peces. P ime o se pod ía menciona pája os. 2009Ž asignadas jū inių e elių (lo . Haliaee us) y jū inių k egždžių (lo . F ege a) gen ys, hay keliolika con dėmeniu jū inis suda y ų especies denominaciones, ej.: a ikinis jū inis e elis (lo . Cuncuma oci e ), bal a jū inė k egždė (lo . F ege a g alla ia), jū inis bėgpilikas (lo . A qua ella ma i ima), jū inis ki likas (lo . Cha ad ius hia icula), jū inis squa ika (lo . Plu ialis squa a ola). Con es e dėmeniu ambién es á compues o el nomb e de mamí olo jū inės ūd os (lo . Enhyd a) (gen yje ik jū inė ūd a (lo . Enhyd a lu is)) (ŽinPŽ 2002), ambién hay y o os animales de la amilia pobinimų, ej.: na iuo akojų (lo . A h opoda) ipo bes ubu ių bū jū iniai o ai (lo . Pan opoda), ėžlių pobū is jū iniai ėžliai (lo . Chelonioidea), gyphilia (lo . Ophidia) jū io jū ioės gy a (lo . Hyd ophiidae), iguanidae (lo . Iguana) d ie jė (lo . Amy chus c is hyna us) (LeX 2006). Un o o nomb e es y bo anikos nomenkla ū oje jun o jū in (mang o ėse) c eciendo á bol jū inė a icenija (la . A icennia ma ina), žoliniai a ma ina) (BVŽ 1998). augalai jū inė upija(lo . Ruppiama i ima), jū inisand as(lo . Zos e- 8 Al ydas Umb asas | Jū a biologijos nomenkla ū oje NOMeNKLATŪRiNiAi PAVADiNiMAi SU DėMeNiU JŪR Aunque se podía espe a que acompañando un pez conexión con el ma más ecuen emen e apa ezca dėmeniu jū inis, ŽPŽ 2005 nomb es con la palab a jū inis son apenas no es eces más incluso 409 nomb es de axones. Nominamien os muchos6, sin emba go sus p incipales dėmenimis goingan es palab as a iedadé no es muy g ande. Aiškiausiai semán icamen e se dis ingue g upo nomb imímenos, cons i uídos pasi ulándose no peces, y de o os animales nomb es. Es os nomb es me a ó icos, a los que en an de mamí e os (a), paukščių (b), a liagy ių (c), abzdžių (d) apellidos, ej. (gen ys): a) jū in bui olai (la . Tau ulus), jū in pely ės (la . Neosynchi opus), jū in šunlapės (la . Pe cis), kas u agal iai jū 7 šikšnospa niai (la . Halieu ich hys), mu eniniai jū šuneliai (la . Halimu aenoides), no egines jū š lapu ės (la . Lepus), pi o i jū š a kli (la . Duncke ocampus), jū š a klai (la . Alopias), šunyžiai (la . C is ižaluceps); b) jū ų čiu liai (lo . Hi undich hys), jū ų gaideliai (lo . Alec ias), jū ų j i bliai (lo . P ognich hys), s o alūpės jū ų k egždės (lo . Cheilop ion), umpapelekės jū ų an elės (lo . Diplecogas e ); c) jū ų upūžės (lo . Cyclop e us); d) jū ų bu e eliai (lo . Chae odon), jū ų aps os (lo . Ocosia). Análogamen e in á namizadas y especies, sus nomb es de gencias nomb es a eces di ie en sólo núme omi (zoologijoje acos umb ado, que gen ys in á namizadas múl iplesiskai a, especies unaaskai a), suelen añadiéndose más dėmenos, ej. : a) a lan inis jū ų kiškis (lo . Eumic o emus spinosus), Da ino jū ų šikšnospa nis (lo . Ogcocephalus da wini), gels asis jū ų a kliukas (lo . Hippocampus kuda), ilgauodegė jū ų pely ė (lo . Pe icapi ich hys d aconis), japoninė jū ų šlapun japonė (lo . Spincis), jū ų bui olas (lo . Tau ulus bubiganicus), jū ų šikšnospa nė (lo . Pla ax pinna us), ko inus iušis (lo . Salinus co all), pel8 (lo . Alopias 6 En odo el a ículo se es ue za po lo más pequeño núme o de ejemplos mos a lo más mayo di e sidad. Po lo gene al se p esen a solo un un ejemplo con algún dėmeniu compues o de cie o modelo, aunque nomenkla ū oje suelen es a desde los pocos has a keliolicos o incluso pocasdešimi as de ejemplos analógicos (aquellos mismos es idos se epi en o mando especies, an o gencias o an o más al as axsonas nomb inimas). 7 En el nomb e ūšiniame cambiado o den de palab as, al pa ece , hay apsi ikima Pue o Riko jū ų kas u agal is šikšnospa nis (lo . Halieu ich hys smi hii). Po jeje, el opo ie is en o as uen es cambian būd a džiu, plg. paukščių a dus pue o ikinė amazonė, pue o ikinis apuokėlis (PPŽ 2009). 8 Es a especie es á en el géne o, nomb ado en ma kliai jū ų lapės (la . Alopias). Es e úl imo nomb e se dis ingue po lo que la me á o a es á en la posición del p e iècio. Puede se y con a io caso, cuando el apéndice se añade a el nomb e me apó ico jū ų a kliukai ska maliai (lo . Phyllop e yx). 3Te minología | 2015 | 22 pelagicus), silab inis ynuo asis jū ų šuny is (lo . Blennioclinus s ella), b) g akščioji jū ų an elė (lo . Gas ocya hus g acilis), šiau inėdu klasnukėjū ųlapu ė(lo . Aganopsis ulsa); jū ų po as (lo . Symodus inca), jū ų ž i blis (lo . P ognich hys b e ipinnis), pap as jū ų blezdinga (lo . Hi aliach hys a inis), skaližė jū ų k ega in (lo e ea Hi ala i scpinnis), eidu lys (lo . jū undich hys specul); jū ų gaidige (lo . Alec a benjamini). c) jū ų upūžė9 (lo . Cyclop e us lumpus); d) jū ų aps a (lo . Ocosia espa), ke u akis jū ų d ugelis (lo . Chae odon capis a us). Me a o inė signi icado lėmė, que en es e caso se eligió demeño jū in10, y no ma ine os, po que con nomenkla ū oje sis emišku úl imo dėmeniu signi icado se ía di ec ainė (hablíamos sob e mamí e os, pájščius, e c.). Como is o, pa e a los peces nomb a pasi elk os nomb es de animales es án con deminu y inėmis p e ajos, a eces incluso con ski ingas (lapė, lapu ė; šuneliai, šunyčiai). Po lo an o, se conside a que al ap esaga me apó ico de la elación con animal nenu olina, nepaslepia (p iešin caso se acos umb a ía a apela se dėmuo ma ininis). Es cie o, de an e io men e conocido y aho a ebe a ojado con ep liais11 sie ina nomb e de pez jockey d akonas (la . T achinus d aco) (LTe V 1979; VLe iX 2006) ŽPŽ 2005 ue cambiado a dijoji jū inė d akoniukė (la . T achinus d aco) (gen is simplemen e d ukės (la . T achinus)). En es e caso, espe ablemen e, se c eyó que la p ensaga adición y giminés cambio el nomb e keičia en esencia, po lo que yaė a po eikio esc ibi jū ų. Esa lógica. Sin emba go con el nomb e de la especie jū ų šikšnospa nė (lo . Pla ax pinna us) poseg a di e en e kas u žu inių (lo . Ephippididae) amilia gen is nomb ada simplemen e šikšnospa nės (lo . Pla ax) (plg. especieis mels oji šikšnospa nė (lo . Pla ax o bicula is)). Da ina a ención, que en o a amilia, nomb ada en šikšnospa ninės (lo . Ogcocephalidae), hay a ias gén icas, cuyo nomb e en su nomb e con iene compuinys jū ų šikšnospa niai, po ejemplo 9 El nomb e de es e pez se asocia no sólo con a liagy iu, sino ambién con paukščiu, ella ambién se llama jū ų geguže (Le V iX 2006). En uen es más an iguas la p e e encia se da nomb amien o ciego ius, pe o se indican y me a o iniai sinónimos, en e ellos aún es á y jū ų kiškis (Vi bickas 2000: 116). 10 Gy ūno me á o a basados de peces nomb es de peces es á y con o ookiu kilmininku, ej.: dumblių pelės (lo . Fucomimus), agua ožkos (lo . Pelecus), aš uo ieji agua ožiai (lo . Pachilonych) (ŽPŽ 2005). Y ch ai con dėmeniu andeninis se usan denominaciones de signi icación di ec a, ej.: simple andeninis s azdas (lo . Cinclus cinclus) (PPŽ 2009), andeninė s i na (lo . Hyd opo es ine mis), andeninis iušis (lo . Syl ilagus aqua icus) (ŽinPŽ 2002). 11 Plg. d akonai (lo . D aco), agaminių (lo . Agamidae) de la amilia d iežų gen is (VLe V 2004). 8 Al ydas Umb asas | Jū a biologijos nomenkla ū oje p on ieji jū ų šikšnospa niai (lo . Ogcocephalus). Si se conside ó que la di e encia de gimines šikšnospa nis šikšnospa nė peces nomenkla ū oje es su icien e (en gene al ales poco besic ian es denominaciones mejo e i a , especialmen e en un sis ema12), en onces según sis ema e a posible elegi el nomb e jū inė šikšnospa nė. Los nomb es de ūšių suelen asocia se con los nomb es de gencias, pe o hay y di e encias, po ejemplo, simp oji jū ų blezdinga (lo . Hi undich hys a inis) es á jū ų čiu lių (lo . Hi undich hys) en gen (o as especies en ella es án con la palab a čiu lys), jū ų po as (lo . Symphodus inca) es zaliažu ias (lo . Symphodus) gen (daugiau aksonos su palab a po as a dy a). Si obse a emos la denominación de la cons i ución lógica, cuán keis okai pa ece, cuando aškuo oji jū ų lapė (lo . Lo ulpinus) a sidu ia aškuo ųjų iušiažu ių (lo . Lo) gen ía. C iando nomb es de al loginio me a o as nede ėjimo, especialmen e si él no es á nulem o adiciones, mejo se ía e i a . Po jeje, la palab a iušiažu ės hab ía alás a supe io a gen į angu ing esa , a luga de simples iušiažu ės (la . Siganus) podía se jū ų iušiai (šio compuinio aho a no exis e ni en uno nomb e de gen ies), po que gen ía hay auksad yžis jū ų iušis (la . Siganus i ula us) y pan. Da in e esan e es que dygiųjų ap aliapelekių (lo . Eumic o emus) gen ía hay especies ap alusis jū ų kiškis (lo . Eumic o emus o bis), a lan inis jū ų kiškis (lo . Eumic o emus spinosus), aunque peces gen ies jū ų kiškiai no hay. La azón To aiški el nomb e ya es á ocupado, jū ų kiškis (la . E igna hus ba ba us) es uonis, único jū ų kiškių (la . E igna hus) gen yje (ŽinPŽ 2002). Teniendo es o en cuen a, en gene al dudosa, a quién necesi ó compues o jū ų kiškis dė i a peces nomenkla ū ą (išei is pudo se deminu y as jū ų kiškelis o e c.). Si mi á amos a la misma palab a p incipal que con ienen peces sis ema de nomb amien os de axonos, se puede e nesis emiedad ap aiškų. Daugiašakėje sis emaje de eso e i a di ícil, pe o, donde posible, de mės busca i debe ía. Gen is, donde es á la especie Hec o o jū ų an elė (lo . Gas oscyphus hec o is), nomb ada B igso andenų an elės (lo . Gas oscyphus). Dėmuo andenų 12 Nelabai cómodo, cuando sólo kinina besíel y di e en es clases de animales, po ejemplo, pasišiaušėlės (la . Pa achae odon) son peces (ŽPŽ 2005), y pasišiaušėliai (la . T icholes es) paukščiai (PPŽ 2009). Da endo apéndices nomb es de peces sis ema susiplaka, plg. eše iai pasišiaušėliai (la . Ec eposebas es), pe o pasišiaušėliai g enadie iai (la . T achonu us) (ŽPŽ 2005). El nomb e del úl imo pez ya es pasšiaušėlis, aquí debía se g enadie os pasšiaušėliai. Toda ía se puede menciona que, po ejemplo, a lan inė didžioji plėšikė (lo . Magnisudis a lan ica) es pez (ŽPŽ 2005), y g an p edísquikas (lo . Ca ha ac a skua) paukš is (PPŽ 2009). P iedėlinių žu ų pa adinimų giminė, desde luego, de inama kie ūsis dyglys plėšikas (la . Os eogeniosus mili a yis). 8Te minología | 2015 | 22 g e a jū ímanomas (especialmen e si los peces i en no solo ma íe; e dad, a osenoje įp asčiau agua, plg. agua ožkos (lo . Pelecus), agua ki eliai (lo . Ca negiella)), aunque aquí di e encia lig no es á undada. O a en la misma p iesiu binių (lo . Gobiesocidae) amilia que es á sen ada gen is nomb ada d yžosios B igso an elės (lo . Gas ocymba). Aquí ya no hay ni jū ų, ni andenų, aunque gen ía hay especie ke u d yžė jū ų an elė (la . Gas ocymba quad i adia a). En la misma amilia hay y gen is pelkines an eles (la . A abes), andenyninės an eles (la . Diploc epis). Teniendo en cuen a los nomb es ade imos se pueden suge i pelkių an elės (si ellas de e dad i en pelkėse), andenynų an elės13. O ch ai aguo inos (lo . Balis idae) amilia gen es nomb eamien o andenynų aguo ės (lo . Can hide mis) según sis ema como jus ik ų ces i en andenyninės aguo ės ( ada de in ina y andenynų aš uo oji aguo ė (lo . Neluse a ay audi)). Ada žu inių (lo . Syngna hidae) amilia en g e a dygiųjų jū ų a kliukų (lo . Solegna hus) nelabai undadai pa ece ada žu iniai a kliukai (lo . Syngna hoides) aquí ik ų ada žu iniai jū ų a kliukai. Jū ų lapučių (lo . Agonidae) en la amilia nede a čilinės lapu ės (lo . Aganopsis), debe ía se čilinės jū ų lapu ės. Aunque hay jū in d ugeliai (lo . Chae odon), lógica y semán icamen e basada en p opo ciona gėla andeniai d ugeliai (lo . Pan odon), sin emba go ilgasnapios jū in d ugelių (lo . Fo cipige ) gen yje nede a simpleasis ilgažio is d ugelis (lo . Fo cipige longi os is), pod ía se , po ejemplo, ilgažio is jū in d ugelis. Da an nomb es de peces de o os nomb es de animales ŽPŽ 2005 neiš egada coincidencias dos gen ys nomb adas jū ų k egždės (la . Ch omis y Monodac ylus). Elmoji es á monoolžu inių (lo . Pomacen idae) en la amilia, la segunda k egždžiažu inių (lo . Monodac ylidae) en la amilia. Nomenkla u as c eado es ambién no a aje on a ención, que ilgaziomenis jū ų a kliukas (lo . Acen onu a g acillissimus y Hippocampus amulosus) incluidas en d i gen is, a ibuido espec i amen e y a ilgaziomenias jū ų a kliukų (lo . Acen onu a), y a simplesých jū ų a kliukų (lo . Hippocampus). Los pescúes įnominiyamien o según o os animales es un ejemplo de la igu a i a nomenkla ū a haciendo. Según K. Gai enio, en e minología imagindingumo suelen no e i ada allí, donde dis inguamoji (dis ink y inė) unción de e minos es más impo an e que nomb inamąją (nomina i inę) unción. exp esi ús é minos a menudo se c ean sis ema ikos e minijoje, po que aquí, pa a sepa a una plan as o 13 Būd a džiai más o ien a a paukščius, plg. pelkinės iš elės (lo . Gallinula), andeniniai s azdai (lo . Cinclus) (PPŽ 2009). 8 Al ydas Umb asas | Jū a biologijos nomenkla ū oje animales especieí de o a, a menudo g iebiamasi delig o compa a i o (Gai enis 1991: 29). Po cu iosidad sake puede aún menciona que algunos peces de los nomb es asociamos de inmedia o con dos animales, signos de simili ud apa ecen ambién y secunda iniu dėmeniu, ej.: aliga o ines jū in lapu ės (lo . Anoplagonus), ežinė jū in an elė (lo . Diademich hys linea us), ki mėlinis jū in iušis (lo . Siganus ykicula us), scliagal ė jū in an elė (lo . Eckloniaich hyslio hinoceps), zeb inis jū in d ugelis (lo o Disco ae odoncia us). Tokios nomb es de imagendinguma, exp esškinguma pa icula men e yškus. A ski ą g upę o man me a o iniai nomb es de peces con dėmeniu jū ų, cuyo p incipal dėmeniu a di e sos daik us eiškian ys palab as. Genčių (a) y especies (b) ejemplos de nomb amien os: a) jū ada os (lo . Syngna hus), jū dildės (lo . Thamnaconus), jū dygliai (lo . Hemia us), jū galąs u ai (lo . Pe ago ), jū ylos (lo . Ne ophis), jū kas u iai (lo . Halieu ėlopsis), jū liž iku ėliai (lo . Dicologlossa), jū u ulėliai (lo . Sphoe oides), jū skiau e ės (lo . C enicichla), kažakiai jū iai (lo . Symphu us), jū piai jū i eki iai (lo . A gylec opus); b) ba zdo asis jū ų ližu is (lo . Monochi us hispidus), dėmė asis jū ų u ulėlis (lo . Sphoe oides macula us), indinis jū ų kas u ėlis (lo . Halieu opsis mic ops), juodgal is jū ų galąs u as (lo . Pe ago melanocephalus), simples jū ų ližu ėlis (lo . Dicologlos cunea a), pap as oji jū ų yla (lo . Pa aophis ophidion), do sibo jū ų skiau e is (lo . C enicichla adocella a), plona jū a adana (lo . Syngna his enui os is), cla us jū ų dia lė (lo . S e nopphana), dildė jū ų diacon. Me a o ismo en es e caso ambién dedujo que los nomb es componen no con dėmeniu jū inis14. Es e dad, coinciden es y aquí neiš eng a desiniaakios jū ų ližu ių (lo . Scoleidae) en la amilia d i gen ys nomb adas umpapelekiai jū ų ližu iai (lo . B achi us y Mic ochi us), y la especie senegalinis jū ų ližu is k ei ažiočių jū ų ližu ių (lo . Cynoglossus) y simples Solea jū ų ližu ių (lo . Solea), que son espec i amen e kai iaakios jū ų ližu ių is(lo . Cynoglossussenegalensisi Soleasenegalensis) pa eko į d i gen- (lo . Cynoglossidae) y ya mencionados desiniaakios jū ų ližu ių. Po cie o, ŽPŽ 2005 es y el nomb e de la eme iškės giminės liežu ės (lo . ūxglossum), 14 Si, po ejemplo, g e a jū inės ada os aún pasadomas nomb e ada žu ė, ya no hay necesidad de esc ibi jū in, ie oj kibiauodegės jū inės ada žu ės (lo . Amphelik u us) sis emá icamen e pe ec amen e encaja en el nomb e de kibiauodegės jės ada žu ės y espec i amen e (plg. Pa eja jū inė smėlžu ė (lo . Callionymus issoi)). 93Te minologija | 2015 | 22 pelekiai jū gaidžiai (lo . P e ygo igla), jū gaidžiai sa y ai (lo . Sa y ich hys). Po cu iosidad se puede menciona y pa á de nomb es de peces, a los que incluidos nomb es de di e en es animales: d ugelinis jū gaidis (la . Pa a igla papilio), cocodilinis jū gaidis (la . Ga ga iscus p ionocephalus). Jus icia, nomb amien o mels apelekis jū gaidis ŽPŽ 2005 į a dijamas di e en es gencias especies lo . Cu upiscis oluce y Chelidonich hys kumu. Juiciendo de algunos uen es (Jennings 1998), la yniški nomb es son sinónimos, po lo que dicodyne en gene al no eikėjo es e axono p opo ciona dos eces. de con sandu jū pada y o dū inio nomenkla ū as sis ema en puede se pasida os y secunda io dėmuo, ej., jū gaidinės ple nės (la . E eunias). Aquí menciona y nomb e de la ibu de peces jū žolių d ugeliai (lo . Hemi au ich hys). Ya an e io men e discu ido, que en el sis ema hay d ódelías ma inas, pe o, pues o que en es e caso el ma se indica a o a sandu, mū as pasanidíase, aunque esa génesis especieis dumblinis jū in d ódelis (lo . Hemi au ich hys zos e ). Raiška se dis ingue el nomb e de gen es ledjū io polakai (la . Pollachius). Aquí el ma es la segunda sandas dú inio. Más ales dū inių ŽPŽ 2005 no hay. Anksčiau deci as nomb e ledjū io menkė (lo . Pollachius i ens) (Repečka, Bukelskis, Kesminas 1998: 56; Vi bickas 2000: 89), pe o ŽPŽ 2005 él ue cambiado a ame ikinis polakas, aunque necesidades come ciales debenca ojase sinónimo ledjū io menkė (ž . KŽPRS). Ap a iamo modelo dū inos en a en no sólo a peces, pe o y en o os animales nomb es. PPŽ 2009 es nomb e de la génesis jū ša kės (la . Haema opus), en e especies eu azinė jū ša kė (la . Haema opus os alegus), ambién se llama simplemen e jū ša ke. Ella llamaba y jū ine ša ka (nomb e mencionado DLKŽ7 2012 ša kos s aipsnyje). Es o como sólo demues a dú inio y compuño aiškos sinónimiskidad, especialmen e no specialiojoje a osenoje. DLKŽ7 2012 es y dū inys jū k anklis (la . Phalac oco ax ca bo), pe o aho a es sólo sinónimo, nomenkla ū oje se p opo ciona g anísimo co mo án (PPŽ 2009). desde DLKŽ7 2012 puede menciona se el nomb e de la plan a jū asmil ė (lo . Honkenya22). Augalų nomenkla ū oje aún hay un o o nomb e, que mues a conexión con mū a (nes no malmen e c ece an e jū iais o e c.), ej.: jū a ižė (la . Uniola) (LRTB), jū s ogūnis23 (lo . D imia, U ginea) (DAV 2007). 22 Debe ía se Honckenya (ž . iTiS). 23 No nomenkla u ación puede es a y cebūnai de ma U ginea ma i ima s ogūnėlių sul ingi lapai (MTŽ 1980), como ya mencionados cebūs ai de ma . 9 Al ydas Umb as | Jū a biologijos nomenkla ū oje iŠVADOS 1. Biologijos aksonų pa adinimuose įp as a gy ūnų i augalų papli imo luga es mos a se būd a džiais con p ecesaga -inis, haciendo edinius de di e sos luga es, obje os geog á icos eiškiančių bend inių y ik inių palab as. Gy ūno o plan a conexión con el ma ( i a jū ā, c ece g e a ma o pan.) según y aujančius biologijos nomenkla ū os kū imo polinkius pa adinimuose ecuen emen e mos ado palab ajujū inis (p z.: jū inės plekšnės (la . Pleu onec es), jū iniai e eliai (la . Haliaee us), jū inės gy a ės (la . Hyd ophiidae), jū inis and as (la . Zos e a ma ina)). 2. hay conside ables nomb es de peces, mamí e os, bes ubu ios de animales que i en en el ma , hechos pasi elizando nomb es de animales de ie a. Que ales me a o iniai nomb amien os di e íansi de los nomb es de animales cons i uyen es base me a o as, se usa dėmio jū ų aigi jū ų k egždės (la . Ch omis y Monodac ylus) son peces, y jū ines k egždės (la . F ege a) paukščiai, jū in kiškis (la . E igna hus ba ba us) es uonis, y anden. iušis (la . Syl ilagus aqua icus) iušis que i e di ec amen e jun o al agua Vandenyje nadojan es jū in bui olai (lo . Tau ulus) y jū in d ugeliai (lo . Chae odon) biologicamen e no ienen nada en común con pie ose besiganančiais bui olais y s aidančiais d ugeliais. En los nomb es de animales ma inos jū ų esc ibe y en onces, cuando la base de me á o as cons i uye dachos o o os obje os (p.ej.: jū ų galąs u ai (lo . Pe ago ), jū ų skiau e ės (lo . C enicichla), jū ų es ellae (lo . As e oidea)), de pe sonas o bu ybių (p.ej.: jū ų angelai (lo . Pomacan hidae), jū ų piemenėliai (lo . Nomeus), jū ų ai eliai (lo . Blashiosciodon)), plan as o de sus pa es (p.ej. jū ų lelija (lo . C inoidea), jumpu p oidea). Incluso y con deminu y ais me a o iškumas yškus, po lo que se esc ibe jū pely ės (lo . Neosynchi opus), jū gaideliai (lo . Alec ias), sin emba go jū esc ibi nelinks ama, si se cambia giminė, ej.: didžioji jū inė d ukė (lo . T achinus d aco) (anks denominada jū d akonas), pusžio ė ka ei ė (lo . Coelo hynchus coelo hynchus) (pl. ilgažiomenis jū a chi is (lo . Os ich hys a chiepiscopus)). Me a o iniai nomb es de animales acuá icos pueden se y o as aiškos, ej.: jū žolių d ugeliai (lo . Hemi au ich hys), agua ožkos (lo . Pelecus). 3. Cuando en la denominación nomenkla ú ica de la biología necesi e indica conc e a jū a, se hace conjuninys con la palab a de ma . Más a menudo así ing esan nomb ados peces, ej. :plekšnė del ma Bál ico (lo . Pleu onec es pla essa bal ica), šlakis del ma Negodosios (lo . Salmo u a lab ax). O os nomb es de animales as a 9Te minología | 2015 | 22 sólo pa eja: Redudonosios ma kli inė k egždė (lo . Pe ochelidon pe di a), Ma Medi e neo uonis monjos (lo . Monachus monachus). 4. Dėmens ma ine is o ma inos de elección se e i a haciendo apellidos con dū inías (sandas jū -). No malmen e se hacen nomb es de peces axsonos, ej.: esci p apelekiai jū ka šiai (la . Odon oglyphis), japoniniai jū eše iai (la . Odon an hias), s ambiaž yniai jū gaidžiai (la . Lepido igla). y hay paukščių gen is jū ša kės (la . Haema opus). A i upamais compuños (plg. jū inis ka šis y jū ka šis) nomenkla ū oje p i eikus į a dijami di e en es axsonas, pe o ex ensnėje a osenoje es o no es pa ogu. Pa a en Bo ánica ínculo con el ma mos a en el nomb e de gen es sólo dū inys eįmanomas, po que d ižodžių nomb inimien os eníama, se p opo ciona, ej.: jū a ižė (la . Uniola), jū s ogūnis (lo . D imia). 5. Žu ų pa adinimų žodyne (ŽPŽ 2005) algunos de semejan es axsonų pa adinimuose dėmenys jū inis, jū in, jū os nep įs ai a ijuaba o algunas eces ne ašomas ninguno de es os dėmenų, aunque según g e imų pa adinimų sis ema al dėmen o pa ece eque ido. exama y o o ipo de nesis emiñas aiškos. Ocu e homogeneamen e nomb ados di e en es axsonos (gencias, especies). Una de las coincapcias azones el uso de los mismos palab as p incipales a ski ing gen ims y especies a e namina . Dado que la go iempo p epa o el dicciona io olumen o g ande, a sanda a sis eminė, suda y ojui y ecenzen om ue nelag a sužiū ė i en dis in os luga es ubicados nomb es. Dalis desiguodumų podía su gi se a eglando dicciona io según e minologos ano as ienu pa aisy a, ki u nepa aisy a ó pa aisy a así, como paodyne ya ue pa a o a. En el u u o manejando nomb es de peces de iciencias hay que elimina . LITERATŪRA Y ŠALTINIAI BVŽ 1998: Bo ánicos nomb es de dicciona io. Suda ė R. Janke ičienė, Vilnius: Ins i u o Bo anikos. DAV 2007: Kisielienė D., G igienė i., G igas A. Deco a y inių augalų a dynas: lie u ių, la ynų, anglų, okiečių, lenkų i usų kalbomis, Vilnius: Mokslo y enciklopedijų leidybos ins i u as. DLKŽ7 2012: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Sép ima enmienda. y suplemen . pe mi . Vy . ed. S . Keinys, Vilnius: Ins i u o de lenguas Li u ias. eTAŽ 2008: Te minos de ecología explicaciónamasis dicciona io: Li u ians-anglų- okiečių- usų lenguas. Pa engė A. Paulauskas, K. Janke ičius, R. Liužinas, V. Raškauskas, P. Zajančkauskas, Vilnius: G un o de limpieza ecnológicos. Gai enis K. 1973: Te minijos ugdymo ingiai. Cul u a de lenguas 25, 1927. Gai enis K. 1991: Lie u iškų e minų aizdingumo cues iónimu. cues iones lingüo y as Li uanas 29. Li u ias Lexikos y e minologijos p oblemos, 2631. Gai enis K. 1997: J. elisono zoologijos sis ema ikos e minija. Ju gis Elisonas. 18891946. Es ipsnių ecopinys. Suda ė A. Jakima ičius, Vilnius: Bal ic eCO, 7579. GFGTŽ 1956: Gudelis V. Geología y ísica geog a ía e minos dicciona io, Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla. 9 Al ydas Umb asas | Jū a biologijos nomenkla ū oje Gliwa B. 2011: Debido laumži gių pa adinimų. Nue as y a as especies Li uanas abzdžių 23, 115119. Gudžinskas Z., Rašoma ičius V. 2004: Kelis lie u iškus nomb inimus con enidos plan as de genčių nomenkla ū a y sus no mminos p incipios. Bo anica Li huanica 6, 318. iCN In e na ional Code o Nomencla u e o algae, ungi, and plan s (Melbou ne Code) adop ado by he Eigh een h In e na ional Bo anical Cong ess Melbou ne, Aus alia, July 2011. h p://www.iap - axon.o g/ nomen/main.php. iCZN In e na ional Code o Zoological Nomencla u e. El código de nomencla u a zoológico es el siguien e: Cua a edición adop ada po la Unión in e nacional de Ciencias Biológicas, Lond es: In e na ional T us o Zoological Nomencla u e, 1999. h p://iczn.o g/iczn/index.jsp. iTiS In eg a ed Taxonomic In o ma ion Sys em. iTiS […] In eg a ed Taxonomic In o ma ion Sys em. iTiS […] In eg a ed Taxonomic In o ma ion Sys em. iTiS […] In eg a ed Taxonomic In o ma ion Sys em. iTiS […] In eg a ed Taxonomic In o ma ion Sys em. iTiS […] In eg a ed Taxonomic In o ma ion Sys em. h p://www.i is.go . Jennings G. 1998: The Sea and F eshwa e Fishes o Aus alia & New Guinea 2. No h-Eas , No h, No h-Wes Aus alia and New Guinea, London: Calypso Publica ions. Kabailienė M., Radze ičius S. 2011: Paleon ologija. Medio de ap endizaje, Vilnius: Vilniaus uni e si e as. Ku o ga e. 1997: Bo anikos i mikologijos nomenkla ū a, Vilnius: Vilniaus uni e si ys publykla. KŽPRS O den del Minis o de Ag icul u a de la República de Li uania de 10 de diciemb e de 2013 No. 3D-826 Dėl O den del Minis o de Ag icul u a de 15 de ene o de 2008 No. 3D-22 Dėl Ap obación de la Lis a de denominaciones de especies de peces Kome cinių (Žin., 2013, No. 128-6541). LRTB Banco de e minos de la República de Li uania. h p:// e minai. lkk.l . LTe V 1979: Lie u iškoji a ybinė enciklopedija 5. Vy . ed. J. Zinkus, Vilnius: Mokslas. MTŽ 1980: As auskas V., Biziule ičius S., Pa ilonis S., Vai ila ičius S., Vileišis A. Medicinos e minos diccionas, Vilnius: Mokslas. PPŽ 2009: Paukščių pa adinimų žodynas: la ynų, lie u ių, anglų, okiečių, p ancūzų i usų kalbomis. Suda ė M. Žalake ičius, i. Žalake ičienė, Vilnius: Vilniaus uni e si e o ecologijos ins i u o. Repečka R., Bukelskis e., Kesminas V. 1998: Lie u os žu ys 2. peces de las ma es bál icas, Vilnius: Dexma. Vi bickas J. 2000: Lie u os žu ys, Vilnius: T ys ž aigždu ės. VLe V 2004: Visuo inė lie u ių enciklopedija 5. Vy . ed. A. Račis, Vilnius: Mokslo y enciklopedijas ins i u o de publicación. VLe iX 2006: Visuo inė lie u ių enciklopedija 9. Vy . ed. A. Račis, Vilnius: Mokslo y enciklopedijas ins i u o de publicación. ŽinPŽ 2002: Žinduolių pa adinimų žodynas: la ynų, lie u ių, anglų, p ancūzų, usų, okiečių kalbomis. Rengė P. Bluzma (a s. ed.), R. Mažeiky ė, e. Micke ičius, J. P ūsai ė, K. Ba anauskas, R. Baleišis, Vilnius: ins i u o de ecología edi o ial. ŽPŽ 2005: Žu ų pa adinimų žodynas. Suda ė J. Vi bickas, Vilnius: Vilniaus uni e si a ios ins i u o ecologijos edi o ial. Михайлов В. А. 2000: Морскаясвинка:животныевнашемдоме, Москва: ЮНВЕС. JŪRA IN BIOLOGICAL NOMENCLATURE The pape deals wi h Li huanian names in biological nomencla u e ela ed wi h he wo d jū a (sea). i pays mos a en ion o names o ish (due o he la ge numbe o such names con aining his wo d), bu also he names o mammals, bi ds, o he animals and plan s a e esea ched. Un in en o se hace pa a mos a he a ie y o names and pa e ns o hei c ea ion and o d aw a en ion o he lack o sys ema ici y and o he aul s. The e is a se led end in Li huanian nomencla u e o indica e he habi a s o bo h animals and plan s using componen s wi h he su ix -inis de i ed om a ious wo ds meaning places and geog aphical ea u es. On he basis o his model he connec ion o an animal o a plan wi h he sea (li es in he sea o g ows nea he sea) is, acco ding o he p e ailing ends o he c ea ion o biological nomencla u e, mos equen ly indica ed by he wo d jū inis. Qui e a ew names o ishes, mammals o in e eb a es which li e in he sea ha e been c ea ed using names o animals li ing on he 9Te minología | 2015 | 22 land. in o de o sepa a e such me apho ical names o axa om he names o he animals which a e aken as he basis o he me apho , he componen jū ų is used. Thus jū k egždės a e ishes and jū ninės k egždės a e bi ds. When a speci ic sea needs o be indica ed in he biological nomencla u e, a wo d combina ion wi h he componen ma ine is c ea ed. in some names he componen s jū inis o jū ų a e eplaced by compounds wi h he componen jū -. The esea ch shows ha he componen s jū inis, jū ų and jū os in he names o some simila axa p esen ed in Žu ų pa adinimų žodynas (Dic iona y o he names o ish) (Vilnius, 2005) by J. Vi bickas a y unnecessa ily. A eces none o hese componen s is p esen ed e en i i seems necessa y when compa ed wi h he sys em o con iguous names. O he cases o lack o sys ema ici y ha e also been no iced. The e a e some di e en axa (species, gene a) named he same. The dic iona y is la ge, i is a anged sys ema ically and i s p epa a ion ook a long ime he e o e i s compile s and e iewe s had di icul ies in o de ing names p esen ed in di e en places. Fu u e o de ing o he names o ish should include some co ec ions. Recibió 2015-08-31 Al ydas Umb asas Ins i u o de lenguas Lie u ių P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius e. poš a [email p o ec ed]