Liudmila Mockienė. „Formation of Terminology of Constitutional Law in English, Lithuanian and Russian (Konstitucinės teisės terminų daryba anglų, lietuvių ir rusų kalbose)“. Daktaro disertacija

256 Sigita Rackevičienė | Liudmila Mockienė TWORZENIE TERMINOLOGII PRAWA KONSTYTUCYJNEGO W JĘZYKU ANGIELSKIM, LITEWSKIM I ROSYJSKIM (KONSTITUCINĖS TEISĖS TERMINŲ DARYBA ANGLŲ, LIETUVIŲ IR RUSŲ W JĘZYKACH). Rozprawa doktorska Wilno: Uniwersytet Michała Römera, 2016, 212 s. SIGITA RACKEVIČIENĖ Mykolo Romerio universitetas 25 marca 2016 r. na Uniwersytecie Michała Römera Liudmila Mockienė Constitutional Law in English, Lithuanian and Russian (Konstitucinės obroniła rozprawę doktorską „Formation of Terminology of teisės terminų daryba anglų, lietuvių ir rusų kalbose)” (promotor naukowy doc. dr Sigita Rackevičienė). W rozprawie L. Mockienė opisała i zestawiła środki językowe stosowane do tworzenia terminów aktów prawnych o treści konstytucyjnej w języku angielskim, litewskim i rosyjskim. Zbadano 1825 terminów wybranych ze źródeł prawa konstytucyjnego: 660 terminów języka angielskiego, 626 języka litewskiego i 539 języka rosyjskiego. Rozprawa składa się ze wstępu, trzech części zasadniczych (poświęconych teoretycznemu uzasadnieniu badań, opisowi metodologii badań oraz opisowi analizy terminów), wniosków, wykazu literatury, wykazów przeanalizowanych terminów (wykazu terminów języka angielskiego, wykazu terminów języka litewskiego i ich tłumaczeń na język angielski oraz wykazu terminów języka rosyjskiego i ich tłumaczeń na język angielski) oraz streszczeń w języku angielskim i litewskim. We wprowadzeniu określono nowość naukową, wartość, aktualność oraz praktyczne zastosowanie wyników rozprawy doktorskiej. Autorka podkreśla, że rozprawa doktorska ma znaczenie- 257Terminologia | 2016 | 23 minga pod kilkoma względami: „Po pierwsze, w trakcie badania opracowano metodologię porównywania językowych środków tworzenia terminologii w kilku językach. Pomaga ujawnić tradycje, zasady i kryteria tworzenia terminów w różnych językach. Ta metodologia może być również stosowana do porównawczej analizy terminów w innych językach. Po drugie, badanie dostarcza twórcom terminów wglądu w tendencje tworzenia terminów w trzech językach oraz wielu ważnych informacji, które mogą podsunąć pomysły, jak tworzyć nowe terminy i udoskonalać już używane” (s. 196). Terminy wybrane do badania autorka rozprawy wprowadziła do bazy danych utworzonej na potrzeby badania i pogrupowała je, opierając się na różnych kryteriach. Autorka twierdzi, że ta baza „może zostać wykorzystana jako podstawa do opracowania słownika prawa konstytucyjnego (słowników tego rodzaju nie ma ani w języku litewskim, ani angielskim), a także do przeprowadzenia innych przyszłych badań. „Opisane w badaniu modele syntaktyczne terminów wielowyrazowych mogą być wykorzystane w programach systemu automatycznego wyszukiwania terminów” (s. 198). W pierwszej części wykładowej analizowane są prace angielskich, litewskich i rosyjskich terminologów oraz przedstawione przez nich klasyfikacje środków tworzenia terminów, w drugiej części przedstawiono zasady doboru terminów do rozprawy doktorskiej i metodykę ich badania, natomiast w trzeciej części zaprezentowano szczegółową analizę terminów angielskich, litewskich i rosyjskich. W pierwszym rozdziale trzeciej części analizuje się i porównuje stosunek terminów jednoi wielowyrazowych w aktach prawa konstytucyjnego w języku angielskim, litewskim i rosyjskim. W drugim rozdziale bada się terminy jednowyrazowe każdego języka, dzieląc je na trzy grupy: terminy utworzone ze źródeł wewnętrznych, terminy utworzone ze źródeł zewnętrznych oraz terminy hybrydowe, utworzone przez połączenie elementów źródeł wewnętrznych i zewnętrznych. Terminy utworzone ze źródeł wewnętrznych dzieli się następnie według sposobu tworzenia, terminy utworzone ze źródeł zewnętrznych – według źródła pierwotnego, a terminy hybrydowe – według pochodzenia ich elementów. W trzecim rozdziale bada się terminy wielowyrazowe każdego języka, dzieląc je na trzy grupy: terminy dwuwyrazowe, terminy trzywyrazowe oraz terminy złożone z czterech i większej liczby wyrazów. W pierwszej kolejności terminy każdej grupy dzieli się według pochodzenia ich składników, następnie grupuje się je według pozycji członów zależnych (przed członem głównym lub po nim) oraz modeli syntaktycznych. W każdym rozdziale szczegółowo opisano typy terminów wyodrębnione w badaniu i zilustrowano je przykładami, a wyniki badań ilościowych terminów przedstawiono na 18 diagramach. We wnioskach uwypuklono różnice w słowotwórstwie terminów prawa konstytucyjnego w języku angielskim, litewskim i rosyjskim. Prowadząc badanie, autorka ustaliła, że angielscy 258 Sigita Rackevičienė | twórcy terminów prawa konstytucyjnego są bardziej otwarci na wpływy języków obcych i, tworząc terminy, najczęściej opierają się na źródłach zewnętrznych, podczas gdy litewscy i rosyjscy twórcy terminów są bardziej skłonni chronić swój język i maksymalnie wykorzystywać jego możliwości. Autorka ustaliła również, że angielscy twórcy terminów prawa konstytucyjnego kierują się zasadą wygody użytkownika i tworzą krótsze terminy o prostszej budowie, natomiast twórcy terminów w języku litewskim i rosyjskim dają pierwszeństwo zasadzie precyzji i tworzą dłuższe oraz bardziej złożone strukturalnie terminy, które ujawniają także podstawowe cechy treści nazywanego pojęcia. Badanie przeprowadzone w ramach dysertacji wykazało, że terminologia badanych języków ma również istotne podobieństwa: wiele wielowyrazowych terminów prawa konstytucyjnego we wszystkich trzech językach jest dwuwyrazowych, a zatem we wszystkich trzech językach przestrzega się zasady ekonomii językowej i dąży do tego, by nie tworzyć terminów dłuższych niż dwa wyrazy. Podsumowując wnioski z badania, autorka stwierdza, że dążenie do pogodzenia zasad wygody użytkownika i precyzji „stworzyłoby możliwość utworzenia terminu o optymalnej długości: wystarczająco krótkiego, aby był wygodny dla użytkownika, i wystarczająco długiego, aby jak najpełniej odzwierciedlał treść pojęcia” (s. 209). Dysertacja L. Mockienė Formation of Terminology of Constitutional Law in English, Lithuanian and Russian (Słowotwórstwo terminów prawa konstytucyjnego w języku angielskim, litewskim i rosyjskim) wnosi istotny wkład w litewskie prace terminologiczne, tworząc podstawy do porównawczych badań nad słowotwórstwem terminologii prawnej kilku języków. Wyniki dysertacji mają znaczenie dla badaczy, twórców i redaktorów terminów, a także dla specjalistów z innych dziedzin – tłumaczy aktów prawnych, wykładowców języka zawodowego oraz użytkowników terminologii prawnej zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym. Otrzymano 2016-06-30 Sigita Rackevičienė Mykolo Romerio universitetas ul. Ateities 20, LT-08303 Wilno E-mail: sig[email protected]