Liudmila Mockienė. „Formation of Terminology of Constitutional Law in English, Lithuanian and Russian (Konstitucinės teisės terminų daryba anglų, lietuvių ir rusų kalbose)“. Daktaro disertacija

Liudmila Mockienė FORMATION OF TERMINOLOGY OF CONSTITUTIONAL LAW IN ENGLISH, LITHUANIAN AND RUSSIAN (KONSTITUCINĖS TEISĖS TERMINŲ DARŪBA ANGLŲ, LIETUVIŲ IR RUSŲ KALBOSE). Rozprawa doktorska. Wilno: Uniwersytet Michała Römera, 2016, 212 s. SIGITA RACKEVIČIENĖ Mykolo Romerio universitetas 25 marca 2016 r. na Uniwersytecie Michała Römera Liudmila Mockienė obroniła rozprawę doktorską Formation of Terminology of Constitutional Law in English, Lithuanian and Russian (Konstitucinės teisės terminų daryba anglų, lietuvių ir rusų kalbose) (promotorka: doc. dr Sigita Rackevičienė). W rozprawie L. Mockienė opisała i zestawiła środki językowe stosowane do tworzenia terminów aktów prawnych o treści konstytucyjnej w językach angielskim, litewskim i rosyjskim. Zbadano 1825 terminów wybranych ze źródeł prawa konstytucyjnego: 660 terminów angielskich, 626 litewskich i 539 rosyjskich. Rozprawa składa się ze wstępu, trzech części merytorycznych (poświęconych teoretycznym podstawom badania, opisowi metodologii badawczej i analizie terminów), wniosków, wykazu literatury, wykazów analizowanych terminów (wykazu terminów angielskich, wykazu terminów litewskich wraz z ich tłumaczeniem na język angielski oraz wykazu terminów rosyjskich wraz z ich tłumaczeniem na język angielski) i streszczeń w językach angielskim i litewskim. We wstępie określono nowość naukową rozprawy, jej wartość, aktualność oraz praktyczne zastosowanie wyników. Autorka podkreśla, że rozprawa jest waż- 256 Sigita Rackevičienė na z kilku względów: „Po pierwsze, w trakcie badania opracowano metodologię zestawiania środków językowych służących tworzeniu terminologii w kilku językach. Pomaga ona ujawnić tradycje, zasady i kryteria tworzenia terminów w różnych językach. Metodologię tę można stosować również w analizie porównawczej terminów w innych językach. Po drugie, badanie dostarcza twórcom terminów spostrzeżeń na temat tendencji w tworzeniu terminów w trzech językach oraz wielu ważnych informacji, które mogą podsunąć pomysły, jak tworzyć nowe terminy i doskonalić już używane” (s. 196). Terminy wybrane do badania autorka rozprawy wprowadziła do bazy danych utworzonej na potrzeby jego celów i pogrupowała według różnych kryteriów. Autorka twierdzi, że baza ta „może posłużyć jako podstawa do opracowania słownika prawa konstytucyjnego (słowniki tego rodzaju nie istnieją ani w języku litewskim, ani angielskim), a także do przeprowadzenia innych przyszłych badań. Opisane w badaniu modele składniowe terminów wielowyrazowych można wykorzystać w programach automatycznego wyszukiwania terminów” (s. 198). W pierwszej części merytorycznej przeanalizowano prace angielskich, litewskich i rosyjskich terminologów oraz przedstawione w nich klasyfikacje środków słowotwórczych, w drugiej części omówiono zasady doboru terminów do rozprawy i metodologię ich badania, natomiast w trzeciej części przedstawiono szczegółową analizę terminów angielskich, litewskich i rosyjskich. W pierwszym rozdziale trzeciej części przeanalizowano i porównano stosunek terminów jedno- i wielowyrazowych w aktach prawa konstytucyjnego w językach angielskim, litewskim i rosyjskim. W drugim rozdziale zbadano terminy jednowyrazowe w każdym z języków, dzieląc je na trzy grupy: terminy utworzone ze źródeł wewnętrznych, terminy utworzone ze źródeł zewnętrznych oraz terminy hybrydowe, powstałe z połączenia elementów pochodzących ze źródeł wewnętrznych i zewnętrznych. Terminy utworzone ze źródeł wewnętrznych podzielono następnie według sposobu słowotwórczego, terminy utworzone ze źródeł zewnętrznych — według źródła pierwotnego, a terminy hybrydowe — według pochodzenia ich elementów. W trzecim rozdziale zbadano terminy wielowyrazowe w każdym z języków, dzieląc je na trzy grupy: terminy dwuwyrazowe, terminy trójwyrazowe oraz terminy złożone z czterech lub więcej wyrazów. Najpierw terminy z każdej grupy podzielono według pochodzenia ich składników, a następnie pogrupowano według pozycji określeń zależnych (przed lub po członie głównym) oraz modeli składniowych. Typy terminów wyodrębnione w każdym rozdziale opisano szczegółowo i zilustrowano przykładami; wyniki badań ilościowych terminów przedstawiono na 18 wykresach. We wnioskach uwypuklono różnice w tworzeniu terminów prawa konstytucyjnego w językach angielskim, litewskim i rosyjskim. Przeprowadzając badanie, autorka stwierdziła, że w języku angielskim Terminologija | 2016 | 23 257 Twórcy terminów z zakresu prawa konstytucyjnego w języku angielskim są bardziej otwarci na wpływy języków obcych i, tworząc terminy, najczęściej opierają się na źródłach zewnętrznych, podczas gdy twórcy terminów litewskich i rosyjskich bardziej skłaniają się ku ochronie własnego języka i maksymalnemu wykorzystaniu jego możliwości. Autorka ustaliła również, że anglojęzyczni twórcy terminów z zakresu prawa konstytucyjnego kierują się zasadą wygody użytkownika i tworzą terminy krótsze oraz prostsze pod względem budowy, natomiast twórcy terminów litewskich i rosyjskich dają pierwszeństwo zasadzie precyzji i tworzą terminy dłuższe oraz bardziej złożone strukturalnie, które ujawniają także najważniejsze cechy treści nazywanego pojęcia. Badanie przeprowadzone w ramach rozprawy wykazało, że terminologie badanych języków mają również istotne podobieństwa: wiele wielowyrazowych terminów z zakresu prawa konstytucyjnego we wszystkich trzech językach składa się z dwóch wyrazów, a zatem we wszystkich trzech językach przestrzega się zasady ekonomii językowej i stara się nie tworzyć terminów dłuższych niż dwa wyrazy. Podsumowując wnioski z badania, autorka stwierdza, że dążenie do pogodzenia zasad wygody użytkownika i precyzji „umożliwiłoby stworzenie terminu o optymalnej długości: wystarczająco krótkiego, by był wygodny dla użytkownika, i wystarczająco długiego, by jak najpełniej odzwierciedlał treść pojęcia” (s. 209). Rozprawa L. Mockienė Formation of Terminology of Constitutional Law in English, Lithuanian and Russian (Konstitucinės teisės terminų daryba anglų, lietuvių ir rusų kalbose) stanowi istotny wkład w litewskie badania terminologiczne, tworząc podstawy do badań porównawczych nad budową terminologii prawniczej w kilku językach. Wyniki rozprawy są ważne dla badaczy, twórców i redaktorów terminów, a także dla specjalistów z innych dziedzin – tłumaczy aktów prawnych, wykładowców języka specjalistycznego oraz użytkowników terminologii prawniczej zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym. Otrzymano 2016-06-30 Sigita Rackevičienė Mykolo Romerio universitetas Ateities g. 20, LT-08303 Vilnius E. paštas [email protected] 258 Sigita Rackevičienė