Geroji terminologinė bibliotekų patirtis

196 Nijolė Bliūdžiuvienė | Dobre doświadczenia terminologiczne bibliotek Dobre doświadczenia terminologiczne bibliotek Nijolė BliūdžiuvieNė Uniwersytet Wileński SŁOWA KLUCZOWE: terminologia bibliotekoznawstwa, terminologia bibliograficzna, terminografia, słowniki terminów, stosowanie terminów W XX zeszytach Słownika terminów bibliotekoznawstwa i bibliografii (toa. W bibliotekoznawstwa i bibliografii, wydano cztery kolejne zeszyty – BBTŽ). Przez całe dziesięciolecie terminami zajmowała się Grupa Terminologiczna ciągu ostatnich dwóch dziesięcioleci intensywnie porządkowano terminy Wydziału Badań Naukowych Biblioteki Narodowej Litwy im. Martynasa Mažvydasa. W latach 1990–1999, przy współpracy specjalistów biblioteki i innych instytucji oraz przy pomocy językoznawcy terminologa, dra Stasysa Keinysa, pracownika ówczesnego Wydziału Terminologii Instytutu Języka Litewskiego Litewskiej Akademii Nauk, w zeszytach BBTŽ unormowano 2239 terminów. Przy opracowywaniu BBTŽ pomagali również specjaliści i naukowcy z Uniwersytetu Wileńskiego oraz Litewskiej Służby Normalizacyjnej (obecnie – Litewski Departament Normalizacyjny), zaproszeni do udziału w kolegium redakcyjnym opracowującym BBTŽ. Celem artykułu jest, po omówieniu struktury i charakterystycznych cech Słownika terminów bibliotekoznawstwa i bibliografii, przeanalizowanie znaczenia tego źródła dla terminologii bibliotekoznawstwa i bibliografii początku XXI wieku. W artykule analizuje się i porównuje terminy BBTŽ z terminami przedstawionymi w dwóch obszernych kolektywnych podręcznikach z zakresu nauk o komunikacji i informacji, a także omawia się terminy używane w standardach i aktach prawnych dotyczących analizowanej dziedziny. BIBLIOTEKOZNAWSTWA I BIBLIOGRAFII SŁOWNIK TERMINÓW W tematycznych zeszytach BBTŽ terminy ułożono w porządku alfabetycznym, ponumerowano je i oznaczono akcentem, podano definicje terminów oraz ich odpowiedniki w trzech językach. Na końcu zamieszczono systematyczny indeks terminów oraz alfabetyczne indeksy odpowiedników w języku rosyjskim, angielskim i niemieckim. 197Terminologija | 2016 | 23 alfabetyczne indeksy odpowiedników w języku rosyjskim, angielskim i niemieckim. Do zeszytów BBTŽ włączono terminy kilku kategorii, tj. zalecane (nie mają przy sobie żadnego oznaczenia), niezalecane (oznaczone skrótem ntk.), historyczne (ist.) i przestarzałe (psn.). BBTŽ – pierwsza próba konsekwentnego uporządkowania terminów, dlatego włączone do niego terminy niezalecane, historyczne i przestarzałe stanowią około 20 proc. wszystkich terminów. W ramach przygotowań do zakrojonego na szeroką skalę przedsięwzięcia terminograficznego – opracowania i wydania objaśniającego wielojęzycznego BBTŽ – przeprowadzono analizę historiograficzną rozwoju i porządkowania terminologii litewskiej (LBTRT 1989). Jest to pierwsza i do dziś jedyna wyczerpująca praca badawcza dotycząca rozwoju i porządkowania litewskiej terminologii bibliotekoznawczej. Pojedyncze artykuły publikowano w czasopiśmie zawodowym Tarp knygų oraz w ciągłych wydawnictwach naukowych Knygotyra, Bibliotekininkystė, Bibliografija. Echa tej pracy terminologicznej można znaleźć także w czasopiśmie Gimtoji kalba. Pierwszy zeszyt Słownika terminów bibliotekoznawstwa i bibliografii (BBTŽ 1990) poświęcono pojęciom dotyczącym sporządzania katalogów i kartotek, ich systemu oraz procesu katalogowania. Do BBTŽ włączono terminy określające nawet najdrobniejsze pojęcia katalogowania, jednak unikano zapożyczeń, kalk językowych i innych nieodpowiednich terminów. Pierwszeństwo przyznano poprawnym słowom litewskim. Jeżeli termin międzynarodowy jest poprawny i utrwalił się w użyciu, w BBTŽ został podany jako termin główny lub synonim. Ten wydany w 1990 r. zeszyt BBTŽ obejmował 518 terminów. Rok później, w 1991 r., ukazał się drugi zeszyt BBTŽ (BBTŽ 1991), do którego trafiło 561 terminów. Do tej liczby włączono również niezalecane terminy technicznych środków produkcji wydawnictw drukowanych i produkcji poligraficznej, wraz z odsyłaczami do terminów normatywnych. Terminy obejmują cały cykl produkcji wydawnictwa, na który składają się trzy etapy. W pierwszym – droga rękopisu do wydawnictwa, w drugim – przekształcenie rękopisu w wydawnictwo oraz proces wydawniczy rękopisu wraz ze wszystkimi pracami poligraficznymi, jej urządzeniami, środkami i metodami. Trzeci – rodzaje wydawnictw, z doborem pojęć w aspekcie cech zewnętrznych i rodzajów synchronicznych. W tym zeszycie znajdziemy również terminy z historii książki, jednak literaturoznawcza relacja między rodzajami utworów, pisarzem i tekstem albo czytelnikiem i tekstem nie jest rozwijana. 340 terminów bibliograficznych, charakteryzujących rodzaje bibliografii, dziedziny praktyki i nauki bibliograficznej oraz terminy tych dziedzin, zebrano w trzecim zeszycie BBTŽ i opublikowano w 1994 r. (BBTŽ 1994). Dążąc do stworzenia spójnego systemu terminologii bibliograficznej, autorka we wstępie wskazała trudności związane z różnorodnością rozumienia terminów i 198 Nijolė Bliūdžiuvienė | Dobre doświadczenia terminologiczne bibliotek w komunikacji naukowej i działalności praktycznej. Dlatego w porządkowaniu terminologii bibliograficznej dążono do ograniczenia niepotrzebnych zapożyczeń i kalk z innych języków oraz do kształtowania spójnego systemu terminów bibliograficznych zgodnie z prawidłami i wymaganiami tworzenia terminów języka litewskiego. Tak więc w tym zeszycie znajdziemy terminy często używane w języku specjalistów, które należy zastąpić, wraz z odsyłaczem do terminów zalecanych. Aby odzwierciedlić również system terminów bibliograficznych odpowiedników podawanych w językach obcych, niektóre z nich oznaczono gwiazdką. Takie oznaczenie odpowiedników oznacza dla użytkownika terminów, że nie znaleziono ich w słownikach terminologicznych, normach ani innych zasobach terminologicznych, a ich tłumaczenie zostało zatwierdzone przez konsultantów BBTŽ do spraw języków obcych. Dwie gwiazdki oznaczają terminy z innych języków, których znaczenie ze względu na różnice w pracy bibliograficznej w poszczególnych krajach nie w pełni odpowiada definicji terminu litewskiego. Ze względu na tę specyfikę porządkowania terminologii terminy najczęściej używane w naukowej i praktycznej pracy bibliograficznej mogą być stosowane z zachowaniem ich systemu, bez wprowadzania samorzutnych kalk językowych. sprzecznościami między nimi. Za wyróżnik tego zeszytu BBTŽ możemy uznać „Słowo do użytkownika terminów bibliograficznych” terminologa St. Keiniosa (Keinys 1994: 9–14). Szczegółowo opisano w nim etapy przygotowania BBTŽ i organizacji porządkowania terminów, a także przebieg omawiania terminów bibliograficznych na posiedzeniach kolegium redakcyjnego. Użytkownicy terminów zostają krótko zapoznani ze specyfiką pracy terminologicznej i głównymi zasadami terminologii. Ukazano pracę terminologiczną związaną z kwestiami językowymi oraz treść BBTŽ. Zwrócono uwagę na wymóg litewskości terminologii, podając charakterystyczne przykłady zastępowania wyrazów obcych wyrazami litewskimi. Zarówno w praktycznej, jak i naukowej dziedzinie pracy bibliograficznej zwyczajowo wyrażano stosunek przynależności lub przeznaczenia terminem wielowyrazowym, którego jednym członem jest „bibliograficzny”. St. Keinys podkreśla, że takie stosunki wyraża się przymiotnikiem w językach słowiańskich i germańskich, jednak w języku litewskim należy używać dopełniacza rzeczownika. Dlatego terminy: wydawnictwo bibliograficzne, praca bibliograficzna, informator bibliograficzny, indeks bibliograficzny, kultura bibliograficzna itd. zostały włączone do normatywnego BBTŽ i uzupełniły ogólny system terminów bibliograficznych. Terminy dotyczące pracy bibliograficznej oraz rodzajów wydawnictw bibliograficznych, wyszukiwania bibliograficznego i obsługi bibliograficznej, a także bibliografowania, informacji bibliograficznej, nauki o bibliografii i kultury bibliograficznej zaczęto stosować w praktyce, w naukowej pracy bibliograficznej oraz w dokumentach regulujących tę pracę. 199Terminologija | 2016 | 23 Był to punkt zwrotny w użyciu terminów, który — jak twierdzi St. Keinys — wynikał z wymogów własnego (litewskiego) języka oraz konieczności opierania się na „żywym języku, najlepiej ukazującym i odzwierciedlającym ducha narodu” (Keinys 1994: 13). „Mając jasne litewskie terminy atitiktis, tinkamumas (tikimas), aptarnavimas, niepotrzebne są zapożyczone relevantiškumas czy relevantumas, pertinentiškumas czy pertinentumas, servisas; tam, gdzie pasuje określenie, całkowicie zbędna jest charakteristika itd.” (Keinys 1994: 12–13). Za niezalecane uznano niemało zapożyczeń, dla których „istnieje odpowiednie rodzime słowo lub można takie utworzyć” (Keinys 1994: 12). Do czwartego zeszytu BBTŽ, wydanego w 1999 r., Bibliotekos fondai (BBTŽ 1999), włączono 820 terminów określających rodzaje zbiorów bibliotecznych, pojęcia dotyczące tworzenia zbioru (kompletowania, organizowania i ochrony), a także jego wykorzystywania i nauki o zbiorach. Do tej liczby włączono nie tylko terminy zalecane i ich synonimy z odsyłaczami do terminów preferowanych, lecz także terminy rzadko używane, historyczne, a także terminy niezalecane z odsyłaczami do terminu zalecanego. Do wspomnianego zeszytu BBTŽ włączono terminy nazywające pewne zjawiska, których nie ma już w bibliotekach, na przykład specfondas, związkowa wymiana książek, związkowy egzemplarz obowiązkowy itp. Terminy takie, które były aktywnie używane w niedawnej przeszłości, jednak wskutek zaistniałych zmian politycznych, społecznych, ekonomicznych i innych stały się nieaktualne, w BBTŽ oznacza się jako historyczne, chociaż wcześniej były szeroko używane w języku zawodowym, często występowały w ówczesnej prasie itp. Były także terminy oznaczone jako niezalecane i przestarzałe, na przykład pasportyzacja zbioru. Nowością w tym zeszycie jest to, że występuje w nim więcej i bardziej różnorodnych powiązań odsyłaczowych niż w pozostałych trzech. Terminy bliskie pod względem znaczenia są w definicjach powiązane oznaczeniami plg. i dar žr. Większość terminów w zeszycie to terminy wielowyrazowe, dlatego w nawiasach podaje się część terminu złożonego, którą podczas używania terminu można pominąć. W różnych krajach teoria i praktyka tworzenia zbiorów są niejednolite, dlatego nie udało się ustalić odpowiedników niektórych terminów w innych językach. W BBTŽ jest kilka terminów, przy których nie podano odpowiedników w języku rosyjskim, a zamiast nich zaznaczono myślnik. Istnieją jednak również oznaczone gwiazdką odpowiedniki w języku angielskim i niemieckim, których tłumaczenie, czasem wraz z nieco szerszą charakterystyką terminu, doprecyzowali specjaliści tych języków. W normatywnym BBTŽ po raz pierwszy przedstawiono całą podstawową terminologię dotyczącą zbiorów bibliotecznych. Terminy określające rodzaje zbiorów, czynności związane z tworzeniem i wykorzystywaniem zbioru bibliotecznego, jasno i precyzyjnie ujawniają treść pojęć oraz są zgodne z zasadami języka litewskiego i zasadami porządkowania terminologii. 200 Nijolė Bliūdžiuvienė | Dobre doświadczenia terminologiczne bibliotek Obecnie nie sposób już wyobrazić sobie, jak można byłoby inaczej niż rubrykynas nazwać uporządkowany wykaz rubryk rzeczowych; używany termin rubrikator został uznany za niezalecany. Rekatalogavimas otrzymał nowe określenie perkatalogavimas, katalog odczytywany przez maszynę nazwano katalogiem maszynowym, a dane dotyczące hasła – danymi podhasłowymi. W 1990 r. termin katalog elektroniczny uznano za niezalecany, odsyłacz kieruje do terminu katalog maszynowy; do BBTŽ włączono jednak rzadki w praktycznym użyciu termin propaganda katalogu. Jedna z dziedzin opisu bibliograficznego – dane o odpowiedzialności – jest tutaj oznaczona jako termin niezalecany, z odsyłaczem do terminu dane o twórcach. To tylko kilka przykładów terminów ze standaryzowanego BBTŽ, które po upływie kilku dziesięcioleci nie są używane w języku zawodowym. Każda biblioteka ma katalog elektroniczny, a dane o odpowiedzialności to jedna z dziedzin opisu bibliograficznego. W 1991 r. dążono do ujednolicenia terminologii procesów wydawniczych, budowy książki i rodzajów publikacji oraz do rezygnacji z niektórych terminów, np.: paginacja została zastąpiona numeracją stron, redkolegija – kolegium redakcyjnym, praislistas i preiskurantas – cennikiem, kontrtytuł – stroną przedtytułową, koloncifra – numerem strony, filigran – znakiem wodnym, forzacas – wyklejką, a asterisk – gwiazdką, przekład adekwatny – przekładem dokładnym, peipebekas – oprawą miękką. Możemy zauważyć tendencję zastępowania zalecanymi terminami tak zwanych międzynarodowych terminów dotyczących budowy książki oraz anglicyzmów przenikających z języka angielskiego do języka zawodowego. Wśród terminów, które się nie przyjęły lub z trudem torowały sobie drogę, można wymienić dokument opublikowany i dokument nieopublikowany (nie ustąpił on swojej pozycji synonimom dokument publikowany i dokument niepublikowany), termin audiowizualny dokument jest oznaczony jako niezalecany i proponuje się używać terminu dokument dźwiękowo-wizualny, a zamiast audiodokument – dokument dźwiękowy. Po ukazaniu się czwartego zeszytu BBTŽ rezultaty porządkowania terminologii aktywnie prezentowano na konferencjach naukowych i seminariach zawodowych, specjalistom litewskich bibliotek wygłaszano wykłady o zmianach w terminologii oraz zapoznawano ich ze standaryzowaną terminologią dotyczącą zbiorów bibliotecznych i zachęcano do włączania do użycia zupełnie nowych lub zalecanych terminów z tej dziedziny. Czwarty zeszyt BBTŽ Zbiory biblioteczne wytyczył jeszcze szerszy szlak dla standaryzowanej terminologii litewskiej. Niewłaściwe terminy alkova zastąpiono terminem įsienis, remont dokumentu – poprawianie dokumentu, etykieta – lipdė, dynamika zasobu – zmienność zasobu, cyrkulowanie zasobu – obieg zasobu, formowanie zasobu – tworzenie zasobu, proporcja zasobu – harmonia zasobu, relevantu- 201Terminologija | 2016 | 23 ność zasobu – zgodność zasobu, statyczność zasobu – stałość zasobu, magazyn poziomy – magazyn jednokondygnacyjny, idealny model zasobu – wzorcowy model zasobu, magazyn wielopoziomowy – magazyn wielokondygnacyjny, lokalna koordynacja kompletowania – miejscowa koordynacja kompletowania, dyslokacja zasobu – rozmieszczenie zasobu, egzemplarzowość zasobu – egzemp lioringumas zasobu, kompletność zasobu – wyczerpującość zasobu, lakūna – luka w zasobie i in. (BBTŽ 1999). Można wymienić także inne normatywne terminy, które przyjęły się w użyciu, np.: zasób rezerwowy zastąpił zasób zapasowy, jednostka ewidencyjna zasobu – jednostkę przechowywania, ewidencja jednostkowa (zasobu) – ewidencję indywidualną, księga inwentarzowa – księgę inwentarzową. Trudniej przyjmowały się terminy: oznaczenie biblioteczne, dokumentowy nuodėvis, dokument zagubiony, substytut dokumentu, możliwości zasobu, wylykis zasobu, harmonia zasobu, uzysk dokumentów, obieg dokumentu, niszczenie dokumentu, (dokumentowy) likinys, utrata dokumentu, substytut dokumentu, odpady zasobu. Na tym etapie porządkowania terminologii bibliotecznej zaproponowano najwięcej nowych terminów, które nigdy wcześniej nie występowały w użyciu języka specjalistycznego; z powodzeniem się przyjęły i są stosowane nie tylko w języku mówionym i pisanym, lecz także zostały przeniesione do norm litewskich oraz normatywnych dokumentów bibliotecznych i dokumentów ewidencji działalności bibliotek. BIBLIOTEKOZNAWSTWO I BIBLIOGRAFIA UŻYCIE TERMINÓW W XXI W. W 2005 r. Uniwersytet Wileński wydał Podręcznik bibliotekoznawstwa i studiów informacyjnych (BISV 2009) – rezultat ponad dwuletniej wspólnej pracy wykładowców i praktyków Wydziału Komunikacji Uniwersytetu Wileńskiego. Jak zaznaczono w przedmowie do podręcznika akademickiego, ma on na celu ukazanie „szerokiego spektrum dziedzin bibliotekoznawstwa i nauki o informacji”, zwraca się jednak uwagę również na to, że „książka ta jest niejako mozaiką różnych stylów nauczania; zadecydowała o tym zarówno specyfika poszczególnych dziedzin, jak i indywidualność sposobu wyrażania się autorów, którego nie starano się ujednolicić” (BISV 2009: 14). Jak widać, można tym uzasadnić występowanie w podręczniku akademickim terminów niestandardowych. Na przykład w części poświęconej wycofywaniu dokumentów używany jest niestandardowy termin fondų valymas oraz swobodne tłumaczenie angielskiego słowa „weeding” (BISV 2009: 470), chociaż w wydanym w 1999 r. zeszycie jednego z BBTŽ wspomniane angielskie słowo jest angielskim odpowiednikiem litewskiego terminu dokumento šalinimas, natomiast terminu fondo valymas nie należy używać w znaczeniu usuwania dokumentów. Jednakże 202 Nijolė Bliūdžiuvienė | Dobre doświadczenia terminologiczne bibliotek w podręczniku występują również podane dosłownie definicje niektórych terminów, na przykład definicja otwartego księgozbioru (BISV 2009: 476). W podręczniku używane są normatywne terminy dotyczące rozmieszczenia dokumentów i zbiorów, np.: formalne rozmieszczenie dokumentów, tematyczne rozmieszczenie dokumentów, rzeczowe rozmieszczenie dokumentów, chronologiczne rozmieszczenie dokumentów, geograficzne rozmieszczenie dokumentów, językowe rozmieszczenie dokumentów, formatowe rozmieszczenie dokumentów, numeryczne rozmieszczenie dokumentów. W tekście nie odwa­żono się użyć normatywnego wariantu terminu griežtasis dokumentų išdėstymas, lecz podano go w tekście po ukośniku jako wariant terminu niezalecanego baudžiavinis išdėstymas (BISV 2009: 475–478). W tekście, przy określaniu zasad kompletowania zbiorów, niektóre terminy normatywne podano w nawiasach, np.: profilowanie (ukierunkowanie), koordynacja (uzgodnione kompletowanie), chociaż w BBTŽ forma określonego członu rodzajowego brzmi suderintasis komplektavimas (BISV 2009: 452). Mylone są normatywne terminy obieg dokumentów i obrót dokumentami, o czym możemy wnioskować z angielskiego odpowiednika użytego w tekście (BISV 2009: 470). Inny obszerny podręcznik z zakresu nauk o komunikacji i informacji, Knygotyra, został wydany w 2006 r., a w 2007 r. ukazało się jego drugie wydanie. W przedmowie do podręcznika podkreślono, że celem jest „zapoznanie z terminologią naukową i zawodową“ (Knygotyra 2006: 21) oraz że „omówiono tu <...> ważne dla przygotowania zawodowego zagadnienia terminologii <...>“ (Knygotyra 2006: 22). Niemal w każdym rozdziale znajdujemy objaśnienia pojęć. Jednak zgodnie z obietnicą zwrócenia uwagi na terminologię cały drugi rozdział podręcznika poświęcono wyłącznie terminologii księgoznawczej. Omówiono w nim rozwój litewskiej terminologii księgoznawczej, a poszczególne podrozdziały poświęcono słownikom terminologicznym, tworzeniu i użyciu terminów księgoznawczych oraz definicjom terminów księgoznawczych. Podręcznik wzbogacono o objaśniający słowniczek terminów (Knygotyra 2006: 347–397). Jako istotne dla terminologii bibliologicznej wymienia się dwa pierwsze zeszyty BBTŽ (Knygotyra 2006: 59). W słowniczku terminów podręcznika podano normatywne terminy wspomnianych zeszytów. Osobno należałoby omówić terminy stosowane w aktach prawnych. W czwartym zeszycie BBTŽ termin niezalecany fondo judėjimas zastąpiono normatywnym terminem fondo kaita. Termin ten, wraz z innymi terminami normatywnymi, np.: atsarginis fondas, bendrosios fondo apskaitos knyga, jest stosowany w zarządzeniach ministra kultury Republiki Litewskiej (LRKMĮ 2005; LRKMĮ 2006; LRKMĮ 2010), a wspomniane terminy przeniesiono z nich do regulaminów pracy poszczególnych bibliotek lub przepisów dotyczących ewidencji i ochrony zbiorów. Jest to jeden z oficjalnych sposobów umocowania i stosowania terminologii normatywnej. 203Terminologija | 2016 | 23 Obowiązujący przez wiele lat termin całościowa ewidencja zbioru i księga całościowej ewidencji zbioru zastąpiła nowa wersja: ewidencja ogólna (zbioru) i księga ewidencji ogólnej (zbioru); terminy te stosowano na najwyższym szczeblu, tj. włączono je do rozporządzeń ministra kultury Republiki Litewskiej dotyczących ochrony zbiorów bibliotecznych oraz przepisów dotyczących ewidencji zbiorów bibliotecznych (LRKMĮ 2006; LRKMĮ 2010). Należy zauważyć, że nazewnictwo niektórych rodzajów dokumentów również utrwaliło się w aktach prawnych. W nowej redakcji uchwały Rządu Republiki Litewskiej z dnia 8 czerwca 2016 r. w sprawie liczby obowiązkowych egzemplarzy dokumentów i ich przekazywania bibliotekom, podobnie jak w poprzedniej redakcji opracowanej przed dziesięciu laty, stosuje się terminy dokumenty dźwiękowe, wizualne oraz dokumenty dźwiękowo-wizualne (LRV 2016). Nie mniej istotne jest także przeniesienie terminów normatywnych do standardów. Pierwszym etapem było opracowanie oryginalnych standardów litewskich na podstawie BBTŽ. W ciągu czterech lat, od 1994 r. do 1998 m., opracowano siedem oryginalnych litewskich standardów terminologicznych, do których włączono 663 terminy, podano ich definicje i odpowiedniki w językach obcych. Standardy terminologiczne obejmowały terminy dotyczące rodzajów wydawnictw oraz autorstwa i działalności wydawniczej, a także sporządzania opisu bibliograficznego i katalogowania; trzy standardy były związane z terminologią zbiorów bibliotecznych. Oryginalne normy terminologiczne, w których przedstawiono ponad 600 terminów, utraciły moc w 2008 r., jednak terminy z zakresu bibliotekoznawstwa i bibliografii, które stały się już terminami normatywnymi, zostały zawarte w normie LST ISO 5127:2008 Informacja i dokumentacja. Słownik objaśniający. Całkowicie nowy termin išduotis, rozumiany jako wskaźnik statystyczny i definiowany jako liczba dokumentów wydanych w określonym czasie, szybko zastąpił termin dokumentų išdavimą, rozdzielając w ten sposób pojęcia wskaźnika statystycznego i procesu pracy, i stał się terminem utrwalonym w normach litewskich (LST ISO 5127:2008; LST ISO 2789:2013). 1090 terminów litewskiej wersji jedynej międzynarodowej normy terminologicznej dotyczącej omawianej dziedziny (LST ISO 5127:2008) zatwierdziła Państwowa Komisja Języka Litewskiego. System terminów z zakresu bibliotekoznawstwa i dziedzin pokrewnych uzupełniły także inne terminy przedstawione w litewskich wersjach norm Międzynarodowej Organizacji Normalizacyjnej. W latach 2000–2015 przygotowano 23 litewskie wersje międzynarodowych norm z dziedziny informacji i dokumentacji, do których włączono 1678 terminów. Stałe zmiany w tej dziedzinie pokazuje także przyrost liczby terminów w różnych wydaniach norm dotyczących tego samego tematu; przykładem takiej nor- 204 Nijolė Bliūdžiuvienė | Dobre doświadczenia terminologiczne bibliotek mą jest ISO 2789. W analizowanym okresie opracowano trzy wydania normy przeznaczonej dla międzynarodowej statystyki bibliotecznej. W każdym wydaniu tej normy nieustannie przybywało terminów. W 2003 r. było 93 terminy, w 2006 r. – 105, a w 2013 r. – 159; litewska wersja ostatniego wydania została przejęta w 2015 r. (LST ISO 2789:2013). Zatem norma litewska może być użytecznym zasobem litewskich terminów i ich odpowiedników w językach obcych. WNIOSKI Systematyczne porządkowanie terminów bibliotekoznawstwa i bibliografii odbywało się w 910. dekadzie XX wieku. W tym okresie w Litewskiej Bibliotece Narodowej im. Martynasa Mažvydasa, we współpracy z terminologiem Stasysem Keinisem oraz specjalistami z zakresu języków obcych i innych dziedzin, opracowano i wydano cztery zeszyty normatywnego wielojęzycznego Słownika terminów bibliotekoznawstwa i bibliografii. W zeszytach tematycznych ujednolicono ponad dwa tysiące litewskich terminów dotyczących rodzajów publikacji i dokumentów, a także terminy katalogowania, bibliografii oraz całego cyklu tworzenia księgozbioru biblioteki, jego ochrony i rodzajów zbiorów. Ten etap porządkowania terminologii bibliotekoznawstwa i bibliografii był przykładem udanej współpracy międzyinstytucjonalnej – już używane terminy znormalizowane, podobnie jak proponowane do użycia nowe terminy, są przedstawiane nie tylko na podstawie zasad terminologii, lecz także z uwzględnieniem specyfiki praktyki bibliotecznej. Cztery zeszyty BBTŽ umożliwiły podjęcie innych sposobów porządkowania – standaryzacji terminów. W latach 90. XX w. opracowano siedem oryginalnych litewskich norm terminologicznych, które utraciły moc w 2008 r. Po przeanalizowaniu litewskich wersji międzynarodowych norm opracowanych w XXI w. ustalono, że zawierają one ponad półtora tysiąca terminów, które uzupełniły istniejący system terminologii bibliotekoznawstwa i bibliografii. Używanie terminów normatywnych jest wspierane przez ich włączanie do aktów prawnych, norm oraz publikacji przeznaczonych do celów studiów. W ten sposób zapewnia się utrwalenie terminów normatywnych w języku zawodowym bibliotekarzy, w dokumentach regulujących działalność bibliotek oraz w komunikacji naukowej. Po przeanalizowaniu terminów zawartych w podstawowych podręcznikach komunikacji i nauk o informacji widać, że do publikacji dydaktycznych włączono wiele terminów normatywnych, jednak zdarzają się również terminy wymagające korekty. Większość terminów przyjęła się i została włączona do aktywnego użycia. Należy podkreślić, że jedynie niewielka część litewskich terminów bibliotekoznawstwa i bibliografii