Kūrybinių industrijų terminai: aprėptis ir tvarkyba

177Terminologia | 2017 | 24 Terminy przemysłów kreatywnych: zakres i porządkowanie RASUOLĖ VLADARSKIENĖ Wileński Uniwersytet Techniczny im. Giedymina SŁOWA KLUCZOWE: przemysły kreatywne, kreatywność, twórczość, słownik terminów Jako szczególnie ważna działalność społeczeństwa postmodernistycznego w XXI wieku wyłania się twórczość, która łączy kreatywną (myślenie kreatywne, działanie kreatywne, biznes kreatywny, usługi twórców (społeczeństwo kreatywne, klasę kreatywną, grupy kreatywne), działalność kreatywne, uczenie się kreatywne), produkty twórczości. Wraz z coraz większym ugruntowywaniem się gospodarki kreatywnej i coraz szerszym upowszechnianiem się technologii wszędzie, kreatywność wyłania się jako niezbędna kompetencja współczesnego pracownika. W epoce kreatywności nowego rozmachu nabierają również zawody kreatywne, związane z najnowszymi osiągnięciami nauki i techniki. W takim kontekście zaczęto mówić o przemysłach kreatywnych jako o odrębnym, perspektywicznym sektorze gospodarki, w którym łączą się dwie różne dziedziny: sztuka i komercja. Specjalistów w dziedzinie przemysłów kreatywnych kształci kilka szkół wyższych: Wileński Uniwersytet Techniczny im. Giedymina, Uniwersytet Witolda Wielkiego, Uniwersytet Michała Römera, Uniwersytet Kazimierasa Simonavičiusa (prowadzą programy studiów o takiej nazwie). Specjalistów, którzy będą pracować również w tych dziedzinach, kształcą Uniwersytet Wileński, Wileńska Akademia Sztuk Pięknych, Litewska Akademia Muzyki i Teatru oraz kilka kolegiów. Celem artykułu1 jest, po wyjaśnieniu pojęcia przemysłów kreatywnych i uwzględnieniu rzeczywistego użycia terminów tego sektora gospodarki, omówienie problemów porządkowania terminologii tej dziedziny działalności. POJĘCIE PRZEMYSŁÓW KREATYWNYCH Termin przemysły kreatywne pojawił się w języku litewskim na początku XXI wieku; jest on odpowiednikiem angielskiego terminu creative industries. W bazie IATE angielski 1 Artykuł przygotowano w ramach finansowanego przez Państwową Komisję Języka Litewskiego projektu badań naukowych „Badanie funkcjonowania zapożyczeń w języku zawodowym”, realizowanego zgodnie z programem badań funkcjonowania i zmian ogólnego języka litewskiego, dialektów i innych odmian języka na lata 2011–2020. 178 Rasuolė Vladarskienė | Terminy przemysłów kreatywnych: zakres i porządkowanie nie ma terminu będącego liczbą mnogą terminu creative industry, podawane są jednak następujące odpowiedniki w liczbie pojedynczej: lit. k. kūrybos pramonė; niem. Kulturund Kreativwirtschaft; franc. industrie créative; wł. industria creativa; łot. przemysł kreatywny; łot. przemysł kreatywny; bułg. творческа индустрия; czes. przemysły kreatywne / przemysły twórcze; duń. przemysł kreatywny; hiszp. przemysł kreatywny; estoń. Gospodarka oparta na kreatywności; fiń. sektor kreatywny; chorw. przemysł kreatywny; węg. sektor kreatywny; maced. przemysł kreatywny; oland. kreatywny sektor gospodarki; portug. przemysły kreatywne; rumun. przemysł kreatywny; słowac. przemysł kreatywny; słoweń. kreativna industrija; szwedz. kreativ näring. Jak widać, w wielu językach europejskich przeważają połączenia wyrazowe mające internacjonalne rdzenie, natomiast termin litewski jest utworzony z wyrazów własnego języka. Litewski termin kūrybinės industrijos składa się z liczby mnogiej międzynarodowego rzeczownika industrija (por. podany w TŽŽ litewski odpowiednik rzeczownika industrija — pramonė) oraz określającego go przymiotnika kūrybinis, -ė. W DLKŽ wskazuje się, że przymiotnik ten został utworzony od rzeczownika kūryba w pierwszym znaczeniu „praca twórcza, tworzenie: Meninė, techninė k.” Nawiasem mówiąc, znaczenia wyrazów tworzących to połączenie nie obejmują rozumienia analizowanego pojęcia, lecz wskazują możliwy kierunek rozumowania: jest to taka działalność, w której twórczość łączy się z przemysłem. Zdaniem filozofa Tomasa Kačerauskasa „w tym terminie tkwi pewna sprzeczność. Z jednej strony określenie „kreatywne” wskazuje na niepowtarzalną, indywidualną, oryginalną twórczość, z drugiej zaś termin „przemysły” wskazuje, że jest to pewna produkcja seryjna, zarówno jeśli chodzi o produkt twórczości, jak i produkcję popytu oraz konsumpcji” (Kačerauskas 2014: 10). To prawda, że pojęcie twórczości w XXI – twórczym – wieku rozszerzyło się; obejmuje ono nie tylko działalność w dziedzinie sztuki i nauki, lecz także wszelką działalność, w której potrzebne są kreatywne rozwiązania (szerzej zob. Stunžinas 2017). Termin „przemysły kreatywne” oraz oznaczana nim dziedzina działalności zyskały dostęp do języka litewskiego i Litwy za sprawą aktów prawnych, w których wskazano potrzebę prowadzenia tej działalności. Jednym ze środków realizacji programu Rządu Republiki Litewskiej na lata 2004–2008, zatwierdzonych uchwałą z 24 marca 2005 r., było „[p]rzygotowanie strategii wspierania i rozwoju przemysłów kreatywnych”. Taka strategia została zatwierdzona rozporządzeniem ministra kultury 28 marca 2007 r., a przemysły kreatywne zdefiniowano w niej jako „działalność opartą na zdolnościach twórczych i talencie jednostki, której celem i rezultatem jest własność intelektualna i która może tworzyć dobrobyt materialny oraz miejsca pracy”. 179Terminologia | 2017 | 24 Pojęcie przemysłów kreatywnych wśród naukowców z innych krajów jest zróżnicowane, jednak większość z nich przedstawia podstawowe cechy tego sektora, tj. że jest to działalność, w której kreatywność wykorzystuje się do tworzenia własności intelektualnej mającej wartość dodaną (szerzej zob. Černevičiūtė et al. 2015). Zatem termin przemysły kreatywne oznacza taki obszar działalności, w którym splatają się biznes, komunikacja, technologie, kultura i sztuka. W różnych krajach przedstawiane są różne klasyfikacje przemysłów kreatywnych (szerzej zob. Černevičiūtė et al. 2015). Na Litwie do przemysłów kreatywnych zalicza się rzemiosło, architekturę, wzornictwo, film i sztukę wideo, wydawnictwa, sztuki wizualne i użytkowe, muzykę, oprogramowanie i usługi komputerowe, tworzenie i nadawanie programów radiowych i telewizyjnych, reklamę, sztuki sceniczne oraz inne dziedziny, w których łączą się aspekty działalności kulturalnej i gospodarczej (Kūrybinių industrijų skatinimo ir plėtros strategija 2007). Wszystkie te dziedziny można pogrupować na: 1) działalności obejmujące tradycyjne rodzaje sztuki (sztuki wizualne i użytkowe, film i sztuka wideo, sztuki sceniczne, muzyka, architektura), 2) wzornictwo i rzemiosło związane ze sztuką i produkcją masową, 3) komunikację (wydawnictwa, tworzenie i nadawanie programów radiowych i telewizyjnych, reklama), 4) informatykę (oprogramowanie i usługi komputerowe), 5) inne dziedziny, w których łączą się aspekty działalności kulturalnej i gospodarczej. PORZĄDKOWANIE TERMINOLOGII Terminy używane w dziedzinie przemysłów kreatywnych można umownie podzielić na dwie grupy: ogólne i terminy specjalistycznych dziedzin. Terminy ogólne Funkcjonowanie przemysłów kreatywnych jako określonej działalności zależy od działających w tej dziedzinie ludzi, których nazywa się twórcami, pracownikami kreatywnymi, kreatywnymi specjalistami, przedstawicielami zawodów kreatywnych. Kierując się kreatywnością, dążą do uzyskania jak największego zysku ekonomicznego. Rozważając przeznaczenie i podstawę funkcjonowania tego sektora gospodarki, pojawia się kwestia definicji terminów oznaczających najważniejsze pojęcia. Przede wszystkim chodzi o pojęcie kreatywności i twórczości — terminów oznaczających pojęcia kluczowe — które wyjaśniają badacze społeczeństwa twórczego, reprezentujący różne dziedziny nauki. Jedną z pierwszych osób, które wskazały na różnicę między tymi pojęciami, opierając się na słownikach języka litewskiego, była Viktorija Daujotytė. Jej zdaniem „[p]rzyrostek ing wskazuje na posiadanie zdolności twórczych. Człowieka wynosi, obdarza wyjątkowymi możliwościami wyrazistość i intensywność twór- 180 Rasuolė Vladarskienė | Terminy przemysłów kreatywnych: zakres i porządkowanie czości“. Literaturoznawczyni uważa, że twórczość jest silniej związana z działaniem: „człowiek działający twórczo znajduje nieoczekiwane rozwiązania, dostrzega wyjścia, obiera nieoczekiwany kierunek, zauważa to, co dotąd nie zostało dostrzeżone ani zrozumiane” (Daujotytė 2010). Późniejsze definicje kreatywności i twórczości przedstawiane przez naukowców w największym stopniu opierają się na spostrzeżeniach V. Daujotytė. Podobnie myśli również filozofka Jovilė Barevičiūtė (2014: 20–21): „Kreatywność wiąże się z typem psychologicznym człowieka, jego nastawieniem emocjonalnym, sposobem myślenia, orientowaniem się w określonych nieprzewidzianych lub specyficznych sy tua cjach i środowiskach, znajdowaniem wyjścia i podejmowaniem decyzji w okolicznościach, które niespodziewanie przybrały inny obrót, itp. Natomiast o twórczości decyduje to, jakie zdolności, możliwości lub talenty ma człowiek – zdolność do przekonującego tworzenia roli w spektaklu, ekspresyjnego przemawiania przed publicznością, odpowiedniego opanowania techniki śpiewu lub tańca itd.“ Prawdą jest, że w przemysłach kreatywnych twórczość zyskuje nowe cechy. Literaturoznawczyni Laura Laurušaitė uważa, że „upowszechnienie się przemysłów kreatywnych zasadniczo poszerzyło i na nowo uaktualniło pojęcie twórczości, dlatego obecnie wiąże się ono z udaną karierą i odpowiednim zwrotem finansowym“ (Barevičiūtė 2017). Należy przyznać, że w użyciu występuje również pomieszanie tych terminów. Chociaż wspomniane dwa terminy określają różne pojęcia, często używa się ich jako synonimów. Taką sytuację krytykuje Robertas Stunžinas; jego zdaniem nie tylko w użyciu można znaleźć niewłaściwie zastosowane terminy synonimiczne, lecz także w słownikach terminologicznych podawane są nieprecyzyjne definicje tych pojęć (Stunžinas 2017). Jednak J. Barevičiūtė (2014: 21) uważa: „Te dwa dość różne, lecz zarazem bardzo blisko spokrewnione zjawiska – kreatywność i twórczość – ściśle ze sobą współdziałają zasadniczo w każdych działaniach, dlatego przeciwstawianie ich sobie byłoby niewłaściwe. <...> kreatywne środowisko lub otoczenie generuje sprzyjające warunki do przejawiania się i rozpowszechniania twórczości. Albo jeszcze bardziej stanowczo: twórczy może być tylko ten, kto jest kreatywny. Ponieważ kreatywność i twórczość to niczym dwie gałęzie jednego drzewa; kreatywność jest nierozerwalnie związana z twórczością i odwrotnie”. Terminów przypisywanych przemysłom kreatywnym w Banku Terminów Republiki Litewskiej2, w którym przedstawiono terminy dziedzin specjalistycznych i ich słowniki, można by szukać według następujących dziedzin: kultura (Terminų ban2 Dostęp przez internet: http://terminai.vlkk.lt, dostęp uzyskano 20170525. 181Terminologija | 2017 | 24 ke rasti 154 terminy przypisane do tej dziedziny); komunikacja (5160 terminów); turystyka (49 terminów); ekonomia (częściowo) (14 510 terminów). Różnorodność dziedziny wpływa również na nierównomierne uporządkowanie terminologii. Przynajmniej podstawowe terminy tradycyjnych dziedzin sztuki są dość dobrze uporządkowane, wydano niejeden dobrze opracowany słownik, były one rozpatrywane w Państwowej Komisji Języka Litewskiego (dalej – VLKK) lub weryfikowane przez redaktorów, poprawne terminy podawane są w encyklopediach oraz literaturze naukowej i dydaktycznej. Terminy dotyczące działań obejmujących tradycyjne rodzaje sztuki można znaleźć w następujących słownikach i encyklopediach: Uniwersalny słownik sztuki: od czasów najdawniejszych do współczesności 1998; Słownik terminów sztuk pięknych 1999; Słownik sztuki 1999; Encyklopedia muzyki 1–3 t. 2000–2007; Terminy i pojęcia muzyczne 2002; Ilustrowany słownik historii architektury 2007; Terminy instrumentacji 2007; Słowniczek terminów muzycznych 2008; Elementarz choreografii 2008; Elementarz muzyki 2008; Objaśniający słownik architektury angielsko-litewski 2009; Słowniczek najczęściej używanych terminów baletowych 2009; Encyklopedia estetyki 2010; Szkolny słownik terminów sztuk pięknych 2011. Terminy dotyczące dziedzictwa znajdują się w Encyklopedycznym słowniku etnografii litewskiej 2015, natomiast terminy z dziedziny komunikacji – w Encyklopedii dziennikarstwa 1997. W słownikach terminów ekonomicznych można również znaleźć terminy stosowane w działalności przemysłów kreatywnych, szczególnie istotne terminy marketingowe. Najnowsze słowniki terminów ekonomicznych: B. Martinkus, B. Neverauskas, A. Sakalas, R. Venskus, V. Žilinskas. Objaśniający słownik terminów zarządzania przedsiębiorstwem 2000; Objaśniający angielsko-litewski słownik terminów ekonomicznych 2008; R. Vainienė. Słownik terminów ekonomicznych 2008. Nieco uporządkowany elektroniczny Słownik terminów ekonomicznych „Verslo žinios” (http://zodynas.vz.lt/apie.php). Dość dobrze opracowane są terminy informatyczne związane z usługami komputerowymi; wydano niejeden ich słownik, np.: V. Dagienė, G. Grigas, T. Jevsikova. Encyklopedyczny słownik informatyki 2000; V. Žalkauskas. Słownik współczesnych programów komputerowych i sieci 2003; V. Dagienė, T. Jevsikova, G. Grigas. Aiškinamasis kompiuterijos terminų žodynas 2016; V. Dagys, V. Dagienė, T. Jevsikova, G. Grigas. Anglų–lietuvių kalbų kompiuterijos žodynas 2015; S. Maskeliūnas. Žinių technologijų (ir saityno technologijų) terminų žodynėlis 2015. Šie žodynai prieinami interneto svetainėje Raštija.lt. Pagrindinė kūrybinių industrijų terminų tvarkybos problema – rasti tinkamą angliško termino lietuvišką atitikmenį. Pluoštas naujausių sunor- 182 Rasuolė Vladarskienė | Kūrybinių industrijų terminai: aprėptis ir tvarkyba mintų kūrybinių industrijų srityje vartojamų terminų pateikiamas Svetimžodžių atitikmenų sąraše, patvirtintame VLKK (www.vlkk.lt), pvz. : • dailės terminai: befòrmė dail, kno mẽnas, kno dail, kno tapýba, aplinks mẽnas; • terminy filmowe: film anonimowy, film promocyjny, kino niekomercyjne, sztuka wideo; • terminy muzyczne: bebop, big-band, bigbit, bluegrass, wykonawca bluesowy, bluesman, break, breaker, boogie-woogie, country (kantry) przestarz., muzyka country (kantry), rock (kantry), disco przestarz., muzyka disco, dixieland, funk, muzyka funk, jazz wolny, cumbia, jazz chłodny; • terminy medialne: blog dźwiękowy, blog, pisanie bloga, bloger, przegląd blogów, blogosfera, fotoblog, blog mobilny, wideoblog, media, sztuka mediów, playlista. Bardziej kłopotliwa jest sytuacja w zakresie terminów dotyczących komunikacji i mediów, gdzie szczególnie rozpowszechnione są słowniki i słowniczki internetowe. Są one w większości przekładowe i podają litewskie odpowiedniki terminów angielskich, ponieważ w tekstach litewskich trzeba nazywać realia, dla których w języku litewskim nie ma jeszcze odpowiednich określeń. Niektóre słowniczki internetowe są lepiej opracowane, na przykład RTŽ 2007 przygotowany przez Stowarzyszenie Litewskich Agencji Komunikacyjnych (KOMAA), zrecenzowany przez VLKK. Jest to słownik terminów angielsko-litewski z definicjami w języku litewskim. Terminy uporządkowano według odpowiedników angielskich. Dobrze opracowany jest również AMŽ, który jest także przekładowym angielsko-litewskim słownikiem terminologicznym. Słowniki te nie są duże, bardziej odpowiednie byłoby nazywanie ich słowniczkami. RTŽ 2007 zawiera 304, a AMŽ – 467 terminów. Nierzadko przy poszukiwaniu odpowiednich litewskich odpowiedników napotyka się problem polegający na tym, że aby precyzyjnie nazwać pojęcie po litewsku, trzeba użyć dłuższego terminu niż w języku angielskim. Dlatego porównano długość angielskich terminów podanych w tych słowniczkach oraz ich litewskich odpowiedników. Okazało się, że większość terminów ma taką samą długość: w AMŽ takich terminów jest 318, tj. 68,1 proc., np.: kadrowanie (ang. framing); scenariusz (ang. script); scenograf filmowy (ang. art director); gra komputerowa (ang. video game); projektant postaci (ang. character designer); pakiet rozszerzający (ang. expansion pack); rzeźbienie cyfrowe (ang. digital sculpting); rozrywka edukacyjna (ang. educational entertainment); sport wirtualny (ang. electronic 183 Terminologia | 2017 | 24 sports). O RTŻ w przypadkach, gdy terminy angielskie i ich litewskie odpowiedniki składają się z takiej samej liczby słów, jeszcze więcej – 77,3 proc. (235), np.: reklama rzecznicza (ang. advocacy advertising); syndykacja barterowa (ang. barter syndication); streszczenie koncepcji (angl. creative brief); realizacja koncepcji (angl. creative execution); główna idea (angl. big idea); marketing skoncentrowany (angl. concentrated marketing); ustalanie cen zorientowane na konkurencję (angl. competition-oriented pricing). W AMŻ znaleziono 134 terminy, których angielski odpowiednik jest krótszy od terminu litewskiego (28,7 proc.), np.: prawa autorskie (angl. copyright); reklama falowa (angl. flighting); twórca dialogów (angl. dialogist); scena wstawiona (ang. cutscene); powiększony model (ang. bigature); udział gwiazdy (ang. cameo); światło kontrowe (ang. backlighting); asystent operatora do spraw technicznych (ang. grip); gromadzenie potencjalnego funduszu wsparcia (ang. generation); krótki opis filmu (ang. logline); stała pora programu (ang. slot), oraz 15 (3,2 proc.) terminów, których litewski odpowiednik jest krótszy, np.: arkusz roboczy (ang. exposure sheet); fokuser (ang. focus puller); cięcie montażowe (ang. continuity cut); gwarancja ukończenia (ang. completion bond guarantee); licencja za jednorazową opłatą (ang. flat fee licence agreement). W RTŽ znaleziono 53 terminy litewskie dłuższe od angielskich, stanowi to 17,4 proc., np.: klip testowy (ang. animatic); reklama sąsiadująca (ang. adjacencies); atrakcyjność postaci (ang. attractiveness); akcja sprzedażowa–gra (ang. contest); autor pomysłów i tekstów (ang. copywriter); opakowanie z bezpłatnym dodatkiem (ang. bonus packs), oraz 16 terminów (5,3 proc.) krótszych od angielskich odpowiedników, np.: kontrybucja (ang. contribution margin); samoregulacja (ang. self regulation); zmienna cena (ang. open rate structure); socjalizacja konsumenta (ang. consumer socialization process); metoda przewidywanego udziału w sprzedaży (ang. percentage of projected future sales method). Wobec braku terminów litewskich wydaje się, że celem twórców internetowych glosariuszy jest wyjaśnienie znaczeń terminów angielskich, opisanie oznaczanych przez nie pojęć i podanie ich litewskich odpowiedników, ale nie są one podawane. Niektóre słowniczki internetowe są dość słabo opracowane: zawierają wiele zapożyczeń lub niezaadaptowanych ani ortograficznie, ani morfologicznie angielskich słów bądź ich połączeń. Na przykład angielski termin podaje się jako hasło bez litewskiego odpowiednika, a jedynie przedstawia się jego litewską definicję (zapisaną z błędami), np.: „Bulb – to ręczny tryb ekspozycji, w którym przysłona 184 Rasuolė Vladarskienė | Terminy przemysłów kreatywnych: zakres i opracowanie pozostaje [sic!] otwarta [sic!] tak długo, jak długo przycisk migawki jest wciśnięty3” FTŽ; „Landing page4 – jest to sekcja strony internetowej, do której kieruje ogłoszenie reklamowe” SMTŽ; „Bounce rate5 jest rejestrowany w przypadku, gdy użytkownik, który wszedł na stronę internetową, nie przegląda jej dalej i opuszcza stronę” SMTŽ. Gdy oznacza się złożony termin rodzajowy, czasami niezaadaptowane zapożyczenie jest wyrazem określającym, np.: „Dig ita l reklama6 może mieć kilka różnych kanałów” SMTŽ; „Vi ral reklamy7 wyróżnia to, że za ich rozpowszechnianie nie płaci się osobno” SMTŽ; „Re sp o ns ive di zai nas8 – jest to cecha stron internetowych polegająca na dostosowywaniu się do ekranów urządzeń mobilnych” SMTŽ. Kolejna kwestia polega na tym, że nawet w całkiem dobrze opracowanych słowniczkach do oznaczania specyficznych, wąsko stosowanych pojęć podaje się żargonowe profesjonalizmy (anglicyzmy), np.: baneris9 „reklamowy baner widoczny na stronach internetowych” SMTŽ, blokbasteris10 „imponujący, wysokobudżetowy, przyciągający wielu widzów i bardzo dochodowy film” AMŽ, fragas „punkt zdobyty w grach komputerowych za pokonanie przeciwnika” AMŽ, lipsingas „ruchy ust postaci filmu animowanego, zwykle odpowiadające wypowiadanym dźwiękom” AMŽ, sloganas „hasło reklamowe” SMTŽ. Jak widać, część wyrazów obcych ma unormowane odpowiedniki podane w innych publikacjach, ale istnieją także jeszcze nieskodyfikowane wyrazy obce. Takie nieopracowane terminy internetowych słowniczków wyraźnie ujawniają również rzeczywiste użycie, gdy w tym samym tekście naprzemiennie stosuje się terminy angielskie i litewskie, np.: „tworzenie „Bra nd book“; Wszystkie one razem tworzą spójną tożsamość, a opisane są w księdze stylu (bran d boo k)“ (rebrand.lt); „Przygotowanie W i r e fra m e; Wizualna strona internetowa 3 Język internetowych słowniczków pozostawiono bez korekty. 4 Strona wejściowa (Dagienė, Dagys et al. 2015). 5 Współczynnik odrzuceń strony. 6 Poprawny odpowiednik: reklama cyfrowa. 7 Poprawny odpowiednik: reklama wirusowa, por. viral marketing | virùsinė rinkódara RTŽ 2007. 8 Projektowanie adaptacyjne (Dagienė et al. 2016). 9 Niewskazany zapożyczony wyraz, który należy zastępować odpowiednikami: baner reklamowy, baner, obraz reklamowy, okienko reklamowe; reklama zmienna (Kalbos patarimai 2013:16). 10 W Bazie neologizmów języka litewskiego (http://naujazodziai.lki.lt) podano, że neologizm blokbasteris nie został jeszcze skodyfikowany i nie ma dokładnego litewskiego odpowiednika. 185Terminologija | 2017 | 24 lizacija (ang. wireframe) jest wizualnym układem treści strony internetowej“ (rebrand.lt). Czasami nawet nie szuka się litewskiego terminu, zadowalając się zapisem zgodnym z wymową, np.: „Takie strony internetowe są tworzone w taki sposób, aby podczas przeglądania użytkownicy nie tylko widzieli miniaturową wersję strony, lecz także układ, który doskonale odpowiada nawykom przewijania (ang. scrolling) urządzenia mobilnego” (rebrand.lt). Takie użycie potwierdza, że obecnie tworzone są brakujące litewskie terminy z zakresu przemysłów kreatywnych, a dla początkowego etapu kształtowania się każdej terminologii charakterystyczne są synonimiczność i wariantywność. Na razie poszukuje się najwłaściwszego sposobu wyrażania pojęć. WNIOSKI XXI wiek – wiek kreatywności, gospodarkę kreatywną tworzy społeczeństwo kreatywne. Przemysły kreatywne – bardzo pojemne pojęcie, łączące biznes, komunikację, technologię, kulturę i sztukę. Jest to nowe pojęcie i nowy termin, które powstały w związku z rozszerzeniem rozumienia kreatywności; obejmuje ono nie tylko działalność artystyczną i naukową, lecz także wszelką działalność, w której potrzebne są kreatywne rozwiązania. Przedstawiciele zawodów kreatywnych, opierając się na twórczości i kreatywności, dążą do uzyskania jak największego zysku ekonomicznego. Różnorodność dziedziny powoduje również nierównomierne uporządkowanie terminologii. Terminy związane z przemysłami kreatywnymi są różnorodne, część z nich, podobnie jak terminy z innych dziedzin, została już znormalizowana i ugruntowała się w słownikach, bazach terminologicznych oraz w użyciu. W przypadku niektórych pojęć nadal poszukuje się odpowiednich sposobów ich określania; nierzadko zarówno w niezredagowanych tekstach, jak i w internetowych słowniczkach stosuje się cytaty (zapożyczenia niezaadaptowane ani ortograficznie, ani morfologicznie) oraz zapożyczenia zaadaptowane morfologicznie; często obok litewskiego odpowiednika w tekście podaje się również angielski. Jest to charakterystyczne dla początkowego etapu kształtowania się terminologii. ŹRÓDŁA AMŽ – Słownik mediów audiowizualnych. Dostęp przez internet: http://www.lkc.lt/wpcontent/ uploads/2013/10/Audiovizualiniuterminuzodynas.pdf. DLKŽ 2012: Dabartinės lietuvių kalbos žodynas. Red. nacz. S. Keinys. 7e poprawione i uzupełnione wydanie, Wilno: Instytut Języka Litewskiego. Dostęp przez internet: http://lkiis.lki.lt/dabartinis. FTŽ – Słownik terminów fotograficznych. Dostęp przez internet: http://www.efoto.lt/terminai. Rebrand.lt. Strona internetowa. Dostęp przez internet: http://rebrand.lt/musupaslaugos/firminiostiliauskurimas. RTŻ 2007: Słownik terminów reklamowych. Dostęp przez internet: http://www.komaa.lt/reklamosterminuzodynas. SMTŻ – Słowniczek terminów marketingu cyfrowego. Dostęp przez internet: https://www.digitalstar.lt/reklamosterminuzodynas/.