scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

К вопросу о концептуальном анализе экономического форума (на примере исследования дискурса “The Future of Capitalism”)

Елена Логунова

Abstract

APIE INTERNETINIO EKONOMIKOS FORUMO SĄVOKŲ ANALIZĘ (REMIANTIS DISKURSO „THE FUTURE OF C APITALISM“ TYRIMU)    Straipsnis skirtas ekonomikos diskurso ir jo leksinių komponentų tyrimui, remiantis kognityvine diskurso analize.    Leksikos vienetams tenka ypatingas vaidmuo kaupiant, modifikuojant ir perduodant žinias, kurios yra kognityvinės veiklos, tiriamu atveju – internetinių ekonomikos formų dalyvių interaktyvios komunikacijos, rezultatas. Komunikacijos ekonomikos forumuose leksinių komponentų analizė, atsižvelgiant į kognityvinį diskursą, leidžia remtis kitų lingvistikos požiūrių patirtimi ir pateikti savo komunikacijos komponentų vaizdinį.    Šiame tyrime ekonomikos forumas (elektroninė konferencija) laikomas makrovienetu. Forumą kaip makrovienetą sudaro paforumiai, atspindintys aktualiausius konkretaus makrovieneto komponentus. Paforumiai atspindi aptariamas temas. Paprastai tema yra sąvokinis aptarimo branduolys, išreiškiamas pasisakymais.    Kognityvinio diskurso analizė apima teksto analizę, elektroninio teksto vienetų nustatymą, sąvokų nustatymą ir su diskursu susijusias antraplanes žinias.Sąvokų analizė padeda tyrinėti makrosąvokos struktūrą, nustatyti, kaip ji atspindi realybę ir kokios sąvokos dominuoja šiuo metu.    Toks metodas leidžia analizuoti ir vertinti bendrą tiriamojo diskurso vaizdą, taip pat ieškoti temų, leitmotyvų ir įvaizdžių. Tokios atskleistos temos padeda sudaryti schemų modelius ir parodyti diskurso integruotumą.

Full text

A propósito da análise conceptual de um fórum económico (com base no estudo do discurso “The Future of Capitalism”) ЕЛЕНА ЛОГУНОВА Universidade Técnica Estatal de Kaliningrado PALAVRAS-CHAVE: discurso económico informático, análise conceptual, análise discursiva, fórum, enunciado, definição-frase, definição-descrição, conceito INTRODUÇÃO As unidades lexicais desempenham um papel especial na acumulação, modificação e transmissão de conhecimentos, que são resultado da atividade cognitiva — neste caso, da atividade dos participantes na comunicação interativa nos sítios Web de fóruns económicos. A análise dos componentes lexicais da linguagem da comunicação nos fóruns económicos, no âmbito da abordagem cognitivo-discursiva, permite ter em conta a experiência de outras abordagens linguísticas e apresentar a sua própria visão dos componentes da comunicação. O objetivo deste estudo consiste em investigar o discurso de um fórum económico e os seus componentes lexicais por meio do método da análise cognitivo-discursiva. Para tal, é necessário identificar as unidades do discurso económico informático, realizar uma análise conceptual do discurso estudado, identificar e examinar os conceitos principais e construir um enquadramento da área investigada. O estudo do texto económico eletrónico pressupõe a identificação e a análise das suas unidades. O fórum económico (conferência eletrónica) constitui a macro-unidade. Enquanto macro-unidade, o fórum é composto por secções e inclui subfóruns que refletem os componentes mais relevantes de uma macro-unidade específica. Os subfóruns são representados pela discussão de temas. Em geral, o tema constitui o núcleo conceptual da discussão e concretiza-se em enunciados/mensagens. Terminologija | 2018 | 25 77 A metodologia da análise cognitivo-discursiva que utilizamos no estudo do discurso econômico eletrônico em sites de fóruns econômicos baseia-se nos princípios e objetivos do paradigma cognitivo-discursivo do conhecimento. Ao investigar as características do discurso econômico eletrônico, partimos da análise do texto que representa o discurso, da identificação das unidades do texto eletrônico e da identificação dos conceitos, além de levarmos em conta todo o espectro de conhecimentos de fundo relacionados ao tipo de discurso em questão. A análise do discurso permite avaliar e analisar o quadro geral do discurso investigado, o que pressupõe buscar temas, motivos recorrentes e imagens mediante a identificação de palavras e frases que relacionam esses temas entre si, articulam as partes do texto e lhe conferem coerência e estrutura globais. Os temas assim identificados podem ajudar a formular hipóteses sobre significados situacionais e modelos culturais, cuja representação estrutural em forma de frame organiza, por exemplo, a terminologia do texto, o que, por sua vez, permite compreender o discurso da área estudada e seu caráter integrado (Логунова 2015, 2016). ANÁLISE DEFINICIONAL A análise conceitual está diretamente relacionada à análise definicional, cujos principais componentes são a «definição-frase» e a «definição-descrição», propostas por Tatiana V. Drozdova. Segundo a posição de T. V. Drozdova e Aleksandra V. Superanskaya sobre a necessidade de distinguir entre a definição do termo e a definição do que é designado, os termos «definição-frase» e «definição-descrição» são os mais adequados. Por sua vez, o próprio termo «definição» pode ser considerado sob dois pontos de vista. Em sentido restrito, como observa T. V. Drozdova, a definição pode ser determinada como uma forma linguística específica (uma frase do tipo «A is B»). Em sentido amplo, definição é entendida como uma explicação em geral, que pode exceder uma frase e até equivaler a um texto; ela revela e explica diretamente o conteúdo do conceito e identifica as relações desse conceito com outros conceitos (Дроздова 2003: 147). A função da «definição-frase» em textos e discursos de orientação econômica consiste em indicar a pertença conceitual de um referente específico. 78 Елена Логунова К вопросу о концептуальном анализе экономического форума (на примере исследования дискурса “The Future of Capitalism”) Como o conteúdo desse conceito é bastante restrito e seu objetivo provavelmente consiste em estabelecer o número mínimo de características necessárias à cognição, ele não inclui todo o conhecimento e todas as informações, o que constitui um dos principais requisitos dos textos científicos. Por sua vez, a «definição-descrição» oferece ao destinatário o quadro mais completo, que abrange tanto a compreensão cotidiana quanto a científica, verbalizando assim diferentes partes do conteúdo de uma estrutura cognitiva complexa, em cujo centro se encontra uma entidade mental — uma noção, um conceito ou uma categoria (Дроздова 2003: 149–150). Assim, ao analisar o léxico dos fóruns econômicos, é importante levar em conta as informações conceituais que estão diretamente incluídas em uma definição desse tipo de conceitos econômicos e identificar as relações entre os componentes econômicos e os componentes de outras áreas e ciências. ANÁLISE CONCEITUAL DO DISCURSO ECONÔMICO INFORMÁTICO Examinemos um fragmento do discurso sobre o tema «The Future of Capitalism» (http://www.businessforum.com). O tema contém o conceito principal Capitalism. O discurso sobre esse tema baseia-se no livro «The future of Capitalism», de Lester C. Thurow, professor de gestão e economia. O autor da mensagem apresentada chama a atenção dos leitores para cinco forças econômicas do capitalismo, observando que, no livro, essas forças são denominadas «placas tectônicas econômicas» (The five fundamental forces – the five tectonic economic plates). Consideremos a definição Tectonic – 1) denoting or relating to construction or building 2) geology a) (of landforms, rock masses, etc.) resulting from distortion of the earth’s crust due to forces within it b) (of processes, movements, etc.) occurring within the earth’s crust and causing structural deformation (URL: http://www.collinslanguage.com). «Forças tectônicas são forças causadas por distorções (alterações) na crosta terrestre em decorrência de determinadas forças/ações, que levam à deformação estrutural». Aqui se observa um processo de metaforização conceitual: fundamental – tectonic (principais, fundamentais – tectônicas, reconstrutivas); forces – plates (forças, ações – placas, discos). O uso dessa metáfora mostra que as forças econômicas— Terminologija | 2018 | 25 79 Os processos econômicos são muito complexos e levam a mudanças fundamentais na estrutura da economia. Mais adiante, o discurso observa que os «vencedores» no mercado global serão aqueles que conseguirão «adaptar» essas forças e transformá-las em suas vantagens (the «winners» in this global market will be those who are able to accommodate these forces and employ them to their advantage). O autor do livro usa exemplos vívidos para comparar os processos econômicos com os processos que ocorrem no ambiente ao nosso redor e observa que vivemos em um «período de equilíbrio pontuado» (an epoch of punctuated equilibrium). «O vencedor não será a equipe com o barco mais resistente, mas a equipe com a compreensão mais perspicaz das complexas interações entre os ventos e as correntes oceânicas» (The winner in the Whitbread Round The World Race is not the crew with the strongest boat, but the crew with the most perceptive understanding of the complex interactions between the winds and the ocean currents). Em seguida, o autor deste discurso introduz o termo scatterometer («refletômetro»), citando um alto executivo da NSCAT, e explica que esse instrumento orbital é usado para correlacionar os dados sobre o vento e o oceano mencionados anteriormente pelo autor do livro (Perhaps this has been described most graphically by Jim Graf, Project Manager for NASA’s Scatterometer (NSCAT) orbital instrument gathering wind measurements around the globe: «By combining the scatterometer wind data with ocean height data from the TOPEX/Poseidon mission, Earth scientists are getting a first hand look at the forcing function, the winds, and the ocean’s response, ocean height and waves, or the yin and yang that control much of our planet’s weather and climate»). Aqui se emprega a seguinte comparação metafórica: o vento é yang; o oceano é yin. Examinemos as definições das unidades lexicais usadas na metáfora analisada. «Wind – a current of air, sometimes of considerable force, moving generally horizontally from areas of high pressure to areas of low pressure; ocean – a very large stretch of sea, esp. one of the five oceans of the world, the Atlantic, Pacific, Indian, Arctic, and Antarctic» (URL: http://www.collinslanguage.com). Em ambas as definições, trata-se de algo grande, de força considerável, poderoso (of considerable force, a very large). A presença de certos conhecimentos de fundo ajuda a compreender como o vento e o oceano se relacionam com os termos da filosofia chinesa 80 Елена Логунова К вопросу о концептуальном анализе экономического форума (на примере исследования дискурса “The Future of Capitalism”) do yin-yang. Mais precisamente: «Yin é o princípio feminino (escuro, frio, úmido, passivo), uma das duas forças cósmicas opostas cuja síntese dá origem a tudo o que existe»; «yang é o princípio masculino (claro, quente, seco, ativo), uma das duas forças cósmicas opostas cuja síntese também dá origem a tudo o que existe» (URL:http://www.lingvo.abbyyonline.com/ru/). Assim, afirma-se que o oceano e o vento (yin-yang) são as duas forças fundamentais que controlam o clima e as mudanças climáticas (control much of our planet’s weather and climate change). Estabelece-se uma associação com os princípios masculino e feminino, cuja síntese dá origem a tudo o que existe e que controlam todos os processos vitais. O discurso observa que um líder empreendedor e um economista precisam de um «refletômetro econômico» semelhante em sua área de atuação (The entrepreneurial leader and the economist need to have an economic scatterometer in orbit.). Por sua vez, consultamos a definição desse termo nas páginas da enciclopédia eletrônica. «Refletômetro é um dispositivo destinado a detectar defeitos em linhas de cabos pelo método de localização (refletometria). Refletômetro é o nome de um instrumento para medir reflexões de sinais de rádio em linhas coaxiais ou guias de onda, por meio de um acoplador direcional» (URL:http://www.ru.wikipedia.org/wiki/Рефлектометр). O discurso analisado contém a informação de que o refletômetro é um instrumento especial que mede a relação entre as forças do vento e do oceano, da qual depende o clima da Terra. Assim, o refletômetro econômico é um «instrumento» destinado a controlar os mecanismos/forças e princípios econômicos fundamentais, dos quais dependem diretamente o funcionamento da estrutura econômica e seus componentes. Em seguida, analisa-se o sistema econômico — capitalismo. Examinemos a definição do termo «capitalismo» nas páginas da enciclopédia eletrônica. «Capitalismo é um sistema econômico no qual os meios de produção são, em sua maioria, de propriedade privada e usados para gerar lucro, enquanto a distribuição, os volumes de produção e os preços dos bens (serviços) são determinados com base em um mercado relativamente livre» (URL:http://ru.wikipedia.org/wiki/Капитализм). Terminologija | 2018 | 25 81 Quadro 1. Conceito «Capitalismo do século XXI» O discurso analisado acrescenta novos sentidos, fazendo surgir o conceito de «capitalismo do século XXI» (21st capitalism) (ver Quadro 1). O «capitalismo do século XXI» é concebido como cinco forças/componentes econômicos (5 economic forces): 1) o fim do comunismo (the end of Communism); 2) uma economia global (a global economy), caracterizada por mudanças na tecnologia, no transporte e na comunicação; 3) uma situação demográfica sem precedentes (a demography never before seen), causada pela migração de pessoas de países pobres para países ricos, condicionada pelo programa social do governo; 4) uma transição tecnológica (technological shift...) para uma era dominada por uma indústria de alta tecnologia criada pelo ser humano; 5) uma era sem força/poder econômico, político ou militar dominante (an era with no dominant economic, political or military power). Na conclusão, apresenta-se uma citação do livro analisado, de caráter retórico, que deixa amplo espaço para o desenvolvimento de afirmações posteriores: «A tecnologia e a ideologia abalam os alicerces do «capitalismo do século XXI» e, caso iniciem movimentos separados (isolados), restará apenas uma pergunta: quando ocorrerá o terremoto que destruirá o sistema? Por mais paradoxal que possa parecer, é justamente quando desaparecerem os antigos concorrentes sociais do capitalismo — o socialismo e o comunismo — que ele 82 Елена Логунова К вопросу о концептуальном анализе экономического форума (на примере исследования дискурса “The Future of Capitalism”) terá de passar por uma profunda metamorfose» («A tecnologia e a ideologia estão abalando os alicerces do capitalismo do século XXI. <...> Quando a tecnologia e a ideologia começam a divergir, a única questão é quando ocorrerá o «grande abalo» (o terremoto que faz o sistema estremecer). Paradoxalmente, precisamente no momento em que o capitalismo se encontra sem concorrentes sociais — tendo morrido seus antigos concorrentes, o socialismo e o comunismo —, ele terá de passar por uma profunda metamorfose»). CONCLUSÕES Como demonstrou a pesquisa, o conceito realiza-se por meio de proposições que conectam palavras-chave, e as palavras-chave de diferentes textos sobre o mesmo tema se interligam em redes semânticas que representam o conceito. O método de análise conceitual utilizado permite analisar o conteúdo conceitual do macroconceito, acompanhar como ele representa a realidade e quais conceitos são prioritários no momento, o que, por sua vez, contribui para esclarecer e sistematizar o campo categorial-conceitual da área do conhecimento econômico. Também é possível obter uma compreensão do conteúdo do conceito comparando várias enunciações, frases e fragmentos de texto. Esse conhecimento pode ser individual, científico ou cotidiano, e incluir protótipos e estereótipos. Cada participante do discurso contribui com sua própria compreensão individual do que está sendo discutido. Como o conceito é resultado da atividade cognitiva especializada humana e reflete o processamento intelectual da informação, o estudo dos conceitos de diferentes níveis e de seus componentes, bem como dos processos a eles relacionados, torna-se uma tarefa central da abordagem cognitivo-discursiva. É precisamente a análise conceitual, parte da análise cognitivo-discursiva, que permite concluir quais conceitos básicos fundamentam os componentes conceituais da área econômica. A aplicação do método de análise cognitivo-discursiva amplia as possibilidades de conhecer os componentes dos fóruns econômicos, bem como suas funções e seus papéis na atividade discursivo-cognitiva de usuários de diferentes níveis. Essa análise permite considerar todo o espectro de conhecimentos de fundo relativos aos tipos de discurso examinados Terminologija | 2018 | 25 83 nos fóruns econômicos, estudar o discurso levando em conta a experiência cognitiva de seus participantes e, assim, construir um quadro da área do conhecimento investigada. As esferas conceituais do discurso investigado compreendem diversos campos conceituais que interagem e se sobrepõem, formando redes semânticas refletidas na semântica composicional, sobretudo a dos termos econômicos, pois a estrutura linguística concisa do termo representa estruturas cognitivas abrangentes. A análise da terminologia empregada pelos participantes do discurso permite identificar os conceitos dominantes e os modelos de sua estruturação e, consequentemente, as esferas conceituais do discurso investigado. Essa análise também oferece uma visão do quadro conceitual geral dos fóruns econômicos. ИСТОЧНИКИ http://www.businessforum.com http://www.collinslanguage.com http://www.lingvo.abbyyonline.com/ru/ http://ru.wikipedia.org ЛИТЕРАТУРА Дроздова Т. В. 2003: Проблемы понимания научного текста. Монография, Астрахань: Изд-во АГТУ. Логунова Е. А. 2015: Идентификация концептов в экономическом компьютерном дискурсе. – Семантика и прагматика языковых единиц. Тезисы докладов Международной научной конференции, Минск, 11–12 мая 2015 г. Редкол.: А. М. Горлатов (отв. ред.) и др., Минск: МГЛУ, 207–208. Логунова Е. А. 2016: Концептуальное исследование экономического компьютерного дискурса на тему “Describe a good leader”. – Когнитивные исследования языка 25, 836–841. APIE INTERNETINIO EKONOMIKOS FORUMO SĄVOKŲ ANALIZĖ (REMIANTIS DISKURSO „THE FUTURE OF CAPITALISM“ TYRIMU) Straipsnis skirtas ekonomikos diskurso ir jo leksinių komponentų tyrimui, remiantis kognityvine diskurso analize. Leksikos vienetams tenka ypatingas vaidmuo kaupiant, modifikuojant ir perduodant žinias, kurios yra kognityvinės veiklos, tiriamu atveju – internetinių ekonomikos forumų dalyvių interaktyvios komunikacijos, rezultatas. Komunikacijos ekonomikos forumuose leksinių komponentų analizė, atsižvelgiant į kognityvinį diskursą, leidžia remtis kitų lingvistikos požiūrių patirtimi ir pateikti savo komunikacijos komponentų vaizdinį. Šiame tyrime ekonomikos forumas (elektroninė konferencija) laikomas makrovienetu. Forumą kaip makrovienetą sudaro paforumiai, atspindintys aktualiausius konkretaus makrovieneto komponentus. Paforumiai atspindi aptariamas temas. Paprastai tema yra sąvokinis aptarimo branduolys, išreiškiamas pasisakymais. 84 Елена Логунова К вопросу о концептуальном анализе экономического форума (на примере исследования дискурса “The Future of Capitalism”) Kognityvinio diskurso analizė apima teksto analizę, elektroninio teksto vienetų nustatymą, sąvokų nustatymą ir su diskursu susijusias antraplanes žinias. Sąvokų analizė padeda tyrinėti makrosąvokos struktūrą, nustatyti, kaip ji atspindi realybę ir kokios sąvokos dominuoja šiuo metu. Toks metodas leidžia analizuoti ir vertinti bendrą tiriamojo diskurso vaizdą, taip pat ieškoti temų, leitmotyvų ir įvaizdžių. Tokios atskleistos temos padeda sudaryti schemų modelius ir parodyti diskurso integruotumą. ON CONCEPTUAL ANALYSIS OF ECONOMIC FORUM (ON THE EXAMPLE OF RESEARCH INTO DISCOURSE “THE FUTURE OF CAPITALISM”) This article is devoted to studying of the economic discourse and its lexical components by means of a cognitive discursive analysis. Lexical units play a special role in accumulation, modification and transfer of knowledge which are result of cognitive activity, in our case – activity of participants of interactive communication in computer forums on economics. The analysis of communication’s lexical components in economic forums within a cognitive discursive methodology allows to consider experience of other approaches in linguistics and to represent the vision of communication’s components. In our research we consider an economic forum (electronic conference) as a macro-unit. The forum as a macro-unit consists of sub-forums which reflect the most actual components of a concrete macro-unit. Sub-forums are represented by discussion of subjects. The subject, as a rule, is a conceptual core of discussion and is realized in statements/messages. The method of cognitive discursive analysis includes the text analysis, identifications of the electronic text’s units and its analysis, identification of concepts and the background knowledge relating to the discourse. The conceptual analysis lets us to study the conceptual structure of a macro-concept, to trace in what way it represents the reality and what concepts are dominant at the moment. Such method enables to estimate and to analyse an overall picture of the studied discourse that assumes for example, a search of subjects, keynotes and images. Such revealed subjects help to form special frame models and to demonstrate the integrated character of a discourse. Gauta 2018-07-14 Елена Андреевна Логунова Калининградский государственный технический университет 236000, Россия, Калининградская обл., г. Калининград, Советский проспект, д.1 Эл. почта: [email protected] Terminologija | 2018 | 25 85