scieee Open visual document viewer

Models of Formation of Multi-Word Terms in Legal Acts of a Constitutional Nature in English and Lithuanian

Liudmila Mockienė; Sigita Rackevičienė

Abstract

KONSTITUCINĖS TEISĖS AKTŲ DAUGIAŽODŽIŲ TERMINŲ DARYBOS MODELIAI ANGLŲ IR LIETUVIŲ KALBOSE    Straipsnyje analizuojami daugiažodžiai konstitucinės teisės terminai anglų ir lietuvių kalbomis, siekiama nustatyti ir sugretinti jų darybos modelius bei aptarti terminų darybos tendencijas tiriamose kalbose. Ištirti 595 daugiažodžiai terminai (daiktavardiniai junginiai, atliekantys terminų funkcijas): 347 terminai iš Lietuvos Respublikos (LR) teisės šaltinio ir 248 terminai iš Jungtinės Karalystės (JK) teisės šaltinių. Visi lietuviški terminai išrinkti iš vieno dokumento – Lietuvos Respublikos Konstitucijos (1992). JK konstitucinė teisė nėra kodifikuota, todėl angliški terminai buvo renkami iš svarbiausių konstitucinės teisės aktų – į šiuolaikinę anglų kalbą išverstų senųjų, bet tebegaliojančių teisės aktų Magna Carta (1297), Habeas Corpus Act (1679), Bill of Rights (1689) ir Act of Settlement (1700) bei XX–XXI amžių teisės aktų Parliament Act (1949), Human Rights Act (1998), House of Lords Act (1999) ir Fixed-term Parliaments Act (2011).    Atlikta analizė leidžia daryti tokias išvadas:    • Ir anglų, ir lietuvių kalboje dominuoja prepozicinė daugiažodžių terminų modifikacija, t.y. atributiniai dėmenys eina prieš pagrindinį terminų dėmenį. Tai rodo aiškią tendenciją svarbiausią informaciją (pagrindinį termino dėmenį) nukelti į junginio pabaigą.    • Ištirtuose JK konstitucinės teisės aktuose 62 proc. daugiažodžių terminų yra sudaryti pagrindiniam dėmeniui prisijungiant atributinius dėmenis prepoziciškai. Vyrauja dvižodžiai terminai, kurių atributinis dėmuo yra būdvardis (Adj ← N: royal prerogative).    • LR Konstitucijoje net 95 proc. daugiažodžių terminų yra sudaryti pagrindiniam dėmeniui prisijungiant atributinius dėmenis prepoziciškai. Dominuoja dvižodžiai terminai, kurių atributinis dėmuo yra kilmininko linksnio daiktavardis arba būdvardis, suderintas su pagrindiniu dėmeniu (Ngen ← Nx, Adjx ← Nx: tautos suverenitetas, antikonstitucinis veiksmas).    • Lietuvių kalbos daugiažodžių terminų prepozicinių darybos modelių įvairovė didesnė nei anglų kalbos: lietuvių kalbos medžiagoje nustatyti 9 prepoziciniai darybos modeliai, iš kurių 4 turi įvairių variantų, o anglų kalbos medžiagoje – 6, iš kurių 1 turi keletą variantų.    • 36 proc. anglų kalbos daugiažodžių terminų yra sudaryti pagrindiniam dėmeniui prisijungiant atributinius dėmenis postpoziciškai. Tarp šių terminų vyrauja junginiai, kuriuose atributinis dėmuo yra prielinksninė konstrukcija (N → prielinksninė konstrukcija: Act of Parliament).    • Lietuvių kalbos medžiagoje postpozicinė modifikacija nustatyta tik 4,5 proc. terminų, atributiniai dėmenys taip pat dažniausiai prisijungiami per prielinksnį (N x → prielinksninė konstrukcija: pajamos iš valstybinio turto).    • Daugiažodžiai terminai, sudaryti naudojant tiek prepozicinę, tiek postpozicinę modifikaciją, reti tiek anglų, tiek lietuvių kalboje, jų rasta vos po keletą.    • Abiejų kalbų medžiagoje pastebėta ta pati tendencija – kuo sudėtingesni modeliai, tuo jų produktyvumas mažesnis. Tai rodo, kad abiejų kalbų terminų kūrėjai stengiasi laikytis kalbos ekonomijos principo.    Darybos modelių analizė atskleidžia pagrindines konstitucinės teisės terminų darybos tendencijas anglų ir lietuvių kalbose. Analizės rezultatai gali būti naudingi terminų kūrėjams ir vertėjams, suteikti idėjų, kaip kurti naujus bei tobulinti jau vartojamus terminus. Nustatyti terminų darybos modeliai gali būti naudojami, kuriant kompiuterines programas automatiniam terminų atpažinimui.

Full text

5 5Te minologija | 2018 | 25 Models o Fo ma ion o Mul i-Wo d Te ms in Legal Ac s o a Cons i u ional Na u e in English and Li huanian LIUDMILA MOCKIENĖ Mykolas Rome is Uni e si y, Li huania SIGITA RACKEVIČIENĖ Mykolas Rome is Uni e si y, Li huania KEYWORDS: e m- o ma ion, mul i-wo d e ms, con as i e analysis, p e-nominal modi ica- ion, pos -nominal modi ica ion INTRODUCTION The a icle p esen s a con as i e analysis o o ma ion o mul i-wo d e ms in legal ac s o a cons i u ional na u e in English and Li huanian ocusing on modi ica ion pa e ns (p e-nominal, pos -nominal o bo h) and syn ac ic models (indica ing wo d classes o cons i uen s and hei in e ela ions). Legal e ms deno e abs ac legal concep s which a e c ea ed by gene - alizing he main ea u es o simila phenomena. Legal concep s a e ex- p essed h ough one-wo d o mul i-wo d e ms. Acco ding o he esea ch conduc ed by Liudmila Mockienė (2016: 43–45), in Li huanian one-wo d e ms in legal ac s o a cons i u ional na u e cons i u e 38.5%, meanwhile 61.5% o e ms a e mul i-wo d. In English, he a io o one-wo d and mul i-wo d e ms is almos he opposi e o Li huanian, i.e. 57% o e ms a e one-wo d, whe eas 43% a e mul i-wo d. Thus, mul i-wo d e ms con- s i u e he la ges pa o e ms in cons i u ional ac s in Li huanian and a subs an ial pa o e ms in English, which makes he analysis o he way hey a e o med ele an o bo h languages. The analysis o models o o ma ion o mul i-wo d e ms helps o es ablish he exis ing ends in e m- o ma ion and main ain sys ema ici y o newly o med mul i-wo d e ms, which can be o pa icula use o ansla o s and de elope s o new e ms. Howe e , ho ough esea ch on o ma ion o mul- i-wo d e ms in he a ea o he legal language is no nume ous. Schola s usually add ess he undamen al issues o e minology science, such as p in- 5 6 Liudmila Mockienė Models o Fo ma ion o Mul i-Wo d Te ms in Legal Ac s Sigi a Racke ičienė o a Cons i u ional Na u e in English and Li huanian ciples and c i e ia o e m o ma ion in gene al, ypology o e ms, spe- ci ic ea u es and sou ces o e ms, de elopmen o e minologies as sys- ems, e.g. M. Te esa Cab é e al. (Cab é 1999; Cab é, Condamines & Ibek- we-SanJuan 2007), Kyo Kageu a (Kageu a 2002; Kageu a 2012), Juan C. Sage (Sage 1990; Sage 1997; Sage 2004), Alain Rey (Rey 1995), Ri a Temme man (Temme man 2000), e c. in English; Kazimie as Gai enis (Gai enis 2002), S asys Keinys (Keinys 1980; Keinys 2005; Keinys 2012), E alda Jakai ienė (Jakai ienė 2010), e c. in Li huanian. A numbe o Li hua- nian esea che s ocus on o ma ion o mul i-wo d e ms in Li huanian, e.g. Gin au as Akelai is conduc ed a quali a i e analysis o s uc u al models o mul i-wo d e ms o he adminis a i e language wi h he ocus on p e- posi ion and pos -posi ion o he dependen s (Akelai is 2008), Al ydas Um- b asas analysed models o mul i-wo d e ms in legal Li huanian o 1918-1940 wi h he ocus on he way he dependen cons i uen is a ached o he head (Umb asas 2010), K. Gai enis discussed and analysed e ms o di e en a eas o science a la ge (2002). Judi a Džežulskienė (2010) analysed p e- and pos -nominal modi ica ion o English and Li huanian h ee-wo d e ms in he a ea o elecommunica ion. In English models o mul i-wo d e ms a e usually analysed o he pu pose o e m ex ac ion and ecogni ion. How- e e , con as i e analysis o Li huanian and English mul i-wo d e ms, in pa icula o he legal a ea, is sca ce. Viole a Janule ičienė and Sigi a Racke ičienė conduc ed a con as i e analysis o o ma ion o c iminal law e ms in English, Li huanian and No wegian (Janule ičienė & Racke ičie- nė 2010, 2014). Olga Ušinskienė and S. Racke ičienė analysed syn ac ic s uc u e and modi ica ion pa e ns o a sample o 55 English compound e ms on mig a ion policy and hei Li huanian equi alen s. The p esen esea ch a emp s o ill he gap in he a ea o o ma ion o mul i-wo d e ms in he a ea o he legal language in English and Li huanian. Rela ions be ween he cons i uen wo ds o a mul i-wo d e m can be exp essed by di e en means depending on he pa icula language and i s sys em: a pa icula wo d o de , he use o a pa icula wo d class, he use o a wo d in a pa icula case, and e en a unc ion wo d (p eposi ion o conjunc ion). Modi ie s in a mul i-wo d e m can be a ached o he head noun ei he p eposi ionally, pos posi ionally, o bo h. Thus, he aim o he esea ch is o analyse he models o o ma ion o mul i-wo d e ms in legal ac s o a cons i u ional na u e in English and Li huanian. The objec i es o he esea ch a e 1) o es ablish he dis ibu ion o modi i- ca ion pa e ns (p e-nominal, pos -nominal o bo h) and syn ac ic models 5 7Te minologija | 2018 | 25 (indica ing wo d classes o cons i uen s and hei in e ela ions) o mul i- wo d e ms in English and Li huanian, and 2) o conduc con as i e analysis o models o English and Li huanian e ms o e eal he majo ends in o ma ion o mul i-wo d e ms in he a ea o he legal language. The objec o he esea ch is mul i-wo d e ms used in legal ac s o a cons i u ional na u e in English and Li huanian. The esea ch sample com- p ises 595 e ms: 347 e ms we e selec ed om he Li huanian sou ce and 248 e ms we e selec ed om he sou ces o he UK cons i u ional law. The da a o he analysis was collec ed om he p ima y sou ces o cons i u- ional law in he Republic o Li huania and in he UK. In Li huania, he p ima y sou ce o cons i u ional law is he Cons i u ion o he Republic o Li huania (1992), which is codi ied. The na u e o he UK cons i u ion is di e en , as i is unw i en (uncodi ied) and does no exis as a single documen . The UK cons i u ion consis s o a numbe o di e en sou ces, such as legal ac s o a cons i u ional na u e ( he ac s o Pa liamen ), judicial decisions, pa liamen a y cons i u ional con en ions, he Royal P e oga i e and o he cons i u ional sou ces (Blick 2012). Fo he pu poses o he e- sea ch se e al majo legal ac s o a cons i u ional na u e we e chosen, name- ly, ansla ions in o Mode n English o Magna Ca a (1297), Habeas Co - pus Ac (1679), he Bill o Righ s (1689) and he Ac o Se lemen (1700), including he amendmen s as in o ce oday, and he o iginal ex s o he Pa liamen Ac (1949), he Human Righ s Ac (1998), he House o Lo ds Ac (1999), and he Fixed- e m Pa liamen s Ac (2011). The esea ch uses desc ip i e, quan i a i e, and con as i e me hods. Mul i-wo d e ms we e collec ed om sou ces o cons i u ional law in English and Li huanian and we e analysed acco ding o models o hei o ma ion. Nex , he ob ained da a om he wo languages we e con- as ed o e eal he main ends and di e ences in he p inciples o e m- o ma ion. The main c i e ion aken o classi ica ion o e ms was he ype o modi ica ion – p e-nominal, pos -nominal, and a combina ion o bo h. The ollowing abb e ia ions a e used in he schemes below: Adj – adjec i e gen – he geni i e case ins – he ins umen al case loc – he loca i e case N – noun Num – nume al P – pa iciple P ep – p eposi ion/p eposi ional V – e b X (capi al) – an a ibu i e wo d x (small, subsc ip ) – any case o a noun and an adjec i e/pa iciple which modi ies ha noun and ag ees wi h i in gende , numbe and case 5 8 Liudmila Mockienė Models o Fo ma ion o Mul i-Wo d Te ms in Legal Ac s Sigi a Racke ičienė o a Cons i u ional Na u e in English and Li huanian MODELS OF FORMATION OF MULTI-WORD TERMS IN LEGAL ACTS OF A CONSTITUTIONAL NATURE IN ENGLISH Mul i-wo d e ms ound in legal ac s o a cons i u ional na u e in English a e o med on he basis o h ee pa e ns o modi ica ion o he head noun: modi ie s a e ei he in he p e-head posi ion, pos -head posi ion, o bo h. Mul i-wo d e ms wi h modi ie s in he p e-head posi ion in English The modi ie s o majo i y o he analysed mul i-wo d e ms in English a e a ached o he head noun p eposi ionally. This pa e n may include a g ea a ie y o syn ac ic models: 1) Adj ← N The majo i y o he analysed mul i-wo d e ms (132 e ms) consis o an adjec i e a ached o he head noun p eposi ionally. This syn ac ic model has 3 a ian s: 1a) Adj ← N 127 e ms a e composed o he head noun modi ied by an adjec i e in he p e-head posi ion: ad iso y opinion, a bi a y powe , capi al o ence, ci ic obliga ion, ci il p oceeding, condi ional elease, conscien- ious objec o , consequen ial p o ision, c iminal case, c iminal o ence, ecclesias ical au ho i y, execu i e unc ion, ee elec ions, undamen al eedoms, gene al elec ion, he edi a y pee , high eason, human igh s, judicial o ice, judicial e iew, law ul a es , legal assis ance, legal au- ho i y, legal o de , legal pe son, na ional law, na ional mino i y, na- ional secu i y, na u al pe son, pa liamen a y p ocedu e, poli ical ac i - i y, poli ical opinion, p ima y legisla ion, public au ho i y, public in e - es , public sa e y, egal au ho i y, egal go e nmen , egal powe , oyal p e oga i e, sec e ballo , spi i ual au ho i y, s a u o y ins umen , sub- o dina e legisla ion, e i o ial in eg i y, unlaw ul ac , acan sea . 1b) Adj ← N × 2 In his a ian , he modi ying adjec i e e e s o wo nouns, which a e connec ed by a conjunc ion. Bo h nouns in his case a e head nouns: Royal (Ca e and Conce n). 1c) Adj × 2 ← N In his a ian , a conjunc ion is used o connec wo adjec i es in he p e-head posi ion which modi y he head noun. Fou e ms o his 5 9Te minologija | 2018 | 25 ype we e ound: c uel and unusual punishmen s, o ced o compulso y labou , independen and impa ial ibunal, illegal and c uel punishmen s. 2) N ← N In his syn ac ic model, he head nouns a e modi ied by o he nouns in he p e-head posi ion. F om he syn ac ic poin o iew his pa e n is ypical o English. The nouns placed in he p e-head posi ion exp ess he same meaning which could ha e been exp essed by a modi ying ph ase o clause in he pos posi ion o he head noun, e.g. ci cui judge = a judge o a ci cui , Con en ion igh = a igh en enched in he Con en ion, eplacemen o de = o de o eplacemen . The pa e n o using a noun ins ead o a ph ase o clause o modi y he head noun helps o comp ess he e m and make i sho e . Te ms composed o he head noun modi ied by a noun in he p e-head posi ion a e bank holiday, Chu ch Assembly, ci cui judge, Con en ion igh , co ona ion oa h, coun y cou , dea h penal y, Family Di ision, p e oga i e unc ion, p i acy code, eplacemen o de , aca ion ime. 3) X ← [Adj/Num ← N] Mul i-wo d e ms o his ype a e composed o a complex head (nom- inal ph ase consis ing o a head noun and an adjec i al wo d) which is modi ied by one mo e cons i uen . In he in es iga ed ma e ial, 3 a i- an s o his syn ac ic model we e ound: 3a) Adj ← [Adj ← N] In his a ian , a complex head is modi ied by an adjec i e: o dina y gene al elec ion, pa liamen a y gene al elec ion, public gene al ac , un- easonable public expendi u e. 3b) P ← [Adj ← N] In some cases, a complex head is modi ied by a pas pa iciple: sup- posed c iminal ma e s. 3c) N ← [Num ← N] Mo eo e , in some cases a complex head is modi ied by a noun: depu y i s minis e . 4) P ← [N ← N] Mul i-wo d e ms o his ype a e composed o a complex head (a nom- inal ph ase consis ing o a head noun and ano he noun) modi ied by a pas pa iciple in he p e-head posi ion: au ho ised go e nmen depa men . 6 0 Liudmila Mockienė Models o Fo ma ion o Mul i-Wo d Te ms in Legal Ac s Sigi a Racke ičienė o a Cons i u ional Na u e in English and Li huanian 5) [Adj ← N] ← N In mul i-wo d e ms o his ype, he head noun is modi ied by a complex modi ie (nominal ph ase Adj + a noun) in he p e-head posi ion: (judicial o ice) holde . In his syn ac ic model, he adjec i e ‘judicial’ e e s no o he head noun ‘holde ’, bu o he modi ying noun ‘o ice’, he e m has he meaning ‘holde o he judicial o ice’. 6) Adj ← [Adj ← [Adj ← N]] One e m o his ype was ound. I is composed o ou independen wo ds: h ee adjec i es and he head noun: ea ly pa liamen a y gene al elec ion. The complex head ( he nominal ph ase gene al elec ion) is modi ied by he adjec i e pa liamen a y and he esul ing nominal ph ase pa liamen a y gene al elec ion is modi ied by one mo e adjec i e ea ly. Mul i-wo d e ms wi h modi ie s in he pos -head posi ion in English 1) N → P ep ph ase The majo i y o he analysed mul i-wo d e ms wi h modi ie s in he pos -head posi ion consis o he head noun ollowed by a p epos- i ional ph ase, which consis s o a p eposi ion and a noun ph ase. The e a e 73 e ms o his ype. The mos equen p eposi ion used in a p eposi ional ph ase is o . I was used o o m 57 e ms: e.g. Ac o Pa liamen , ce i ica e o a- cancy, consen o pa liamen , con ic ion o a c ime, dep i a ion o li e, dissolu ion o pa liamen , o ce o a law, eedom o assembly and asso- cia ion, eedom o elec ion, eedom o exp ession, eedom o speech, eedom o hough , conscience and eligion, unc ions o a public na u e, house o pa liamen , jus ice o he peace, membe o pa liamen , minis e o he c own, oa h o allegiance, o ice o us , pe son o unsound mind, p ohibi ion o disc imina ion, p ohibi ion o o u e, igh o appeal, sec e- a y o s a e se ice o a mili a y cha ac e , session o pa liamen , ime o peace, iola ion o a igh , w i o summons. Modi ie s o 11 mul i-wo d e ms a e connec ed by he p eposi ion o: amendmen o he legisla ion, pa y o he p oceedings, p o ocol o he con en ion, igh o educa ion, igh o li e, igh o pe i ion, succession o he c own, igh o a ai ial, igh o ee elec ions, igh o libe y and secu i y, igh o espec o p i a e and amily li e. 6 1Te minologija | 2018 | 25 Modi ie s o 3 mul i-wo d e ms a e connec ed by he p eposi ion o : pe iod o conside a ion, p oposal o legisla ion, wa an o emo al. O he p eposi ions ha e been used only once o connec he modi- ie s: in - o de in council; in o - coming in o o ce. 2) N → Vin (+ N/N ph ase) The mul i-wo d e ms o his syn ac ic model may be o wo ypes – ei he wi h a ba e in ini i e o wi h an in ini e and a noun/nominal ph ase a ached o i : 2a) N → Vin 2 mul i-wo d e ms a e composed o he head noun and a ba e e b in ini i e: ailu e o ac , igh o ma y. 2b) N → Vin +N/N ph ase 7 mul i-wo d e ms a e o med by combining a head noun and a e b ph ase consis ing o an in ini i e which is ollowed by a noun o a nominal ph ase: powe o p o ogue pa liamen , powe o awa d damages, powe o make he ules, eedom o mani es one’s eligion o belie s, powe o amend o e oke subo dina e legisla ion, powe o amend p ima y legisla ion, igh o ound a amily. 3) N → N Se e al cases o he modi ying noun in he pos -head we e ound. This syn ac ic model is no ypical o English as modi ying nouns a e usu- ally in he p e-head posi ion. Te ms composed o he head noun mod- i ied by a noun in he pos -head posi ion a e: le ying money, Lo d Chancello , Lo d Keepe . 4) N → Adj A ew cases o modi ying adjec i es in he pos -head posi ion we e ound. This syn ac ic model, as he p e ious one, is no usual in Eng- lish. I is ypically used in ce ain pa icula g amma ical cons uc ions o modi y compound inde ini e p onouns such as some hing, someone, and o a chaic and poe ic uses. The s uc u e o he e ms ound esembles he s uc u e which is cha ac e is ic o he Romance lan- guages. Te ms composed o he head noun modi ied by an adjec i e in he pos -head posi ion a e: Lo d Spi i ual, Lo d Tempo al, she i p incipal. 6 2 Liudmila Mockienė Models o Fo ma ion o Mul i-Wo d Te ms in Legal Ac s Sigi a Racke ičienė o a Cons i u ional Na u e in English and Li huanian 5) N → P ph ase 2 e ms o med on he basis o his syn ac ic model we e ound. In one case, he pa icipial ph ase is in he pos -head posi ion and is a complex s uc u e which con ains a pas pa iciple and a p eposi ional ph ase: obliga ion p esc ibed by law. In he o he , he pa icipial ph ase is in he pos -head posi ion and is a complex s uc u e which con ains a p esen pa iciple and a nominal ph ase: p oclama ion summoning a new pa liamen . Mul i-wo d e ms wi h modi ie s in he p e-head and pos -head posi ion in English In his pa e n, he head noun is p eceded by a modi ie and is ollowed by a modi ie . The p e-head modi ie is an adjec i al wo d whe eas he pos -head modi ie is a p eposi ional ph ase. The adjec i al wo d in he p e-head posi ion may be an adjec i e o a pas pa iciple: 1) Adj ← N → P ep ph ase: en o ceable igh o compensa ion, ee as- sis ance o an in e p e e , g ea seal o England, peace ul enjoymen o possessions; 2) P ← N → P ep ph ase: unau ho ised en y in o he coun y. Gene alised esul s o he analysis o models o o ma ion o mul- i-wo d e ms in legal ac s o a cons i u ional na u e in English To sum up, he majo i y o mul i-wo d e ms in legal ac s o a cons i- u ional na u e in English (see Table 1) ollow he pa e n o p e-nominal modi ica ion (153 e ms ou o 248, which is 62%). This pa e n o mod- i ica ion comp ises a numbe o di e en syn ac ic syn ac ic models. In gene al, he head is modi ied p eposi ionally by an adjec i al wo d (an adjec i e, a pa iciple (pas o p esen )), a noun o a combina ion o hem, howe e , he p e ailing syn ac ic model o o ma ion is an adjec i e in he p e-head posi ion. One hi d o mul i-wo d e ms (90 e ms ou o 248, which is 36%) a e o med on he basis o he pos -nominal modi ica ion pa e n. The mos p oduc i e syn ac ic model o e m- o ma ion unde his pa e n is a head noun modi ied by a p eposi ional ph ase, wi h he p eposi ion o used mos equen ly. O he ypes o modi ie s in pos -head posi ion a e e b in ini i es, e b in ini i e ph ases, nouns, adjec i es and pa icipial ph ases. 6 3Te minologija | 2018 | 25 Table 1. Modi ica ion pa e ns and syn ac ic models o o ma ion o mul i-wo d e ms in legal ac s o a con- s i u ional na u e in English Modi ica ion pa e ns Syn ac ic models Numbe o e ms Examples P e-nominal modi ica ion (153 e ms, 62%) Adj ← N 132 oyal p e oga i e N ← N 12 co ona ion oa h X ← [Adj/Num ← N]: Adj ← [Adj ← N] P ← [Adj ← N] N ← [Num ← N] 6 o dina y gene al elec ion supposed c iminal ma e s depu y i s minis e P ← [N ← N] 1au ho ised go e nmen depa men [Adj ← N] ← N 1judicial o ice holde Adj ← [Adj ← [Adj ← N]] 1ea ly pa liamen a y gene al elec ion Pos -nominal modi ica ion (90 e ms, 36%) N → P ep ph ase 73 Ac o Pa liamen N → Vin (+ N/N ph ase) 9 ailu e o ac ; powe o p o ogue pa liamen N → N 3Lo d Chancello N → Adj 3Lo d Spi i ual N → P ph ase 2obliga ion p esc ibed by law P e-nominal and pos - nominal modi ica ion (5 e ms, 2%) Adj/P ← N → P ep ph ase 5unau ho ised en y in o he coun y; en o ceable igh o compensa ion Finally, mul i-wo d e ms o med on he basis o he p e-nominal and pos -nominal modi ica ion pa e n a e a e and cons i u e only 2%. In his case he head noun i modi ied by a pa iciple o an adjec i e in he p e- head posi ion and a p eposi ional ph ase in he pos -head posi ion. MODELS OF FORMATION OF MULTI-WORD TERMS IN LEGAL ACTS OF A CONSTITUTIONAL NATURE IN LITHUANIAN Mul i-wo d e ms ound in legal ac s o a cons i u ional na u e in Li hua- nian a e o med on he basis o h ee pa e ns o modi ica ion o he head noun: modi ie s a e ei he in he p e-head posi ion, pos -head posi ion, o bo h. 7 0 Liudmila Mockienė Models o Fo ma ion o Mul i-Wo d Te ms in Legal Ac s Sigi a Racke ičienė o a Cons i u ional Na u e in English and Li huanian in a pa icula case, o ins ance he p eposi ions iš’ and nuo equi e he subsequen noun o be in he geni i e case, he p eposi ions į and už’ equi e he noun o be in he accusa i e case, whe eas he p eposi- ion su equi es he noun o be in he ins umen al case. 2) Nx → Nloc Ano he syn ac ic model o pos -head modi ie s consis s o he head noun ollowed by ano he noun in he loca i e case. Only one e m o his ype was ound: a nyba ka iuomenėje ‘mili a y se ice’. The mod- i ying noun in his syn ac ic model o wo-wo d e ms can also occu in o he cases, such as da i e o ins umen al (Akelai is 2008: 7). 3) Nx → Vin (+P ep ph ase/N/P) The mul i-wo d e ms o his syn ac ic model may be o wo ypes – ei he wi h a ba e in ini i e o wi h an in ini i e ph ase: 3a) Nx → Vin Only one e m o his ype was ound: eisė s eikuo i ‘ igh o s ike’. 3b) Nx → Vin + P ep ph ase/N/P 3 e ms we e o med by combining a head noun and a e b ph ase consis ing o e b in ini i e ollowed by a p eposi ional ph ase, a noun o a pa iciple: eisė k eip is į eismą ‘ igh o apply o cou ’, eisė u ė i ad oka ą ‘ igh o an ad oca e’, eisė bū i iš ink am ‘ igh o s and o elec ion’. 4) Nx → Nx Finally, 2 cases o he modi ying noun in he same case as he head noun we e ound: Minis as Pi mininkas ‘P ime Minis e ’, als ybė na ė ‘Membe S a e’. This pa e n is no ypical o Li huanian as modi ying nouns a e usually ei he in he p e-head posi ion in he geni i e case, o in he pos -head posi ion in some o he cases (loca i e, da i e, in- s umen al). Mul i-wo d e ms wi h modi ie s in he p e-head and pos -head posi ions in Li huanian In his pa e n o modi ica ion, he head noun is p eceded by a modi- ie and is ollowed by a modi ie . Two ypes o mul i-wo d e ms wi h modi ie s in he p e-head and pos -head posi ion we e ound: 7 1Te minologija | 2018 | 25 1) Ngen ← Nx → P ep ph ase In his syn ac ic model, he head noun is modi ied by a noun in he geni i e case and a p eposi ional ph ase, which consis s o a p eposi ion į and a noun in he accusa i e case: žmogaus eisė į gy ybę ‘ igh o li e o a human being’. 2) Ngen ← Nx → Nloc In his syn ac ic model, he head noun is modi ied by a noun in he geni i e case and a noun in he loca i e case: su uok inių eisės šeimoje ‘ igh s o spouses in he amily’. Gene alised esul s o he analysis o models o o ma ion o mul i-wo d e ms in legal ac s o a cons i u ional na u e in Li huanian To sum up, he majo i y o mul i-wo d e ms in legal ac s o a cons i- u ional na u e in Li huanian (see Table 2) ollow he pa e n o p e- nominal modi ica ion (329 e ms ou o 347, which is 95%). This pa e n o modi ica ion in Li huanian comp ises a g ea a ie y o di e en syn ac- ic models o e m- o ma ion. The wo mos p oduc i e syn ac ic models in he p e-nominal modi ica ion pa e n consis o he head noun modi- ied ei he by a noun in he geni i e case, o an adjec i e which ag ees wi h he head noun in gende , numbe and case. O he p oduc i e syn- ac ic models include a modi ie and a complex head (consis ing o wo cons i uen s) o a complex modi ie (consis ing o wo cons i uen s) and he head noun. In he in es iga ed ma e ial, some e ms o e en mo e complex syn ac ic models we e ound, bu hei numbe is low. Only 4.5% o mul i-wo d e ms (16 e ms) in Li huanian a e o med on he basis o he pos -nominal modi ica ion pa e n. The mos p oduc - i e syn ac ic model o e m- o ma ion unde his pa e n is a head noun modi ied by a p eposi ional ph ase, wi h a a ie y o p eposi ions. O he ypes o modi ie s in pos -head posi ion a e e b in ini i es, e b in ini i e ph ases and nouns. The leas p oduc i e pa e n o e m- o ma ion in Li huanian is p e- nominal and pos -nominal modi ica ion, which cons i u es only 0.5% o he analysed mul i-wo d e ms. In his case he head noun is modi ied by a noun in he geni i e case in he p e-head posi ion and a p eposi ional ph ase o a noun in he loca i e case in he pos -head posi ion. 7 2 Liudmila Mockienė Models o Fo ma ion o Mul i-Wo d Te ms in Legal Ac s Sigi a Racke ičienė o a Cons i u ional Na u e in English and Li huanian Table 2. Modi ica ion pa e ns and syn ac ic models o o ma ion o mul i-wo d e ms in legal ac s o a con- s i u ional na u e in Li huanian Modi ica- ion pa - e ns Syn ac ic models Num- be o e ms Examples P e-nomi- nal modi- ica ion (329 e ms, 95%) Ngen ← Nx145 au os su e eni e as ‘so e eign y o he Na ion’ Adjx/Px/Numx ← Nx135 an ikons i ucinis eiksmas ‘an i-cons i u- ional ac ion’ enkamos pa eigos ‘elec i e o ice’ pi moji kadencija ‘ i s e m o o ice’ X ← [Ngen ← Nx]: Adjx ← [Ngen ← Nx] Px ← [Ngen ← Nx] Numx ← [Ngen ← Nx] Adjx × 2 ← [Ngen ← Nx] 16 ak y ioji inkimų eisė ‘ac i e elec o al igh ’ nemokama medicinos pagalba ‘medical aid p o ided ee o cha ge’, pi masis balsa imo a as ‘ i s o ing ound’, d asiniai i ma e ialiniai au o iaus in e e- sai ‘spi i ual and ma e ial in e es s o an au ho ’ X ← [Adjx ← Nx]: Adjx ← [Adjx ← Nx] Px ← [Adjx ← Nx] Ngen ← [Adjx ← Nx] Ngen ← [Adjx ← Nx×2] 13 aukščiausia su e eni galia ‘sup eme so - e eign powe ’; nep iklausoma demok a inė espublika ‘independen democ a ic epublic’; žmogaus p i a us gy enimas ‘p i a e li e o a human being’ asmens pag indinės eisės i lais ės ‘hu- man igh s and undamen al eedoms’ [X ← Ngen] ← Nx: [Adjgen ← Ngen] ← Nx [Pgen ← Ngen] ← Nx [Ngen ← Ngen] ← Nx 16 p i ačios nuosa ybės eisė ‘ igh o p i- a e owne ship’, nep iklausomos als ybės a kū imas ‘ es- o a ion o he independen s a e’, Seimo na io manda as ‘manda e o a membe o he Seimas’ [Nins ← Px] ← Nx1 e e endumu p iim as įs a ymas ‘ac adop ed by e e endum’ Adjx ← [[X ← Ngen] ← Nx]: Adjx ← [[Ngen ← Ngen] ← Nx] Adjx ← [Adjgen ← Ngen] ← Nx] 1al e na y ioji k aš o apsaugos a nyba ‘al e na i e na ional de ence se ice’, nuola inis adminis acinio iene o gy en- ojas ‘pe manen esiden s o he admin- is a i e uni ’ [[Ngen ← Ngen] ← Ngen] ← Nx11 įs a ymų leidybos inicia y os eisė ‘ igh o legisla i e ini ia i e’ Adjx ← [[Ngen ← [Pgen ← ← Ngen]] ← Nx] 1 y iausiasis als ybės ginkluo ųjų pajėgų adas ‘Commande -in-Chie o he A med Fo ces’ 7 3Te minologija | 2018 | 25 Modi ica- ion pa - e ns Syn ac ic models Num- be o e ms Examples Pos -nom- inal mod- i ica ion (16 e ms, 4.5%) Nx → P ep ph ase 9pajamos iš als ybinio u o ‘income om S a e p ope y’ Nx → Nloc 1 a nyba ka iuomenėje ‘mili a y se ice’ Nx → Vin (+P ep ph ase/ N/P): Nx → Vin Nx → Vin + P ep ph aseN/P 4 eisė s eikuo i ‘ igh o s ike’; eisė u ė i ad oka ą ‘ igh o an ad o- ca e’ Nx → Nx 2Minis as Pi mininkas ‘P ime Minis e ’ P e-nomi- nal and pos -mod- i ica ion 2 e ms (0.5%) Ngen ← Nx → P ep ph ase 1žmogaus eisė į gy ybę ‘ igh o li e o a human being’ Ngen ← Nx → Nloc 1su uok inių eisės šeimoje ‘ igh s o spouses in he amily’ CONCLUSIONS The analysis o models o o ma ion o mul i-wo d e ms in legal ac s o a cons i u ional na u e in English and Li huanian e eals ha in bo h English and Li huanian modi ie s in mul i-wo d e ms a e p edominan - ly a ached p eposi ionally. This p o es he endency o place he mos impo an in o ma ion, in his case he head noun, a he end o he mul i-wo d uni . In English, wo- hi ds o modi ie s in mul i-wo d e ms a e a ached o he head noun p eposi ionally (62%). The p edominan ype o he mod- i ie is an adjec i e. O he syn ac ic models a e a e and cons i u e a combina ion o an adjec i al wo d and a noun. Simila o English, in Li huanian he absolu e majo i y o modi ie s in mul i-wo d e ms a e a ached p eposi ionally (95%). The p edominan ypes o he modi ie s in he p e-nominal modi ica ion pa e n a e a noun in he geni i e case and an adjec i e which ag ees wi h he head noun in gende , numbe and case, o a combina ion o wo adjec i es o wo nouns in he geni i e case. This pa e n o modi ica ion in Li huanian comp ises a a g ea e a ie y o di e en syn ac ic models in compa ison wi h English. Unlike in Li huanian, he pos -nominal modi ica ion pa e n is qui e p oduc i e in English. One hi d o mul i-wo d e ms (36%) a e o med 7 4 Liudmila Mockienė Models o Fo ma ion o Mul i-Wo d Te ms in Legal Ac s Sigi a Racke ičienė o a Cons i u ional Na u e in English and Li huanian on i s basis. The p edominan ype o he modi ie in his pa e n is a p eposi ional ph ase. The pos -nominal modi ica ion pa e n is qui e p o- duc i e in o ma ion o longe mul i-wo d e ms. Las , mul i-wo d e ms o med on he basis o he p e-nominal and pos -nominal modi ica ion pa e n a e a e in bo h languages. In conclusion, he esea ch esul s e eal ha al hough he dis ibu ion o p eposi ionally and pos posi ionally a ached modi ie s in English and Li huanian di e s, he p edominan pa e n o modi ica ion in bo h lan- guage is p e-nominal. In bo h languages, he same endency o language economy is obse ed – he mo e cons i uen s he syn ac ic model includes, he less p oduc i e i is. Fu he analysis o models o o ma ion o mul i-wo d e ms in o he a eas o law and classi ica ion he eo can be use ul o ansla o s and de elope s o new legal e ms. Mo eo e , u he esea ch on he use o he e ms and equency o pa icula models in legal discou se (based on co pus analysis) would be o g ea in e es and impo ance. REFERENCES Akelai is G. 2008: Sudė inių adminis acinių e minų s uk ū iniai modeliai. – Specialybės kalba: Te minija i s udijos. Mokslinių s aipsnių inkinys, Vilnius: Mykolo Rome io uni e si e as, 5-12. Blick A. 2012: Codi ying – o no Codi ying – he Uni ed Kingdom Cons i u ion: The Exis ing Cons i u ion, London: Cen e o Poli ical & Cons i u ional S udies, King’s College London. Cab é M. T., Condamines A. & Ibekwe-SanJuan F. 2007: Applica ion-D i en Te minology Enginee ing, Ams e dam: John Benjamins Publishing Company. Cab é M. T. 1999: Te minology: Theo y, Me hods, and Applica ions, Ams e dam: John Benjamins Publishing Company. Džežulskienė J. 2010: P epozicinė i pos pozicinė modi ikacija: ižodžių angliškų i lie u iškų e minų g e inamoji analizė. – Kalbo y a 62(3), 7–21. Gai enis K. 2002: Lie u ių e minologija: eo ijos i a kybos me menys, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Gai enis K. 2014: Rink iniai aš ai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Jakai ienė E. 2010:. Leksikologija. S udijų knyga (2nd ed.), Vilnius: Vilniaus uni e si e as. Janule ičienė V., Racke ičienė S. 2010: Lie u ių, anglų i no egų kalbų baudžiamosios eisės e minai. – Kalbų s udijos 17, 19–28. Janule ičienė V., Racke ičienė S. 2014: Fo ma ion o c iminal law e ms in English, Li huanian and No we- gian. – LSP jou nal – Language o special pu poses, p o essional communica ion, knowledge managemen and cogni ion 15(1), 4–20. Kageu a K. 2002: The Dynamics o Te minology: A desc ip i e heo y o e m o ma ion and e minological g ow h, Ams e dam: John Benjamins Publishing Company. Kageu a K. 2012: The Quan i a i e Analysis o he Dynamics and S uc u e o Te minologies, Ams e dam: John Benjamins Publishing Company. Keinys S . 1980: Te minologijos abėcėlė, Vilnius: Mokslas. Keinys S . 2005: Daba inė lie u ių e minologija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla. Keinys S . 2012: Lie u ių e minologijos aida, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla. Mockienė L. 2016: Fo ma ion o e minology o cons i u ional law in English, Li huanian and Russian / Kons i- ucinės eisės e minų da yba anglų, lie u ių i usų kalbose. Doc o al hesis: humani ies, philology (04 H). Vilnius: Vi ae Li e a. 7 5Te minologija | 2018 | 25 Rey A. 1995: Essays on Te minology. T ansla ed and edi ed by J. C. Sage , Ams e dam/Philadel ia: John Benjamins Publishing Company. Sage J. C. 1990: A P ac ical Cou se in Te minology P ocessing, Ams e dam: John Benjamins Publishing Company. Sage J. C. 1997: Te m o ma ion. – Handbook o e minology managemen . G. Budin & S. E. W igh (Eds.), Ams e dam: John Benjamins Publishing Company, 25–41. Sage J. C. 2004: Te minology in Special Languages. – Mo phologie: Ein In e na ionales Handbuch zu Flexion und Wo bildung [Mo phology: An In e na ional Handbook on In lec ion and Wo d-Fo ma ion]. W. Kesselheim, S. Skope eas, J. Mugdan, G. E. Booij & C. Lehmann (Eds.), Be lin: De G uy e Mou on, 1924-1928. Temme man R. 2000: Towa ds New Ways o Te minology Desc ip ion: The Sociocogni i e App oach, Ams e - dam: John Benjamins Publishing Company. Umb asas A. 2010: Lie u ių eisės e minija 1918–1940 me ais. Pag indinių kodeksų e minai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Ušinskienė O., Racke ičienė S. 2018: English compound e ms on mig a ion policy and hei Li huanian equi alen s. – D i e s o P og ess in he Global Socie y, Bologna: Edi o g a ica, 243–254. KONSTiTuCiNėS TEiSėS aKTų DaugiažODžių TERMiNų DaRYbOS MODELiai aNgLų iR LiETu ių KaLbOSE S aipsnyje analizuojami daugiažodžiai kons i ucinės eisės e minai anglų i lie u ių kalbomis, siekiama nus a y i i sug e in i jų da ybos modelius bei ap a i e minų da- ybos endencijas i iamose kalbose. Iš i i 595 daugiažodžiai e minai (daik a a diniai junginiai, a liekan ys e minų unkcijas): 347 e minai iš Lie u os Respublikos (LR) eisės šal inio i 248 e minai iš Jung inės Ka alys ės (JK) eisės šal inių. Visi lie u iški e minai iš ink i iš ieno dokumen o – Lie u os Respublikos Kons i ucijos (1992). JK kons i ucinė eisės nė a kodi ikuo a, odėl angliški e minai bu o enkami iš s a biau- sių kons i ucinės eisės ak ų – į šiuolaikinę anglų kalbą iš e s ų senųjų, be ebegalio- jančių eisės ak ų Magna Ca a (1297), Habeas Co pus Ac (1679), Bill o Righ s (1689) i Ac o Se lemen (1700) bei XX–XXI amžių eisės ak ų Pa liamen Ac (1949), Human Righ s Ac (1998), House o Lo ds Ac (1999) i Fixed- e m Pa lia- men s Ac (2011). A lik a analizė leidžia da y i okias iš adas: •I anglų, i lie u ių kalboje dominuoja p epozicinė daugiažodžių e minų modi i- kacija, .y. a ibu iniai dėmenys eina p ieš pag indinį e minų dėmenį. Tai odo aiškią endenciją s a biausią in o maciją (pag indinį e mino dėmenį) nukel i į junginio pabaigą. •Iš i uose JK kons i ucinės eisės ak uose 62 p oc. daugiažodžių e minų y a suda- y i pag indiniam dėmeniui p isijungian a ibu inius dėmenis p epoziciškai. Vy- auja d ižodžiai e minai, ku ių a ibu inis dėmuo y a būd a dis (Adj ← N: oyal p e oga i e). •LR Kons i ucijoje ne 95 p oc. daugiažodžių e minų y a suda y i pag indiniam dėmeniui p isijungian a ibu inius dėmenis p epoziciškai. Dominuoja d ižodžiai e minai, ku ių a ibu inis dėmuo y a kilmininko linksnio daik a a dis a ba bū- d a dis, sude in as su pag indiniu dėmeniu (Ngen ← Nx, Adjx ← Nx: au os su e- eni e as, an ikons i ucinis eiksmas). •Lie u ių kalbos daugiažodžių e minų p epozicinių da ybos modelių į ai o ė di- desnė nei anglų kalbos: lie u ių kalbos medžiagoje nus a y i 9 p epoziciniai da y- 7 6 Liudmila Mockienė Models o Fo ma ion o Mul i-Wo d Te ms in Legal Ac s Sigi a Racke ičienė o a Cons i u ional Na u e in English and Li huanian bos modeliai, iš ku ių 4 u i į ai ių a ian ų, o anglų kalbos medžiagoje – 6, iš ku ių 1 u i kele ą a ian ų. •36 p oc. anglų kalbos daugiažodžių e minų y a suda y i pag indiniam dėmeniui p isijungian a ibu inius dėmenis pos poziciškai. Ta p šių e minų y auja jungi- niai, ku iuose a ibu inis dėmuo y a p ielinksninė kons ukcija (N → p ielinksni- nė kons ukcija: Ac o Pa liamen ). •Lie u ių kalbos medžiagoje pos pozicinė modi ikacija nus a y a ik 4,5 p oc. e minų, a ibu iniai dėmenys aip pa dažniausiai p isijungiami pe p ielinksnį (Nx → p ielinksninė kons ukcija: pajamos iš als ybinio u o). •Daugiažodžiai e minai, suda y i naudojan iek p epozicinę, iek pos pozcinę modi ikaciją, e i iek anglų, iek lie u ių kalboje, jų as a os po kele ą. •Abiejų kalbų medžiagoje pas ebė a a pa i endencija – kuo sudė ingesni mode- liai, uo jų p oduk y umas mažesnis. Tai odo, kad abiejų kalbų e minų kū ėjai s engiasi laiky is kalbos ekonomijos p incipo. Da ybos modelių analizė a skleidžia pag indines kons i ucinės eisės e minų da y- bos endencijas anglų i lie u ių kalbose. Analizės ezul a ai gali bū i naudingi e mi- nų kū ėjams i e ėjams, su eik i idėjų, kaip ku i naujus bei obulin i jau a ojamus e minus. Nus a y i e minų da ybos modeliai gali bū i naudojami, ku ian kompiu e- ines p og amas au oma iniam e minų a pažinimui. Gau a 2018-06-18 Liudmila Mockienė Mykolo Rome io uni e si e as A ei ies g. 20, LT-08303 Vilnius E. paš as liudmila@m uni.eu Sigi a Racke ičienė Mykolo Rome io uni e si e as A ei ies g. 20, LT-08303 Vilnius E. paš as sig[email p o ec ed]