Dimensions of Terminology Work

6Anita Nuopponen | Wymiary pracy terminologicznej Wymiary pracy terminologicznej AnitA nuopponen University of Vaasa Słowa kluczowe: praca terminologiczna, normatywna praca terminologiczna, opisowa praca terminologiczna, dychotomie, praca terminologiczna ukierunkowana na tłumaczenie, terminografia, zarządzanie terminologią, normalizacja, orientacja na pojęcia, orientacja na terminy 1. WproWadzenie normatywna/opisowa, systematyczna/doraźna, jedno-/dwu-/wielojęzyczna, ukierunkowana na pojęcia/ukierunkowana na terminy to niektóre z dychotomii lub trichotomii występujących w literaturze dotyczącej działalności terminologicznej. W swoim artykule Dychotomie: niemożliwe i niezbędne? Johan Myking (2007: 265) szczegółowo omawia najczęstsze di-/trichotomie dotyczące podstaw teoretycznych dziedziny terminologii. Uważa je za „ważne cechy metadyskursu tej dyscypliny”, argumentując, że ich badanie mogłoby „przyczynić się do lepszego zrozumienia aktualnego stanu dziedziny terminologii, a także obecnych napięć i tendencji rozwojowych”. Dychotomie te są często również przyjmowane jako punkty wyjścia przy uzasadnianiu nowych podejść teoretycznych (zob. więcej np. Myking 2001, 2007; Budin 2001; Antia 2001; cabré 1999, 2003; Temmerman 2000). W niniejszym artykule dychotomie i trichotomies related to practical terminology work are taken as expressions for dimensions of terminology work. Niniejszy artykuł stanowi wkład w badania nad obecnym stanem prac terminologicznych. Zarysowano wstępną, wielowymiarową typologię (system pojęciowy) prac terminologicznych, obejmującą trzynaście kryteriów podziału, czyli „wymiarów”, pogrupowanych według tych, które odnoszą się do grupy docelowej, celu, wykonawcy, produktu lub metody. Oprócz pewnych utrwalonych w literaturze dy-/trychotomii poszukiwałem również nowych, które można wykryć, analizując różne sposoby pracy z terminologiami. Ujawniają one kryteria podziału różnych rodzajów prac terminologicznych oraz granice między tym, co można uznać za pracę terminologiczną, a tym, co należy na przykład do leksykografii. Ponadto dokonano ponownego uporządkowania niektórych utrwalonych dychotomii. 7Terminologija | 2018 | 25 Źródła obejmują literaturę dotyczącą teorii i praktyki dziedziny terminologii: czasopisma, sprawozdania z konferencji, przeglądy dziedziny, podręczniki (np. Wright & Budin 1997a, b; Steurs & Kockaert 2014; Felber 1984), podręczniki akademickie (np. cabré 1999; Picht & Draskau 1985; Sager 1990), wytyczne i normy (ISo 1087; ISo 704). W poniższym tekście omówiono pojęcie pracy terminologicznej oraz stosowane dla niej określenia, a także ustanowiono ramy analizy różnych wymiarów i cech pracy terminologicznej. Następnie każda z nich jest dokładniej analizowana. 2. Praca terminologiczna Norma ISo 1087-1 (2000) definiuje pracę terminologiczną jako „pracę dotyczącą systematycznego gromadzenia, opisywania, opracowywania i przedstawiania pojęć oraz ich oznaczeń”. Norma ISo 704 (2009: v) wymienia następujące główne działania w ramach pracy terminologicznej: – „identyfikowanie pojęć i relacji między pojęciami; – analizowanie i modelowanie systemów pojęciowych na podstawie zidentyfikowanych pojęć i relacji między pojęciami; – ustanawianie reprezentacji systemów pojęciowych za pomocą diagramów pojęciowych; – definiowanie pojęć; – przypisywanie oznaczeń (głównie terminów) każdemu pojęciu w jednym lub kilku językach; – rejestrowanie i prezentowanie danych terminologicznych, przede wszystkim w mediach drukowanych i elektronicznych (terminografia).” Zasadniczo zgadzam się z definicją pracy terminologicznej zawartą w normie ISO 1087 (2000), jednak na potrzeby niniejszego badania wolałbym nieco ją rozszerzyć, aby móc uwzględnić między innymi także „niesystematycznie” prowadzoną pracę związaną z terminologią oraz zbadać bardziej zróżnicowane praktyki. W literaturze przedmiotu znajdujemy co najmniej następujące alternatywne określenia pracy terminologicznej: terminografia, zarządzanie terminologią, przetwarzanie terminologii oraz terminologia. To ostatnie określenie (terminologia) często pojawia się w literaturze. Na przykład Vesna Lušicky i Tanja Wissik (2015: 8) definiują tę działalność następująco: „Celem terminologii jest rejestrowanie i porządkowanie znaczenia oraz użycia terminów specjalistycznych, a także udostępnianie tych informacji w różnych zasobach terminologicznych, takich jak (internetowe) bazy terminologiczne, słowniki, glosariusze i normy terminologiczne, aby można było wykorzystywać je w tekstach, tłumaczeniach i dyskursie specjalistycznym.” 8Anita Nuopponen | Wymiary pracy terminologicznej Wolę jednak unikać polisemicznego użycia terminu terminologia, ponieważ nie zawsze na podstawie kontekstu można jasno stwierdzić, o której „terminologii” mówią autorzy (o dziedzinie badań, dyscyplinie, pracy terminologicznej, zbiorze terminów, glosariuszu terminów itp.). Terminografia, ukuta analogicznie do leksykografii, została zaproponowana przez Alaina Reya jako „stosowana terminologia opisowa” w latach siedemdziesiątych (Rey 1995: 23, 129). Terminografia znalazła swoje miejsce w międzynarodowym użyciu języka angielskiego obok pracy terminologicznej. Pojawia się na przykład w ISo 704 (2009), jak wskazano powyżej, oraz w ISo 1087 (2000), lecz odnosi się tam do „części pracy terminologicznej zajmującej się rejestrowaniem i prezentacją danych terminologicznych”, które „mogą być przedstawiane w formie banków terminologicznych, glosariuszy, tezaurusów lub innych publikacji”. Zamiast terminów terminology work lub terminography Sue Ellen Wright i Gerhard Budin (1997a) używają terminu terminology management, uzasadniając to tym, że lepiej pasowałby on do użycia w języku angielskim i byłby analogiczny do „information management” (ibid. 1997a: 2). Według nich zarządzanie terminologią obejmuje „strukturyzowanie, przechowywanie, wymianę, rozpowszechnianie i wykorzystywanie informacji terminologicznych do celów tworzenia tekstów (w tym słowników itp.)”. Również dla nich terminografia jest działalnością polegającą na rejestrowaniu informacji terminologicznych, a nie działalnością szerszą. KlausDirk Schmitz (2009) z kolei preferuje użycie terminu terminology work zgodne z ISo 704, lecz chce używać terminu terminology management zamiast terminography (zob. także Lušicky & Wissik 2015: 8). Juan Sager (1990) używa terminu przetwarzanie terminologii, który jednak nie rozpowszechnił się tak jak pozostałe. W niniejszym artykule termin praca terminologiczna będzie stosowany w odniesieniu do szerszej działalności związanej z terminologiami, natomiast zarządzanie terminologią jest – jak ujmuje to K.-D. Schmitz (2009) – „częścią pracy terminologicznej zajmującą się rejestrowaniem i prezentacją danych terminologicznych”. W literaturze terminologicznej różne rodzaje pracy terminologicznej są opisywane w sposób dość odmienny. Istnieje wiele terminów synonimicznych oraz przypadków polis emii. W niniejszym badaniu bardziej interesowały mnie jednak ich elementy różnych rodzajów pracy terminologicznej i koncentruję się głównie na ich charakterystyce. Różne rodzaje pracy terminologicznej opisywane w literaturze są tutaj traktowane jako wzajemne uzupełnienia. (Rysunek 1). Skupienie się na charakterystyce pracy terminologicznej stanowi również teoretyczny wysiłek na rzecz wieloaspektowej i wielowymiarowej teorii terminologii, o której wspomina G. Budin (2001: 20). Klasyfikacja ma charakter wstępny i pozostaje otwarta na dalszą dyskusję i rozwój. Poniżej, 9Terminologija | 2018 | 25 różne cechy poszczególnych podejść zostaną wyodrębnione i przeanalizowane mniej lub bardziej jako elementy, które można zestawiać na wiele różnych sposobów. Spośród kilku możliwości pogrupowania różnych kryteriów podziału wybrałam pięć głównych grup, kierując się podstawowymi pytaniami: komu, dlaczego, przez kogo, jaki produkt i jak? (Zob. rysunek 1). Rysunek 1. wymiary pracy terminologicznej 1 0 Anita Nuopponen | Dimensions of Terminology Work 3. PRACA TERMINOLOGICZNA DLA KOGO? Grupa docelowa. Prace terminologiczne mają różne grupy docelowe, które mają nieco odmienne potrzeby. Ponadto pytania „do kogo” i „przez kogo” są ze sobą powiązane i nie zawsze można je od siebie oddzielić. Normatywne prace terminologiczne i normalizacja terminologii zostały wprowadzone w celu rozwiązania problemów w komunikacji między ekspertami dziedzinowymi oraz zaspokojenia ich potrzeb terminologicznych. Kolejną dużą grupą użytkowników terminologii są tłumacze i często podkreślano, że ich potrzeby różnią się od potrzeb specjalistów dziedzinowych (zob. Wright & Wright 1997: 148). Ponadto sami wykonują prace terminologiczne (więcej w rozdziale 5). Rzeczywiście, szczególną uwagę poświęcono sposobom włączenia prac terminologicznych jako części procesu tłumaczenia (terminologia zorientowana na tłumaczenie; np. Hohnhold 1990; Wright & Wright 1997). Oprócz tych dwóch grup prace terminologiczne mogą być ukierunkowane np. na użytkowników wewnętrznych (np. autorów tekstów technicznych) lub zewnętrznych w organizacjach bądź przedsiębiorstwach (np. klientów), studentów, laików i ogół odbiorców. Co więcej, nie wszyscy użytkownicy są ludźmi, lecz prace terminologiczne prowadzi się również na potrzeby tłumaczenia maszynowego, ontologii przeznaczonych do odczytu maszynowego oraz różnego rodzaju systemów informacyjnych. 4. Dlaczego prace terminologiczne? Istnieje niezliczona liczba powodów, dla których potrzebne są prace terminologiczne. Jednakże omówię tylko dwie podstawowe dychotomie leżące u podstaw prac terminologicznych. Pierwsza dotyczy bezpośredniości względem potrzeb użytkownika: prace terminologiczne albo wyprzedzają potrzeby użytkownika, albo są wykonywane na jego żądanie. Druga odnosi się do celu pracy: celem prac terminologicznych jest albo wpływanie na użycie terminów i pojęć w danej dziedzinie, albo jego opisywanie. Bezpośredniość. Z punktu widzenia bezpośredniości względem potrzeb użytkowników prace terminologiczne mogą być proaktywne, realizowane dokładnie na czas (lISe guidelines 2013: 21–23), albo stanowić coś pomiędzy tymi dwiema formami. W przypadku V. lušicky i T. Wissik (2015: 9), które koncentrują się na pracy terminologicznej ukierunkowanej na tłumaczenie, proaktywna praca terminologiczna jest „opartą na tekście pracą terminologiczną, która dotyczy gromadzenia, opisu, opracowywania i prezentacji pojęć oraz ich oznaczeń przed rozpoczęciem procesu tłumaczenia”. Jednakże wytyczne lISe (2013) używają tego terminu w odniesieniu do szerszej działalności obejmującej wszystkie rodzaje prac terminologicznych, które są „wykonywane poprzez ocenę prawdopodobnych 1 1Terminologija | 2018 | 25 przyszłych potrzeb dotyczących dziedzin, które mają być omawiane, tekstów, które mają być tłumaczone, już obecnych w legislation to be passed, etc. Terminologists try to anticipate future needs by working on entire domains and text-specific terminology that is not referencyjnym zasobie terminologicznym”. (wytyczne lISe 2013: 23) W tym sensie proaktywna praca terminologiczna obejmuje działania wymagane przez planowanie terminologiczne, takie jak ocena obecnych i przyszłych potrzeb organizacji, przedsiębiorstwa, dziedziny przedmiotowej, języka, kraju itp. Na przykład UE opracowała dalekosiężne strategie planowania terminologicznego, które określają zakres prac terminologicznych do wykonania (zob. np. Fischer 2010). Ponadto zarówno normalizacja terminologii, jak i praca terminologiczna w przedsiębiorstwach mają charakter proaktywny. Kara Warburton (1997: 677) podkreśla, że przedsiębiorstwa muszą „wcześnie zidentyfikować swoje potrzeby terminologiczne i zaplanować sposób działania w celu ich zaspokojenia, aby ograniczyć pracę w przyszłości”. Podczas gdy proaktywna praca terminologiczna przewiduje potrzeby z dużym wyprzedzeniem, na drugim końcu kontinuum znajduje się praca terminologiczna wykonywana w chwili wystąpienia potrzeby. Często nazywa się ją terminologią (pracą) ad hoc, ale 2013). The term ad-hoc terminology (work) is utilized by different authors for different concepts, for example, as opposite to “systematic termin ology jej charakter dobrze mogą również opisywać określenia terminologia (praca) just-in-time, na żądanie, ekspresowa lub okazjonalna (zob. np. ghallchobhair 2008; lISe report work”, do którego powrócę później. Praca terminologiczna ad hoc lub just-in-time jest wykonywana albo przez użytkownika („DIy terminology work”), albo przez różnego rodzaju służby i ośrodki terminologiczne, bądź przez terminologów pracujących wewnątrz organizacji („terminology on demand”). claudia Dobrina (2010: 82) opisuje ten drugi przypadek jako „terminologiczny oddział ratunkowy”, który „powstał, aby zaspokajać pilne i niezbyt rozległe potrzeby terminologiczne”. Jest ona potrzebna, gdy pojedynczy problem terminologiczny lub ich zestaw musi zostać rozwiązany w krótkim czasie (lISe guidelines 2013: 23; cabré 1999: 152). Potrzeby. Ponadto można dokonać rozróżnienia między pracą terminologiczną ukierunkowaną na dziedzinę a pracą terminologiczną ukierunkowaną na tekst (np. Schmitz 2009). Potrzeba tej pierwszej wynika z dziedziny, a jej wiedza stanowi punkt wyjścia. gromadzi się wyczerpujący materiał, obejmujący różne rodzaje istotnych dokumentów, a także przeprowadza się wywiady z ekspertami dziedzinowymi i konsultuje się z nimi (Wright & Wright 1997: 148). Przykładem pracy terminologicznej ukierunkowanej na tekst jest praca przygotowawcza wykonywana przez tłumaczy podczas rozwiązywania problemów terminologicznych występujących w tłumaczonych przez nich tekstach. Robią to, kon- 1 2 Anita Nuopponen | Wymiary pracy terminologicznej sultując inne teksty w celu znalezienia ekwiwalentów tłumaczeniowych i innych danych terminologicznych przed przetłumaczeniem tekstu. Zamiast systematycznego badania dziedziny tłumacze raczej tworzą własne zasoby terminologiczne „przedstawione za pomocą przypadkowych fragmentów z danej dziedziny” (Wright & Wright 1997: 148). Systematyczna praca terminologiczna (zarządzanie) została również opisana jako „kierowana dziedziną”, podczas gdy doraźna terminologia ukierunkowana na tłumacza jako „kierowana tekstem” (Wright & Wright 1997: 147; Faber 1999: 98). Cel. Głównym celem i zadaniem pracy terminologicznej od samego początku było ułatwianie wzajemnego zrozumienia w obrębie dziedzin specjalistycznych oraz ponad granicami językowymi i innymi. Aby to zrobić, można zastosować dwa podejścia: opisowe lub normatywne (preskryptywne) opracowanie terminologii. Opisowe opracowanie terminologii powinno w idealnym przypadku prowadzić do powstania produktów terminologicznych (słowników, baz terminologicznych itp.), które obejmują całą terminologiczną i konceptualną zmienność danej dziedziny oraz opisują relacje między wariantami, pozostawiając użytkownikowi wybór najodpowiedniejszego z nich. Celem normatywnego lub preskryptywnego opracowania terminologii jest skłonienie „docelowych odbiorców do przyjęcia preferowanego terminu i unikania terminów odrzuconych” (Karsch 2014: 294), na przykład terminologii dotyczącej produktu lub usługi przedsiębiorstwa, systemu prawnego itp. Te same metody można wykorzystać w większości procesów roboczych, ponieważ opracowanie opisowe stanowi pierwszą część normatywnego procesu roboczego (zob. cabré 1999: 132). Oprócz tych dwóch rodzajów opracowania terminologii Helmut Felber (1984: 189) przypomina nam, że istnieje również rodzaj terminografii „stosowany przez wspólnoty naukowe, który opiera się na założeniu, że pojęcia naukowe podlegają ciągłym zmianom. Dla nich terminologię naukową można jedynie zalecać, ale nie przepisywać.” 5. PRZEZ KOGO? Ekspertyza. Osoby, które w taki czy inny sposób zajmują się terminologiami, można z grubsza podzielić na trzy nakładające się kategorie: „twórców”, „kompilatorów i pośredników” oraz „użytkowników”. Pierwszą kategorię stanowią eksperci dziedzinowi (syn. specjaliści dziedzinowi, eksperci merytoryczni, SME), którzy przede wszystkim tworzą i stosują pojęcia oraz terminy właściwe dla swojej dziedziny (Sager 1990: 197; cabré 1999: 121). Tworzą oni systemy pojęciowe, definiują pojęcia i uzgadniają wspólną terminologię — lub promują własną. Wyniki tego rodzaju pracy terminologicznej są dokumentowane wyraźnie albo niejawnie w normach, podręcznikach, artykułach, podręcznikach akademickich, dokumentach technicznych itp. 1 3Terminologija | 2018 | 25 Metody terminologiczne, normy ISO i poradniki są adresowane do tej grupy. Pracę tych „twórców” terminologii można uznać za „pierwotną” w przeciwieństwie do tego, czym zajmują się terminolodzy i inne osoby zaangażowane w gromadzenie i analizowanie danych terminologicznych oraz tworzenie i rozpowszechnianie produktów terminologicznych („wtórną”). Trzecią grupę, „użytkowników”, stanowią osoby, które potrzebują terminów i pojęć w swojej pracy, takie jak tłumacze, redaktorzy tekstów technicznych, nauczyciele, specjaliści ds. informacji i dokumentacji, laicy i studenci, a także osoby pracujące w danej dziedzinie. Praca związana z terminologią, którą wykonują „użytkownicy”, obejmuje np. wyszukiwanie odpowiednich terminów, pojęć, definicji i ekwiwalentów („trzeciorzędowa”). Można powiedzieć, że różnica między grupami wykonującymi pracę związaną z terminologią polega na ich relacji do przedmiotu pracy terminologicznej oraz na stopniu ich biegłości w danej dziedzinie. Na jednym krańcu kontinuum znajdują się eksperci dziedzinowi, którzy „posiadają” terminologię, tzn. znają terminologię swojej dziedziny i mają wpływ na to, które terminy wybrać oraz jak definiować pojęcia. Odgrywają oni decydującą rolę w zespołach projektów terminologicznych, a terminolodzy muszą się z nimi konsultować (zob. np. Picht & Draskau 1985: 167; cabré 1999: 121) oraz z dokumentami przez nich napisanymi. Na drugim krańcu kontinuum znajdują się osoby, które wykonują pracę terminologiczną lub wyszukują terminologię, nie będąc specjalistami w danej dziedzinie. Pomiędzy tymi dwoma krańcami znajduje się rodzaj pracy terminologicznej wykonywanej we współpracy terminologów i ekspertów dziedzinowych (zob. poniżej). Należy zauważyć, że ekspert jest również „użytkownikiem” i że na przykład terminolog może być także ekspertem i „twórcą” (więcej na temat ekspertyzy zob. np. Karsch 2014: 295–296). Współpraca. Jeśli chodzi o organizację pracy, możemy wyróżnić różnicę między pracą terminologiczną w zależności od stopnia współpracy, niezależnie od tego, czy jest to przedsięwzięcie indywidualne, wewnątrzorganizacyjne czy międzyorganizacyjne. Ponadto wymiar współpracy krajowej i międzynarodowej jest obecny od samego początku. W najlepszym przypadku praca terminologiczna jest przedsięwzięciem opartym na współpracy, a w literaturze zaproponowano różne typy modeli współpracy (Felber 1984: 29; Picht & Draskau 1985; Karsch 2014), przy czym podstawowy model wymaga współpracy co najmniej między terminologiem a ekspertem dziedzinowym. Heribert Picht i Jennifer Draskau (1985: 167) wskazują nawet, że „Terminolodzy [–] którzy wyobrażają sobie, że ich praca może zakończyć się sukcesem bez konsultacji z ekspertami [–] nie zrozumieli niektórych 1 4 Anita Nuopponen | Wymiary pracy terminologicznej podstawowych zasad swojego zawodu”. Najnowsze osiągnięcia to przedsięwzięcia oparte na crowdsourcingu, umożliwione przez platformy internetowe i usługi chmurowe (Karsch 2014). Ciągłość. Praca terminologiczna może być samodzielnym, jednorazowym lub cyklicznym przedsięwzięciem albo może stanowić ciągłą praktykę zintegrowaną z procesami organizacji lub np. z pracą tłumacza. Niektóre projekty realizuje się tylko raz, ale czasami projekty są powtarzane – tak jak ma to miejsce np. w normalizacji. Dzieje się tak dlatego, że dziedziny przedmiotowe nie są statyczne, lecz zachodzą w nich zmiany, które wpływają również na pojęcia, systemy pojęciowe i terminy. Projekty terminologiczne mogą obejmować zarówno rozległe, jak i bardziej ograniczone przedsięwzięcia, rozpoczynające się od utworzenia grupy projektowej, planowania, przygotowania budżetu itp., a kończące się np. gotowym produktem w postaci słownika lub zestawu haseł w terminologicznej bazie danych. W literaturze terminologicznej praca terminologiczna dość często opisywana jest jako projekt, mimo że nie zawsze jest możliwe, a nawet konieczne, podejmowanie działań na taką skalę. W wielu przypadkach wystarczyłaby praca terminologiczna na małą skalę, np. na potrzeby doraźnych działań, udzielania odpowiedzi na zapytania lub utrzymania terminologicznej bazy danych w celu wyszukiwania brakujących haseł, ekwiwalentów lub terminologii poddziedzin. Jak wspomniano powyżej, praca terminologiczna jest również wykonywana jako proces ciągły, np. w przedsiębiorstwie lub organizacji. Ten rodzaj pracy terminologicznej można określić terminem „zarządzanie terminologią”, zwłaszcza gdy wykorzystywany jest system zarządzania terminologią. Na przykład Cristina Valentini (2016: 35) opisuje zarządzanie terminologią w bazie terminologicznej Traktatu o współpracy patentowej (PCT) w następujący sposób: „pojęcia i terminy są codziennie wprowadzane przez terminologów, tłumaczy i krótkoterminowych stażystów terminologicznych PCT. Wprowadzanie danych może obejmować tworzenie nowych rekordów dla pojęć nieistniejących w bazie terminologicznej PCT lub uzupełnianie istniejących rekordów poprzez dodawanie brakujących języków.” 6. JAKI PRODUKT? Produkt. W zależności od produktu procesy pracy terminologicznej różnią się od siebie – przynajmniej na końcowych etapach, gdy wyniki są opracowywane i prezentowane. Jeden koniec „continuum produktów” stanowi pojedynczy termin, definicja lub ekwiwalenty, np. podczas obsługi zapytań terminologicznych lub dodawania haseł do banku terminów. Na drugim końcu znajduje się obszerne słownictwo terminologiczne w postaci np. wydruku, e-booka, pliku PDF, stron internetowych, zestawu haseł w banku terminów lub całego banku terminów. Inny 2 1Terminologija | 2018 | 25 ISo 1087-1 2000 Prace terminologiczne – Słownictwo – Część 1. Teoria i zastosowanie, genewa: Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna. ISo 704 2009 Prace terminologiczne – Zasady i metody, genewa: Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna. Karsch B. 2014: Prace terminologiczne i crowdsourcing. Osiąganie porozumienia z tłumem. – Podręcznik terminologii. F. Steurs, H. Kockaert (red.), Amsterdam/Filadelfia: John Benjamins Publishing Company, 291–303. Kuhmonen K. 1999: Zajrzenie za kulisy pracy służby terminologicznej. – Od komitetów do wspólnego tworzenia terminologii. K. Kuhmonen (red.), Helsinki: Fińskie Centrum Terminologii Technicznej, 154–158. laurén c., Myking J., Picht H. 1997: Terminologia jako dyscyplina naukowa, lund: Studentlitteratur. lISe guidelines 2013: chiocchetti e., Heinisch-obermoser B., löckinger g., lušicky V., ralli n., Stanizzi I. & Wissik T. Wytyczne dotyczące wspólnej pracy nad terminologią prawną/administracyjną, Bolzano: eurAc research. lušicky V., Wissik T. 2015: Podręcznik proceduralny dotyczący terminologii. Praca terminologiczna zorientowana na tłumaczenie. Dostępne pod adresem: http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.731.8552&rep=rep1&type=pdf. Myking J. 2001: 49–64. Socjoterminologia, planowanie terminologii i standaryzacja. – Czasopismo IITF 12, nr 1–2, Myking J. 2007: Dychotomie: niemożliwe i niezbędne? – LSP oparte na dowodach – przekład, tekst i terminologia. Ahmad K., Rogers M. (red.), 265–283. Dostępne również pod adresem: http://www.computing.surrey.ac.uk/lsp2003/ lSP ProceeDIngS.pdf. Picht H., Draskau J. 1985: Terminologia: wprowadzenie, Surrey: Uniwersytet Surrey. Raport Pointer PoInTer – Propozycje operacyjnej infrastruktury terminologicznej w Europie. 1996. Dostępne pod adresem: http://www.computing.surry.ac.uk/ai/pointer/report/intro.html. rey A. 1995: Eseje o terminologii. Przetłumaczone i zredagowane przez J.c. Sagera, Amsterdam/Filadelfia: John Benjamins Publishing company. Sager J. 1990: Praktyczny kurs opracowywania terminologii, Amsterdam/Filadelfia: John Benjamins Publishing company. Schmitz K.-D. 2009: Stosowane zasady pracy terminologicznej. Slajdy. Terminology Summer School, 06–10 lipca 2009, cologne. Dostępne pod adresem: http://www.termnet.org/downloads/english/events/tss2009/TSS2009_ KDS_TerminologyWork.pdf. Steurs F., Kockaert H. 2014: Handbook of Terminology 1, Amsterdam/Filadelfia: John Benjamins Publishing company. Tamás D., Papp M. e., Petz A. 2016: Translator as Terminologist. – The Modern Translator and Interpreter. Ildikó Horváth (red.), Budapeszt: Uniwersytet im. Eötvösa Loránda, 57–78. Dostęp: http://www.eltereader.hu/ media/2016/04/HorvathTheModernTranslator.pdf. Temmerman r. 2000: Towards New Ways of Terminology Description: The sociocognitive approach, Amsterdam/Filadelfia: John Benjamins Publishing company. Valentini c. 2016: Quality control in Terminology Management. – Bazy terminologiczne i lingwistyczne połączone otwarte dane. H. erdman Thomsen, A. Pareja-lora, B. nistrup Madsen (red.), Copenhagen Business School, 34–43. Dostępne pod adresem: http://openarchive.cbs.dk/handle/10398/9323. Valentini c., Westgate g., rouquet P. 2016: Baza terminologiczna PCT Światowej Organizacji Własności Intelektualnej. Projektowanie bazy danych dla wielojęzycznej terminologii patentowej. – Terminologia. International Journal of Theoretical and Applied Issues in Specialized Communication 22, wydanie 2, 171–200. Warburton K. 1997: globalizacja i zarządzanie terminologią. – Handbook of Terminology Management: Application-oriented terminology 2. oprac. przez S. e. Wright, g. Budin, Amsterdam/Filadelfia: John Benjamins Publishing company, 677–696. Wright S. e., Budin g. 1997a: Podręcznik zarządzania terminologią: Podstawowe aspekty terminologii 1, Amsterdam/Filadelfia: John Benjamins Publishing company. Wright S. e., Budin g. 1997b: Podręcznik zarządzania terminologią: Terminologia zorientowana na zastosowania 2, Amsterdam/Filadelfia: John Benjamins Publishing company. Wright S. e., Wright l. D. 1997: Zarządzanie terminologią na potrzeby tłumaczenia technicznego. – Podręcznik zarządzania terminologią 1: Podstawowe aspekty terminologii. opracowane przez S. e. Wright, g. Budin, Amsterdam/ Filadelfia: John Benjamins Publishing company, 147–159. Wüster e. 1969: Cztery wymiary pracy terminologicznej. – Biuletyn dla tłumaczy i Übersetzer 2/15 (marzec), 1–6. 2 2 Anita Nuopponen | Wymiary pracy terminologicznej AsPeKtY PrAcY TeRmInOlOgIcZnEj Straipsnyje aptariami įvairūs terminologijos darbo aspektai. Nagrinėjama terminologijos literatūra, ieškant aiškių ir numanomų dichotomijų ir trichotomijų, susijusių su grupa docelowa, pilność zaspokojenia potrzeby, różnorodne potrzeby, cel, ekspertyza, współpraca, ciągłość, produkt, język, materiał, narzędzie, orientacja i systematyczność. Wynikiem badania przedstawiono wieloaspektową typologię prac terminologicznych (system pojęć), której kategorie mogą być różnorodnie łączone. Na przykład praca terminologiczna może być samodzielnym działaniem jednorazowym lub powtarzalnym, którego produktem jest słownik terminów przygotowany w formie drukowanej, e-booka lub pliku PDF, zamieszczony na stronie internetowej albo wprowadzony do banku terminów jako zbiór artykułów terminologicznych. Ponadto praca terminologiczna może być zorganizowanym działaniem opartym na współpracy, którego podejmuje się grupa projektowa, dział organizacji lub profesjonalny terminolog; może ona stanowić część pracy tłumacza lub autora tekstów specjalistycznych, wykonywaną stale lub w zależności od potrzeb. Współczesna praca terminologiczna jest bardzo różnorodna. Wymaga ona takich metod i zasad, informatorów i podręczników, które mogłyby obejmować różnorodne potrzeby i zapewniać odpowiednią podstawę dla różnych typów prac terminologicznych: planowania terminologii, szybko wykonywanych prac terminologicznych, działań przeznaczonych dla różnych grup docelowych, w tym rozwiązań informatycznych, projektów, ciągłego porządkowania terminologii itd. otrzymano 2018-07-03 Anita nuopponen university of Vaasa P.o. Box 700 65101 Vaasa Finlandia