Naujieji kelnių pavadinimai

164 Aušra Rimkutė-Ganusauskienė | Nowe nazwy spodni doi.org/10.35321/term27-07 Nowe nazwy spodni AUŠRA RIMKUTĖ-GANUSAUSKIENĖ Lietuvių kalbos institutas STRESZCZENIE W artykule analizowana jest niewielka grupa semantyczna terminów związanych z odzieżą – nowe nazwy spodni. Materiał badawczy zaczerpnięto z Bazy neologizmów języka litewskiego (dalej – Baza neologizmów). Celem artykułu jest omówienie, na podstawie materiału z wymienionego źródła, pochodzenia i semantyki nowych nazw spodni. Ponieważ współczesna terminologia odzieżowa nie była dotąd badana, oczekuje się, że uogólniony materiał będzie interesujący i użyteczny. SŁOWA KLUCZOWE: odzież, nazwy spodni, termin odzieżowy, zapożyczenie, neologizm STRESZCZENIE Artykuł dotyczy niewielkiej grupy semantycznej terminów związanych z odzieżą – nowych nazw spodni. Materiał badawczy pochodzi z Bazy litewskich neologizmów. Celem artykułu jest omówienie pochodzenia i semantyki nowych nazw spodni na podstawie materiału z wyżej wymienionego źródła. Ponieważ współczesna terminologia związana z odzieżą jest w dużej mierze niezbadana, przedstawiony materiał powinien być interesujący i użyteczny. SŁOWA KLUCZOWE: odzież, nazwy spodni, termin odzieżowy, zapożyczenie, neologizm CECHY I POSZUKIWANIE MATERIAŁU BADAWCZEGO W terminologii każdej dziedziny nieustannie pojawiają się nowe terminy jednowyrazowe i złożone. Z biegiem czasu zmienia się ich forma i treść. Terminologia odzieżowa nie jest wyjątkiem. Przedmiotem niniejszego artykułu są nowe nazwy spodni2 odnotowane w elektronicznej Bazie Neologizmów1. Po przeprowadzeniu komputerowej 1 Więcej o bazie i jej zasobach można przeczytać w artykułach Rity Miliūnaitė (Miliūnaitė 2012a: 3–11; Miliūnaitė 2015: 161–184; Miliūnaitė 2018: 1–21), Agnė Aleksaitė (Aleksaitė 2018: 1–2; Aleksaitė 2019: 1–27), Daivy Murmulaitytė (Murmulaitytė 2016a: 1–27; Murmulaitytė 2016b: 68–88) i in. artykułach. 2 W Bazie Neologizmów za neologizmy uznaje się słowa, których nie ma w słownikach referencyjnych: w 6. elektronicznym wydaniu Słownika współczesnego języka litewskiego, w internetowym Słowniku języka litewskiego oraz wydanym w 2001 r. Słowniku wyrazów międzynarodowych (zob. także http://naujazodziai.lki.lt/?Apie_duomenyna). Tej koncepcji przestrzega się również w artykule. 165Terminologia | 2020 | 27 wyszukiwanie według następujących parametrów: część mowy – rzeczownik, definicja – spodnie, dziedzina użycia – styl życia (styl), ogółem znaleziono 21 nazw: aptemptukai, aptemptukės, cigaretės, činai, činas, denimai, glaudinės, kapriai, kelninės, kiulotai, kojakelnės, kulotės, lenarai, obtiažkės, sijonkelnės, nės – rajstopy. Dlatego postanowiono sprawdzić šalvarai, tampkelnės, tamprės, timpos, tįskelnės, tregingsai. Kaip matyti, ne visi rasti žodžiai vartojami kelnėms apibūdinti: činas – audinys, kojakeluzyskane wyniki – przejrzeć wszystkie hasła słownikowe korpusu3. Znaleziono jeszcze cztery nazwy spodni: džegingsai, megingsai, tampdžinsiai i timpdžinsiai. Opisane wyszukiwanie komputerowe nie wykazało tych nazw, ponieważ są definiowane słowem tamprės. Tak więc w niniejszym artykule analizowane są ogółem 23 nowe nazwy spodni – neologizmy4 lub słowa, które uzyskały nowe znaczenia. Celem artykułu jest omówienie, na podstawie materiału z Korpusu Neologizmów, pochodzenia i semantyki nowych nazw spodni. Aby osiągnąć ten cel, wyznacza się następujące zadania: 1) zinwentaryzować nowe nazwy spodni; 2) ustalić możliwe okoliczności pojawienia się tej niewielkiej semantycznej grupy neologizmów – czy nowa nazwa odzieży powstała na wzór analogii w innych językach, czy została utworzona za pomocą formantów słowotwórczych własnego języka, być może już istniejące w języku słowo jest używane w nowym znaczeniu itp. ; 3) ustalić stosunek nazw pochodzenia litewskiego, nielitewskiego i mieszanego; 4) przeanalizować semantykę nowych nazw spodni. Zebrany materiał analizuje się, stosując metody opisu, analizy, interpretacji i obliczeń. Nowe nazwy spodni znalezione w elektronicznej bazie danych są omawiane w artykule w grupach według pochodzenia. W każdym podrozdziale są one analizowane bardziej szczegółowo: zapisywane od nowego wiersza wielkimi literami w porządku alfabetycznym, wyróżniane spacją, podawana jest definicja z Bazy danych neologizmów (w konkretnych przypadkach pojęcie uzupełnia się opisami znalezionymi w słownikach terminologicznych lub innych źródłach), szerzej omawia się ich budowę i pochodzenie. Zgłębiając semantykę nowych nazw spodni, informacji i przykładów użycia szuka się w książkach o odzieży i modzie. Dane ilościowe podsumowano na wykresie. 3 Według danych z 20 grudnia 2019 r. w Bazie neologizmów zgromadzono aż 5400 haseł neologizmów (http://naujazodziai.lki.lt/?Apie_duomenyna) [dostęp: 2020-04-01]. 4 Neologizm, czyli „każda nowo powstała jednostka językowa” (Kvašytė 2005: 41; zob. także KTŽ 1990: 133; Urbutis 2009: 36–37; Jakaitienė 2010: 205; Girčienė 2011: 165), natomiast neologizm słowotwórczy to „tylko takie nowe słowo, które powstało w drodze słowotwórczej” (LKE 1999: 429). Zatem termin neologizm słowotwórczy jest węższy niż neologizm. 166 Aušra Rimkutė-Ganusauskienė | Nowe nazwy spodni WŁAŚCIWOŚCI SŁOWA KELNĖS Przed rozpoczęciem analizy współczesnych nazw spodni warto przypomnieć znaczenie słowa kelnės. Spodnie, jak pisze językoznawczyni Danutė Sabaliauskaitė w artykule „Nazwy spodni w języku litewskim”, opierając się na pracach niemieckich językoznawców Hermanna Hirta i Otto Schradera5, „upowszechniły się nieco później niż pas, czapka, płaszcz, spódnica czy fartuch” (Sabaliauskaitė 1996: 167): „Zresztą spodnie powstały właśnie z fartucha (Schrader 1917: 592). Podobnie jak w całej Europie Wschodniej, na Litwie noszono je od dawna. Potwierdzają to również znaleziska archeologiczne z IX–XII wieku (Volkaitė-Kulikauskienė 1970: 130; Atlas 1986: 107). Ponieważ spodnie były jedną z głównych części męskiego stroju, w języku litewskim istnieje niemało ich nazw” (Sabaliauskaitė 1996: 167). Litewska historyczka kostiumu i projektantka Rūta Guzevičiūtė twierdzi, że „spodnie jako specyficzny element odzieży pojawiły się z potrzeby ochrony nóg przed otarciami podczas jazdy konnej” (Guzevičiūtė 2002: 16). W języku litewskim formy wyrazu kelnės: kẽlinės (forma starsza) i kélnės, jak wspomina w artykule D. Sabaliauskaitė, po raz pierwszy odnotowano w źródłach z początku XVII wieku (Sabaliauskaitė 1996: 167). Obie formy występują również w wielu słownikach z XVIII–XIX wieku (szerzej zob. LKEŽ). Algirdas Sabaliauskas uważa wyraz kelnės za słowo właściwe wyłącznie językowi litewskiemu (Sabaliauskas 1990: 206). W Słowniku objaśniającym terminów odzieżowych (dalej – AATŽ) Stanislovasa Algimantasa Ratautasa, Eugeniji Strazdienė i Ady Gulbinienė spodnie definiuje się jako „ubiór zakrywający dolną część tułowia i nogi, utrzymywany na ciele przez część biodrową, zapinaną na guziki lub podtrzymywaną szelkami, ściąganą gumką albo paskiem” (AATŽ 2014: 187). Autorzy podają następujące odpowiedniki w językach obcych: ang. pantaloon, pants, trousers, fr. pantalon, ros. штаны, брюки, niem. Hose. Nieco krótszą definicję podaje Aiškinamasis tekstilės terminų žodynas: su vokiečių, anglų, prancūzų ir rusų kalbų atitikmenimis (dalej – ATTŽ): „Odzież dolnej części ciała z długimi nogawkami dla każdej nogi” (ATTŽ 2001: 89). Spodnie występują w różnych typach. Ze względu na przeznaczenie, materiał, z którego ta odzież jest uszyta, tkaninę, krój, cechę lub detal wyróżniający je spośród innych modeli, np.: kolor, wzór tkaniny, fason, długość, pas itp., można je dzielić na mniejsze grupy semantyczne, np.: kalesony, kąpielówki, spodnie niemowlęce, krótkie spodnie (szorty), spodnie sportowe itp. Znalezione w bazie neologizmów nazwy spodni nie są dzielone na mniejsze grupy semantyczne 5 Teraz – Liutkevičienė. 167Terminologija | 2020 | 27 grup, ponieważ po pierwsze, tych nazw jest niewiele, po drugie, taki podział wydaje się niecelowy. Znalezione nazwy dzieli się jednak ze względu na pochodzenie na litewskie, nielitewskie i o pochodzeniu mieszanym. Jak wynika z rysunku 1, przeważają nielitewskie nazwy spodni – stanowią one ponad połowę analizowanych neologizmów (52 %). Prawie dwie piąte nazw jest litewskich (39%), około jedna dziesiąta (9%) ma litewskie i nielitewskie składniki. NAZWY POCHODZENIA LITEWSKIEGO Łącznie w Bazie Neologizmów znajdujemy 9 jednowyrazowych litewskich nazw spodni: aptemptukai, aptemptukės, glaudinės, kelninės, sijonkelnės, tampkelnės, tamprės, timpos, tįskelnės. Jak widać na przykładach, niektóre z nich są podobne pod względem słowotwórczym, wyróżnia się tylko nazwa glaudinės – jest ona używana w nowym znaczeniu, którego nie odnotowują słowniki. APTEMPTUKAI. Derywat z przyrostkiem -ukai, por. DŽ aptemptas, w Bazie Neologizmów definiowany następująco: „długie (do stóp), obcisłe spodnie z cienkiej tkaniny, często noszone pod spódnicą, sukienką lub inną dłuższą odzieżą wierzchnią”, por. ros. обтяжки, ang. leggings 1. „tamprės, timpės”; 2. „getry; „getry” (ALLAKŽ 2001: 209)6. Zatem słowem aptemptukai 6 Por. 1. „ochraniacze na łydki”; 2. „getry” (Anglonas 2005). Rys. 1. Rozkład nazw nowych spodni według pochodzenia, % 168 Aušra Rimkutė-Ganusauskienė | Nowe nazwy spodni próbuje się wyodrębnić jedną istotną cechę tych spodni – ściśle, dokładnie opinają nogi. Autorzy korpusu neologizmów wskazują, że zamiast tej nazwy spodni „w języku ogólnym utrwaliły się inne warianty – legginsy i getry”.. Właśnie dlatego ten terminologiczny neologizm7 jest całkowicie zbędny w terminologii odzieżowej. W Słowniku języka litewskiego (dalej – LKŽe), Słowniku współczesnego języka litewskiego (dalej – DŽ) oraz Słowniku ogólnego języka litewskiego (dalej – BŽ) nie ma słowa aptemptukai. APTEMPTUKĖS. Derywat z sufiksem -ukės, por. DŽ aptemptas, w Bazie danych neologizmów definiowany jest tak samo jak aptemptukai. Wskazuje to na tożsamość tych neologizmów. Nowa nazwa spodni aptemptukės, podobnie jak aptemptukai, najprawdopodobniej powstała w wyniku tłumaczenia, por. ros. обтяжки, por. także ang. leggings. W Korpusie tekstów współczesnego języka litewskiego (dalej – DLKT) podany jest jeden przypadek użycia słowa aptemptukės, w wyszukiwarce Google można znaleźć więcej przykładów użycia. W LKŽe, DŽ i BŽ tego słowa nie ma. Neologizm aptemptukės, podobnie jak aptemptukai, najprawdopodobniej nie wejdzie do powszechnego użycia, dlatego nie należałoby go nawet uważać za termin dotyczący odzieży – nazwa ta jest żywa tylko w określonym kontekście, w tym przypadku przede wszystkim w Bazie Neologizmów, a także w internetowych mediach, na stronach niektórych sklepów internetowych lub forach internetowych. GLAUDINĖS. Ten rzeczownik rodzaju żeńskiego w liczbie mnogiej jest zwykle używany w znaczeniu „glaudžių”, czyli „krótkich kąpielowych, sportowych majtek”. W Bazie Neologizmów słowo glaudinės wyjaśnia się następująco: „długie przylegające, często dziane, dzianinowe spodnie”, por. ang. tights „trykot (obcisłe spodnie)” (Anglonas 2005). Słowo to po raz pierwszy w znaczeniu „glaudžių”, według danych LKŽe, zostało użyte w 1937 r. w gazecie Gimtoji kalba8. W rubryce tej gazety Klausimų kraitelės pytano, czy poprawne i godne użycia jest słowo plauktinukas „Badehose, трусик”. „Plauktinùkas jest neologizmem, jak widać, utworzonym na wzór megztinùko i in., lecz pod względem słowotwórczym niezbyt udanym. Przecież megztnis to dzianina, a *plauktnis (od niego plaukti nùkas) niby – „pływak”. Bardziej podobają nam się glaudnės (rozumiej: kel7 Językoznawca Juozas Pikčilingis posługuje się terminem nowotwór terminologiczny (Pikčilingis 1975: 156). 8 W VLEe napisano, że Gimtoji kalba – to „miesięcznik ogólnolitewskiego języka literackiego. 1933–41 ukazywał się w Kownie, 1958–68 w Chicago, od 1990 ukazuje się w Wilnie. Początkowo wydawało go grono miłośników języka, w latach 1935–37 jako wydawnictwo Litewskiego Towarzystwa Językowego – spółka Sakalas, w latach 1938–41 i 1990–96 – Litewskie Towarzystwo Językowe, w latach 1958– 68 – Fundusz Kultury Wspólnoty Litwinów w Stanach Zjednoczonych, w latach 1996–2000 – spółka Gimtoji kalba, od 2000 wydaje je Centrum Wydawnicze Nauki i Encyklopedii”. W latach 1936–1937 czasopismo redagował językoznawca Leonardas Dambriūnas (do 1945 r. pod nazwiskiem Dambrauskas).” 169Terminologija | 2020 | 27 naitės) arba glaudės, kurias randame ir V. Kamantausko „Kalbėkime lietuviškai“ (KK 1937: 137–138). Hasła glaudinės nie ma w DŽ ani w BŽ. sers with footstraps, vok. Steghose, franc. pantalon à sous pied, „Kelnių“ reikšme žodį glaudnės rekomenduojama vartoti 2002 m. išėjusiame Juozo Pričinausko Aprangos žodyne9, plg. angl. anchored pant, trouros. рейтузы (AŽ 2002: 37). W przygotowanym przez Stanisłovasa Stonkusa Słowniku terminów sportowych10 omawiana nazwa (ang. tights, niem. Sporthose, ros. рейтузы) jest definiowana następująco: „Spodenki sportowe o różnej długości, ściśle przylegające do ciała. D chronią sportowca przed urazami, utrzymują ciepło” (STŽ 2002: 172). Zarówno w wydanych w 2005, jak i w 2013 r. książkach Porady językowe, poświęconych zapożyczeniom, proponuje się, aby w nowym znaczeniu używać słowa glaudinės zamiast zapożyczenia z języka rosyjskiego raitūzai lub reitūzai (KP L1 2005: 95, 96; 2013: 52, 53). Termin glaudinės podawany jest również w AATŽ. Jest on tutaj rozumiany jako „sięgające talii, ściśle przylegające do ciała damskie majtki z prostymi nogawkami o różnej długości” (AATŽ 2014: 152), por. ang. knickers, ros. дамские панталоны. W Bazie neologizmów wskazuje się, że słowa glaudinės należy używać zamiast obcego raitūzai (reitūzai), por. ros. рейтузы11, niem. Reithosen. W wydanych w 1992 r. Terminologijos taisymai znajdujemy następujące wpisy: raitūzai zob. reitūzai12 (TT 1992: 89), reitūzai svet. (=glaudnės) prek., sport. (TT 1991: 90). W Słowniku towarów języka rosyjskiego i litewskiego napisano, że ros. рейтузы to wyrób dzianinowy: „1. raitūzai, obcisłe spodnie, 2. rajstopy” (RLKPŽ 1996: 381), por. obcisłe spodnie (RLKPŽ 1996: 610). W wydanych w 2000 r. poradach językowych Genovaitė Irtmonienė i Jonasa Šukysa dla specjalistów wychowania fizycznego i sportu obcy wyraz reitūzai zastępuje się słowem glaudinės (Irtmonienė, Šukys 2000: 82)13. 9 Konsultantem językowym i terminologicznym tego słownika jest dr Jonas Klimavičius. 10 Słownik zrecenzował terminolog dr J. Klimavičius. 11 W słownikach języka rosyjsko-litewskiego znajdujemy, że jest to – 1. „spodnie rajtarskie; 2. Reitūzy (dziane spodnie)” (RLKŽ 1949: 439), por. „1. spodnie jeździeckie; 2. spodnie getrowe, obcisłe (damskie i dziecięce)” (RLKŽ 1984: 641). 12 Podano tak, jak w publikacji. 13 W słowniku terminów odzieżowych w języku rosyjskim podane są 3 znaczenia terminu reitūzy: 1. Długie dzianinowe, wąskie spodnie ściśle przylegające do ciała (pierwotnie przeznaczone do jazdy konnej). 2. Długie dzianinowe, damskie lub dziecięce obcisłe spodnie sięgające do kostek. 3. Krótkie wyroby dzianinowe dla kobiet lub dzieci – bielizna, takie same jak spodnie opisane w znaczeniu 2. Rosyjskie słowo wywodzi się z niem. Reithosen (zob. http://www. moda-dic.ru/html/r/reytuz3.html [dostęp 2020-04-16]). 170 Aušra Rimkutė-Ganusauskienė | Naujieji kelnių pavadinimai LKŽe taip pat randame šį žodį. Jis mūsų kalboje vartojamas net 4 reikšmėmis: 1. „kręcone ozdoby, dekoracja, ornament”; 2. „czerwona lilia”; 3. „taka pnąca ogrodowa, której kwiaty są podobne do lilii“ i 4. „l.mn. sermęga bez klap“. Jak widać, ostatnie znaczenie wiąże się z odzieżą. Podsumowując wszystko, co powiedziano, można stwierdzić, że neologizm glaudinės w znaczeniu „spodni“ powstał jako rezultat normalizacji i porządkowania terminów. Jest już używany w terminologii odzieżowej, więc nie powinien popaść w zapomnienie. KELNINĖS. Derywat z przyrostkiem -inės, por. DŽ „ubranie noszone na biodrach i nogach“. Tę nową nazwę spodni w 2015 r. odnotowała językoznawczyni Agnė Aleksaitė. Podaje się, że są to „obcisłe spodnie z elastycznego materiału; połączenie legginsów i spodni“. Neologizmu używa się zamiast ang. treggings14, por. niem. Treggings. W internetowym słowniku języka potocznego Urban Dictionary angielskiego słowa używa się w odniesieniu do bardzo obcisłych spodni albo spodni wojskowych, które są dość obcisłe i wyglądają jak legginsy. Możemy zatem uznać je za sytuacyjny15 neologizm, powstały w celu nazwania nowego ubrania. Wyszukiwarka Google znalazła zaledwie kilka przypadków użycia omawianej nazwy spodni. Tak więc w powszechnym użyciu się ona nie rozpowszechniła. Wpływ na to ma zapewne również fakt, że derywaty z przyrostkiem -inės są dość rzadkie, zwłaszcza w terminologii odzieżowej, por. ausinės, glaudinės, įkapinės i in. Nazwy kelninės nie ma w słownikach terminów odzieżowych. Nie ma jej również w LKŽe, DŽ ani BŽ. Interesująca jest uwaga twórców Bazy neologizmów, że słowo kelninės „zostało stworzone (jest używane) przez emigrantów”. Oczywiste jest, że w terminologii odzieżowej ta nazwa litewskiego pochodzenia się nie przyjmie z powodu błędnej, niedokładnej motywacji – nie ujawnia zasadniczej cechy tych spodni – rozciągliwości. SPÓDNICZKOSPODNIE. Tak, jak podano w Bazie neologizmów, „szerokie spodnie przypominające spódnicę, często sięgające tylko do kolan (zwykle noszone przez kobiety)“. Książka Moda. Od czasów pierwotnych do dziś na końcu zamieszczonego słowniczka napisano, że spódnicol spodnie to „damska część garderoby, która wygląda jak spódnica, ale pełni funkcję spodni“. Początkowo noszone podczas jazdy konnej lub jazdy na rowerze“ (M 2015: 456). Nazwa 14 W Collins English Dictionary napisano, że ang. treggings powstało od trousers „spodnie“ i leggings „getry, nogawki“ (CED). 15 Neologizm sytuacyjny – przypadkowy, indywidualny, świadomie utworzony neologizm o nietypowej budowie lub utworzony według nieproduktywnego typu słowotwórczego, z pominięciem znaczenia słowotwórczego (VLEe, por. Urbutis 2009: 323– 324; Jakaitienė 2010: 207). W artykułach językoznawców nazywany jest również neologizmem ekspresywnym, fakultatywnym, okazjonalnym, stylistycznym, autorskim, doraźnym itd. 171Terminologija | 2020 | 27 najprawdopodobniej powstało w wyniku tłumaczenia, por. ang. culottes 1. „spódnico-spodnie” i 2. „spodenki. ”kuloty” (Anglonas 2005). Zatem jest to złożenie słów spódnica „ppr. damskie ubranie sięgające od pasa w dół” i spodnie. W rosyjsko-litewskim słowniku towarów znajduje się nazwa spódnica-spodnie, por. ros. юбка-брюки (RLKPŽ 1996: 537, 687). Złożeń z członem -spodnie nie jest wiele, np. w LKŽe znajdujemy wyrazy kerškelnės, plačkelnės, puskelnės, trumpkelnės, a w DLKT – plačkelnės, sauskelnės, sijonkelnės16, sportkelnės. W AATŽ takich formacji jest więcej: batkelnės, mokasinkelnės, pėdkelnės, plačkelnės, sauskelnės i sijonkelnės. W tym słowniku za sijonkelnės uważa się damskie spodnie, które wyglądają jak spódnica (AATŽ 2014: 362). W ATTŽ definiuje się je podobnie, z tą różnicą, że dodatkowo wskazuje się, iż są to krótkie spodnie o bardzo szerokich nogawkach (ATTŽ 2001: 289). W obu słownikach terminologicznych znajdujemy następujące angielskie odpowiedniki tego terminu: divided skirt i trouser skirt. Wyraz sijonkelnės został włączony do hasłownika BŽ. Na podstawie tego, co powiedziano, można stwierdzić, że neologizm terminologiczny sijonkelnės jest poprawny, umotywowany, wygodny w użyciu i systemowy, dlatego znalazł już miejsce wśród terminów dotyczących odzieży i jest dość szeroko używany. TAMPKELNĖS. Złożenie wyrazów tampus „który się rozciąga, rozciągliwy” i kelnės, powstałe — podobnie jak litewska nazwa kelninės — w miejsce zapożyczenia tregingsai (ang. treggings), którym określa się połączenie odzieży rozciągliwej i spodni. Nazwę tampkelnės w Banku konsultacji Państwowej Komisji Języka Litewskiego (dalej – VLKK) proponuje się stosować zamiast nazwy pochodzenia mieszanego strečo kelnės (por. ang. stretch pants). W AATŽ, LKŽe, DŽ i BŽ tej nazwy nie ma. TAMPRĖS. Derywat z przyrostkiem fleksyjnym -ės17, por. DŽ tamprus „1. sprężysty, elastyczny”. Tą umotywowaną nazwą określa się istotną cechę spodni – rozciągliwość. Nazwę znajdujemy w AATŽ wydanym w 2014 r. Proponuje się używać litewskiego derywatu zamiast ang. leggings lub leggings trousers. Nazywa się tak „spodnie dolne lub górne o różnej długości, wykonane z elastycznego materiału, zazw. noszone przez kobiety i dzieci, częst. z elastanem i są zakładane podczas spor16 Nazwa sijonkelnės jest odnotowana również w bazie danych CORPUS. 17 Według tego samego modelu słowotwórczego utworzono wyraz glaudės, por. DŽ glaudus „1. znajdujący się blisko, bliski“. Jednak ten wyraz, w przeciwieństwie do tamprės, utworzono, biorąc za wyróżniającą cechę majtek, jak się wydaje, nie cechę podstawową. Bardzo trafnie o takich przypadkach w artykule z 1979 roku „Słowotwórstwo końcówek litewskich terminów” pisał językoznawca Stasys Keinys: „Przejrzystość i precyzja motywacji mogą pomóc terminowi się przyjąć albo w tym przeszkodzić. Oto już od co najmniej czterech dziesięcioleci językoznawcy wprowadzają do użycia literackiego litewski odpowiednik rosyjskiego trusikų — glaudės. W tym czasie wiele neologizmów mocno zakorzeniło się w języku, a glaudės wciąż się nie przyjmuje, choć jest to krótkie i płynne słowo. Czyżby winna była tu niezwykłość słowotwórcza, niedostateczne zróżnicowanie motywacji?” (Keinys 2005: 105). 172 Aušra Rimkutė-Ganusauskienė | Nowe nazwy spodni do joggingu lub rekreacji” (AATŽ 2014: 410)18. Nazwa tych spodni znajduje się nie tylko w Bazie danych neologizmów, gdzie definiuje się ją następująco: „obcisłe spodnie z cienkiej elastycznej tkaniny, często noszone pod długą bluzką, sukienką, spódnicą lub innym dłuższym okryciem wierzchnim”. Zamiast zapożyczenia obtiažkės (ros. обтяжки) proponuje się jej używać w Poradach językowych (KP L1 2005: 83), a także w Słowniku odzieży J. Pričinauskasa (AŽ 2002: 117). Neologizm tamprės w znaczeniu „obcisłych damskich dzianych lub uszytych z elastycznej tkaniny spodni” jest podany również w elektronicznej wersji DŽ19. W bazie danych nowych zapożyczeń odnotowano zapożyczenie leginsai „obcisłe spodnie bez stóp” (inne formy: legginsai, leggings), podano również odpowiedniki: blauzdinės, timpės, timpos, tamprės, aptemptukės (NSDB20). Interesujące przypadki użycia znajdujemy na stronie internetowego sklepu www.stilano.lt: „Leginsai21 i tamprės”, „W naszym asortymencie znajdą Państwo leginsai i tamprės w różnych stylach i kolorach. „Damskie leginsai to uniwersalny element garderoby, który jest niezbędny w szafie każdej kobiety, i powinno ich być więcej niż jedna para!”, „Dziś coraz więcej kobiet wie, że leginsai i tamprės kupowane przez internet to właściwy wybór współczesnych kobiet”22 i in. Przykłady te pokazują, że ich autor postrzega zapożyczenie i jego litewski odpowiednik jako słowa określające dwa różne typy spodni. Dlatego warto zwrócić uwagę, że słowo tamprės jest uznawane za podstawowy wariant normatywny i jest używane zamiast zapożyczenia. W Akademickim LKŽe nie znajdziemy tego nienagannie utworzonego neologizmu. Został on włączony do hasłownika BŽ. TIMPOS. Derywat z końcówką -os23, por. timpa „1. gumowa taśma, wężyk, rzemyk“. Nazwa obcisłych spodni z cienkiej elastycznej tkaniny jest używana jako synonim omówionej już nazwy tamprės, por. AATŽ „timpos ntk. = tamprės“ (AATŽ 2014: 418). W wydanych przez G. Irtmonienė i J. Šukis poradach językowych dla specjalistów wychowania fizycznego i sportu zaleca się ich używanie zamiast leginsų, jednak pierwszeństwo przyznaje się słowu tamprės. 18 Agnė Gilytė definiuje tamprės następująco: „wąskie dzianinowe lub wykonane z innej elastycznej tkaniny spodnie, podobne do rajstop, lecz zazwyczaj nieprzezroczyste i bez stóp“ (Gilytė 2015: 237). Jak wynika z tej definicji, stylistka podkreśla, z jakiej tkaniny szyje się tę część garderoby, a także to, że nie ma ona stóp. 19 Zob. http://lkiis.lki.lt/dabartinis [dostęp: 2020-08-18]. 20 Zob. http://nsdb.sociolingvistika.lt/zodziai.htm?zodis=leginsai&id=33 [dostęp: 2020-04-15]. 21 Tutaj i dalej w przykładach pogrubienie autorstwa autorki. 22 Zob. https://stilano.lt/drabuziai-moterims-leginsai-ir-tampres [dostęp: 2020-07-01]. 23 Badacz słowotwórstwa Vincas Urbutis pisał, że „rzeczowników utworzonych za pomocą końcówek we współczesnym języku litewskim jest nie mniej niż złożeń i znacznie więcej niż utworzonych za pomocą przedrostków” (Urbutis 1961: 28). 179Terminologija | 2020 | 27 rapować. Spopularyzowały się około 1995 roku. Prawda, nosili je nie tylko raperzy, lecz także rejwerzy. Był to idealny ubiór i symbol, aby powiedzieć, kim jesteś rockersom, chuliganom i metalowcom”52. Ten neologizm podano również w NSDB53. Podano tu oryginalną formę lenara (nie wskazano jednak, w jakim języku). Można go znaleźć w zamieszczonym na końcu książki Lorety Vaicekauskienė Naujieji lietuvių kalbos svetimžodžiai: kalbos politika ir vartosena „Spisie nowych wyrazów obcych” (Vaicekauskienė 2007: 284). Według danych DLKT słowo lenarai, wśród innych nazw odzieży, zostało wymienione w książce Jurgisa Kunčinasa Blanchisserie, arba Žvėrynas-Užupis (1997). MEGINGSAI. Nowa nazwa spodni pochodzi od ang. meggings, a to ostatnie słowo najprawdopodobniej powstało z ang. male „mężczyzna, osobnik płci męskiej” i leggings „legginsy”; por. też ros. меггинсы. Jest to zatem również kontaminacyjny derywat powstały w języku angielskim, który trafił do języka litewskiego jako zapożyczenie. Nazwą tą określa się męskie legginsy (UD, CED). Nazwa ta jest używana rzadko. Po przeprowadzeniu wyszukiwania w wyszukiwarce Google znaleziono przypadek, w którym synonimicznie podawany jest możliwy litewski odpowiednik: megingsai, czyli męskie obcisłe spodnie54. Jak już wspomniano, słowo aptemptukės nie rozpowszechniło się w użyciu. Wydaje się, że zamiast obcego megingsai można by używać dwuwyrazowej nazwy litewskiego pochodzenia vyriškos tamprės, por. moteriškos tamprės. OBTIAŽKĖS. Nienormatywna nazwa spodni jest zwykle używana w stylach swobodnych, por. ros. обтяжки, a także por. ros. в обтяжку „obcisły, przylegający, ściśle przylegający do ciała (o odzieży)” (RLKŽ 1983: 446). W Rosyjsko-litewskim słowniku towarów J. Pričinauskasa podano, że обтяжки – blauzdkelnės, glaustinukės (RLKPŽ 1996: 281). W poradach językowych znajdujemy odnotowany wariant pisowni obtiaškės, zamiast którego proponuje się używać tamprės (KP L1 2005: 83). Pożyczka ta różni się od innych tym, że pochodzi z języka rosyjskiego – w ostatnim czasie neologizmy aktywnie zapożycza się z języka angielskiego. W bazie danych neologizmów, jak już omówiono, obcisłe spodnie mogą być również nazywane tamprėmis, timpomis, aptemptukais i aptemptukėmis. Ponieważ nazwa obtiažkės jest używana poza sferą naukową, o nominatywności terminologicznej nie można tu nawet mówić. Jest on całkowicie zbędny dla terminologii odzieżowej. 52 Zob. https://www.facebook.com/xfaktorius/posts/1610624642384624/ [dostęp: 2020-05-25]. 53 Zob. http://nsdb.sociolingvistika.lt/zodziai.htm?zodis=lenarai&id=2026 [dostęp: 2020-04-15]. 54 Zob. https://www.zmones.lt/video/megingsai-arba-vyriskos-aptemptukes.46046cb9-94ca-11e8-9f90aa000054c883# [dostęp: 2020-04-04], https://www.15min.lt/gyvenimas/naujiena/mada/keisciausios-mados-idejos-1032-355408 [dostęp: 2020-04-04]. 180 Aušra Rimkutė-Ganusauskienė | Nowe nazwy spodni ŠALVARAI. Nazwa ta jest używana do określania „szerokich spodni zwężających się przy kostce, zwykle noszonych z kamizą w Azji Południowej”, od słowa šalvār „spodnie”. (Naujažodžių duomenynas). Žodis šalvarai, kaip ir jo variantas šarovarai55, paprastai vartojamas kalbant apie slavų kraštų realijas, kilo iš persų kalbos W bazie neologizmów podaje się: ang. zapis salwar, shalwar, shalvar; ros. шаровары. Wariant šarovarai znajdujemy również w słownikach wyrazów międzynarodowych (TŽŽ 2001: 717; TŽŽ 2007: 1059; TŽŽ 2013: 790). Podaje się tu, że słowo pochodzi z języka perskiego, jednak zostało przejęte za pośrednictwem języków pośredniczących: ros. шаровары < węg. salavári < pers. šalvār „spodnie”. W słowniku odzieży podaje się w języku rosyjskim, że do języka rosyjskiego słowo to trafiło z tureckiego šalvar (ros. шалвар), a ten z kolei – z języka perskiego56. Podaje się w nich również litewski odpowiednik plačkelnės. W AATŽ nie ma nowej nazwy spodni, jednak w słowniku znajdujemy termin plačkelnės, którym określa się „długie, szerokie spodnie marszczone na łydce, będące częścią tradycyjnego stroju niektórych ludów Wschodu, m.in. Ukraińców“ (AATŽ 2014: 318), tzn. w istocie określa się te same spodnie, lecz podaje się inną nazwę. Zatem zapożyczenie należy zastąpić słowem rodzimego pochodzenia. TREGINGSAI. Zapożyczenie z języka angielskiego, podobnie jak džegingsai i megingsai. Angielskie słowo treggings jest również derywatem kontaminacyjnym, powstałym z angielskich słów trousers „spodnie” i leggings „legginsy”, por. ros. треггинсы. W ten sposób, jak już wspomniano, w Bazie Neologizmów określa się „obcisłe spodnie z elastycznej tkaniny; połączenie legginsów i spodni“. W uwagach do tej Bazy Neologizmów znajdujemy wpis, że „zamiast obcego wyrazu VLKK proponuje stosować litewskie odpowiedniki tampkelnės, timpkelnės; w użyciu emigracyjnym proponuje się kelninės“. PODSUMOWANIE. W tej części artykułu omawiane są nowe nazwy spodni zapożyczone z innych języków (głównie z angielskiego). W słownikach terminów odzieżowych znajdują się jedynie kapriai i kiulotai. Jak widać, przy zapożyczaniu niektórych nazw spodni przejmowany jest także nietypowy dla naszego języka sposób (model) słowotwórczy – kontaminacja: džegingsai, megingsai i tregingsai. Pod względem sposobu pojawienia się w języku litewskim zostały one zapożyczone z języka angielskiego, w którym wyrazy jeggings, meggings i treggings powstały w wyniku kontaminacji55 VLEe napisano: „šarovãrai (ros. šarovary, węg. salavári < pers. šalvār – spodnie), plačkelnės – długie, szerokie spodnie męskie i damskie, marszczone przy kostkach. Noszono je głównie na Wschodzie (w Iranie, Indiach), na Ukrainie, a także w Rosji. Szarawary są częścią stroju narodowego niektórych narodów” (szerzej zob. https:// www.vle.lt/Straipsnis/sarovarai-91620 [dostęp 2020-04-05]). 56 Zob. http://modnaya.ru/articles/dictionary/glossary-of-clothing/fc/slovar-216.htm#zag-1645 [dostęp tatas. Użytkowników takich nazw pochodzenia nielitewskiego najwyraźniej nie obchodzą ich stosowność ani 2020-04-15]. 181Terminologija | 2020 | 27 poprawność. Wybierają najprostszą drogę – zaczynają używać zapożyczonego terminu. Należy zwrócić uwagę, że również inne języki zamiast nazw pochodzenia nielitewskiego cigaretės, činai, denimai, kapriai, kiulotai, kulotės, lenarai, šalvarai używają nazw obcego pochodzenia. Nie należy zapominać, że zapożyczanie nazw nielitewskich jest nieuniknione. Czym innym jest ich dopuszczenie i używanie. NAZWY MIESZANEGO POCHODZENIA TAMPDŽINSIAI. To złożone słowo kopulatywne mieszanego pochodzenia, czyli zrost57, najprawdopodobniej powstało w wyniku tłumaczenia z języka angielskiego, por. jeggings < jeans + leggings, i zostało utworzone z litewskiego słowa tamprės oraz międzynarodowego słowa džinsai (ang. jeans „tkanina dżinsowa”). Tego słowa nie ma w LKŽe, DŽ ani BŽ. Tampdžinsiais, jak podaje Baza Danych Neologizmów, nazywa się „legginsy imitujące dżinsy”. A zatem jednym słowem próbuje się nazwać dwie cechy – to, że spodnie są zarówno dżinsami, jak i legginsami. Należy powiedzieć, że tampdžinsiai jest terminologicznie dwuznaczną nazwą, ponieważ można ją wyjaśnić także inaczej, a mianowicie: dżinsy, które się rozciągają. A zatem, opierając się na definicji z Bazy Danych Neologizmów, spodnie te można byłoby nazywać terminem rodzajowym džinsinės tamprės. TIMPDŽINSIAI. W bazie danych neologizmów timpdžinsiai definiuje się tak samo jak tampdžinsiai: „legginsy imitujące dżinsy“. Nazwa ta ma mieszane pochodzenie, jest kopulatywna i błędnie umotywowana. Prawdopodobnie powstała w wyniku tłumaczenia, por. ang. jeggings. Złożona jest jedynie z nienormatywnego wariantu timpos i międzynarodowego słowa džinsai. Tego słowa nie ma w LKŽe, DŽ i BŽ. PODSUMOWANIE. Neologizmy tampdžinsiai i timpdžinsiai to derywaty, które bezrefleksyjnie odtwarzają skład angielskiego derywatu kontaminacyjnego jeggings, tj. powstały w wyniku tłumaczenia angielskiego derywatu kontaminacyjnego. Po dokładnym ustaleniu tego, czym wyróżniają się te spodnie, i znalezieniu ich oczywistej cechy odróżniającej należałoby używać jednego z tych określeń. W terminologii każdej dziedziny, także odzieżowej, nazwa jednoczłonowa jest o wiele wygodniejsza od dwuczłonowej. Musi jednak być dokładna i umotywowana. W tym przypadku brakuje precyzji znaczeniowej. 57 St. Keinys pisze, że człony złożeń współrzędnych „nie wyjaśniają ani nie określają wzajemnie siebie nawzajem (oba pochodzą od rzeczowników), lecz są równorzędne” (Keinys 1999: 71). Jak podano w Słowniku terminów językoznawczych, kopulatywne słowo złożone, czyli współrzędne słowo złożone, to „słowo złożone, którego człony są jednakowo samodzielne zarówno pod względem relacji gramatycznej, jak i znaczenia” (KTŽ 1990: 196). W Akademickiej gramatyce języka litewskiego wskazuje się, że człony kopulatywnych rzeczowników złożonych oznaczają rzeczy, które „są mniej więcej jednakowo bliskie rzeczy pośredniej oznaczanej przez słowo złożone” (LKG 1965: 441). 182 Aušra Rimkutė-Ganusauskienė | Nowe nazwy spodni WNIOSKI 1. Z czasem terminy starzeją się, pojawiają się nowe terminy lub ich mikrosystemy. Użycie języka i rosnąca liczba niewielkiej części terminologii odzieżowej o semantycznym stroju – nazw nowych spodni – (23 neologizmy), odnotowana w Bazie Danych Neologizmów, wskazują, że posiadane i od dawna używane nazwy spodni zamieszczane w słownikach terminologii odzieżowej przestają wystarczać, a semantyczna grupa wspomnianych nazw pod wpływem różnych czynników lingwistycznych i ekstralingwistycznych staje się mniej wyraźnie określoną i wyizolowaną częścią terminologii odzieżowej. Zatem terminologia odzieżowa zmienia się, odnawia, stale doskonali i staje się współczesna. 2. Neologizmy pod względem pochodzenia można podzielić na następujące grupy: 2.1. Nazwy pochodzenia litewskiego (39 %): aptemptukai, aptemptukės, glaudinės, kelninės, sijonkelnės, tampkelnės, tamprės, timpos, tįskelnės, tworzone na wzór słowa używanego w języku litewskim lub używane w nowym znaczeniu; 2.2. Nazwy pochodzenia nielitewskiego (52 %): cigaretės, činai, denimai, džegingsai, kapriai, kiulotai, kulotės, lenarai, megingsai, obtiažkės, šalvarai, tregingsai; 2.3. Nazwy pochodzenia mieszanego (9 %): tampdžinsiai, timpdžinsiai, które pojawiły się w naszym języku w wyniku tłumaczenia. 3. Ta sama rzecz jest nazywana na więcej niż jeden sposób: zamiast ang. leggings używa się aptemptukai, aptemptukės, obtiažkės, tamprės, timpos; zamiast ang. treggings – kelninės, tampkelnės, tregingsai; zamiast ang. culottes – kiulotai, kulotės i sijonkelnės, a zamiast ang. jeggings – džegingsai, tampdžinsiai, timpdžinsiai. Najprawdopodobniej dzieje się tak nieświadomie, pod wpływem angielskiej terminologii odzieżowej. Taki nadmiar nazw powstały w wyniku kontaktów językowych wskazuje nie tylko na niedoskonałość terminologii, lecz także na próbę jej uporządkowania. 4. Glaudinės, kapriai, kiulotai, sijonkelnės, tamprės – zatwierdzone przez VLKK terminy odzieżowe, odnotowane w Bazie Neologizmów. Omówione w artykule nowe nazwy spodni: Aptemptukai, aptemptukės, kelninės, tampdžinsiai, timpdžinsiai, tįskelnės i in. pokazują, że społeczeństwo jest twórcze i w razie potrzeby, korzystając z możliwości języka litewskiego, może tworzyć nowe nazwy odzieży. Jednak podsystem nazw spodni podlega tym samym wymaganiom normalizacyjnym i porządkującym – nazwa musi być systemowa, celowo stosowana, poprawna, logiczna, estetyczna i jasna. 183 Terminologija | 2020 | 27 ŹRÓDŁA AATŽ – Stanislovas Algimantas Ratautas, Eugenija Strazdienė, Ada Gulbinienė. Objaśniający słownik terminów odzieżowych: ponad 6000 terminów w językach litewskim, angielskim, niemieckim, francuskim i rosyjskim, Kowno: Technologija. ALLAKŽ – Bronius Piesarskas, Bronius Svecevičius. Słownik angielsko-litewski, litewsko-angielski, Wilno: „Žodynas“, 2001. Anglonas – Bronislovas Piesarskas. Komputerowy słownik angielsko-litewski, Wilno: Fotonija, 2005. ATTŽ – Ričardas Čiužas, Jurgis Katunskis, Angelė Kaulakienė i in. Objaśniający słownik terminów włókienniczych: z odpowiednikami w językach niemieckim, angielskim, francuskim i rosyjskim, Kowno: Technologija, 2001. AŽ – Juozas Pričinauskas. Litewsko-angielsko-niemiecko-francusko-rosyjski słownik odzieżowy, Wilno: Apyaušris, 2002 [dostęp: kwiecień 2020 r.]. BŽ – Słownik ogólnego języka litewskiego (w opracowaniu), kolegium redakcyjne: D. Liutkevičienė (redaktorka naczelna), G. Naktinienė, R. Petrokienė, D. Svetikienė, K. Vosylytė, J. Zabarskaitė, Wilno: Instytut Języka Litewskiego. Dostęp w internecie: http://bkz.lki.lt/ [dostęp: kwiecień–listopad 2020 r.]. BŽ antraštynas – indeks haseł Słownika ogólnego języka litewskiego. Dostęp w internecie: http://bkz.lki.lt/ antrastynas/?pg=c [dostęp: kwiecień 2020 r.]. CED – Collins English Dictionary. Dostęp online: https://www.collinsdictionary.com/ [dostęp: 2020-04-03]. COED – Concise Oxford English Dictionary: Luxury Edition. 12 Edition, ed. Angus Stevenson, Maurice Waite, Oxford: Oxford University Press, 2011. Dostęp online: https://books.google.lt/books?id=sYSc AQAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=lt&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false. CORPUS – Morfologicznie anotowany korpus, Kowno: Uniwersytet Witolda Wielkiego. Dostęp online: http://corpus.vdu.lt/lt/. DFH – The Dictionary of Fashion History, red. V. Cumming et cetera, Oxford, Nowy Jork, 2010. Dostęp online: books.google.lt/books?id=e3evAwAAQBAJ&lpg=PP1&hl=lt&pg=PP1#v=onepage&q&f=false. DLKT – Korpus współczesnego języka litewskiego, Kowno: Uniwersytet Witolda Wielkiego. Dostęp online: http://tekstynas.vdu.lt/tekstynas/search.all [dostęp: kwiecień 2020 r.]. DŽ – Słownik współczesnego języka litewskiego, red. nacz. St. Keinys, 7. popraw. i uzup. wyd., wersja elektroniczna, Wilno: Instytut Języka Litewskiego, 2015 (zaktualizowana wersja, 2017). Dostęp w Internecie: http://lkiis.lki.lt/dabartinis [dostęp: kwiecień 2020 r.]. ECF – Encyklopedia odzieży i mody 1, Farmington Hills [Mich.]: Charles Scribner‘s Sons, 2005. KTŽ – Słownik terminów językoznawczych, red. K. Gaivenis, St. Keinys, red. K. Morkūnas, Kowno: Šviesa, 1990. LKE – Encyklopedia języka litewskiego, oprac. K. Morkūnas, red. V. Ambrazas, 2. poprawione i uzupełnione wydanie, Wilno: Instytut Wydawniczy Nauki i Encyklopedii, 2008. LKEŽ – Baza danych etymologicznego słownika języka litewskiego, Wilno: Uniwersytet Wileński. Dostęp online: https://etimologija.baltnexus.lt/ [dostęp: 2020-04-01]. LKG – Gramatyka języka litewskiego 1, aut. A. Laigonaitė, V. Mažiulis, K. Ulvydas, V. Urbutis, V. Vaitkevičiūtė, A. Valeckienė, red. nacz. K. Ulvydas, Wilno: Mintis, 1965. LKŽe – Słownik języka litewskiego (IXX, 1941–2002), wersja elektroniczna, red. nacz. G. Naktinienė, Wilno: Instytut Języka Litewskiego. Dostęp online: http://www.lkz.lt/ [dostęp: kwiecień 2020 r.]. M – Moda. Od czasów pierwotnych do dnia dzisiejszego, Wilno: Alma littera, 2015. ND – Baza danych neologizmów języka litewskiego. Ciągłe internetowe kompendium od 2011 r., oprac. i red. odp. R. Miliūnaitė, A. Aleksaitė, Wilno: Instytut Języka Litewskiego. Dostęp online: http://naujazodziai.lki.lt [dostęp: kwiecień 2020 r.]. NSDB – Baza danych nowych zapożyczeń. Dostęp w internecie: http://nsdb.sociolingvistika.lt/?lid=1 [dostęp: kwiecień 2020 r. ]. STŽ – Stanislovas Stonkus. Słownik terminów sportowych, wyd. 2., popr. i uzup. wydanie, Kowno: Litewska Akademia Kultury Fizycznej. TCO – Орленко Любовь Васильевна. Słownik terminologiczny odzieży, Moskwa: Legprombytizdat, 1996. Dostęp online: http://modnaya.ru/articles/dictionary/glossary-of-clothing/index.htm. TŽŽ – Słownik wyrazów międzynarodowych, red. V. Kvietkauskas, Wilno: Główna Redakcja Encyklopedii, 1985. TŽŽ – Słownik wyrazów międzynarodowych, oprac. red. A. Kinderys, Wilno: Alma littera, 2001. TŽŽ – Valerija Vaitkevičiūtė. Słownik wyrazów międzynarodowych, wyd. 4, popr. i uzup. wydanie, Wilno: Słownik, TŽŽ – 2007. Słownik wyrazów międzynarodowych, Wilno: Alma littera, 2013. UD – Urban Dictionary. Dostęp przez internet: https://www.urbandictionary.com [dostęp: 2020-04-03]. 184 Aušra Rimkutė-Ganusauskienė | Nowe nazwy spodni LITERATŪRA Aleksaitė Agnė 2018: Ypatybių pavadinimai Lietuvių kalbos naujažodžių duomenyne. – Bendrinė kalba 91, 1–27. Prieiga internete: http://www.bendrinekalba.lt/Straipsniai/91/Aleksaite_BK_91_straipsnis_apie_pavadinimus.pdf. Aleksaitė Agnė 2019: Emocinė-ekspresinė leksika Lietuvių kalbos naujažodžių duomenyne – naujadarų radimosi aplinkybės ir darybos būdai. – Bendrinė kalba 92, 1–27. Prieiga internete: http://journals.lki.lt/ bend rinekalba/article/view/369. Gaivenis Kazimieras 2014: Rinktiniai raštai, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. Gilytė Agnė 2015: Spintologija: Teen, Vilnius: Alma littera. Girčienė Jurgita 2011: Naujažodžiai su dėmeniu (-)tinkl-. – Kalbos kultūra 84, 165–177. Prieiga internete: http://www.bendrinekalba.lt/Straipsniai/84/Girciene_KK_84_straipsnis.pdf. Gricius Algirdas 2017: Idealiai tinkantis kostiumas: praktiškas stilius moderniam vyrui, Vilnius: Obuolys. Guzevičiūtė Rūta 2002: Drabužių kelionės. Kelnės. – Liaudies kultūra 2 (83). Prieiga internete: https://etalpykla.lituanistikadb.lt/object/LT-LDB-0001:J.04~2002~1367156169386/J.04~2002~1367156169386.pdf. Irtmonienė Genovaitė, Šukys Jonas 2000: Kalbos patarimai kūno kultūros ir sporto specialistams, Kaunas: Lietuvos kūno kultūros akademija. Jakaitienė Evalda 2010: Leksikologija, Vilnius: Vilniaus universiteto leidykla. Keinys Stasys 1999: Bendrinės lietuvių kalbos žodžių daryba, Šiauliai: Šiaulių universiteto leidykla. Keinys Stasys 2005: Dabartinė lietuvių terminologija, Vilnius: Lietuvių kalbos instituto leidykla. KK – Klausimų kraitelė. – Gimtoji kalba 8, 1937, 137–138. Prieiga internete: https://www.epaveldas.lt/ object/recordDescription/LNB/C1B0004135373 [žiūrėta 2020-04-03]. Kopaliński Władysław 2001: Žodynas: XX amžiaus įvykiai, sąvokos ir mitai, Vilnius: Algarvė. KP L1 – Kalbos patarimai 4: kn. Leksika 1: skolinių vartojimas (L1), sud. D. Mikulėnienė, Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2005. KP L1 – Kalbos patarimai 4: kn. Leksika 1: skolinių vartojimas (L1), sud. D. Mikulėnienė, A. Dilytė, antras pataisyt. ir papildyt. leid., Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2013. Kvašytė Regina 2005: Mokomasis terminologijos žodynėlis, Šiauliai: VšĮ Šiaulių universiteto leidykla. LKE: Lietuvių kalbos enciklopedija, par. K. Morkūnas, red. V. Ambrazas, Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 1999. Miliūnaitė Rita 2012a: Lietuvių kalbos naujažodžių duomenynas. – Gimtoji kalba 6, 3–11. Miliūnaitė Rita 2012b: Kalbos vartotojai ir naujadarų kūryba. – Gimtoji kalba 9, 3–14. Miliūnaitė Rita 2014: Naujieji kontaminaciniai dariniai lietuvių kalboje. – Acta Linguistica Lithuanica 71, 264–264. Miliūnaitė Rita 2015: Naujažodžių atranka ir pateikimas Lietuvių kalbos naujažodžių duomenyne. – Leksikografija ir leksikologija 5, 161–184. Miliūnaitė Rita 2018: Naujažodžių pateikimas ir paieškos galimybės Lietuvių kalbos naujažodžių duomenyne. – Bendrinė kalba 91, 1–21. Prieiga internete: http://www.bendrinekalba.lt/Straipsniai/91/Miliunaite_BK_91_straipsnis.pdf. Murmulaitytė Daiva 2016a: Lietuvių kalbos naujažodžių duomenynas ir naujadarų tyrimų perspektyvos. – Bendrinė kalba 89, 1–27. Prieiga internete: http://www.bendrinekalba.lt/Straipsniai/89/Murmulaityte_ BK_89_straipsnis.pdf. Murmulaitytė Daiva 2016b: Naujažodžių duomenyno leksika pakeliui į Bendrinės lietuvių kalbos žodyną. – Acta Linguistica Lithuanica 75, 68–88. Murmulaitytė Daiva 2018: Kontaminacija ir lietuvių kalbos naujadara. – Kalba ir kontekstai 8 (1), 60–70. Prieiga internete: https://vb.lki.lt/object/elaba:34056630/index.html [žiūrėta 2020-04-14]. Pikčilingis Juozas 1975: Lietuvių kalbos stilistika 2, Vilnius: Mokslas. RLKPŽ – Juozas Pričinauskas. Rusų–lietuvių kalbų prekių žodynas, Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1996. RLKŽ – Chackelis Lemchenas. Rusų–lietuvių kalbų žodynas, Vilnius: Valstybinė enciklopedijų, žodynų ir mokslo literatūros leidykla, 1949. RLKŽ – Rusų–lietuvių kalbų žodynas 2, sud. Ch. Lemchenas, Vilnius: Mokslas, 1983. RLKŽ – Rusų–lietuvių kalbų žodynas 3, sud. J. Kardelytė, J. Macaitis, A. Mankevičienė, Vilnius: Mokslas, 1984. Sabaliauskaitė Danutė 1996: Lietuvių kalbos kelnių pavadinimai. – Lietuvių kalbotyros klausimai 36, 167–178. Sabaliauskas Algirdas 1990: Lietuvių kalbos leksika, Vilnius: Mokslas. 185Terminologija | 2020 | 27 TT – Kazimieras Gaivenis, Angelė Kaulakienė, Stasys Keinys, Jonas Klimavičius. Terminologijos taisymai, Vilnius: Mokslas, 1992. Urbutis Vincas 1961: Dabartinės lietuvių kalbos galūnių darybos daiktavardžiai. – Kalbotyra 3, 27–60. Prieiga internete: https://baltnexus.lt/uploads/publikacijos/Kalbotyra/Kalbotyra%20III/Kalb_03_05_Urbutis.pdf Urbutis Vincas 2009: Žodžių darybos teorija. 2-asis leid., Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas. Vaicekauskienė Loreta 2007: Naujieji lietuvių kalbos svetimžodžiai: kalbos politika ir vartosena, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. VLKK – Valstybinė lietuvių kalbos komisija. Prieiga internete: www.vlkk.lt. VLEe – Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos centras, 2001–2020. Prieiga internete: www.vle.lt. NOWE NAZWY SPODNI Streszczenie Artykuł omawia małą grupę semantyczną terminów odzieżowych – 23 nowe nazwy spodni. Materiał badawczy pochodzi z Bazy neologizmów litewskich (dalej – Baza neologizmów). Celem artykułu jest omówienie pochodzenia i semantyki nowych nazw spodni na podstawie materiału wyżej wymienionego źródła. Stwierdzono, że w Bazie neologizmów dominują nazwy obcego pochodzenia, które stanowią aż 52 procent (cigaretės, činai, denimai, džegingsai, kapriai, kiulotai, kulotės, lenarai, megingsai, obtiažkės, šalvarai, tregingsai). Odsetek nazw pochodzenia litewskiego jest mniejszy; stanowią 39 procent (aptemptukai, aptemptukės, glaudinės, kelninės, sijonkelnės, tampkelnės, tamprės, timpos, tįskelnės). Najmniej rozpowszechnione są nazwy o mieszanym pochodzeniu, ponieważ stanowią 9 procent (tampdžinsiai, timpdžinsiai). Należy zauważyć, że do nazywania tej samej rzeczy używa się słów różnego pochodzenia: zamiast angielskiego leggings stosuje się aptemptukai, aptemptukės, obtiažkės, tamprės, timpos; w miejsce angielskiego treggings stosuje się kelninės, tampkelnės, tregingsai; Angielskie culottes nazywa się po litewsku kiulotai, kulotės i sijonkelnės, natomiast angielski termin jeggings zastępuje się w języku litewskim formami džegingsai, tampdžinsiai, timpdžinsiai. Proces ten najprawdopodobniej zachodzi nieświadomie pod wpływem terminologii angielskiej. Taka nadwyżka nazw wynikająca z kontaktów językowych nie tylko ukazuje niedoskonałość terminologii, lecz także próbę jej uporządkowania. Pojawienie się nowych terminów oznaczających spodnie pokazuje, że dostępne nazwy spodni używane od dawnych czasów i utrwalone w słownikach terminów odzieżowych nie są już wystarczające. W wyniku różnych czynników językowych i pozajęzykowych grupa semantyczna nazw spodni staje się nie tak wyraźnie zdefiniowaną i wyodrębnioną częścią terminologii odzieżowej. Otrzymano 2020-06-12 Aušra Rimkutė-Ganusauskienė Lietuvių kalbos institutas ul. P. Vileišio 5, LT-10308 Wilno E-mail [email protected]